Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 31

Devanagari script

ततः सा हृष्टमनसा पतिं दृष्ट्वा तु तैजसम् । प्रणम्य तानृषीन् देवान् विमलार्कं जगत्कृतम्

Transliteration

tataḥ sā hṛṣṭamanasā patiṃ dṛṣṭvā tu taijasam | praṇamya tānṛṣīn devān vimalārkaṃ jagatkṛtam

Translation

అప్పుడు ఆమె హర్షభరితమనసుతో తేజస్సుగల తన భర్తను చూచి, ఆ ఋషులకును దేవతలకును ప్రణమించి, జగత్తుకు కర్తా-ధర్త అయిన నిర్మల సూర్యదేవునికీ నమస్కరించెను.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Temporal connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/अनन्तरार्थक (then/thereupon)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन

• हृष्ट-मनसा: with a delighted mind
• हृष्ट-मनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट (प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3/करण), एकवचन; समासः—हृष्टं मनः यस्याः (बहुव्रीहि-भावार्थे) किन्तु रूपतः तृतीया-तत्पुरुषवत् प्रयोगः ‘हृष्टमनसा’ = हृष्टेन मनसा

• पतिम्: husband
• पतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘दृष्ट्वा’ = दर्शनं कृत्वा; अव्ययभावः

• तु: indeed, but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोधार्थक-निपात (but/indeed)

• तैजसम्: radiant, splendid
• तैजसम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तैजस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; ‘पतिम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• प्रणम्य: having bowed to
• प्रणम्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: प्र+नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘प्रणम्य’ = प्रणामं कृत्वा; अव्ययभावः

• तान्: those
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), बहुवचन; ‘ऋषीन्, देवान्’ इत्यस्य निर्देशः

• ऋषीन्: sages
• ऋषीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), बहुवचन

• देवान्: gods
• देवान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), बहुवचन

• विमल-अर्कम्: the pure Sun
• विमल-अर्कम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमल (प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; समासः—विमलः अर्कः (कर्मधारयः)

• जगत्-कृतम्: maker of the world
• जगत्-कृतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + कृ (धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘कृत’; समासः—जगत् + कृत (षष्ठी-तत्पुरुषः) ‘जगतः कर्ता’/‘जगत्कृत’ (world-maker)

Speaker

Narrator (contextual, within Revā Khaṇḍa narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: Śāṇḍilyā joyfully sees her husband shining with tejas; she bows to the assembled sages and gods, then to the pure Sun as world-maker.

Characters & Entities

• Śāṇḍilyā
• Husband (restored)
• Ṛṣis
• Devas
• Arka/Ravi (Sun)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When grace is received, dharma responds with humility and gratitude—honoring sages, gods, and cosmic order (the Sun).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No distinct tīrtha is named; the episode remains embedded in the Revā Khaṇḍa’s Narmadā-centered sacred milieu.

What ritualistic prescription is mentioned?

Praṇāma (reverential bowing) is shown as the appropriate dharmic response after receiving divine and sage assistance.