Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 72

Devanagari script

भृग्वत्रिगार्गेयवशिष्ठकङ्काः शतैः समेतैर्नियतास्त्वसंख्यैः । सिद्धिं परां ते हि जलप्लुताङ्गाः प्राप्तास्तु लोकान्मरुतां न चान्ये

Transliteration

bhṛgvatrigārgeyavaśiṣṭhakaṅkāḥ śataiḥ sametairniyatāstvasaṃkhyaiḥ | siddhiṃ parāṃ te hi jalaplutāṅgāḥ prāptāstu lokānmarutāṃ na cānye

Translation

భృగు, అత్రి, గార్గేయ, వశిష్ఠ మరియు కంక మహర్షులు - వీరితో పాటు అసంఖ్యాకమైన నియమబద్ధులైన ఋషులు ఆ పవిత్ర జలాల్లో స్నానమాచరించి పరమ సిద్ధిని మరియు మరుత్తుల లోకాలను పొందారు, ఇతరులు కాదు.

Word by Word

• भृग्वत्रिगार्गेयवशिष्ठकङ्काः: Bhṛgu, Atri, Gārgya, Vasiṣṭha, and Kaṅka (sages)
• भृग्वत्रिगार्गेयवशिष्ठकङ्काः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भृगु + अत्रि + गार्गेय + वशिष्ठ + कङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (list of sages)

• शतैः: with hundreds
• शतैः: Sahakari (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन

• समेतैः: assembled/together
• समेतैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + इ (धातु) → समेत (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); तृतीया (3), बहुवचन; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; विशेषण (शतैः)

• नियताः: disciplined/observant
• नियताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि + यम् (धातु) → नियत (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; विशेषण (भृग्वत्रि...)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक अव्यय (particle: but/indeed)

• असंख्यैः: countless
• असंख्यैः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: असंख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; विशेषण (शतैः)

• सिद्धिम्: attainment, perfection
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• पराम्: supreme
• पराम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण (सिद्धिम्)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम)
• Form: प्रथमा (1), बहुवचन; सर्वनाम

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: हेतौ/निश्चयार्थक अव्यय (particle: indeed/for)

• जलप्लुताङ्गाः: with bodies immersed in water
• जलप्लुताङ्गाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल + प्लुत + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; बहुव्रीहि (येषाम् अङ्गानि जले प्लुतानि = whose bodies are immersed in water)

• प्राप्ताः: attained (have reached)
• प्राप्ताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त) प्रयुक्तः; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; लुप्त-भू-क्रिया (ellipsis of ‘अभवन्’)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विशेषार्थक अव्यय (particle)

• लोकान्: worlds
• लोकान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन

• मरुताम्: of the Maruts
• मरुताम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन

• न: not
• न: Nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• अन्ये: others
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

Speaker

Unspecified (contextual narrator within Revā Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā/Narmadā-jala

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A procession of luminous sages—Bhṛgu, Atri, Gārgya, Vasiṣṭha, Kaṅka—enter the Narmadā, bodies half-submerged, hands in añjali; above them appear the Marut worlds as radiant, wind-swept celestial realms.

Characters & Entities

• Bhṛgu
• Atri
• Gārgya
• Vasiṣṭha
• Kaṅka
• Maruts
• Narmadā (implied by section context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purity through disciplined observance and holy immersion is portrayed as a direct cause of supreme spiritual attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

By Revā Khaṇḍa context, the sacred waters are those of the Narmadā (Revā).

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna/immersion (jala-pluta-aṅga) undertaken with niyama (discipline) is emphasized.