Adhyaya 10

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । कस्मिन्कल्पे महाभागा नर्मदेयं द्विजोत्तम । विभक्ता ऋषिभिः सर्वैस्तपोयुक्तैर्महात्मभिः

యుధిష్ఠిరుడు పలికెను—హే మహాభాగ ద్విజోత్తమా! ఏ కల్పమున ఈ పుణ్య నర్మదా-ప్రదేశము, తపస్సుతో యుక్తులైన మహాత్మ ఋషులందరిచేత విభజింపబడి స్థాపింపబడినది?

Verse 2

एतद्विस्तरतः सर्वं ब्रूहि मे वदतां वर । कल्पान्ते यद्भवेत्कष्टं लोकानां तत्त्वमेव च

హే వక్తలలో శ్రేష్ఠా! ఇదంతా నాకు విస్తారముగా చెప్పుము—కల్పాంతమున లోకములకు కలుగు కష్టమును, దాని వెనుకనున్న యథార్థ తత్త్వమును కూడ.

Verse 3

अतीते तु पुरा कल्पे यथेयं वर्ततेऽनघ । अस्यान्त्यस्य च कल्पस्य व्यवस्थां कथय प्रभो । एवमुक्तः सभामध्ये मार्कण्डो वाक्यमब्रवीत्

ఓ నిర్దోషుడా! పూర్వంలో గతించిన కల్పంలో ఇది ఎలా ఉండేదో, ఇప్పుడు ఎలా ఉందో, అలాగే ఈ అంత్య కల్పపు విధానమూ వ్యవస్థయూ చెప్పుము, ప్రభో. ఇలా సభామధ్యంలో అడగబడగా మార్కండేయుడు ఈ వాక్యములు పలికెను.

Verse 4

मार्कण्डेय उवाच । वक्ष्येऽहं श्रूयतां सर्वैः कथेयं पूर्वतः श्रुता

మార్కండేయుడు పలికెను—నేను చెప్పుదును; అందరూ శ్రద్ధగా వినుడి. ఇది పూర్వంలో నేను వినినట్లే ఈ కథను వివరిస్తాను.

Verse 5

महत्कथेयं वैशिष्टी कल्पादस्मात्परं तु या । लोकक्षयकरो घोर आसीत्कालः सुदारुणः

ఇది మహత్తరమైన, విశిష్టమైన కథ; ఇది ఈ కల్పానికి ఆపైన ఉన్న మరో కల్పానికి సంబంధించినది. అప్పుడు లోకనాశకమైన ఘోరమైన, అత్యంత దారుణమైన కాలం వచ్చెను.

Verse 6

तस्मिन्नपि महाघोरे यथेयं वा मृता सती । परितुष्टैर्विभक्ता च शृणुध्वं तां कथामिमाम्

ఆ అత్యంత ఘోర కాలంలో కూడా ఇది (పవిత్ర తత్త్వం) మృతప్రాయంగా ఉన్నట్లు అయింది; అయినా పరితృప్తులైన సిద్ధులు దానిని భాగాలుగా విభజించి సంరక్షించారు. ఈ కథను వినుడి.

Verse 7

युगान्ते समनुप्राप्ते पितामहदिनत्रये । मानसा ब्रह्मणः पुत्राः साक्षाद्ब्रह्मेव सत्तमाः

యుగాంతం సమీపించినప్పుడు, పితామహుడు బ్రహ్మ యొక్క త్రిదిన చక్రకాలంలో, బ్రహ్మ యొక్క మానసపుత్రులు—శ్రేష్ఠ సత్త్వులు—సాక్షాత్తు బ్రహ్మవలె ప్రత్యక్షమయ్యారు.

Verse 8

सनकाद्या महात्मानो ये च वैमानिका गणाः । यमेन्द्रवरुणाद्याश्च लोकपाला दिनत्रये

సనకాది మహాత్ములు, అలాగే స్వర్గీయ వైమానిక గణాలు; యమ, ఇంద్ర, వరుణాది లోకపాలకులు కూడా ఆ మూడు దినాల కాలంలో సముపస్థితులయ్యారు।

Verse 9

कालापेक्षास्तु तिष्ठन्ति लोकवृत्तान्ततत्पराः । ततः कल्पक्षये प्राप्ते तेषां ज्ञानमनुत्तमम्

నియత కాలాన్ని ఆశిస్తూ వారు నిలిచారు, లోకాల గమనవృత్తాంతాన్ని గమనించడంలో నిమగ్నులై; ఆపై కల్పక్షయం వచ్చినప్పుడు వారి జ్ఞానం అనుత్తమమైంది।

Verse 10

। अध्याय

అధ్యాయము. (అధ్యాయ శీర్షిక)

Verse 11

स्वर्लोकं च महश्चैव जनश्चैव तपस्तदा । आश्रयं सत्यलोकं च सर्वलोकमनुत्तमम्

స్వర్గలోకం, మహర్లోకం, జనలోకం, తపోలోకం—ఇవన్నిటికన్నా పైగా సత్యలోకం పరమాశ్రయం, సమస్త లోకాలలో అనుత్తమ లోకమని ప్రకటించబడింది।

Verse 12

कालं युगसहस्रान्तं पुत्रपौत्रसमन्विताः । सत्यलोके च तिष्ठन्ति यावत्संजायते जगत्

వెయ్యి యుగాల అంతమయ్యేంత కాలం, పుత్రపౌత్రులతో కూడి వారు సత్యలోకంలో నివసిస్తారు—జగత్తు మళ్లీ సృష్టి చెందే వరకు।

Verse 13

ब्रह्मपुत्राश्च ये केचित्कल्पादौ न भवन्ति ह । त्रैलोक्यं ते परित्यज्य अनाधारं भवन्ति च

కల్పారంభంలో ప్రదర్శింపబడని కొందరు బ్రహ్మపుత్రులు త్రైలోక్యాన్ని విడిచి, ఆధారరహితులై (అనాధారులై) పోతారు.

Verse 14

तैः सार्धं ये तु ते विप्रा अन्ये चापि तपोधनाः । यक्षरक्षःपिशाचाश्च अन्ये वैमानिका गणाः

వారితో పాటు ఆ విప్రులు, ఇతర తపోధన తపస్వులు; యక్షులు, రాక్షసులు, పిశాచులు మరియు ఇతర వైమానిక (దివ్య విమానచారులు) గణాలు కూడా ఉన్నారు.

Verse 15

ऋषयश्च महाभागा वर्णाश्चान्ये पृथग्विधाः । सीदन्ति भूम्यां सहिता ये चान्ये तलवासिनः

మహాభాగ ఋషులు, వివిధ వర్ణాల ఇతర సమూహాలు; అలాగే ఇతర తలవాసులు (అధోలోకవాసులు) — వీరందరూ కలిసి భూమిపై కూలి బాధపడిరి.

Verse 16

अनावृष्टिरभूत्तत्र महती शतवार्षिकी । लोकक्षयकरी रौद्रा वृक्षवीरुद्विनाशिनी

అక్కడ శతవర్షకాలం నిలిచిన మహా అనావృష్టి ఏర్పడింది—అది రౌద్రంగా, లోకక్షయకారిగా, వృక్షలతాదులను నాశనం చేసేదిగా ఉండెను.

Verse 17

त्रैलोक्यसंक्षोभकरी सप्तार्णवविशोषणी । ततो लोकाः क्षुधाविष्टा भ्रमन्तीव दिशो दश

అది త్రైలోక్యాన్ని కలవరపెట్టింది, ఏడు సముద్రాలను ఎండబెట్టింది; అప్పుడు ఆకలితో బాధపడిన జీవులు దశదిశలలో గందరగోళంగా సంచరించిరి.

Verse 18

कंदैर्मूलैः फलैर्वापि वर्तयन्ते सुदुःखिताः । सरितः सागराः कूपाः सेवन्ते पावनानि च

అత్యంత దుఃఖంలో వారు కందమూలాలు, ఫలాలతోనే జీవనం సాగించారు. పవిత్ర జలాల కోసం నదులు, సముద్రాలు, బావులను ఆశ్రయించారు.

Verse 19

तत्रापि सर्वे शुष्यन्ति सरिद्भिः सह सागराः । ततो यान्यल्पसाराणि सत्त्वानि पृथिवीतले

అక్కడ కూడా నదులతో పాటు సముద్రాలన్నీ ఎండిపోయాయి. ఆపై భూమితలంపై ఉన్న అల్పబల, క్షీణశక్తి గల జీవులు…

Verse 20

तान्येवाग्रे प्रलीयन्ते भिन्नान्युरुजलेन वै । अथ संक्षीयमाणासु सरित्सु सह सागरैः

ముందుగా అవే (జలధారలు) విస్తార జలప్రవాహంతో చీలిపోయి లయమయ్యాయి. ఆపై నదులు సముద్రాలతో కలిసి క్షీణించసాగినప్పుడు…

Verse 21

ऋषीणां षष्टिसाहस्रं कुरुक्षेत्रनिवासिनाम् । ये च वैखानसा विप्रा दन्तोलूखलिनस्तथा

కురుక్షేత్రంలో నివసించే అరవై వేల మంది ఋషులు ఉన్నారు. వైఖానస బ్రాహ్మణులు కూడా, దంతాలనే ఉలూఖలంగా చేసుకొని ధాన్యాన్ని నూరి భుజించే తపస్వులు కూడా ఉన్నారు.

Verse 22

हिमाचलगुहागुह्ये ये वसन्ति तपोधनाः । सर्वे ते मामुपागम्य क्षुत्तृषार्तास्तपोधनाः

హిమాలయాల గుప్త గుహల్లో నివసించే ఆ తపోధనులు—అందరూ ఆకలి దాహాలతో బాధపడుతూ నా వద్దకు వచ్చారు.

Verse 23

ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे सीदयामो महामुने । सरित्सागरशैलान्तं जगत्संशुष्यते द्विज

వారందరూ అంజలి ఘటించి పలికారు—“హే మహామునీ, మేము నశిస్తున్నాము. హే ద్విజా, నదులు, సముద్రాలు, పర్వతప్రాంతాలతో కూడిన జగత్తంతా ఎండిపోతోంది।”

Verse 24

कुत्र यास्याम सहिता यावत्कालस्य पर्ययः । दीर्घायुरसि विप्रेन्द्र न मृतस्त्वं युगक्षये

“కాలపరివర్తనం తీరేవరకు మేమంతా కలిసి ఎక్కడికి వెళ్లాలి? హే విప్రేంద్రా, మీరు దీర్ఘాయుష్మంతులు; యుగాంతంలో కూడా మీరు నశించరు।”

Verse 25

भूतं भव्यं भविष्यच्च सर्वं तव हृदि स्थितम् । तस्मात्त्वं वेत्सि सर्वं च कथयस्व महाव्रत

“భూతం, వర్తమానం, భవిష్యత్తు—అన్నీ మీ హృదయంలోనే నిలిచివున్నాయి. అందువల్ల మీరు సమస్తమూ ఎరుగుదురు; హే మహావ్రతీ, మాకు చెప్పండి।”

Verse 26

कीदृक्कालं महाभाग क्षपिष्यामोऽथ सुव्रत । अनावृष्टिहतं सर्वं सीदते सचराचरम्

“హే మహాభాగ, హే సువ్రత, మేము ఎలాంటి కాలాన్ని భరించాలి? వర్షాభావంతో దెబ్బతిన్న సమస్తం—చరాచరములతో సహా—కూలిపోతోంది।”

Verse 27

परित्राहि महाभाग न यथा याम संक्षयम् । ततः संचिन्त्य मनसा त्वरन्विप्रानथाब्रवम्

“హే మహాభాగ, మమ్మల్ని రక్షించండి; మేము నాశానికి పోకూడదు.” ఆపై మనసులో ఆలోచించి నేను త్వరగా ఆ బ్రాహ్మణులతో పలికాను।

Verse 28

कुरुक्षेत्रं त्यजध्वं च पुत्रदारसमन्विताः । त्यक्त्वोदीचीं दिशं सर्वे यामो याम्यामनुत्तमाम्

పుత్రులు, భార్యలతో కూడి కురుక్షేత్రాన్ని విడిచిపెట్టండి. ఉత్తర దిశను వదలి మనమందరం ఆ అనుత్తమ దక్షిణ దిశకు పోదాం.

Verse 29

नगरग्रामघोषाढ्यां पुरपत्तनशोभिताम् । गच्छामो नर्मदातीरं बहुसिद्धनिषेवितम्

నగరాలు, గ్రామాలు, గోష్ఠాలతో సమృద్ధిగా, పురాలు పట్నాలతో శోభితమైన నర్మదా తీరానికి పోదాం; అక్కడ అనేక సిద్ధులు సేవిస్తారు.

Verse 30

रुद्राङ्गीं तां महापुण्यां सर्वपापप्रणाशिनीम् । पश्यामस्तां महाभागां न्यग्रोधावारसंकुलाम्

రండి, రుద్రస్వరూపిణి, మహాపుణ్యదాయిని, సర్వపాపప్రణాశిని, మహాభాగ్యవతి—న్యగ్రోధ వనాలతో నిండిన ఆ దేవిని దర్శిద్దాం.

Verse 31

माहेश्वरैर्भागवतैः सांख्यैः सिद्धैः सुसेविताम् । अनावृष्टिभयाद्भीताः कूलयोरुभयोरपि

ఆమెను మాహేశ్వరులు, భాగవతులు, సాంఖ్యులు, సిద్ధులు సుసేవిస్తారు. అనావృష్టి భయంతో భీతులై వారు ఇరువైపుల తీరాలపై కూడా నిలిచారు.

Verse 32

आश्रमे ह्याश्रमान्दिव्यान्कारयामो जितव्रताः । एवमुक्तास्तु ते सर्वे समेतानुचरैः सह

మేము, వ్రతాలను జయించి స్థిరులమైనవారు, ఈ ఆశ్రమంలో దివ్య ఆశ్రమాలను నిర్మింపజేస్తాం. ఇలా చెప్పబడగానే వారు అందరూ అనుచరులతో కలిసి సమకూరారు.

Verse 33

नर्मदातीरमासाद्य स्थिताः सर्वेऽकुतोभयाः । किंचित्पूर्वमनुस्मृत्य पुरा कल्पादिभिर्भयम्

నర్మదా తీరాన్ని చేరి వారు అందరూ నిర్భయంగా నిలిచారు. అయినా పూర్వకాలాన్ని కొంత స్మరించి, కల్పాది పరివర్తనాల వల్ల కలిగిన ప్రాచీన భయాన్ని గుర్తు చేసుకున్నారు.

Verse 34

प्राप्तास्तु नर्मदातीरमादावेव कलौ युगे । ततो वर्षशतं पूर्णं दिव्यं रेवातटेऽवसन्

కలియుగ ఆరంభంలోనే వారు నర్మదా తీరాన్ని చేరారు. ఆపై రేవా తీరంలో వారు సంపూర్ణంగా వంద దివ్య సంవత్సరాలు నివసించారు.

Verse 35

षड्विंशच्च सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि च । तत्राश्चर्यं मया दृष्टमृषीणां वसतां नृप

అది ఇరవై ఆరు వేల మానవ సంవత్సరాలకు సమానం. ఓ రాజా! అక్కడ నివసించిన ఆ ఋషుల విషయంలో నేను ఒక అద్భుతాన్ని చూశాను.

Verse 36

अनावृष्टिहते लोके संशुष्के स्थावरे चरे । भिन्ने युगादिकलने हाहाभूते विचेतने

వర్షాభావంతో లోకం బాధపడినప్పుడు, స్థావర-జంగమ సమస్త జీవులు ఎండిపోయినప్పుడు; యుగాది లెక్కలు భంగమై, అందరూ ‘హాయ్ హాయ్’ అంటూ మూర్ఛితులై ఉన్నప్పుడు…

Verse 37

चातुर्वर्णे प्रलीने तु नष्टे होमबलिक्रमे । निःस्वाहे निर्वषट्कारे शौचाचारविवर्जिते

చాతుర్వర్ణ వ్యవస్థ లయమైపోయినప్పుడు; హోమ-బలి క్రమం నశించినప్పుడు; ‘స్వాహా’ ‘వషట్’ మంత్రోచ్చారణలు నిశ్శబ్దమైనప్పుడు; శౌచం, సదాచారం విడిచిపెట్టబడినప్పుడు…

Verse 38

इयमेका सरिच्छ्रेष्ठा ऋषिकोटिनिषेविता । नान्या काचित्त्रिलोकेऽपि रमणीया नरेश्वर

ఇదే ఏకైక శ్రేష్ఠ నది; కోటి ఋషులు సేవించే పవిత్ర సరిదీ. ఓ నరేశ్వరా, త్రిలోకములలో కూడా దీనివంటి रमణీయ నది మరొకటి లేదు.

Verse 39

यथेयं पुण्यसलिला इन्द्रस्येवामरावती । देवतायतनैः शुभ्रैराश्रमैश्च सुकल्पितैः

ఇంద్రుని అమరావతిలా, ఈ (రేవా) పుణ్యజలములతో ప్రసిద్ధి—దేవతాలయాల శుభ్ర కాంతితోను, సుసంయోజిత ఆశ్రమాలతోను అలంకృతం.

Verse 40

शोभते नर्मदा देवी स्वर्गे मन्दाकिनी यथा । यावद्वृक्षा महाशैला यावत्सागरसंभवा

దేవీ నర్మదా స్వర్గంలోని మందాకినిలా ప్రకాశిస్తుంది—అడవివృక్షాలు, మహాశైలాలు నిలిచినంతకాలం, సముద్రసంభవ జలధారలు ఉన్నంతకాలం.

Verse 41

उभयोः कूलयोस्तावन्मण्डितायतनैः शुभैः । हूयद्भिरग्निहोत्रैश्च हविर्धूमसमाकुला

ఆమె రెండు తీరం శుభ్రమైన ఆలయాలతో అలంకృతమైయుండెను; అగ్నిహోత్రాలలో ఆహుతులు సమర్పించగా లేచే హవిర్ధూమంతో అవి నిండిపోయెను.

Verse 42

बभूव नर्मदा देवी प्रावृट्काल इव शर्वरी । देवतायतनैर्नैकैः पूजासंस्कारशोभिता

దేవీ నర్మదా ప్రావృట్‌కాల రాత్రిలా విరాజిల్లింది—అనేక దేవతాలయాలతో ప్రకాశించి, పూజా-సంస్కారాల శోభతో అలంకృతమై.

Verse 43

सरिद्भिर्भ्राजते श्रेष्ठा पुरी शाक्री च भास्करी । केचित्पञ्चाग्नितपसः केचिदप्यग्निहोत्रिणः

నదులతో శోభించే ఆ శ్రేష్ఠ నగరం ఇంద్రలోకమువలె, సూర్యలోకమువలె ప్రకాశిస్తుంది. కొందరు పంచాగ్ని తపస్సు చేస్తారు; మరికొందరు నిత్య అగ్నిహోత్రం ఆచరిస్తారు।

Verse 44

केचिद्धूमकमश्नन्ति तपस्युग्रे व्यवस्थिताः । आत्मयज्ञरताः केचिदपरे भक्तिभागिनः

కొందరు ఘోర తపస్సులో స్థిరపడి ‘ధూమక’ అనే ఆహారంతో జీవిస్తారు. కొందరు ఆత్మయజ్ఞం (అంతర్యాగం)లో రమిస్తారు; మరికొందరు భక్తిభాగ్యులు అయి భక్తితో నిండివుంటారు।

Verse 45

वैष्णवज्ञानमासाद्य केचिच्छैवं व्रतं तथा । एकरात्रं द्विरात्रं च केचित्षष्ठाहभोजनाः

కొందరు వైష్ణవ జ్ఞానాన్ని పొందుతారు; మరికొందరు అలాగే శైవ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తారు. కొందరు ఒక రాత్రి, కొందరు రెండు రాత్రులు ఉపవాసం ఉంటారు; మరికొందరు ఆరవ రోజున మాత్రమే భోజనం చేస్తారు।

Verse 46

चान्द्रायणविधानैश्च कृच्छ्रिणश्चातिकृच्छ्रिणः । एवंविधैस्तपोभिश्च नर्मदातीरशोभितैः

చాంద్రాయణ విధానాలతో, కృచ్ఛ్ర మరియు అతికృచ్ఛ్ర ప్రాయశ్చిత్తాలతో, అలాగే ఇలాంటి అనేక తపస్సులతో నర్మదా తీరాలు శోభిల్లాయి।

Verse 47

यजद्भिः शंकरं देवं केशवं भाति नित्यदा । एकत्वे च पृथक्त्वे च यजतां च महेश्वरम्

ఆ స్థలం శంకరదేవుని, కేశవుని ఆరాధకులతో నిత్యం ప్రకాశిస్తుంది—దేవతల్లో ఏకత్వం చూచినా, భేదం చూచినా మహేశ్వరుని పూజించే వారితో అది శోభిస్తుంది।

Verse 48

कलौ युगे महाघोरे प्राप्ताः सिद्धिमनुत्तमाम् । यस्य यस्य हि या भक्तिर्विज्ञानं यस्य यादृशम्

భయంకరమైన కలియుగంలోనూ వారు అనుత్తమ సిద్ధిని పొందారు; ఎవరిలో ఏ విధమైన భక్తి, ఏ విధమైన జ్ఞానం ఉన్నదో దానికి తగిన ఫలమే వారికి లభించింది।

Verse 49

यस्मिन्यस्मिंश्च देवे तु तांतामीशोऽददात्प्रभुः । स्वभावैकतया भक्त्या तामेत्यान्तः प्रलीयते

ఏ దేవతలో మనస్సు నిలుస్తుందో, ప్రభువైన ఈశ్వరుడు ఆ ఆ ఫలసిద్ధిని ప్రసాదిస్తాడు; స్వభావంతో ఏకమైన భక్తిచేత ఆ దివ్యతను చేరి అంతరంలో లయమవుతుంది।

Verse 50

संसारे परिवर्तन्ते ये पृथग्भाजिनो नराः । ये महावृक्षमीशानं त्यक्त्वा शाखावलम्बिनः

విభేదాన్ని పట్టుకున్న మనుష్యులు సంసారంలో తిరుగుతూనే ఉంటారు; మహావృక్షమైన ఈశానుని విడిచి కేవలం కొమ్మలను ఆశ్రయించినవారిలా।

Verse 51

पुनरावर्तमानास्ते जायन्ते हि चतुर्युगे । देवान्ते स्थावरान्ते च संसारे चाभ्रमन्क्रमात्

వారు మళ్లీ మళ్లీ తిరిగి వచ్చి నాలుగు యుగాలంతటా జన్మిస్తారు; క్రమంగా దేవస్థితి నుండి స్థావరస్థితి వరకు సంసారంలో తిరుగుతుంటారు।

Verse 52

पुनर्जन्म पुनः स्वर्गे पुनर्घोरे च रौरवे । ये पुनर्देवमीशानं भवं भक्तिसुसंस्थिताः

మళ్లీ జన్మ, మళ్లీ స్వర్గం, మళ్లీ భయంకర రౌరవం—ఇది తిరిగి తిరిగి వచ్చే వారి గతి; అయితే భక్తిలో సుస్థిరులై ఈశానుడైన భవేశ్వరుని శరణు పొందినవారు పరమగతిని పొందుతారు।

Verse 53

यजन्ति नर्मदातीरे न पुनस्ते भवन्ति च । आ देहपतनात्केचिदुपासन्तः परं गताः

నర్మదా తీరంలో ఆరాధన చేసే వారు మళ్లీ బంధనంలో పడరు. కొందరు దేహపతనం వరకు నిరంతర ఉపాసనచేసి పరమగతిని పొందుతారు॥

Verse 54

केचिद्द्वादशभिर्वर्षैः षड्भरन्ये तपोधनाः । त्रिभिः संवत्सरैः केचित्केचित्संवत्सरेण तु

తపోధనులు కొందరు పన్నెండు సంవత్సరాల్లో సిద్ధిని పొందుతారు, మరికొందరు ఆరు సంవత్సరాల్లో. కొందరు మూడు సంవత్సరాల్లో, మరికొందరు ఒక్క సంవత్సరంలోనే॥

Verse 55

षड्भिर्मासैस्तु संसिद्धास्त्रिभिर्मासैस्तथापरे । मुनयो देवमाश्रित्य नर्मदां च यशस्विनीम्

కొందరు ఆరు నెలల్లో సంపూర్ణ సిద్ధులు అవుతారు, మరికొందరు అలాగే మూడు నెలల్లో. దేవుని శరణు పొంది యశస్విని నర్మదను ఆశ్రయించిన మునులు॥

Verse 56

छित्त्वा संसारदोषांश्च अगमन्ब्रह्म शाश्वतम् । एवं कलियुगे घोरे शतशोऽथ सहस्रशः

సంసార దోషాలను ఛేదించి వారు శాశ్వత బ్రహ్మాన్ని చేరారు. ఈ ఘోర కలియుగంలో ఇది వందలుగా, వేలుగా జరుగుతుంది॥

Verse 57

नर्मदातीरमाश्रित्य मुनयो रुद्रमाविशन्

నర్మదా తీరాన్ని ఆశ్రయించి మునులు రుద్రునిలో లీనమయ్యారు, అనగా శివైక్యాన్ని పొందారు॥

Verse 58

ये नर्मदातीरमुपेत्य विप्राः शैवे व्रते यत्नमुपप्रपन्नाः । त्रिकालमम्भः प्रविगाह्य भक्त्या देवं समभ्यर्च्य शिवं व्रजन्ति

నర్మదా తీరానికి వచ్చి శైవ వ్రతాన్ని యత్నపూర్వకంగా ఆచరించే బ్రాహ్మణులు, త్రికాలములలో భక్తితో జలంలో స్నానం చేసి, దేవాధిదేవుడు శివుని విధివిధానంగా అర్చించి శివధామాన్ని పొందుతారు।

Verse 59

ध्यानार्चनैर्जाप्यमहाव्रतैश्च नारायणं वा सततं स्मरन्ति । ते धौतपाण्डुरपटा इव राजहंसाः संसारसागरजलस्य तरन्ति पारम्

ధ్యానం, అర్చన, జపం, మహావ్రతాల ద్వారా వారు నిత్యం నారాయణుని కూడా స్మరిస్తారు. కడిగిన తెల్లని వస్త్రాలు ధరించిన రాజహంసల వలె వారు సంసారసాగర జలాన్ని దాటి పరతీరాన్ని చేరుతారు।

Verse 60

सत्यं सत्यं पुनः सत्यमुत्क्षिप्य भुजमुच्यते । इदमेकं सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा

‘సత్యం, సత్యం, మళ్లీ సత్యం’ అని భుజాన్ని పైకి ఎత్తి ప్రకటించబడుతుంది. ఈ ఒక్క నిర్ణయం సుస్థిరం—నారాయణుడు సదా ధ్యేయుడు।

Verse 61

यो वा हरं पूजयते जितात्मा मासं च पक्षं च वसेन्नरेन्द्र । रेवां समाश्रित्य महानुभावः स देवदेवोऽथ भवेत्पिनाकी

ఓ నరేంద్రా! ఎవడు జితాత్ముడై హరుడు (శివుడు)ను పూజించి, రేవా (నర్మదా)ను ఆశ్రయించి ఒక మాసం మరియు ఒక పక్షం నివసిస్తాడో, ఆ మహానుభావుడు దేవదేవుడు పినాకీ శివుని సమాన స్థితిని పొందుతాడు।

Verse 62

कीटाः पतंगाश्च पिपीलिकाश्च ये वै म्रियन्तेऽम्भसि नर्मदायाः । ते दिव्यरूपास्तु कुलप्रसूताः शतं समा धर्मपरा भवन्ति

నర్మదా జలంలో మరణించే పురుగులు, చిమ్మటలు, చీమలు కూడా దివ్యరూపాలను పొందుతాయి; ఉత్తమ కులంలో జన్మించి వంద సంవత్సరాలు ధర్మపరాయణులై జీవిస్తాయి।

Verse 63

कालेन वृक्षाः प्रपतन्ति येऽपि महातरंगौघनिकृत्तमूलाः । ते नर्मदांभोभिरपास्तपापा देदीप्यमानास्त्रिदिवं प्रयान्ति

కాలప్రవాహంలో మహాతరంగాల ఉద్ధృతితో వేర్లు తెగి పడిపోయే వృక్షములైనను, నర్మదాజలముచే పాపాలు తొలగి దీప్తిమంతులై త్రిదివమునకు గమించుదురు।

Verse 64

अकामकामाश्च तथा सकामा रेवान्तमाश्रित्य म्रियन्ति तीरे । जडान्धमूकास्त्रिदिवं प्रयान्ति किमत्र विप्रा भवभावयुक्ताः

నిష్కాములైనను సకాములైనను, రేవాంతప్రదేశాన్ని ఆశ్రయించి ఆమె తీరమున మరణించువారు—జడులు, అంధులు, మూకులైనను—త్రిదివమునకు పోవుదురు; మరి భక్తిభావయుక్తుల విషయములో, ఓ విప్రులారా, ఆశ్చర్యమేంటి?

Verse 65

मासोपवासैरपि शोषिताङ्गा न तां गतिं यान्ति विमुक्तदेहाः । म्रियन्ति रेवाजलपूतकायाः शिवार्चने केशवभावयुक्ताः

మాసోపవాసములచే క్షీణదేహులైనవారైనను దేహత్యాగానంతరం ఆ గతిని పొందరు; కాని రేవాజలముచే శుద్ధమైన కాయముతో, శివార్చనలో నిమగ్నులై హృదయంలో కేశవభావం ధరించి మరణించువారు ఆ పరమగతిని పొందుదురు।

Verse 66

नीवारश्यामाकयवेङ्गुदाद्यैरन्यैर्मुनीन्द्रा इह वर्तयन्ति । आप्रित्य कूलं त्रिदशानुगीतं ते नर्मदाया न विशन्ति मृत्युम्

ఇక్కడ మునీంద్రులు నీవార, శ్యామాక, యవ, ఇంగుద మొదలైనవి మరియు ఇతర అటువంటి ఆహారములతో జీవనాన్ని నడుపుదురు. దేవతలచే కీర్తింపబడిన ఈ తీరాన్ని ఆశ్రయించి వారు నర్మదాసంబంధంగా మరణాధీనులు కారు (మృత్యువును అతిక్రమింతురు)।

Verse 67

भ्रमन्ति ये तीरमुपेत्य देव्यास्त्रिकालदेवार्चनसत्यपूताः । विण्मूत्रचर्मास्थितिरोपधानाः कुक्षौ युवत्या न वसन्ति भूयः

దేవీ తీరమునకు చేరి సంచరించువారు—త్రికాల దేవార్చనముచే మరియు సత్యాచరణముచే పవిత్రులై—ఈ దేహము మలము, మూత్రము, చర్మము, ఎముకల ఆధారమాత్రమే; వారు మరల యువతీ గర్భమున నివసించరు।

Verse 68

किं यज्ञदानैर्बहुभिश्च तेषां निषेवितैस्तीर्थवरैः समस्तैः । रेवातटं दक्षिणमुत्तरं वा सेवन्ति ते रुद्रचरानुपूर्वम्

రుద్రుని సంచార మార్గాన్ని అనుసరిస్తూ రేవ (నర్మదా) నది యొక్క దక్షిణ లేదా ఉత్తర తీరాలను సేవించే వారికి అనేక యజ్ఞాలు, దానాలు లేదా సమస్త పుణ్యతీర్థాల సేవతో ఏమి పని?

Verse 69

ते वञ्चिताः पङ्गुजडान्धभूता लोकेषु मर्त्याः पशुभिश्च तुल्याः । ये नाश्रिता रुद्रशरीरभूतां सोपानपङ्क्तिं त्रिदिवस्य रेवाम्

రుద్రుని శరీర స్వరూపము మరియు స్వర్గానికి సోపాన పంక్తి అయిన రేవ (నర్మదా) నదిని ఆశ్రయించని మానవులు ఈ లోకంలో మోసగించబడినవారు, కుంటివారు, మూర్ఖులు, అంధులు మరియు పశువులతో సమానులు.

Verse 70

युगं कलिं घोरमिमं य इच्छेद्द्रष्टुं कदाचिन्न पुनर्द्विजेन्द्रः । स नर्मदातीरमुपेत्य सर्वं सम्पूजयेत्सर्वविमुक्तसंगः

ఓ బ్రాహ్మణోత్తమా! ఈ ఘోరమైన కలియుగాన్ని మరల ఎన్నడూ చూడకూడదని కోరుకునేవాడు, సర్వ సంగాలను వదిలిపెట్టి నర్మదా తీరానికి వెళ్లి అక్కడ సంపూర్ణంగా పూజించాలి.

Verse 71

विघ्नैरनेकैरतियोज्यमाना ये तीरमुझन्ति न नर्मदायाः । ते चैव सर्वस्य हितार्थभूता वन्द्याश्च ते सर्वजनस्य मान्याः

అనేక విఘ్నాలు చుట్టుముట్టినప్పటికీ ఎవరైతే నర్మదా తీరాన్ని విడిచిపెట్టరో, వారే అందరి శ్రేయస్సుకు కారకులవుతారు; వారు పూజనీయులు మరియు సర్వజనులచే గౌరవించదగినవారు.

Verse 72

भृग्वत्रिगार्गेयवशिष्ठकङ्काः शतैः समेतैर्नियतास्त्वसंख्यैः । सिद्धिं परां ते हि जलप्लुताङ्गाः प्राप्तास्तु लोकान्मरुतां न चान्ये

భృగు, అత్రి, గార్గేయ, వశిష్ఠ మరియు కంక మహర్షులు - వీరితో పాటు అసంఖ్యాకమైన నియమబద్ధులైన ఋషులు ఆ పవిత్ర జలాల్లో స్నానమాచరించి పరమ సిద్ధిని మరియు మరుత్తుల లోకాలను పొందారు, ఇతరులు కాదు.

Verse 73

ज्ञानं महत्पुण्यतमं पवित्रं पठन्त्यदो नित्यविशुद्धसत्त्वाः । गतिं परां यान्ति महानुभावा रुद्रस्य वाक्यं हि यथा प्रमाणम्

ఈ జ్ఞానం మహత్తరమైనది, అత్యంత పుణ్యప్రదమైనది, పరమ పవిత్రమైనది. నిత్య శుద్ధసత్త్వులు దీన్ని పఠిస్తే, రుద్రవాక్యమే ప్రమాణమని తెలిసి మహానుభావులు పరమగతిని పొందుతారు।