Skanda Purana — Avanti Khanda, Shloka 61

Devanagari script

यो वा हरं पूजयते जितात्मा मासं च पक्षं च वसेन्नरेन्द्र । रेवां समाश्रित्य महानुभावः स देवदेवोऽथ भवेत्पिनाकी

Transliteration

yo vā haraṃ pūjayate jitātmā māsaṃ ca pakṣaṃ ca vasennarendra | revāṃ samāśritya mahānubhāvaḥ sa devadevo'tha bhavetpinākī

Translation

ఓ నరేంద్రా! ఎవడు జితాత్ముడై హరుడు (శివుడు)ను పూజించి, రేవా (నర్మదా)ను ఆశ్రయించి ఒక మాసం మరియు ఒక పక్షం నివసిస్తాడో, ఆ మహానుభావుడు దేవదేవుడు పినాకీ శివుని సమాన స్థితిని పొందుతాడు।

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम् (Singular)

• वा: indeed/or
• वा: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: vā (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपातः (particle)

• हरम्: Hara (Śiva)
• हरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: hara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• पूजयते: worships
• पूजयते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √pūj (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्

• जितात्मा: self-controlled (one who has conquered the self)
• जितात्मा: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: jita (कृदन्त—क्त/PPP from √ji ‘to conquer’) + ātman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः—‘जितः आत्मा येन सः’; ‘यः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• मासम्: for a month
• मासम्: Kriya-viseshana (Duration)
• Type: Noun
• Root: māsa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कालपरिमाण-द्वितीया (accusative of duration)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• पक्षम्: for a fortnight
• पक्षम्: Kriya-viseshana (Duration)
• Type: Noun
• Root: pakṣa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कालपरिमाण-द्वितीया

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• वसेत्: should dwell
• वसेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √vas (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्

• नरेन्द्र: O king
• नरेन्द्र: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: nara (प्रातिपदिक) + indra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्

• रेवाम्: Revā (Narmadā)
• रेवाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: revā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• समाश्रित्य: having taken refuge in
• समाश्रित्य: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: sam-ā-√śri (धातु) (कृदन्त—क्त्वान्त/Absolutive)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (Gerund): ‘having resorted to’

• महानुभावः: great-souled
• महानुभावः: Karta (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + anubhāva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः—‘महान् अनुभावः यस्य सः’; ‘सः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• देव-देवः: god of gods
• देव-देवः: Karta (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक) + deva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: atha (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक/प्रसङ्गार्थक-अव्ययम् (then/thereupon)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √bhū (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd), एकवचनम्

• पिनाकी: Pinākin (bearer of the bow Pināka)
• पिनाकी: Karta (Subject complement)
• Type: Noun
• Root: pinākin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; विशेषणवत् (epithet of Śiva)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages; internal address indicates a ‘king’ as listener within the embedded narration

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Revā (Narmadā)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Narendra (king)

Visual Art Cues

Scene: A self-controlled devotee living on the Narmadā bank for a vowed period, performing daily Hara-pūjā; the culmination is a visionary transformation where Śiva appears as Pinākin and the devotee is bathed in the same radiance, suggesting Śiva-sārūpya.

Characters & Entities

• Hara
• Revā (Narmadā)
• Pinākin (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Self-restraint plus Śiva-bhakti performed at Revā yields extraordinary purification and Śiva-like spiritual attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Revā (Narmadā) and her banks as a sacred residence-tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship of Hara (Śiva) along with residing by Revā for ‘a month and a fortnight’ (māsa + pakṣa).