Adhyaya 180

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल दशाश्वमेधिकं परम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं महापातकनाशनम्

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—ఆపై, ఓ మహీపాలా! పరమమైన దశాశ్వమేధిక తీర్థానికి వెళ్లవలెను; అది సర్వగుణసంపన్నమై మహాపాతకనాశకము।

Verse 2

यत्र गत्वा महाराज स्नात्वा सम्पूज्य चेश्वरम् । दशानामश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः

ఓ మహారాజా! అక్కడికి వెళ్లి స్నానం చేసి, ఈశ్వరుని సమ్యక్‌గా పూజించినచో, మనిషి పది అశ్వమేధ యజ్ఞాల ఫలాన్ని పొందును।

Verse 3

युधिष्ठिर उवाच । अश्वमेधो महायज्ञो बहुसम्भारदक्षिणः । अशक्यः प्राकृतैः कर्तुं कथं तेषां फलं लभेत्

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—అశ్వమేధము మహాయజ్ఞము; విస్తారమైన సామగ్రి, మహాదక్షిణలు అవసరం. సామాన్యులు దానిని చేయలేరు. అయితే వారు దాని ఫలాన్ని ఎలా పొందగలరు?

Verse 4

अत्याश्चर्यमिदं तत्त्वं त्वयोक्तं वदता सता । यथा मे जायते श्रद्धा दीर्घायुस्त्वं तथा वद

హే సత్యవాది మునీ! మీరు చెప్పిన ఈ తత్త్వం అత్యంత ఆశ్చర్యకరం. హే దీర్ఘాయుష్మాన్, నా హృదయంలో శ్రద్ధ కలిగేలా దానిని వివరించి చెప్పండి.

Verse 5

मार्कण्डेय उवाच । इदमाश्चर्यभूतं हि गौर्या पृष्टस्त्रियम्बकः । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि पृच्छते निपुणाय वै

మార్కండేయుడు అన్నాడు—ఈ ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఒకప్పుడు గౌరీ త్ర్యంబకుడు (శివుడు)ను అడిగింది. నీవు వివేకంతో ప్రశ్నిస్తున్నావు; అందుకే నేను దీనిని పూర్తిగా వివరిస్తాను.

Verse 6

पुरा वृषस्थो देवेश ह्युमया सह शङ्करः । कदाचित्पर्यटन्पृथिवीं नर्मदातटमाश्रितः

పూర్వకాలంలో వృషభారూఢుడైన దేవేశుడు శంకరుడు ఉమతో కలిసి ఒకసారి భూమిని సంచరిస్తూ నర్మదా తీరాన్ని ఆశ్రయించాడు.

Verse 7

दशाश्वमेधिकं तीर्थं दृष्ट्वा देवो महेश्वरः । तीर्थं प्रत्यञ्जलिं बद्ध्वा नमश्चक्रे त्रिलोचनः

దశాశ్వమేధిక తీర్థాన్ని దర్శించిన త్రిలోచన మహేశ్వరుడు ఆ తీర్థం వైపు అంజలి బద్ధం చేసి నమస్కరించాడు.

Verse 8

कृताञ्जलिपुटं देवं दृष्ट्वा देवीदमब्रवीत्

కరజోడించి దేవుని దర్శించి దేవి ఈ వచనములు పలికెను।

Verse 9

देव्युवाच । किमेतद्देवदेवेश चराचरनमस्कृत । प्रह्वनम्राञ्जलिं बद्ध्वा भक्त्या परमया युतः

దేవి పలికెను—హే దేవదేవేశా, చరాచరములచే నమస్కృతుడా! పరమభక్తితో నతుడై కరజోడించి నిలుచుట ఏమిటి?

Verse 10

एतदाश्चर्यमतुलं सर्वं कथय मे प्रभो

హే ప్రభో, ఈ అతుల ఆశ్చర్యమంతటిని నాకు వివరించుము.

Verse 11

ईश्वर उवाच । प्रत्यक्षं पश्य तीर्थस्य फलं मा विस्मिता भव । वियत्स्था मे भुविस्थस्य क्षणं देवि स्थिरा भव

ఈశ్వరుడు పలికెను—ఈ తీర్థఫలమును ప్రత్యక్షంగా చూడు; ఆశ్చర్యపడకుము. నీవు ఆకాశస్థ, నేను భూమిస్థ; హే దేవి, క్షణమాత్రం స్థిరంగా ఉండు.

Verse 12

एवमुक्त्वा तु देवेशो गौरवर्णो द्विजोऽभवत् । क्षुत्क्षामकण्ठो जटिलः शुष्को धमनिसंततः

ఇట్లు పలికి దేవేశుడు గౌరవర్ణుడైన ద్విజుడైయెను. ఆకలిచేత కంఠం క్షీణించి, జటిలుడై, శుష్కదేహుడై, నాడులు ఉబ్బి కనిపించెను.

Verse 13

उपविश्य भुवः पृष्ठे सुस्वरं मन्त्रमुच्चरन् । क्रमप्रियो महादेवो माधुर्येण प्रमोदयन्

భూమిపై ఉపవిష్టుడై, క్రమప్రియుడైన మహాదేవుడు సుమధుర స్వరంతో మంత్రోచ్చారణ చేసి, తన మాధుర్యంతో అందరినీ ఆనందింపజేశాడు।

Verse 14

श्रुत्वा तां मधुरां वाणीं स्वयं देवेन निर्मिताम् । संभ्रान्ता ब्राह्मणाः सर्वे स्नातुं ये तत्र चागताः

స్వయంగా దేవుడు నిర్మించిన ఆ మధుర వాణిని విని, అక్కడ స్నానానికి వచ్చిన బ్రాహ్మణులందరూ ఆశ్చర్యంతో కలవరపడ్డారు।

Verse 15

नित्यक्रिया च सर्वेषां विस्मृता श्रुतिविभ्रमात् । तं दृष्ट्वा पठमानं तु क्षुत्पिपासाभिपीडितम्

శ్రవణమోహం వల్ల అందరి నిత్యక్రియలు మరచిపోయారు. అతడు పఠిస్తూ ఉండగా చూసి, (అతడు) ఆకలి దాహాలతో బాధపడుతున్నాడని గ్రహించారు।

Verse 16

द्विजोऽन्यमन्त्रयत्कश्चिद्भक्त्या तं भोजनाय वै । प्रसादः क्रियतां ब्रह्मन्भोजनाय गृहे मम

అప్పుడు ఒక బ్రాహ్మణుడు భక్తితో ఆయనను భోజనానికి ఆహ్వానించాడు— “హే బ్రహ్మన్, దయచేసి ప్రసాదం స్వీకరించండి; నా ఇంట భోజనానికి రండి।”

Verse 17

अद्य मे सफलं जन्म ह्यद्य मे सफलाः क्रियाः । सर्वान्कामान्प्रदास्यन्ति प्रीता मेऽद्य पितामहाः

ఈ రోజు నా జన్మ సఫలమైంది, ఈ రోజు నా ధార్మిక క్రియలు సఫలమయ్యాయి. ఈ రోజు ప్రసన్నమైన పితృదేవతలు నాకు సమస్త కోరికలను ప్రసాదిస్తారు।

Verse 18

त्वयि भुक्ते द्विजश्रेष्ठ प्रसीद त्वं ध्रुवं मम । एवमुक्तो महादेवो द्विजरूपधरस्तदा

హే ద్విజశ్రేష్ఠా! మీరు భోజనం చేసిన తరువాత నిశ్చయంగా నాపై ప్రసన్నుడవుతారు. ఇలా పలికినపుడు మహాదేవుడు ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణరూపం ధరించి ఉన్నాడు.

Verse 19

प्रहस्य प्रत्युवाचेदं ब्राह्मणं श्लक्ष्णया गिरा । मया वर्षसहस्रं तु निराहारं तपः कृतम्

అతడు నవ్వుతూ మృదువైన వాక్యంతో ఆ బ్రాహ్మణునితో ఇలా పలికాడు—“నేను సహస్ర సంవత్సరాలు నిరాహారంగా తపస్సు చేశాను.”

Verse 20

इदानीं तु गृहे तस्य करिष्ये द्विजसत्तम । दशभिर्वाजिमेधैश्च येनेष्टं पारणं तथा

“ఇప్పుడు, హే ద్విజసత్తమా! అతని ఇంట్లోనే నేను దానిని నిర్వహిస్తాను—దశ అశ్వమేధ యజ్ఞాలతో కూడిన ఆ అనుష్ఠానం—ద్వారా విధివిధానంగా పారణం సంపూర్ణమవుతుంది.”

Verse 21

इत्युक्तो देवदेवेन ब्राह्मणो विस्मयान्वितः । उत्तमाङ्गं विधुन्वन्वै जगाम स्वगृहं प्रति

దేవదేవుడు ఇలా చెప్పగా ఆ బ్రాహ్మణుడు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాడు; తల ఊపుతూ తన ఇంటి వైపు వెళ్లిపోయాడు.

Verse 22

एवं ते बहवो विप्राः प्रत्याख्याते निमन्त्रणे । पुराणार्थमजानन्तो नास्तिका बहवो गताः

ఈ విధంగా ఆహ్వానం తిరస్కరించబడినప్పుడు, పురాణార్థాన్ని తెలియని అనేక విప్రులు వెళ్లిపోయారు; వారిలో చాలామంది నాస్తికభావానికి లోనయ్యారు.

Verse 23

अथ कश्चिद्द्विजो विद्वान्पुराणार्थस्य तत्त्ववित् । देवं निमन्त्रयामास द्विजरूपधरं शिवम्

అప్పుడు పురాణార్థ తత్త్వాన్ని తెలిసిన ఒక విద్వాన్ ద్విజుడు, బ్రాహ్మణరూపం ధరించిన దేవుడు శివుని ఆహ్వానించాడు।

Verse 24

तथैव सोऽपि देवेन प्रोक्तः स प्राह तं पुनः । मनसा चिन्तयित्वा तु पुराणोक्तं द्विजोत्तमः

అదేవిధంగా దేవునిచే సంభోదింపబడి, ఆ శ్రేష్ఠ ద్విజుడు పురాణోక్తాన్ని మనసులో ఆలోచించి, మళ్లీ ఆయనతో పలికాడు।

Verse 25

स्मृतिवेदपुराणेषु यदुक्तं तत्तथा भवेत् । इति निश्चित्य तं विप्रमुवाच प्रहसन्निव

‘స్మృతి, వేద, పురాణాలలో చెప్పినది తప్పక అలాగే జరుగుతుంది.’ అని నిశ్చయించి, ఆయన ఆ విప్రునితో చిరునవ్వుతో పలికినట్లుగా అన్నాడు।

Verse 26

भोभो विप्र प्रतीक्षस्व यावदागमनं पुनः । इत्युक्त्वा तु द्विजो गत्वा दशाश्वमेधिकं परम्

‘ఓ విప్రా! నేను మళ్లీ వచ్చేవరకు వేచి ఉండు.’ అని చెప్పి, ఆ ద్విజుడు దశ అశ్వమేధ పుణ్యప్రసిద్ధమైన పరమస్థానానికి వెళ్లాడు।

Verse 27

स्नानं महालम्भनादि कृतं तेन द्विजन्मना । जपं श्राद्धं तथा दानं कृत्वा धर्मानुसारतः

ఆ ద్విజన్ముడు మహాలంభనాది విధులతో స్నానం చేసి, ధర్మానుసారంగా జపం, శ్రాద్ధం మరియు దానమును కూడా నిర్వహించాడు।

Verse 28

संकल्प्य कपिलां तत्र पुराणोक्तविधानतः । समायात्त्वरितं तत्र यत्रासौ तिष्ठते द्विजः

అక్కడ పురాణోక్త విధానమున కపిలా గోవును దానమిచ్చుటకు సంకల్పించి, ఆ ద్విజుడు నిలిచియున్న చోటుకు అతడు త్వరగా తిరిగి వచ్చెను।

Verse 29

अथागत्य द्विजं प्राह वाजिमेधः कृतो मया । उत्तिष्ठ मे गृहं रम्यं भोजनार्थं हि गम्यताम्

తిరిగి వచ్చి అతడు ద్విజునితో చెప్పెను—“నేను అశ్వమేధ యజ్ఞము చేసితిని. లేచి రండి; భోజనార్థము నా రమ్య గృహమునకు పోదాం।”

Verse 30

इत्युक्तः शङ्करस्तेन ब्राह्मणेनातिविस्मितः । उवाच ब्राह्मणं देव इदानीं त्वमितो गतः

ఆ బ్రాహ్మణుని మాటలతో శంకరుడు అత్యంత ఆశ్చర్యపడెను. అప్పుడు దేవుడు బ్రాహ్మణునితో—“ఇప్పుడు చెప్పు, నీవు ఇక్కడికి ఎక్కడి నుండి వచ్చితివి?” అని పలికెను।

Verse 31

द्विजवर्य कथं चेष्टा दश यज्ञा महाधनाः

“హే ద్విజశ్రేష్ఠా, ఇది ఎలా సాధ్యమైంది—ఈ పది మహాధన యజ్ఞములు?”

Verse 32

द्विज उवाच । न विचारस्त्वया कार्यः कृता यज्ञा न संशयः । यदि वेदाः प्रमाणं तं भुवि देवा द्विजास्तथा

ద్విజుడు పలికెను—“మీరు దీనిగూర్చి విచారించవలసిన అవసరం లేదు; యజ్ఞములు నిస్సందేహంగా చేయబడ్డాయి. వేదములే ప్రమాణమైతే, భూమిపై దేవతలూ బ్రాహ్మణులూ ఆ సత్యానికి సాక్షులే।”

Verse 33

दशाश्वमेधिकं तीर्थं तथा सत्यं द्विजोत्तम । यदि वेदपुराणोक्तं वाक्यं निःसंशयं भवेत्

హే ద్విజోత్తమా! ఇది ‘దశాశ్వమేధిక’ తీర్థము—పది అశ్వమేధ యజ్ఞసమం; వేద‑పురాణోక్త వాక్యము నిస్సందేహంగా ప్రమాణమైతే ఇది సత్యమే.

Verse 34

तदा प्राप्तं मया सर्वं नात्र कार्या विचारणा । एवमुक्तस्तु देवेश आस्तिक्यं तस्य चेतसः

అప్పుడు నాకు సమస్తమూ లభించింది—ఇక్కడ మరింత విచారణ అవసరం లేదు. ఇలా చెప్పబడగానే దేవేశుడు అతని హృదయంలోని దృఢ ఆస్తిక్యాన్ని గ్రహించాడు.

Verse 35

विमृश्य बहुभिः किंचिदुत्तरं न प्रपद्यत । जगाम तद्गृहं रम्यं पठन्ब्रह्म सनातनम्

అనేక విధాల ఆలోచించినా అతనికి చెప్పదగిన ఉత్తరం దొరకలేదు. తరువాత సనాతన బ్రహ్మాన్ని జపిస్తూ ఆ బ్రాహ్మణుని రమ్య గృహానికి వెళ్లాడు.

Verse 36

सम्प्राप्तं तं द्विजं भक्त्या पाद्यार्घ्येण तमर्चयत् । षड्रसं भोजनं तेन दत्तं पश्चाद्यथाविधि

ఆ ద్విజుడు వచ్చినప్పుడు అతడు భక్తితో పాద్యము, అర్ఘ్యము సమర్పించి పూజించాడు. తరువాత విధివిధానంగా షడ్రస భోజనాన్ని వడ్డించాడు.

Verse 37

ततो भुक्ते महादेवे सर्वदेवमये शिवे । पुष्पवृष्टिः पपाताशु गगनात्तस्य मूर्धनि । तस्यास्तिक्यं तु संलक्ष्य तुष्टः प्रोवाच शङ्करः

సర్వదేవమయుడైన శివుడు—మహాదేవుడు—భోజనం చేసిన వెంటనే ఆకాశం నుండి అతని శిరస్సుపై త్వరగా పుష్పవృష్టి కురిసింది. అతని అచంచల ఆస్తిక్యాన్ని చూసి తృప్తుడైన శంకరుడు పలికాడు.

Verse 38

ईश्वर उवाच । किं तेऽद्य क्रियतां ब्रूहि वरदोऽहं द्विजोत्तम । अदेयमपि दास्यामि एकचित्तस्य ते ध्रुवम्

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే ద్విజోత్తమా! నేడు నీకేమి చేయవలెనో చెప్పుము. నేను వరప్రదాతను; నీ ఏకాగ్రచిత్తమునకు నిశ్చయముగా సాధారణంగా అదేయమైనదైనను నీకు ప్రసాదించెదను.

Verse 39

ब्राह्मण उवाच । यदि प्रीतोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । अस्मिंस्तीर्थे महादेव स्थातव्यं सर्वदैव हि

బ్రాహ్మణుడు పలికెను—హే దేవా! నాపై ప్రసన్నుడవైతే, నాకు వరమిచ్చుట యోగ్యమైతే, హే మహాదేవా, ఈ తీర్థములోనే నీవు సర్వకాలమూ నివసించవలెను.

Verse 40

उपकाराय देवेश एष मे वर उत्तमः । एवमुक्तस्तु देवेन आरुरोह द्विजोत्तमः

హే దేవేశా! నా ఈ ఉత్తమ వరము పరహితార్థమే. దేవుడు అలా అనగా ఆ ద్విజోత్తముడు (విమానమును) అధిరోహించెను.

Verse 41

गन्धर्वाप्सरःसम्बाधं विमानं सार्वकामिकम् । पूज्यमानो गतस्तत्र यत्र लोका निरामयाः

గంధర్వాప్సరసులతో నిండిన, సర్వకామప్రదమైన విమానం వచ్చెను. పూజింపబడుతూ అతడు అక్కడికి వెళ్లెను, యక్కడ లోకులు నిరామయులు.

Verse 42

मार्कण्डेय उवाच । एतदाश्चर्यमतुलं दृष्ट्वा देवी सुविस्मिता । विस्मयोत्फुल्लनयना पुनः पप्रच्छ शङ्करम्

మార్కండేయుడు పలికెను—ఈ అతుల ఆశ్చర్యమును చూచి దేవి అత్యంత విస్మయపడెను; విస్మయంతో వికసించిన నేత్రములతో ఆమె మరల శంకరుని ప్రశ్నించెను.

Verse 43

पार्वत्युवाच । कथमेतद्भवेत्सत्यं यत्रेदमसमञ्जसम् । स्नानं कुर्वन्ति बहवो लोका ह्यत्र महेश्वर

పార్వతి పలికింది—ఇది ఎలా సత్యమవుతుంది? ఇక్కడ విషయం అసమంజసంగా కనిపిస్తోంది. ఓ మహేశ్వరా, ఇక్కడ అనేకులు స్నానం చేస్తారు కదా.

Verse 44

तेषां तु स्वर्गगमनं यथैष स्वर्गतिं गतः । कथमेतत्समाचक्ष्व विस्मयः परमो मम

అయితే ఆ ప్రజలు ఎలా స్వర్గానికి చేరుతారు, ఈయన స్వర్గగతిని పొందినట్లే? దయచేసి ఇది నాకు వివరించండి; నా ఆశ్చర్యం అత్యంతం.

Verse 45

एतच्छ्रुत्वा तु देवेशः प्रहसन्प्रत्युवाच ताम् । वेदवाक्ये पुराणार्थे स्मृत्यर्थे द्विजभाषिते

ఇది విని దేవేశ్వరుడు చిరునవ్వుతో ఆమెకు ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు—వేదవాక్యాలలో, పురాణాల తాత్పర్యంలో, స్మృతుల ఉద్దేశ్యంలో, ద్విజుల వచనాలలో చెప్పినదాన్ని విను.

Verse 46

विस्मयो हि न कर्तव्यो ह्यनुमानं हि तत्तथा । असंभाव्यं हि लोकानां पुराणे यत्प्रगीयते

ఆశ్చర్యపడకూడదు; తర్కానుమానమూ దీనితో సమ్మతిస్తుంది. పురాణాలలో గానమై చెప్పబడినది సామాన్యులకు అసంభవంగా అనిపిస్తుంది.

Verse 47

यदि पक्षं पुरस्कृत्य लोकाः कुर्वन्ति पार्वति । तस्मान्न सिद्धिरेतेषां भवत्येको न विस्मयः

ఓ పార్వతీ, ప్రజలు పక్షపాతాన్ని ముందుంచి ప్రవర్తిస్తే వారికి సిద్ధి కలగదు; అందులో ఆశ్చర్యం అవసరం లేదు.

Verse 48

नास्तिका भिन्नमर्यादा ये निश्चयबहिष्कृताः । तेषां सिद्धिर्न विद्येत आस्तिक्याद्भवते ध्रुवम्

నాస్తికులు, మర్యాదలను భంగం చేసినవారు, దృఢనిశ్చయమునుండి బహిష్కృతులు—వారికి సిద్ధి లేదు. ఆస్తిక్యమువలననే నిశ్చయంగా విజయము కలుగుతుంది.

Verse 49

श्रुत्वाख्यानमिदं देवी ववन्दे तीर्थमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं नर्मदायां व्यवस्थितम्

ఈ కథను విని దేవి ఆ పరమోత్తమ తీర్థమునకు నమస్కరించింది—అది పుణ్యమయము, సర్వపాపహరము, నర్మదానదిలో స్థితమైనది.

Verse 50

मार्कण्डेय उवाच । दशाश्वमेधं राजेन्द्र सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । तीर्थं सर्वगुणोपेतं महापातकनाशनम्

మార్కండేయుడు పలికెను—ఓ రాజేంద్రా! దశాశ్వమేధము సమస్త తీర్థములలో ఉత్తమోత్తమము; ఇది సర్వగుణసంపన్నమైన తీర్థము, మహాపాతకనాశకము.

Verse 51

तत्रागता महाभागा स्नातुकामा सरस्वती । पुण्यानां परमा पुण्या नदीनामुत्तमा नदी

అక్కడ మహాభాగ్యవతి సరస్వతి స్నానకామనతో వచ్చుచున్నది—పుణ్యములలో పరమ పుణ్యము, నదులలో ఉత్తమ నది.

Verse 52

नाममात्रेण यस्यास्तु सर्वपापैः प्रमुच्यते । स्नातास्तत्र दिवं यान्ति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः

ఆమె నామమాత్రముచేతనే సమస్త పాపముల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది. అక్కడ స్నానించినవారు స్వర్గమునకు వెళ్తారు; అక్కడ మరణించినవారు పునర్జన్మ పొందరు.

Verse 53

दशाश्वमेधे सा राजन्नियता ब्रह्मचारिणी । आराधयित्वा देवेशं परं निर्वाणमागतीः

ఓ రాజా, దశాశ్వమేధ తీర్థంలో ఆమె నియమబద్ధ బ్రహ్మచారిణిగా దేవేశ్వరుని ఆరాధించి పరమ నిర్వాణాన్ని పొందింది।

Verse 54

कालुष्यं ब्रह्मसम्भूता संवत्सरसमुद्भवम् । प्रक्षालयितुमायाति दशम्यामाश्विनस्य च

బ్రహ్మసంభూత అయిన ఆ దేవి సంవత్సరమంతా కూడిన కలుషాన్ని కడగటానికి ఆశ్విన మాసం దశమి నాడు వస్తుంది।

Verse 55

उपोष्य रजनीं तां तु सम्पूज्य त्रिपुरान्तकम् । राजन्निष्कल्मषा यान्ति श्वोभूते शाश्वतं पदम्

ఓ రాజా, ఆ రాత్రి ఉపవాసముండి త్రిపురాంతకుని సమ్యక్ పూజించినవారు కల్మషరహితులై, మరునాడు ఉదయాన శాశ్వత పదాన్ని పొందుతారు।

Verse 56

युधिष्ठिर उवाच । सरस्वती महापुण्या नदीनामुत्तमा नदी श्रीमार्कण्डेय उवाच । राजन्नाश्वयुजे मासि दशम्यां तद्विशिष्यते । पार्थिवेषु च तीर्थे तु सर्वेष्वेव न संशयः

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—సరస్వతి మహాపుణ్యమయినది, నదులలో ఉత్తమ నది. మార్కండేయుడు అన్నాడు—ఓ రాజా, ఆశ్వయుజ మాసం దశమి నాడు ఆ తీర్థాచరణం విశేషంగా మహిమ పొందుతుంది; భూలోకంలోని అన్ని తీర్థాలలోనూ నిస్సందేహంగా।

Verse 57

दशाश्वमेधिके राजन्नित्यं हि दशमी शुभा । विशेषादाश्विने शुक्ला महापातकनाशिनी

ఓ రాజా, దశాశ్వమేధిక తీర్థంలో దశమి నిత్యము శుభకరమైనది; ముఖ్యంగా ఆశ్విన శుక్లపక్ష దశమి మహాపాతకనాశిని।

Verse 58

तस्या स्नात्वार्चयेद्देवानुपवासपरायणः । श्राद्धं कृत्वा विधानेन पश्चात्सम्पूजयेच्छिवम्

ఆమె (పవిత్ర జలంలో) స్నానం చేసి, ఉపవాసనిష్ఠతో దేవతలను ఆరాధించాలి. విధివిధానంగా శ్రాద్ధం చేసి, అనంతరం శివుని సంపూర్ణంగా పూజించాలి.

Verse 59

तत्रस्थां पूजयेद्देवीं स्नातुकामां सरस्वतीम् । नमो नमस्ते देवेशि ब्रह्मदेहसमुद्भवे

అక్కడ ఉన్న, స్నానం చేయదలచిన దేవి సరస్వతిని పూజించి ఇలా పలకాలి— ‘నమో నమస్తే దేవేశి, బ్రహ్మదేహసముద్భవే।’

Verse 60

कुरु पापक्षयं देवि संसारान्मां समुद्धर । गन्धधूपैश्च सम्पूज्य ह्यर्चयित्वा पुनःपुनः

‘ఓ దేవీ, నా పాపక్షయాన్ని చేయుము; నన్ను సంసారమునుండి उद्धరించుము।’ గంధం, ధూపం మొదలైన సమర్పణలతో సమ్యక్ పూజించి, మళ్లీ మళ్లీ అర్చన చేయాలి.

Verse 61

दश प्रदक्षिणा दत्त्वा सूत्रेण परिवेष्टयेत् । कपिलां तु ततो विप्रे दद्याद्विगतमत्सरः

పది ప్రదక్షిణలు చేసి, తరువాత సూత్రంతో (యజ్ఞోపవీతంతో) పరివేష్టించాలి. ఆపై అసూయలేకుండా బ్రాహ్మణునికి కపిలా గోవును దానం చేయాలి.

Verse 62

सर्वलक्षणसम्पन्नां सर्वोपस्करसंयुताम् । दत्त्वा विप्राय कपिलां न शोचति कृताकृते

అన్ని శుభలక్షణాలతో కూడి, అవసరమైన అన్ని ఉపకరణాలతో సమేతమైన కపిలా గోవును బ్రాహ్మణునికి దానం చేసినవాడు, చేసినదానికైనా చేయనిదానికైనా శోకించడు.

Verse 63

पश्चाज्जागरणं कुर्याद्घृतेनाज्वाल्य दीपकम् । पुराणपठनेनैव नृत्यगीतविवादनैः

ఆపై నెయ్యితో దీపాన్ని వెలిగించి రాత్రి జాగరణ చేయాలి; పురాణపఠనం, అలాగే భక్తినృత్యం, గానం, వాద్యవాయనాలతో రాత్రిని గడపాలి।

Verse 64

वेदोक्तैश्चैव पूजयेच्छशिशेखरम् । प्रभाते विमले पश्चात्स्नात्वा वै नर्मदाजले

వేదోక్త విధులతో శశిశేఖరుడు (చంద్రశేఖర శివుడు)ను పూజించాలి; తరువాత నిర్మలమైన ఉదయంలో నర్మదాజలంలో స్నానం చేసి।

Verse 65

ब्राह्मणान् भोजयेद्भक्त्या शिवभक्तांश्च योगिनः । एवं कृते ततो राजन् सम्यक्तीर्थफलं लभेत्

భక్తితో బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి, శివభక్తులైన యోగులకు కూడా; ఇలా చేసినప్పుడు, ఓ రాజా, తీర్థఫలం సంపూర్ణంగా లభిస్తుంది।

Verse 66

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेच्छङ्करं नरः । दशाश्वमेधावभृथं लभते पुण्यमुत्तमम्

ఆ తీర్థంలో స్నానం చేసి శంకరుని పూజించే మనిషి, పది అశ్వమేధ యాగాల అవభృథస్నానంతో సమానమైన ఉత్తమ పుణ్యాన్ని పొందుతాడు।

Verse 67

पूतात्मा तेन पुण्येन रुद्रलोकं स गच्छति । आरूढः परमं यानं कामगं च सुशोभनम्

ఆ పుణ్యంతో పవిత్రాత్ముడై అతడు రుద్రలోకానికి వెళ్తాడు; అత్యంత శోభాయమానమైన, ఇష్టానుసారంగా సంచరించే దివ్యయానాన్ని అధిరోహిస్తాడు।

Verse 68

तत्र दिव्याप्सरोभिस्तु वीज्यमानोऽथ चामरैः । क्रीडते सुचिरं कालं जयशब्दादिमङ्गलैः

అక్కడ దివ్య అప్సరసలు చామరాలతో వీచుచుండగా, ‘జయ’ నినాదాలతో మొదలయ్యే మంగళోత్సవాల మధ్య అతడు ఎంతో దీర్ఘకాలం క్రీడించుచుంటాడు।

Verse 69

ततोऽवतीर्णः कालेन इह राजा भवेद्ध्रुवम् । हस्त्यश्वरथसम्पन्नो महाभोगी परंतपः

తర్వాత కాలక్రమేణ మళ్లీ ఇక్కడ అవతరించి అతడు నిశ్చయంగా రాజవుతాడు—ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో సమృద్ధిగా; మహాభోగి, శత్రుసంహారకుడు।

Verse 70

दशाश्वमेधे यद्दानं दीयते शिवयोगिनाम् । दशाश्वमेधसदृशं भवेत्तन्नात्र संशयः

దశాశ్వమేధ తీర్థంలో శివయోగులకు ఇచ్చే దానం, పుణ్యఫలంలో అశ్వమేధ యజ్ఞఫలంతో సమానమగును—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 71

सर्वेषामेव यज्ञानामश्वमेधो विशिष्यते । दुर्लभः स्वल्पवित्तानां भूरिशः पापकर्मणाम्

సర్వ యజ్ఞాలలో అశ్వమేధం విశిష్టమైనది; అయితే స్వల్పధనులకు అది దుర్లభం, పాపకర్మభారితులకు దాని సమ్యక్ అనుష్ఠానం అనేక అడ్డంకులతో నిలిచిపోతుంది।

Verse 72

तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र दुर्लभोऽपि सुरासुरैः । प्राप्यते स्नानदानेन इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

ఓ రాజేంద్రా! ఆ తీర్థంలో దేవాసురులకు కూడా దుర్లభమైనది స్నానం మరియు దానం ద్వారా లభిస్తుంది—ఇలా శంకరుడు పలికెను।

Verse 73

अकामो वा सकामो वा मृतस्तत्र नरेश्वर । देवत्वं प्राप्नुयात्सोऽपि नात्र कार्या विचारणा

హే నరేశ్వరా! అకాముడైనా సకాముడైనా—అక్కడ మరణించినవాడు దేవత్వాన్ని పొందుతాడు; ఇందులో విచారణ అవసరం లేదు।

Verse 74

अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तत्र तीर्थे नरोत्तम । अग्निलोके वसेत्तावद्यावदाभूतसम्प्लवम्

హే నరోత్తమా! ఆ తీర్థంలో అగ్నిప్రవేశం చేసినవాడు, ఆభూతసంప్లవం వరకు అగ్నిలోకంలో నివసిస్తాడు।

Verse 75

जलप्रवेशं यः कुर्यात्तत्र तीर्थे नराधिप । ध्यायमानो महादेवं वारुणं लोकमाप्नुयात्

హే నరాధిపా! ఆ తీర్థంలో జలప్రవేశం చేసినవాడు మహాదేవుని ధ్యానిస్తూ వరుణలోకాన్ని పొందుతాడు।

Verse 76

दशाश्वमेधे यः कश्चिच्छूरवृत्त्या तनुं त्यजेत् । अक्षया नु गतिस्तस्य इत्येवं श्रुतिनोदना

దశాశ్వమేధంలో ఎవడైనా వీరవృత్తితో దేహాన్ని విడిచితే, అతని గతి అక్షయమే—ఇదే శ్రుతి ప్రేరణ।

Verse 77

न तां गतिं यान्ति भृगुप्रपातिनो न दण्डिनो नैव च सांख्ययोगिनः । ध्वजाकुले दुन्दुभिशङ्खनादिते क्षणेन यां यान्ति महाहवे मृताः

భృగుప్రపాతంలో పడినవారు, దండధారులు, సాంఖ్యయోగులైనా ఆ గతిని పొందరు; ధ్వజసమూహాల మధ్య, దుందుభి-శంఖనాదాలతో మార్మోగే మహాయుద్ధంలో మరణించినవారు క్షణంలో పొందే గతియది।

Verse 78

यत्र तत्र हतः शूरः शत्रुभिः परिवेष्टितः । अक्षयांल्लभते लोकान्यदि क्लीबं न भाषते

శత్రువులచే చుట్టుముట్టబడి ఎక్కడైనా వీరుడు హతుడైనను, అతడు క్లీబవాక్యము పలకకపోతే అక్షయ లోకములను పొందును।

Verse 79

दशाश्वमेधे संन्यासं यः करोति विधानतः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य रुद्रलोकात्कदाचन

దశాశ్వమేధంలో విధివిధానముగా సన్యాసము స్వీకరించువాని గతి అనివర్తనీయం; అతడు ఎప్పటికీ రుద్రలోకమునుండి తిరిగి రాడు।

Verse 80

दशाश्वमेधे यत्पुण्यं संक्षेपेण युधिष्ठिर । कथितं परया भक्त्या सर्वपापप्रणाशनम्

ఓ యుధిష్ఠిరా, దశ అశ్వమేధ యజ్ఞముల పుణ్యము ఇక్కడ పరమ భక్తితో సంక్షేపముగా చెప్పబడినది; అది సమస్త పాపనాశకము।

Verse 180

अध्याय

అధ్యాయము. (అధ్యాయ శీర్షిక)