Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 3

Devanagari script

युधिष्ठिर उवाच । अश्वमेधो महायज्ञो बहुसम्भारदक्षिणः । अशक्यः प्राकृतैः कर्तुं कथं तेषां फलं लभेत्

Transliteration

yudhiṣṭhira uvāca | aśvamedho mahāyajño bahusambhāradakṣiṇaḥ | aśakyaḥ prākṛtaiḥ kartuṃ kathaṃ teṣāṃ phalaṃ labhet

Translation

యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—అశ్వమేధము మహాయజ్ఞము; విస్తారమైన సామగ్రి, మహాదక్షిణలు అవసరం. సామాన్యులు దానిని చేయలేరు. అయితే వారు దాని ఫలాన్ని ఎలా పొందగలరు?

Word by Word

• युधिष्ठिरः: Yudhiṣṭhira
• युधिष्ठिरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• अश्वमेधः: the Aśvamedha (horse-sacrifice)
• अश्वमेधः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अश्वमेध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (अश्वस्य मेधः)

• महायज्ञः: a great sacrifice
• महायज्ञः: Samānādhikaraṇa (Apposition/विशेष्य-विशेषणभाव)
• Type: Noun
• Root: महा (उपसर्ग/विशेषण-प्रातिपदिक) + यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समास (महान् यज्ञः)

• बहुसम्भारदक्षिणः: having abundant requisites and fees (dakṣiṇā)
• बहुसम्भारदक्षिणः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक) + सम्भार (प्रातिपदिक) + दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः (बहवः सम्भाराः यस्य/बहुसम्भारः) + (बहुसम्भारः दक्षिणा यस्य) बहुपद-तत्पुरुष/बहुव्रीहि-प्रायः; विशेषणत्वेन अश्वमेधस्य

• अशक्यः: impossible
• अशक्यः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शक् (धातु) + अ (निषेध) + यत्-प्रत्यय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कृदन्तः (अशक्य = not possible)

• प्राकृतैः: by ordinary people
• प्राकृतैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्राकृत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)

• कर्तुम्: to perform
• कर्तुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय-रूप (Infinitive), कर्तुम् = to do/perform

• कथम्: how
• कथम्: Sambandha (Interrogative relation/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्न-अव्यय (interrogative adverb)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Possessor/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन

• फलम्: fruit/result
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• लभेत्: could obtain
• लभेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

Speaker

Yudhiṣṭhira

Skanda Dialogue

Listener: Mārkaṇḍeya

Visual Art Cues

Scene: A royal inquirer (Yudhiṣṭhira) respectfully questions a sage about how ordinary people can gain the fruit of the Aśvamedha, emphasizing the grandeur and inaccessibility of the rite.

Characters & Entities

• Yudhiṣṭhira
• Aśvamedha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It frames a dharmic problem: how can spiritual merit be accessible when grand rituals are beyond common means?

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not named in this verse; it refers back to the promised merit connected to Daśāśvamedhika Tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it discusses the impracticality of performing the Aśvamedha for ordinary people.