Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 70

Devanagari script

युगं कलिं घोरमिमं य इच्छेद्द्रष्टुं कदाचिन्न पुनर्द्विजेन्द्रः । स नर्मदातीरमुपेत्य सर्वं सम्पूजयेत्सर्वविमुक्तसंगः

Transliteration

yugaṃ kaliṃ ghoramimaṃ ya iccheddraṣṭuṃ kadācinna punardvijendraḥ | sa narmadātīramupetya sarvaṃ sampūjayetsarvavimuktasaṃgaḥ

Translation

ఓ బ్రాహ్మణోత్తమా! ఈ ఘోరమైన కలియుగాన్ని మరల ఎన్నడూ చూడకూడదని కోరుకునేవాడు, సర్వ సంగాలను వదిలిపెట్టి నర్మదా తీరానికి వెళ్లి అక్కడ సంపూర్ణంగా పూజించాలి.

Word by Word

• युगम्: the age
• युगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• कलिम्: Kali (Kali-yuga)
• कलिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• घोरम्: terrible
• घोरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण (कलिम्)

• इमम्: this
• इमम्: Visheshana (Demonstrative/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; सर्वनाम

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सम्बन्धबोधक सर्वनाम (relative)

• इच्छेत्: would wish
• इच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इष्/इच्छ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• द्रष्टुम्: to see
• द्रष्टुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → द्रष्टुम् (तुमुन्)
• Form: तुमुनन्त (infinitive); क्रियार्थक (purpose)

• कदाचित्: ever/at any time
• कदाचित्: Kala-adhikarana (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचित् (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb of time)

• न: not
• न: Nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरावृत्तिवाचक अव्यय (again)

• द्विजेन्द्रः: O best of Brahmins
• द्विजेन्द्रः: Sambodhana/Address (Vocative sense/सम्बोधनार्थ)
• Type: Noun
• Root: द्विज + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (द्विजानाम् इन्द्रः = best of twice-born)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम

• नर्मदातीरम्: the bank of Narmadā
• नर्मदातीरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा + तीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नर्मदायाः तीरम्)

• उपेत्य: having approached
• उपेत्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + इ (धातु) → उपेत्य (क्त्वा/ल्यप्)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive); पूर्वकालिक क्रिया (having approached)

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; कर्मरूपेण (as totality)

• सम्पूजयेत्: should worship/honor
• सम्पूजयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• सर्वविमुक्तसंगः: free from all attachment
• सर्वविमुक्तसंगः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + विमुक्त + सङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; बहुव्रीहि (यस्मिन् सर्वः सङ्गः विमुक्तः सः)

Speaker

Unspecified (contextual narrator within Revā Khaṇḍa; exhortative Purāṇic voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Narmadā-tīra

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: dvijendra (best of twice-born)

Visual Art Cues

Scene: A learned brāhmaṇa is addressed; a solitary sādhaka reaches the Narmadā bank at dawn, lays aside possessions, and performs complete worship—lamp, water, bilva—while dark, chaotic Kali-yuga imagery fades behind him.

Characters & Entities

• Kali-yuga
• Narmadā (Revā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Detachment and wholehearted worship at a great tīrtha—especially Narmadā’s bank—are presented as a protection amid Kali-yuga.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Narmadā (Revā) riverbank is upheld as a sanctifying pilgrimage locus.

What ritualistic prescription is mentioned?

Approach the Narmadā’s bank and perform complete worship (sampūjā) with a mind free from attachment.