Adhyaya 172

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अथ ते ऋषयः सर्वे देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः । माण्डव्यस्याश्रमे पुण्ये समीयुर्नर्मदातटे

శ్రీ మార్కండేయుడు పలికెను—అనంతరం ఆ సమస్త ఋషులు మరియు ఇంద్రుడు ముందుండగా దేవగణములు, నర్మదా తీరమున మాండవ్యుని పుణ్యాశ్రమానికి చేరి సమవేతమయ్యారు।

Verse 2

शङ्खदुन्दुभिनादेन दीपिकाज्वलनेन च । अप्सरोगीतनादेन नृत्यन्त्यो वारयोषितः

శంఖదుందుభి నాదంతో, దీపాల జ్వలనంతో, అప్సరల గీతధ్వనితో దివ్య స్త్రీలు నర్తించసాగారు।

Verse 3

कथानकैः स्तुवत्यन्ये तस्य शूलाग्रधारिणः । अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातकानां तपस्विनाम्

ఇతరులు శూలాగ్రధారి ప్రభువును పవిత్ర కథలతో స్తుతించిరి; అక్కడ తపస్వి స్నాతకులు ఎనభై ఎనిమిది వేల మంది ఉన్నారు।

Verse 4

समाजे त्रिदशैः सार्द्धं तत्र ते च दिदृक्षया । ब्रह्मविष्णुमहेशानास्तत्र हर्षात्समागताः

ఆ పవిత్ర సమాజంలో త్రిదశులతో కూడ వారు కూడా దర్శనాభిలాషతో వచ్చిరి; ఆనందంతో బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరుడు అక్కడికి చేరిరి।

Verse 5

मातरो मल्लिकाद्याश्च क्षेत्रपाला विनायकाः । दिक्पाला लोकपालाश्च गङ्गाद्याश्च सरिद्वराः

మల్లిక మొదలైన దివ్య మాతృదేవతలు వచ్చిరి; క్షేత్రపాలులు, వినాయకులు, దిక్పాల-లోకపాలులు మరియు గంగా మొదలైన శ్రేష్ఠ నదులు కూడా వచ్చాయి।

Verse 6

ऋषिदेवसमाजे तु नित्यं हर्षप्रमोदने । तत्र राजा समायातः पौरजानपदैः सह

ఋషి-దేవ సమాజంలో నిత్యం హర్షప్రమోదం ఉండెను; అక్కడికి రాజు పట్టణవాసులు, జనపదవాసులతో కలిసి వచ్చెను।

Verse 7

दृष्ट्वा कौतूहलं तत्र व्याकुलीकृतमानसम् । वित्रस्तमनसो भूत्वा भयात्सर्वे समास्थिताः

అక్కడి విచిత్ర కలకలాన్ని చూచి వారి మనస్సులు వ్యాకులమయ్యాయి. భయంతో హృదయాలు వణికిపోయి అందరూ అక్కడే స్థిరంగా నిలిచిపోయారు।

Verse 8

तस्मिन्समागमे दिव्ये ब्रह्मविष्ण्वीशमब्रुवन् । भो माण्डव्य महासत्त्व वरदास्तेऽमरैः सह

ఆ దివ్య సమాగమంలో బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు పలికారు—“ఓ మాండవ్య మహాసత్త్వా! అమరులతో కలిసి మేము నీకు వరాలు ప్రసాదించుటకు వచ్చాము.”

Verse 9

अनेककष्टतपसा तव सिद्धिर्भविष्यति । प्रार्थयस्व यथाकामं यस्ते मनसि रोचते

అనేక కష్టాలతో చేసిన తపస్సు వల్ల నీ సిద్ధి సంపూర్ణమవుతుంది. నీ మనసుకు నచ్చినదాన్ని యథేచ్ఛగా ప్రార్థించు.

Verse 10

अनादित्यमयं लोकं निर्वषट्कारमाकुलम् । नष्टधर्मं विजानीहि प्रकृतिस्थं कुरुष्व च । अनुग्रहं तु शाण्डिल्याः प्रार्थयाम द्विजोत्तम

“ఈ లోకాన్ని సూర్యరహితంగా, వషట్కారరహితంగా, కలవరంతో నిండినదిగా తెలుసుకో; ధర్మం క్షీణించింది—దానిని సహజస్థితిలో స్థాపించు. ఓ ద్విజోత్తమా, శాండిల్యాపై అనుగ్రహం చూపమని మేము ప్రార్థిస్తున్నాము.”

Verse 11

एष ते कष्टदो राजा समायातस्तवाग्रतः । संभूषयस्व विप्रर्षे जनं देवासुरं गणम्

“నీకు కష్టం కలిగించిన ఆ రాజు నీ ముందుకు వచ్చాడు. ఓ విప్రర్షీ, దేవాసుర గణములైన ఈ సమస్త సభను యథోచితంగా సత్కరించు.”

Verse 12

माण्डव्य उवाच । यदि प्रसन्ना मे देवाः समायाताः सुरैः सह । त्रिकालमत्र तीर्थे च स्थातव्यमृषिभिः सह

మాండవ్యుడు పలికెను—దేవగణము నాపై ప్రసన్నమై దేవతలతో కలిసి ఇక్కడికి వచ్చియుంటే, మీరు ఋషులతో కలిసి ఈ తీర్థంలో త్రికాలము నిలిచియుండండి।

Verse 13

भवतां तु प्रसादेन रुजा मे शाम्यतां सदा । एवमस्त्विति देवेशा यावज्जल्पन्ति पाण्डव

మీ ప్రసాదముచేత నా బాధ ఎల్లప్పుడూ శమించుగాక. అప్పుడు దేవేశులు “ఏవమస్తు” అని పలికిరి, ఓ పాండవా, వారు మాటలాడుచున్నంతవరకు।

Verse 14

तावद्रक्षो गृहीत्वाऽग्रे कन्यां कामप्रमोदिनीम् । उवाच भगवञ्छापं पुरा दत्त्वोर्वशी मम

అప్పుడే ఆ రాక్షసుడు కామప్రమోదినియైన కన్యను పట్టుకొని ముందర నిలిపి పలికెను—“భగవన్, పూర్వం ఉర్వశీ నాకు శాపమును ప్రసాదించింది।”

Verse 15

यदा कन्यां हरे रक्षःशापान्तस्ते भविष्यति । तेन मे गर्हितं कर्म शापेनाकृतबुद्धिना

“రాక్షసుడు కన్యను హరించినప్పుడు నీ శాపము అంతమగును.” ఆ శాపముచేత నా బుద్ధి వికృతమై, నేను ఈ నింద్యకర్మలో పడిపోయితిని।

Verse 16

क्षन्तव्यमिति चोक्त्वा च गतश्चादर्शनं पुनः । गते चैव तु सा कन्या दृष्ट्वा पद्मदलेक्षणा

“క్షమించవలెను” అని చెప్పి అతడు మళ్లీ అదృశ్యమయ్యెను. అతడు వెళ్లిన తరువాత పద్మదలాక్షి అయిన ఆ కన్య ఇది అంతా చూచి…

Verse 17

मन्त्रयित्वा सुरैः सर्वैर्दत्ता माण्डव्यधीमते । तां वज्रशूलिकां प्लाव्य पवित्रैर्नर्मदोदकैः

సర్వ దేవతలతో సంప్రదించి ఆమెను జ్ఞానవంతుడైన మాండవ్యునికి అర్పించారు. ఆ వజ్రశూలికను నర్మదా నదీ పవిత్ర జలాలతో స్నానింపజేశారు.

Verse 18

माण्डव्यमृषिमुत्तार्य जयशब्दादिमङ्गलैः । विवाहयित्वा तां कन्यां माण्डव्यर्षिपुंगवः

‘జయ’ నినాదములతో మొదలైన మంగళాచారాలతో మాండవ్య ఋషిని ముందుకు నడిపించి, ఋషుల్లో శ్రేష్ఠుడైన మాండవ్యుడు ఆ కన్యను విధివిధానంగా వివాహం చేసుకున్నాడు.

Verse 19

अभिवाद्य च तान् सर्वान् दानसन्मानगौरवैः । अथ राजा समीपस्थो रत्नैश्च विविधैरपि

దానాలు, సత్కారాలు, గౌరవాలతో వారందరికీ నమస్కరించి, ఆపై సమీపంలో నిలిచిన రాజు కూడా వివిధ రత్నాలతో వారిని సన్మానించాడు.

Verse 20

धिग्वादैर्निन्दितः सर्वैस्तैर्जनैर्भूषितः पुनः । राज्ञा च ब्राह्मणाः सर्वे भूषणाच्छादनाशनैः

అందరూ ‘ధిక్’ అనే నిందావాక్యాలతో అతనిని దూషించినప్పటికీ, అతడు మళ్లీ సత్కరింపబడ్డాడు. రాజు కూడా సమస్త బ్రాహ్మణులను ఆభరణాలు, వస్త్రాలు, భోజనంతో పూజించాడు.

Verse 21

सुवर्णकोटिदानेन तुष्टान्कृत्वा क्षमापिताः । वृत्ते विवाह आहूय शाण्डिलीं तामथाब्रवीत्

కోటిసువర్ణ దానంతో వారిని సంతుష్టుల్ని చేసి క్షమాపణ పొందాడు. వివాహం పూర్తయ్యాక ఆ శాండిలీని పిలిపించి ఇలా అన్నాడు.

Verse 22

मानयस्व इमान् विप्रान्मोचयस्व दिवाकरम् । अपहृत्य तमो येन कृपा सद्यः प्रवर्तते

ఈ బ్రాహ్మణులను సత్కరించుము; దివాకరుని విముక్తి చేయుము. అంధకారాన్ని తొలగించి కృప తక్షణమే ప్రవహించుగాక.

Verse 23

ऋषीणां वचनं श्रुत्वा शाण्डिली दुःखिताब्रवीत् । उदितेऽर्के तु मे भर्ता मृत्युं यास्यति भो द्विजाः

ఋషుల వచనము విని శాండిలీ దుఃఖంతో పలికెను—హే ద్విజులారా! సూర్యుడు ఉదయించగానే నా భర్త నిశ్చయంగా మృతికి చేరును.

Verse 24

तं कथं मोचयामीह ह्यात्मनोऽनिष्टसिद्धये । क्रियाप्रवर्तनाच्चाद्य किं कार्यं मे महर्षयः

నన్ను అనిష్టసిద్ధికి నెట్టకుండా, నేను ఇతనిని ఇక్కడ ఎలా విముక్తి చేయగలను? క్రియ ద్వారానే కార్యప్రవృత్తి జరుగుతుంది కదా—హే మహర్షులారా, ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి?

Verse 25

निःपुंसी स्त्री ह्यनाथाहं भवामि भवतो मतम् । तिष्ठ त्वमन्धकारे तु नेच्छामि रविणोदयम्

నా భర్త నశిస్తే నేను అనాథ, నిరాశ్రయ స్త్రీనైపోతాను—ఇదే మీ అభిప్రాయం. కాబట్టి నీవు అంధకారంలోనే నిలిచియుండుము; నాకు రవియుదయం ఇష్టం లేదు.

Verse 26

तेन वाक्येन ते सर्वे देवासुरमहर्षयः । शिरःसंचालनाः सर्वे साधु साध्विति चाब्रुवन्

ఆ మాటలతో దేవులు, అసురులు, మహర్షులు—అందరూ తల ఊపి సమ్మతించి “సాధు! సాధు!” అని పలికిరి.

Verse 27

पतिव्रते महाभागे शृणु वाक्यं तपोधने । मन्यसे यदि नः सर्वान्कुरुष्व वचनं च यत्

హే పతివ్రతా, హే మహాభాగ్యవతీ, హే తపోధన! మా మాట వినుము. నీవు మమ్మల్ని అందరినీ అంగీకరిస్తే, మేము చెప్పినదే చేయుము.

Verse 28

शाण्डिल्युवाच । येन मे न मरेद्भर्ता येन सत्यं मुनेर्वचः । तत्कुरुध्वं विचार्याशु येन संवर्धते सुखम्

శాండిల్యా పలికెను—నా భర్త మరణించకుండా, మునివాక్యం సత్యంగా నిలిచే విధంగా, త్వరగా విచారించి ఆ కార్యం చేయుడి; దానివల్ల సుఖక్షేమం వృద్ధి చెందును.

Verse 29

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स्वप्नावस्थाकृतो हृषिः । अन्तर्हितो मुहूर्तं च शाण्डिल्याश्च प्रपश्य ताम्

ఆమె మాటలు విని ముని స్వప్నావస్థలో ఉన్నట్టుగా హర్షించెను. ఆపై క్షణమాత్రం అదృశ్యుడై, శాండిల్యా చూస్తుండగానే అంతర్హితుడయ్యెను.

Verse 30

पुनरादाय ते सर्वे कृत्वा निर्व्रणसत्तनुं स्नापितो नर्मदातोये शाण्डिल्यायै समर्पितः

తర్వాత వారు అందరూ అతనిని మళ్లీ ఎత్తుకొని, అతని దేహాన్ని గాయరహితంగా ఆరోగ్యంగా చేసి, నర్మదా జలంలో స్నానం చేయించి, శాండిల్యాకు అప్పగించిరి.

Verse 31

ततः सा हृष्टमनसा पतिं दृष्ट्वा तु तैजसम् । प्रणम्य तानृषीन् देवान् विमलार्कं जगत्कृतम्

అప్పుడు ఆమె హర్షభరితమనసుతో తేజస్సుగల తన భర్తను చూచి, ఆ ఋషులకును దేవతలకును ప్రణమించి, జగత్తుకు కర్తా-ధర్త అయిన నిర్మల సూర్యదేవునికీ నమస్కరించెను.

Verse 32

क्रियाप्रवर्तिताः सर्वे देवगन्धर्वमानुषाः । हृष्टतुष्टा गताः सर्वे स्वमाश्रमपदं महत्

ఆ క్రియావిధి చేత ప్రేరితులై దేవులు, గంధర్వులు, మనుష్యులు—అందరూ హర్షతుష్టులై తమ తమ మహాశ్రమపదమునకు వెళ్లిరి।

Verse 33

पतिव्रता स्वभर्त्रा सा मासमेवाश्रमे स्थिता । माण्डव्येनाप्यनुज्ञाता ययौ नत्वा स्वमाश्रमम्

ఆ పతివ్రత తన భర్తతో కలిసి ఆశ్రమంలో ఒక నెల నిలిచెను. తరువాత మాండవ్యుని అనుమతి పొందీ నమస్కరించి తన ఆశ్రమమునకు వెళ్లెను.

Verse 34

गतेषु तेषु सर्वेषु स्थापयामास चाच्युतम् । माण्डव्येश्वरनामानं नारायण इति स्मृतम्

అందరూ వెళ్లిన తరువాత ఆయన అక్కడ అచ్యుతుడైన భగవంతుని ప్రతిష్ఠించెను—నారాయణుడని స్మరింపబడే, ‘మాండవ్యేశ్వర’ నామంతో ప్రసిద్ధుడైనవాడు.

Verse 35

दिव्यं वर्षसहस्रं तु पूजयामास भारत । गतोऽसावृषिसङ्घैश्च सहितोऽमरपर्वतम्

ఓ భారతా! ఆయన అక్కడ దివ్యమైన వెయ్యి సంవత్సరాలు పూజ చేసెను. తరువాత ఋషిసంఘములతో కలిసి అమరపర్వతమునకు వెళ్లెను.

Verse 36

तपस्तपन्तौ तौ तत्र ह्यद्यापि किल भारत । भ्रातरौ संयतात्मानौ ध्यायतः परमं पदम्

ఓ భారతా! ఆ ఇద్దరు సోదరులు అక్కడ తపస్సు చేస్తూ నేటికీ ఉన్నారని చెబుతారు—ఆత్మసంయమంతో పరమపదాన్ని ధ్యానిస్తూ.

Verse 37

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । पितरस्तस्य तृप्यन्ति पिण्डदानाद्दशाब्दिकम्

ఆ తీర్థంలో స్నానం చేసి పితృదేవతలకు తర్పణం చేసే వాడి పితరులు, దశ సంవత్సరాలు పిండదానం చేసిన ఫలంలా తృప్తి పొందుతారు।

Verse 38

देवगृहे तु पक्षादौ यः करोति विलेपनम् । गोदानशतसाहस्रे दत्ते भवति यत्फलम्

దేవాలయంలో పక్షారంభంలో పవిత్ర వिलेపనం చేసే వాడికి, లక్ష గోదానాలు చేసిన ఫలమే కలుగుతుంది।

Verse 39

उपलेपनेन द्विगुणमर्चने तु चतुर्गुणम् । दीपप्रज्वलने पुण्यमष्टधा परिकीर्तितम्

ఉపలేపనంతో పుణ్యం రెండింతలు, అర్చనతో నాలుగింతలు; దీపప్రజ్వలనంతో పుణ్యం ఎనిమిదింతలని కీర్తించబడింది।

Verse 40

दिव्यनेत्रधरो भूत्वा त्रैलोक्ये सचराचरे । दध्ना मधुघृतैर्देवं पयसा नर्मदोदकैः

దివ్యదృష్టి కలవాడై, త్రిలోకంలోని చరాచరమంతట వ్యాప్తుడైన దేవునికి పెరుగు, తేనె, నెయ్యి, పాలు మరియు నర్మదాజలంతో స్నాపనం చేయాలి।

Verse 41

स्नपनं ये प्रकुर्वन्ति पुष्पमालाविलेपनैः । येऽर्चयन्ति विरूपाक्षं देवं नारायणं हरिम्

పుష్పమాలలు, పవిత్ర వिलेపనాలతో కలిసి ప్రభువుకు స్నాపనం చేసే వారు, అలాగే విరూపాక్ష, నారాయణ, హరి అనే దేవుని అర్చించే వారు,

Verse 42

तेऽपि दिव्यविमानेन क्रीडन्ते कल्पसंख्यया । दीपाष्टकं तु यः कुर्यादष्टमीं च चतुर्दशीम्

వారూ దివ్యవిమానంలో కల్పసంఖ్యకాలం క్రీడిస్తారు. మరియు అష్టమీ, చతుర్దశీ తిథులలో దీపాష్టకాన్ని అర్పించువాడు—

Verse 43

एकादश्यां तु कृष्णस्य न पश्यन्ति यमं तु ते । फलैर्नानाविधैः शुभ्रैर्यः कुर्याल्लिङ्गपूरणम्

కృష్ణపక్ష ఏకాదశీన వారు యముని దర్శించరు. మరియు అనేక విధాల శుద్ధ ఫలాలతో లింగపూరణం చేయువాడు—

Verse 44

तेऽपि यान्ति विमानेन सिद्धचारणसेविताः । घण्टा चैव पताका च विमाने पुष्पमालिका

వారూ సిద్ధచారణుల సేవతో దివ్యవిమానంలో ప్రయాణిస్తారు. ఆ విమానంలో గంటలు, పతాకాలు, పుష్పమాలలు ఉంటాయి—

Verse 45

वादित्राणि यथार्हाणि प्रान्ते च गच्छते शिवम् । देवालयं तु यः कुर्याद्वैष्णवं माण्डवेश्वरम्

యథోచిత వాద్యనాదాలతో జీవనాంతంలో అతడు శివుని చేరుతాడు. మరియు మాండవేశ్వరంలో వైష్ణవ దేవాలయాన్ని స్థాపించువాడు—

Verse 46

स्वर्गे वसति धर्मात्मा यावदाभूतसम्प्लवम् । माण्डव्यनारायणाख्ये विप्रान् भोजयतेऽग्रतः

ధర్మాత్ముడు మహాప్రళయం వరకు స్వర్గంలో నివసిస్తాడు. మాండవ్య-నారాయణ అనే పుణ్యక్షేత్రంలో అతడు ముందుగా బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెడతాడు—

Verse 47

एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता । आश्विने मासि सम्प्राप्ते शुक्लपक्षे चतुर्दशीम्

ఒక బ్రాహ్మణునికి భోజనం పెట్టినంత మాత్రాన అది కోటి బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టిన ఫలముగా అవుతుంది. ఆశ్విన మాసము వచ్చినప్పుడు, శుక్లపక్ష చతుర్దశి నాడు—ఈ కాలము అటువంటి పుణ్యానికి పరమ ప్రభావశాలి అని చెప్పబడింది.

Verse 48

कृतोपवासनियमो रात्रौ जागरणेन च । दीपमालां चतुर्दिक्षु पूजां कृत्वा तु शक्तितः

ఉపవాస నియమాన్ని స్వీకరించి, రాత్రి జాగరణ చేస్తూ, నాలుగు దిక్కులలో దీపమాలలను అమర్చి, తన సామర్థ్యానుసారం పూజ చేయవలెను.

Verse 49

नारी वा पुरुषो वापि नृत्यगीतप्रवादनैः । प्रभाते विमले सूर्ये स्नानादिकविधिं नृप

స్త్రీ అయినా పురుషుడైనా, నృత్య-గీత-వాద్యాలతో (ఉత్సవం చేసి); తరువాత ఉదయం నిర్మలమైన సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, ఓ రాజా, స్నానాది విధులను ఆచరించాలి.

Verse 50

अभिनिर्वर्त्य मौनेन पश्यते देवमीदृशम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते

మౌనంతో వ్రతాన్ని సమాప్తం చేసి, అటువంటి దేవుని దర్శనం పొందుతాడు; సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై, రుద్రలోకంలో మహిమ పొందుతాడు.

Verse 51

अथवा मार्गशीर्षे च चैत्रवैशाखयोरपि । श्रावणे वा महाराज सर्वकालेऽथवापि च

లేదా మార్గశీర్షంలో, అలాగే చైత్రం మరియు వైశాఖంలో కూడా; లేదా శ్రావణంలో, ఓ మహారాజా—లేదా ఏ కాలమైనా—ఈ పవిత్ర అనుష్ఠానం చేయవచ్చు, ఎందుకంటే తీర్థ మహిమ ఎప్పుడూ తగ్గదు.

Verse 52

शिवरात्रिसमं पुण्यमित्येवं शिवभाषितम् । वाजपेयाश्वमेधाभ्यां फलं भवति नान्यथा

“శివరాత్రితో సమానమైన పుణ్యం”—అని స్వయంగా శివుడు ప్రకటించాడు. దీని ఫలం వాజపేయ, అశ్వమేధ యాగఫలాలతో సమానం; నిశ్చయంగా, ఇతరథా కాదు।

Verse 53

दुर्भगा दुःखिता वन्ध्या दरिद्रा च मृतप्रजा । स्नाति रुद्रघटैर्या स्त्री सर्वान्कामानवाप्नुयात्

దుర్భాగ్యవతి, దుఃఖిత, వంధ్య, దరిద్ర, లేదా సంతానం మరణించిన స్త్రీ—ఆమె రుద్రఘటాలతో స్నానం చేస్తే, అన్ని కోరిన కోరికలను పొందుతుంది।

Verse 54

कृमिकीटपतङ्गाश्च तस्मिंस्तीर्थे तु ये मृताः । स्वर्गं प्रयान्ति ते सर्वे दिव्यरूपधरा नृप

ఓ రాజా! ఆ తీర్థంలో మరణించే కృములు, కీటకాలు, పతంగాలు మొదలైనవన్నీ స్వర్గానికి వెళ్లి దివ్యరూపాన్ని ధరించుతాయి।

Verse 55

अनाशके जलेऽग्नौ तु ये मृता व्याधिपीडिताः । अनिवर्तिका गतिस्तेषां रुद्रलोके ह्यसंशयम्

వ్యాధితో బాధపడుతూ అక్కడ ఉపవాసంలో, నీటిలో లేదా అగ్నిలో మరణించినవారికి గతి తిరుగులేనిది; వారు నిస్సందేహంగా రుద్రలోకాన్ని చేరుతారు।

Verse 56

नित्यं नमति यो राज शिवनारायणावुभौ । गोदानफलमाप्नोति तस्य तीर्थप्रभावतः

ఓ రాజా! ఎవడు నిత్యం శివునికీ నారాయణునికీ—ఇద్దరికీ నమస్కరిస్తాడో, అతడు ఆ తీర్థప్రభావంతో గోదానఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 57

देवालये तु राजेन्द्र यश्च कुर्यात्प्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृता तेन ससागरधरा धरा

హే రాజేంద్రా! దేవాలయంలో ఎవడు ప్రదక్షిణ చేయునో, అతడు ససాగరధరమైన సమస్త భూమినే ప్రదక్షిణ చేసినవాడగును।

Verse 58

सार्द्धं शतं च तीर्थानि मल्लिकाभवनाद्बहिः । तस्य तीर्थप्रमाणं तु विस्तरं राजसत्तम

హే రాజసత్తమా! మల్లికాభవనం వెలుపల నూరయాభై తీర్థములు ఉన్నవి; ఇప్పుడు ఆ తీర్థపు ప్రమాణమును, విస్తారమును విశదంగా వినుము।

Verse 59

सूत्रेण वेष्टयेत्क्षेत्रमथवा शिवमन्दिरम् । अथवा शिवलिङ्गं च तस्य पुण्यफलं शृणु

ఎవడైనను సూత్రముతో క్షేత్రమును గాని, శివమందిరమును గాని, లేదా శివలింగమును గాని చుట్టి వేయునట్లయితే, ఆ కర్మఫలమైన పుణ్యాన్ని వినుము।

Verse 60

जम्बूद्वीपश्च कृतस्नश्च शाल्मली कुशक्रौञ्चकौ । शाकपुष्करगोमेदैः सप्तद्वीपा वसुंधरा

జంబూద్వీపము, కృతస్నము, శాల్మలీ, కుశ మరియు క్రౌంచము, అలాగే శాక, పుష్కర, గోమేదములతో—ఇలా వసుంధర ఏడు ద్వీపములుగా ఏర్పడినది।

Verse 61

भूषिता तेन राजेन्द्र सशैलवनकानना । रेवायां दक्षिणे भागे शिवक्षेत्रात्समीपतः

హే రాజేంద్రా! పర్వతాలు, వనాలు, ఉపవనాలతో అలంకృతమైన ఈ ధరణి రేవా నదీ దక్షిణ భాగమున, శివక్షేత్రానికి సమీపమున ఉన్నది।

Verse 62

देवखातं महापुण्यं निर्मितं त्रिदशैरपि । तस्मिन् यः कुरुते स्नानं मुच्यते सर्वपातकैः

దేవఖాతము మహాపుణ్యప్రదమైన దివ్యకుండము; అది త్రిదశ దేవతలచేత కూడ నిర్మితమైనది. అందులో స్నానం చేయువాడు సమస్త పాపముల నుండి విముక్తుడగును.

Verse 63

पूर्णिमायाममावस्यां व्यतीपातेऽर्कसंक्रमे । श्राद्धं च संग्रहे कुर्यात्स गच्छेत्परमां गतिम्

పౌర్ణమి, అమావాస్య, వ్యతీపాతము మరియు సూర్యసంక్రమణ సమయములలో ఆ పవిత్ర సంగమస్థలమందు శ్రాద్ధము చేయవలెను; అట్లు చేసినవాడు పరమగతిని పొందును.

Verse 64

देवखाते त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । तिष्ठन्ति ऋषिभिः सार्द्धं पितृदेवगणैः सह

దేవఖాతమందు బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు అనే త్రిదేవులు ఋషులతో కూడ, పితృగణములు మరియు దేవగణములతో సహ నివసించుచున్నారు.

Verse 65

तत्र तीर्थेऽश्विने मासि चतुर्दश्यां विशेषतः । वायुमार्गे स्थितः शक्रस्तिष्ठते दैवतैः सह

ఆ తీర్థమందు, విశేషంగా ఆశ్విన మాస చతుర్దశినాడు, వాయుమార్గమందు (అంతరిక్షమందు) స్థితుడైన శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ఇతర దేవతలతో కలిసి అక్కడ నిలిచియుంటాడు.

Verse 66

पृथिव्यां यानि तीर्थानि सरितः सागरास्तथा । विंशति तानि सर्वाणि देवखाते दिनद्वयम्

భూమిపై ఉన్న అన్ని తీర్థములు—నదులు, సముద్రములు సహా—అవి ఇరవైయూ, రెండు దినములపాటు దేవఖాతమందు ఏకత్రంగా ఉన్నట్లుగా భావించబడును.

Verse 67

गयाशिरे च यत्पुण्यं प्रयागे मकरकण्टके । प्रयागे सोमतीर्थे च तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे

గయాశిరలో ఉన్న పుణ్యం, ప్రయాగంలోని మకరకణ్టకంలో ఉన్న పుణ్యం, అలాగే ప్రయాగంలోని సోమతీర్థంలో ఉన్న పుణ్యం—అదే పుణ్యం మాండవేశ్వరంలో లభిస్తుంది.

Verse 68

पट्टबन्धेन यत्पुण्यं मात्रायां लकुलेश्वरे । आश्विन्यामश्विनीयोगे तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे

మాత్రాలోని లకులీశ్వరుని వద్ద పట్టబంధ విధితో కలిగే పుణ్యం, అలాగే ఆశ్విన మాసంలో అశ్వినీ యోగం ఉన్నప్పుడు కలిగే పుణ్యం—అదే పుణ్యం మాండవేశ్వరంలో లభిస్తుంది.

Verse 69

उज्जयिन्यां महाकाले वाराणस्यां त्रिपुष्करे । संनिहत्यां रविग्रस्ते माण्डव्याख्ये सनातनम्

ఉజ్జయినీలో మహాకాలం, వారాణసీలో త్రిపుష్కరం, సన్నిహత్యా మరియు రవిగ్రస్తం, అలాగే మాండవ్యమనే సనాతన క్షేత్రం—ఇవన్నీ పుణ్యప్రభావాలు (ఇక్కడ) ప్రకటించబడ్డాయి.

Verse 70

इति ज्ञात्वा महाराज सर्वतीर्थेषु चोत्तमम् । पित्ःन्देवान् समभ्यर्च्य स्नानदानादिपूजनैः

ఓ మహారాజా! ఇది సమస్త తీర్థాలలో ఉత్తమమని తెలిసికొని, అక్కడ స్నానం, దానం మొదలైన పూజాక్రియలతో పితృదేవతలను మరియు దేవతలను విధివిధానంగా ఆరాధించాలి.

Verse 71

चतुर्दश्यां निराहारः स्थितो भूत्वा शुचिव्रतः । पूजयेत्परया भक्त्या रात्रौ जागरणे शिवम्

చతుర్దశినాడు నిరాహారంగా ఉండి, స్థిరమనస్సుతో శుచివ్రతాన్ని పాటిస్తూ, రాత్రి జాగరణలో పరమభక్తితో శివుని పూజించాలి.

Verse 72

स्नानैश्च विविधैर्देवं पुष्पागरुविलेपनैः । प्रभाते पौर्णमास्यां तु स्नानादिविधितर्पणैः

వివిధ విధాల పవిత్ర స్నానాలతోను, పుష్పాలు మరియు అగరు-లేపనాది సుగంధ అర్పణాలతోను దేవుని సమారాధించాలి. పౌర్ణమి దినం ఉదయాన్నే స్నానము చేసి విధిపూర్వకంగా తర్పణాది కర్మలును చేయాలి.

Verse 73

श्राद्धेन हव्यकव्येन शिवपूजार्चनेन च । अग्निष्टोमादियज्ञैश्च विधिवच्चाप्तदक्षिणैः

హవ్య-కవ్య సమేత శ్రాద్ధముతో, శివుని పూజా-అర్చనతో, అలాగే అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞాలను విధిపూర్వకంగా యథోచిత దక్షిణలతో సమాప్తి చేయుటవలన (పుణ్యఫలం లభిస్తుంది).

Verse 74

धौतपापो विशुद्धात्मा फलते फलमुत्तमम् । गोसहस्रप्रदानेन दत्तं भवति भारत

పాపాలు కడిగిపడి అంతఃకరణం విశుద్ధమైనవాడు ఉత్తమ ఫలాన్ని పొందుతాడు. ఓ భారతా, ఇది వెయ్యి గోవులను దానం చేసినట్లే ఫలిస్తుంది.

Verse 75

स्नानाद्यैर्विधिवत्तत्र तद्दिने शिवसन्निधौ । हिरण्यं वृषभं धेनुं भूमिं गोमिथुनं हयम्

అక్కడ స్నానాది కర్మలను విధిపూర్వకంగా చేసి, అదే దినం శివసన్నిధిలో స్వర్ణం, వృషభం, ధేనువు, భూమి, గోమిథునం మరియు అశ్వాన్ని దానంగా ఇవ్వాలి.

Verse 76

शिवमुद्दिश्य वै वस्त्रयुग्मे दद्यात्सुरूपिणे । पादुकोपानहौ छत्रं भाजनं रक्तवाससी

శివుని ఉద్దేశించి సుపాత్రుడైన సురూపునికి వస్త్రయుగ్మాన్ని దానంగా ఇవ్వాలి. అలాగే పాదుకలు-ఉపానహాలు, ఛత్రం, భాజనం మరియు ఎర్ర వస్త్రాలనూ ఇవ్వాలి.

Verse 77

होमं जाप्यं तथा दानमक्षयं सर्वमेव तत् । ऋचमेकां तु ऋग्वेदे यजुर्वेदे यजुस्तथा

హోమం, జపం, దానం—ఇవన్నీ అక్షయమవుతాయి. ఋగ్వేదంలో ఒక ఋచను, యజుర్వేదంలో ఒక యజుస్సూత్రాన్ని జపించాలి.

Verse 78

सामैकं सामवेदे तु जपेद्देवाग्रसंस्थितः । सम्यग्वेदफलं तस्य भवेद्वै नात्र संशयः

సామవేదంలో ఒక సామాన్ని, దేవాగ్రస్థానంలో (పరమదేవుని సమక్షంలో) నిలిచి జపించాలి; అతనికి వేదఫలం సంపూర్ణంగా లభిస్తుంది—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 79

गायत्रीजाप्यमात्रस्तु वेदत्रयफलं लभेत् । कुलकोटिशतं साग्रं लभते तु शिवार्चनात्

కేవలం గాయత్రీ జపమాత్రంతో త్రివేదఫలం లభిస్తుంది; శివార్చనతో తన వంశంలోని వంద కోట్ల మందికి కూడా సంపూర్ణ మంగళం, ఉద్ధారం కలుగుతుంది.

Verse 80

स्नाने दाने तथा श्राद्धे जागरे गीतवादिते । अनिवर्तिका गतिस्तस्य शिवलोकात्कदाचन

స్నానం, దానం, శ్రాద్ధం, రాత్రి జాగరణ, వాద్యాలతో భజన-కీర్తనల వల్ల అతని గతి అనివర్తనీయమవుతుంది; శివలోకంనుండి అతడు ఎప్పటికీ తిరిగి రాడు.

Verse 81

कालेन महताविष्टो मर्त्यलोके समाविशेत् । राजा भवति मेधावी सर्वव्याधिविवर्जितः

దీర్ఘకాలం గడిచిన తరువాత అతడు మళ్లీ మర్త్యలోకంలో ప్రవేశిస్తే, అతడు రాజవుతాడు—మేధావి, సమస్త వ్యాధుల నుండి విముక్తుడు.

Verse 82

जीवेद्वर्षशतं साग्रं पुत्रपौत्रधनान्वितः । तच्च तीर्थं पुनः स्मृत्वा लीयमानो महेश्वरे

అతడు పుత్ర‑పౌత్రులు, ధనసంపదతో కూడి నూరేళ్లకు మించి జీవిస్తాడు; ఆ తీర్థాన్ని మళ్లీ స్మరించి చివరికి మహేశ్వరునిలో లీనమవుతాడు.

Verse 83

उपास्ते यस्तु वै सन्ध्यां तस्मिंस्तीर्थे च पर्वणि । साङ्गोपाङ्गैश्चतुर्वेदैर्लभते फलमुत्तमम्

ఆ తీర్థంలో పర్వదినాన సంధ్యోపాసన చేసే వాడు, సాంగోపాంగ చతుర్వేదాధ్యయనానికి సమానమైన ఉత్తమ ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 84

तत्र सर्वं शिवक्षेत्राच्छरपातं समन्ततः । न संचरेद्भयोद्विग्ना ब्रह्महत्या नराधिप

ఓ నరాధిపా! అక్కడ శివక్షేత్రం చుట్టూ అన్ని వైపులా బాణం పడే దూరం వరకు, భయంతో వణికే బ్రహ్మహత్యా పాపం సంచరించదు.

Verse 85

यत्र तत्र स्थितो वृक्षान् पश्यते तीर्थतत्परः । विविधैः पातकैर्मुक्तो मुच्यते नात्र संशयः

తీర్థభక్తితో ఉన్న యాత్రికుడు ఎక్కడ నిలిచినా అక్కడి వృక్షాలను దర్శించగానే, వివిధ పాతకాల నుండి విముక్తుడవుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 86

श्वभ्री तत्र महाराज जलमध्ये प्रदृश्यते । कथानिका पुराणोक्ता वानरी तीर्थसेवनात्

ఓ మహారాజా! అక్కడ జలమధ్యంలో ‘శ్వభ్రీ’ అనే ఒక కుండం కనిపిస్తుంది. పురాణంలో చెప్పిన కథ ప్రకారం—ఒక వానరి తీర్థసేవ వల్ల శుద్ధిని పొందింది.

Verse 87

तत्र कूपो महाराज तिष्ठते देवनिर्मितः । शिवस्य पश्चिमे भागे शिवक्षेत्रमनुत्तमम्

అక్కడ, ఓ మహారాజా, దేవనిర్మితమైన ఒక బావి నిలిచి ఉంది. శివుని పశ్చిమ భాగంలో అనుత్తమమైన శివక్షేత్రం ఉంది.

Verse 88

वृषोत्सर्गं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । क्रीडन्ति पितरस्तस्य स्वर्गलोके यदृच्छया

హే నరాధిపా! ఆ తీర్థంలో ఎవడు వృషోత్సర్గం చేస్తాడో, అతని పితృదేవతలు స్వర్గలోకంలో యథేచ్ఛగా క్రీడిస్తారు.

Verse 89

अगम्यागमने पापमयाज्ययाजने कृते । स्तेयाच्च ब्रह्मगोहत्यागुरुघाताच्च पातकम् । तत्सर्वं नश्यते पापं वृषोत्सर्गे कृते तु वै

అగమ్యగమనము, అయాజ్యునికి యజ్ఞం చేయించుట, దొంగతనం, బ్రాహ్మణహత్య, గోహత్య, గురుహత్య వలన కలిగే పాతకం—వృషోత్సర్గం చేసినప్పుడు అంతా నశిస్తుంది.

Verse 90

माण्डव्यतीर्थमाहात्म्यं यः शृणोति समाधिना । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा

ఏకాగ్రచిత్తంతో మాండవ్యతీర్థ మహాత్మ్యాన్ని వినేవాడు సర్వపాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు; ఇందులో సందేహం అవసరం లేదు.

Verse 172

अध्याय

‘అధ్యాయ’—ఇది అధ్యాయ ముగింపు లేదా మార్పును సూచించే పదము.