द्वादशज्योतिर्लिङ्गावतारकथनम् (Account of the Twelve Jyotirliṅga Manifestations)
ఈ అధ్యాయంలో నందీశ్వరుడు మునిని ఉద్దేశించి శివుని ద్వాదశ పరమ అవతారాలు—జ్యోతిర్లింగ స్వరూపాలు—వినమని ఉపదేశిస్తాడు. వీటి దర్శనం, స్పర్శ కూడా సర్వమంగళప్రదమని చెప్పబడింది. తరువాత సోమనాథ, మల్లికార్జున, మహాకాళ, ఓంకారేశ్వర, కేదార, భీమాశంకర, విశ్వేశ, త్ర్యంబక, వైద్యనాథ, నాగేశ, రామేశ, ఘుశ్మేశ అనే పుణ్యక్షేత్రాలు, నామాలు పేర్కొనబడతాయి. అనంతరం ప్రతి లింగానికి ప్రత్యేక ఫలశ్రుతి—పాపనాశం, రోగహరణం మొదలైనవి—మరియు చంద్రకుండ వంటి తీర్థాంశాలతో యాత్రా-మార్గదర్శనం వర్ణించి, పరశివుడు స్థాననిర్దిష్ట చిహ్నాలలోనే ప్రకాశిస్తాడనే తత్త్వం వెల్లడించబడుతుంది।
Shlokas
Verse 1
नन्दीश्वर उवाच । अवताराञ्छृणु विभोर्द्वादशप्रमितान्परान् । ज्योतिर्लिङ्गस्वरूपान्वै नानोति कारकान्मुने
నందీశ్వరుడు పలికెను—ఓ మునీ, పరమ విభువు యొక్క పన్నెండు మహోన్నత అవతారాలను వినుము; అవే జ్యోతిర్లింగ స్వరూపాలు, అనేక విధాల దివ్య ఫలాలను ప్రసాదించేవి.
Verse 2
सौराष्ट्रे सोमनाथश्च श्रीशैले मल्लिकार्जुनः । उज्जयिन्यां महाकाल ओंकारे चामरेश्वरः
సౌరాష్ట్రంలో ఆయన సోమనాథుడు, శ్రీశైలంలో మల్లికార్జునుడు; ఉజ్జయినీలో మహాకాలుడు, ఓంకారంలో అమరేశ్వరుడు.
Verse 3
केदारो हिमव त्पृष्टे डाकिन्याम्भीमशंकरः । वाराणस्यां च विश्वेशस्त्र्यम्बको गौतमीतटे
హిమాలయ పృష్ఠభాగంలో కేదారుడు, డాకినీలో భీమశంకరుడు; వారాణసీలో విశ్వేశుడు, గౌతమీ (గోదావరి) తీరంలో త్ర్యంబకుడు.
Verse 4
वैद्यनाथश्चिताभूमौ नागेशो दारुकावने । सेतुबन्धे च रामेशो घुश्मेशश्च शिवालये
చితాభూమిలో వైద్యనాథుడు, దారుకావనంలో నాగేశుడు; సేతుబంధంలో రామేశుడు, శివాలయంలో ఘుష్మేశుడు—ఇవి ప్రభువు పూజ్య క్షేత్రాలు.
Verse 5
अवतारद्वादशकमेतच्छम्भोः परात्मनः । सर्वानन्दकरं पुंसान्दर्शनात्स्पर्शनान्मुने
ఓ మునీ! ఇది పరాత్మ శంభువుని ద్వాదశ అవతార సమూహము. వీటి దర్శనమాత్రముతో, స్పర్శమాత్రముతోనే దేహధారులకు పరిపూర్ణానందం కలుగుతుంది.
Verse 6
तत्राद्यस्सोमनाथो हि चन्द्रदुःखक्षयंकरः । क्षयकुष्ठादिरोगाणां नाशकः पूजनान्मुने
అక్కడ మొదట సోమనాథుడు; ఆయన చంద్రుని దుఃఖాన్ని క్షయింపజేసేవాడు. ఓ మునీ! ఆయన పూజచేత క్షయ, కుష్ఠాది రోగాలు నశిస్తాయి.
Verse 7
शिवावतारस्सोमेशो लिंगरूपेण संस्थितः । सौराष्ट्रे शुभदेशे च शशिना पूजितः पुरा
సోమేశుడు శివావతారము; అక్కడ లింగరూపముగా స్థితుడై ఉన్నాడు. శుభ సౌరాష్ట్ర దేశంలో పురాకాలంలో శశి (చంద్రుడు) ఆయనను పూజించాడు.
Verse 8
चंद्रकुण्डं च तत्रैव सर्वपापविनाशकम् । तत्र स्नात्वा नरो धीमान्सर्वरोगैः प्रमुच्यते
అక్కడే చంద్రకుండము అనే పవిత్ర తీర్థం ఉంది; అది సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది. అక్కడ స్నానం చేసిన జ్ఞాని సర్వ రోగాల నుండి విముక్తుడవుతాడు।
Verse 9
सोमेश्वरं महालिंगं शिवस्य परमात्मकम् । दृष्ट्वा प्रमुच्यते पापाद्भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति
శివుని పరమాత్మస్వరూపమైన సోమేశ్వర మహాలింగాన్ని దర్శించినవాడు పాపముల నుండి విముక్తుడై భుక్తి మరియు ముక్తి రెండింటినీ పొందును.
Verse 10
मल्लिकार्जुनसंज्ञश्चावतारश्शंकरस्य वै । द्वितीयः श्रीगिरौ तात भक्ताभीष्टफलप्रदः
ఓ ప్రియుడా, శంకరుని ‘మల్లికార్జున’ అనే అవతారం నిజంగా రెండవ ప్రకటన; పవిత్ర శ్రీగిరిపై ఆయన భక్తుల అభీష్ట ఫలములను ప్రసాదించును.
Verse 11
संस्तुतो लिंगरूपेण सुतदर्शनहेतुतः । गतस्तत्र महाप्रीत्या स शिवः स्वगिरेर्मुने
హే స్వగిరి మునీ, తన కుమారుని దర్శనం కలిగించుటకై లింగరూపముగా స్తుతింపబడిన ఆ శివుడు మహాప్రీతితో అక్కడికి వెళ్లెను.
Verse 12
ज्योतिर्लिंगं द्वितीयन्तद्दर्शनात्पूजनान्मुने । महासुखकरं चान्ते मुक्तिदन्नात्र संशयः
హే మునీ, ఇది రెండవ జ్యోతిర్లింగం; దీని దర్శనము మరియు పూజ వలన మహాసుఖం కలుగును, చివరికి ముక్తిని ప్రసాదించును—ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 13
महाकालाभिधस्तातावतारश्शंकरस्य वै । उज्जयिन्यां नगर्य्यां च बभूव स्वजनावनः
ఓ ప్రియుడా, శంకరుడు ‘మహాకాల’ అనే అవతారంగా ప్రత్యక్షమయ్యాడు; ఉజ్జయినీ నగరంలో తన భక్తజనులను కాపాడే రక్షకుడయ్యాడు।
Verse 14
दूषणाख्यासुरं यस्तु वेदधर्मप्रमर्दकम् । उज्जयिन्यां गतं विप्रद्वेषिणं सर्वनाशनम्
దూషణ అనే ఆ అసురుడు వేదధర్మాన్ని త్రొక్కివేసేవాడు; ఉజ్జయినీకి వెళ్లి, బ్రాహ్మణద్వేషిగా, సర్వనాశకారిగా ఉండేవాడు।
Verse 15
वेदविप्रसुतध्यातो हुङ्कारेणैव स द्रुतम् । भस्मसात्कृतवांस्तं च रत्नमाल निवासिनम्
వేదజ బ్రాహ్మణపుత్రుని ధ్యానంతో ప్రేరితుడై, అతడు ఒక్క ‘హుంకార’మే చేసి, రత్నమాల నివాసి అయిన వానిని క్షణంలో భస్మం చేశాడు।
Verse 16
तं हत्वा स महाकालो ज्योतिर्लिंगस्वरूपतः । देवैस्स प्रार्थितोऽतिष्ठत्स्वभक्तपरिपालकः
అతనిని సంహరించిన తరువాత మహాకాలుడు జ్యోతిర్లింగ స్వరూపుడై, దేవతల ప్రార్థనకు అక్కడే నిలిచాడు; ఎందుకంటే ఆయన తన భక్తులను పరిరక్షించేవాడు।
Verse 17
महाकालाह्वयं लिंगं दृष्ट्वाभ्यर्च्य प्रयत्नतः । सर्वान्कामानवाप्नोति लभते परतो गतिम्
మహాకాల అనే లింగాన్ని దర్శించి, శ్రద్ధతో యత్నపూర్వకంగా అర్చన చేస్తే, సమస్త ధర్మసమ్మత కోరికలు సిద్ధిస్తాయి; అనంతరం శివకృపతో పరమగతిని పొందుతాడు।
Verse 18
ओङ्कारः परमेशानो धृतः शम्भो परात्मनः । अवतारश्चतुर्थो हि भक्ताभीष्टफलप्रदः
సర్వాంతర్యామి పరమేశ్వరుడు శంభువు పరాత్మస్వరూపుడై ఓంకారరూపాన్ని ధరించాడు. ఇదే ఆయన నాల్గవ అవతారం; భక్తులకు అభీష్టఫలాలను ప్రసాదించును.
Verse 19
विधिना स्थापितो भक्त्या स्वलिंगात्पार्थिवान्मुने । प्रादुर्भूतो महादेवो विन्ध्यकामप्रपूरकः
ఓ మునీ, స్వలింగమునుండి చేసిన పార్థివ లింగాన్ని విధిపూర్వకంగా భక్తితో స్థాపించగానే, మహాదేవుడు స్వయంగా ప్రాదుర్భవించి విన్ధ్యసంబంధ కోరికను పరిపూర్ణం చేశాడు.
Verse 20
देवैस्संप्रार्थितस्तत्र द्विधारूपेण संस्थितः । भुक्तिमुक्तिप्रदो लिंगरूपो वै शक्तवत्सल
అక్కడ దేవతల గాఢ ప్రార్థనకు స్పందించి ఆయన ద్విధారూపంగా స్థితిచెందాడు—లింగరూపుడై భుక్తి, ముక్తి రెండింటినీ ప్రసాదించేవాడు; శక్తిపై సదా వాత్సల్యముగలవాడు.
Verse 21
प्रणवे चैव चोंकारनामासील्लिंगमुत्तमम् । परमेश्वरनामासीत्पार्थिवश्च मुनीश्वर
ఓ మునీశ్వరా, ప్రణవమైన ‘ఓం’లో ‘ఓంకార’ అనే నామంతో పరమోత్తమ లింగం ఉన్నది; పార్థివ (ప్రకట) రూపం మాత్రం ‘పరమేశ్వర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధమైంది.
Verse 22
भक्ताभीष्टप्रदो ज्ञेयो योपि दृष्टोर्चितो मुने । ज्योतिर्लिंगे महादिव्ये वर्णिते ते महामुने
ఓ మునీ, మీరు వర్ణించిన ఆ పరమదివ్య జ్యోతిర్లింగాన్ని ఎవడైనా దర్శించి పూజిస్తే, అతడు భక్తుల అభీష్టాలను నెరవేర్చే శివకృపను పొందుతాడని తెలుసుకోండి।
Verse 23
केदारेशोवतारस्तु पंचमः परमश्शिवः । ज्योतिर्लिंगस्वरूपेण केदारे संस्थितस्य च
ఐదవ అవతారం కేదారేశుడు—స్వయంగా పరమశివుడు; ఆయన కేదారంలో జ్యోతిర్లింగ స్వరూపంగా నివసిస్తున్నాడు।
Verse 24
नरनारायणाख्यौ याववतारौ हरेर्मुने । तत्प्रार्थितश्शिवस्तत्स्थैः केदारे हिमभूधरे
హే మునీ! హరి యొక్క నర-నారాయణ అనే రెండు అవతారాలు అక్కడ ప్రార్థించగా, ఆ స్థలంలో నివసించే తపస్వుల ప్రార్థనకు ప్రసన్నుడై, హిమావృత హిమాలయ పర్వతంలోని కేదారంలో శివుడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
Verse 25
ताभ्यां च पूजितो नित्यं केदारेश्वरसंज्ञकः । भक्ताभीष्टप्रदः शम्भुर्दर्शनादर्चनादपि
ఆ ఇద్దరి చేత నిత్యం పూజింపబడే, ‘కేదారేశ్వర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడైన శంభువు భక్తుల అభీష్టాలను ప్రసాదిస్తాడు—కేవలం దర్శనముతోనూ, విధివిధాన అర్చనతోనూ.
Verse 26
अस्य खण्डस्य स स्वामी सर्वेशोपि विशेषतः । सर्वकामप्रदस्तात सोवतारश्शिवस्य वै
ఆయనే ఈ ఖండానికి అధిపతి; ప్రత్యేకంగా సర్వేశ్వరుడే. ఓ ప్రియమా, ఆయనే సమస్త కోరికలను ప్రసాదించువాడు—నిజంగా శివుని అవతారమే.
Verse 27
भीमशंकरसंज्ञस्तु षष्ठः शम्भोर्महाप्रभोः । अवतारो महालीलो भीमासुरविनाशनः
మహాప్రభువు శంభువు యొక్క ఆరవ అవతారం ‘భీమశంకర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి. ఈ మహాలీలామయ అవతారం భీమాసురుని సంహరించాడు.
Verse 28
सुदक्षिणाभिधम्भक्तङ्कामरूपेश्वरन्नृपम् । यो ररक्षाद्भुतं हत्वासुरन्तं भक्तदुःखदम्
కామరూపేశ్వరుడైన భగవాన్ శివుడు సుదక్షిణ అనే భక్త రాజును అద్భుతంగా రక్షించి, భక్తులకు దుఃఖం కలిగించే అసురుణ్ని సంహరించాడు।
Verse 29
भीमशङ्करनामा स डाकिन्यां संस्थितस्स्वयम् । ज्योतिर्लिंगस्वरूपेण प्रार्थितस्तेन शंकरः
అక్కడ డాకినీదేశంలో స్వయంగా శంకరుడు ‘భీమశంకర’ నామంతో నివసిస్తున్నాడు. జ్యోతిర్లింగ స్వరూపుడైన ఆ శంకరుని అతడు ప్రార్థించి ఆరాధించాడు.
Verse 30
विश्वेश्वरावतारस्तु काश्यां जातो हि सप्तमः । सर्वब्रह्माण्डरूपश्च भुक्तिमुक्तिप्रदो मुने
ఓ మునీ, కాశీలో జన్మించిన విశ్వేశ్వరుడే ఏడవ అవతారం. ఆయన సమస్త బ్రహ్మాండ స్వరూపుడు; భుక్తి మరియు ముక్తి రెండింటినీ ప్రసాదించువాడు.
Verse 31
पूजितस्सर्वदेवैश्च भक्त्या विष्ण्वादिभिस्सदा । कैलासपतिना चापि भैरवेणापि नित्यशः
ఆయనను విష్ణువాది సమస్త దేవతలు ఎల్లప్పుడూ భక్తితో పూజిస్తారు. కైలాసపతి శివుడు మరియు భైరవుడూ నిత్యం ఆయనను ఆరాధిస్తారు.
Verse 32
ज्योतिर्लिंगस्वरूपेण संस्थितस्तत्र मुक्तिदः । स्वयं सिद्धस्वरूपो हि तथा स्वपुरि स प्रभुः
అక్కడ ఆయన జ్యోతిర్లింగ స్వరూపంగా స్థితుడై ముక్తిని ప్రసాదిస్తాడు. ఆ ప్రభువు స్వయంసిద్ధ, స్వయంభూ స్వరూపుడు; తన స్వపురిలోనూ అదే విధంగా విరాజిల్లును.
Verse 33
काशीविश्वेशयोर्भक्त्या तन्नामजपकारकाः । निर्लिप्ताः कर्मभिर्न्नित्यं केवल्यपदभागिनः
కాశీ మరియు విశ్వేశ్వరుడు (భగవాన్ శివుడు) పట్ల భక్తితో ఆయన నామజపాన్ని నిత్యం చేసేవారు, కర్మల స్పర్శకు ఎప్పటికీ లోనుకారు; శివైక్యరూప కైవల్యపదానికి భాగ్యులు అవుతారు।
Verse 34
त्र्यंबकाख्योऽवतारो यः सोष्टमो गौतमीतटे । प्रार्थितो गौतमेनाविर्बभूव शशिमौलिनः
శివుని ఎనిమిదవ అవతారం ‘త్ర్యంబక’ అని ప్రసిద్ధి. గౌతమీ తీరంలో గౌతముని ప్రార్థనచేత చంద్రశేఖరుడు స్వయంగా అవిర్భవించాడు.
Verse 35
गौतमस्य प्रार्थनया ज्योतिर्लिंग स्वरूपतः । स्थितस्तत्राचलः प्रीत्या तन्मुनेः प्रीतिकाम्यया
గౌతముని ప్రార్థనవల్ల శివుడు జ్యోతిర్లింగ స్వరూపంగా అక్కడ ప్రేమతో అచలంగా నిలిచాడు; ఆ మునికి ఆనందం ప్రసాదించాలనే సంకల్పంతో.
Verse 36
तस्य सन्दर्शनात्स्पर्शाद्दर्शनाच्च महेशितुः । सर्वे कामाः प्रसिध्यन्ति ततो मुक्तिर्भवेदहो
ఆ మహేశ్వరుని కేవలం దర్శనంతోనే, అలాగే ఆ పవిత్ర స్వరూపాన్ని స్పర్శించినా, సమస్త కోరికలు సిద్ధిస్తాయి; తద్వారా నిశ్చయంగా మోక్షం కలుగుతుంది.
Verse 37
शिवानुग्रहतस्तत्र गंगा नाम्ना तु गौतमी । संस्थिता गौतमप्रीत्या पावनी शंकरप्रिया
శివానుగ్రహంతో గంగా అక్కడ ‘గౌతమీ’ అనే నామంతో స్థాపితమైంది. గౌతముని ఆనందార్థం ఆమె అక్కడ నివసిస్తుంది—పావనకారిణి, శంకరప్రియా.
Verse 38
वैद्यनाथावतारो हि नवमस्तत्र कीर्तितः । आविर्भूतो रावणार्थं बहुलीलाकरः प्रभुः
అక్కడ ‘వైద్యనాథ’ అవతారం తొమ్మిదవదిగా కీర్తించబడింది. అనేక లీలలు చేసే ప్రభువు రావణుని నిమిత్తం ప్రత్యేకంగా స్వయంగా అవిర్భవించాడు.
Verse 39
तदानयनरूपं हि व्याजं कृत्वा महेश्वरः । ज्योतिर्लिंगस्वरूपेण चिताभूमौ प्रतिष्ठितः
అప్పుడు మహేశ్వరుడు ‘తెచ్చారు’ అనే వ్యాజాన్ని స్వీకరించి, చితాభూమిలో జ్యోతిర్లింగ స్వరూపంగా ప్రతిష్ఠితుడయ్యాడు।
Verse 40
वैद्यनाथेश्वरो नाम्ना प्रसिद्धोभूज्जगत्त्रये । दर्शनात्पूजनाद्भक्त्या भुक्तिमुक्तिप्रदः स हि
ఆయన త్రిలోకములలో ‘వైద్యనాథేశ్వరుడు’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడయ్యెను. భక్తితో దర్శనము చేసి పూజించుటవలన భుక్తి మరియు ముక్తి రెండింటినీ ప్రసాదించును.
Verse 41
वैद्यनाथेश्वरशिवमाहात्म्यमनुशासनम् । पठतां शृण्वतां चापि भुक्तिमुक्तिप्रदं मुने
ఓ మునీ! వైద్యనాథేశ్వర శివ మహాత్మ్యమును తెలిపే ఈ పవిత్ర అనుశాసనం, దీనిని పఠించువారికీ వినువారికీ భుక్తి మరియు ముక్తి రెండింటినీ ప్రసాదించును.
Verse 42
इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां सनत्कुमार नन्दीश्वरसंवादे द्वादशज्योतिर्लिंगावतारवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशोध्यायः
ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణములో తృతీయ శతరుద్రసంహితలో సనత్కుమార-నందీశ్వర సంభాషణలో ‘ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగావతార వర్ణనం’ అను నలభై రెండవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.
Verse 43
हत्वा दारुकनामानं राक्षसन्धर्मघातकम् । स्वभक्तं वैश्यनाथं च प्रारक्षत्सुप्रियाभिधम्
ధర్మనాశకుడైన ‘దారుక’ అనే రాక్షసుని సంహరించి, శివుడు ‘సుప్రియా’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన తన భక్తుడు వైశ్యనాథుని రక్షించెను.
Verse 44
लोकानामुपकारार्थं ज्योतिर्लिंगस्वरूपधृक् । सन्तस्थौ सांबिकश्शम्भुर्बहुलीलाकरः परः
సర్వలోకాల హితార్థము, జ్యోతిర్లింగ స్వరూపాన్ని ధరించిన, అంబికతో ఏకమైన పరమ శంభువు అనేక దివ్య లీలలు ఆచరించుచు ప్రదర్శితుడై స్థిరంగా నిలిచెను.
Verse 45
तद्दृष्ट्वा शिवलिंगन्तु मुने नागेश्वराभिधम् । विनश्यन्ति द्रुतं चार्च्य महापातकराशयः
ఓ మునీ! ‘నాగేశ్వర’ అనే శివలింగాన్ని దర్శించి ఆరాధిస్తే మహాపాతకాల సమూహాలు త్వరగా నశిస్తాయి।
Verse 46
रामेश्वरावतारस्तु शिवस्यैकादशः स्मृतः । रामचन्द्रप्रियकरो रामसंस्थापितो मुने
ఓ మునీ! రామేశ్వర అవతారం శివుని పదకొండవ అవతారమని స్మరించబడుతుంది. అది రామచంద్రునికి అత్యంత ప్రియమైనది; స్వయంగా రాముడే దానిని ప్రతిష్ఠించాడు।
Verse 47
ददौ जयवरं प्रीत्या यो रामाय सुतोषितः । आविर्भूतस्य लिंगस्तु शंकरो भक्तवत्सलः
రామునితో పూర్తిగా తృప్తి చెందిన ఆయన ప్రేమతో రామునికి విజయవరాన్ని ప్రసాదించాడు. భక్తవత్సల శంకరుడు అక్కడ లింగరూపంగా అవిర్భవించాడు।
Verse 48
रामेण प्रार्थितोऽत्यर्थं ज्योतिर्लिंगस्वरूपतः । सन्तस्थौ सेतुबन्धे च रामसंसेवितो मुने
ఓ మునీ, రాముడు అత్యంతంగా ప్రార్థించగా భగవాన్ శివుడు జ్యోతిర్లింగ స్వరూపుడై సేతుబంధంలో స్థిరపడ్డాడు; అక్కడ రాముడు భక్తితో ఆయనను సేవించి పూజించాడు।
Verse 49
रामेश्वरस्य महिमाद्भुतोऽभूद्भुवि चातुलः । भुक्तिमुक्तिप्रदश्चैव सर्वदा भक्तकामदः
భూమిపై రామేశ్వరుని అద్భుత మహిమ అపూర్వమై, అతుల్యమైంది; ఆయన సదా భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదించి, భక్తుల కోరికలను నెరవేర్చుతాడు।
Verse 50
तं च गंगाजलेनैव स्नापयिष्यति यो नरः । रामेश्वरं च सद्भक्त्या स जीवन्मुक्त एव हि
ఎవడు కేవలం గంగాజలంతోనే ఆయనకు అభిషేకస్నానం చేయించి, సద్భక్తితో రామేశ్వరుని పూజిస్తాడో, వాడు నిజంగా జీవన్ముక్తుడవుతాడు।
Verse 51
इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्देवतादुर्ल्लभानपि । अतः प्राप्य परं ज्ञानं कैवल्यं मोक्षमाप्नुयात्
ఇక్కడ సమస్త భోగాలను—దేవతలకు కూడా దుర్లభమైనవాటిని—అనుభవించి, ఆపై పరమ జ్ఞానాన్ని పొందీ, కైవల్యమనే మోక్షాన్ని చేరాలి।
Verse 52
घुश्मेश्वरावतारस्तु द्वादशश्शंकरस्य हि । नानालीलाकरो घुश्मानन्ददो भक्तवत्सलः
ఘుష్మేశ్వరుడు శంకరుని ద్వాదశ అవతార-ప్రకటనమే; ఆయన నానా లీలలు చేయువాడు, ఘుష్మాకు ఆనందం ప్రసాదించువాడు, సదా భక్తవత్సలుడు।
Verse 53
दक्षिणस्यान्दिशि मुने देवशैलसमीपतः । आविर्बभूव सरसि घुश्माप्रियकरः प्रभुः
ఓ మునీ! దక్షిణ దిశలో, దివ్య పర్వత సమీపంలో, సరస్సులో ఘుష్మకు ప్రియుడై ఆమెకు ఇష్టదాయకుడైన ప్రభువు అవిర్భవించాడు.
Verse 54
सुदेह्यमारितं घुश्मापुत्रं साकल्यतो मुने । तुष्टस्तद्भक्तितश्शम्भुर्योरक्षद्भक्तवत्सलः
ఓ మునీ! హతుడైన ఘుష్మా కుమారుని ఆమె భక్తితో తృప్తిచెందిన భక్తవత్సలుడు శంభువు సమస్తంగా రక్షించి సంపూర్ణంగా పునరుద్ధరించాడు.
Verse 55
तत्प्रार्थितस्स वै शम्भुस्तडागे तत्र कामदाः । ज्योतिर्लिंग स्वरूपेण तस्थौ घुश्मेश्वराभिधः
అలా ప్రార్థింపబడిన శంభువు ఆ కోరికలను ప్రసాదించే తటాకంలో జ్యోతిర్లింగ స్వరూపంగా నిలిచి ‘ఘుష్మేశ్వర’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.
Verse 56
तन्दृष्ट्वा शिवलिंगन्तु समभ्यर्च्य च भक्तितः । इह सर्वसुखम्भुक्त्वा ततो मुक्तिं च विन्दति
ఆ శివలింగాన్ని దర్శించి భక్తితో సమ్యకంగా ఆరాధించినవాడు, ఇహలోకంలో సమస్త సుఖాలను అనుభవించి అనంతరం ముక్తిని పొందుతాడు.
Verse 57
इति ते हि समाख्याता ज्योतिर्लिंगावली मया । द्वादशप्रमिता दिव्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी
ఇట్లు నేను నీకు జ్యోతిర్లింగాల పవిత్ర పరంపరను వివరించితిని. అవి పన్నెండు, దివ్యమైనవి; భుక్తి మరియు ముక్తి రెండింటినీ ప్రసాదించునవి.
Verse 58
एतां ज्योतिर्लिंगकथां यः पठेच्छृणुयादपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति
ఈ జ్యోతిర్లింగ కథను ఎవడు పఠిస్తాడో లేదా వినుతాడో, అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై భుక్తి మరియు ముక్తి రెండింటినీ పొందుతాడు.
Verse 59
शतरुद्राभिदा चेयम्वर्णिता संहिता मया । शतावतारसत्कीर्तिस्सर्वकामफलप्रदा
‘శతరుద్ర’ అనే ఈ సంహితను నేను వర్ణించాను; ఇది శివుని శతావతారాల పవిత్ర కీర్తిని ప్రకటించి, సమస్త ధర్మసమ్మత కోరికల ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.
Verse 60
इमां यः पठते नित्यं शृणुयाद्वा समाहितः । सर्वान्कामानवाप्नोति ततो मुक्तिं लभेद्ध्रुवम्
ఎవడు ఏకాగ్రచిత్తంతో నిత్యం దీనిని పఠిస్తాడో లేదా వినుతాడో, అతడు అన్ని కోరిన ఫలాలను పొందుతాడు; అనంతరం నిశ్చయంగా ముక్తిని పొందుతాడు.
Frequently Asked Questions
The chapter advances a theological argument of ‘manifest equivalence’: Śiva’s supreme reality is made accessible through twelve geographically anchored Jyotirliṅga manifestations, whose darśana/pūjā yields tangible results (sin-destruction, disease-relief) and ultimate liberation.
The Jyotirliṅga functions as a symbol of transcendent consciousness appearing as ‘jyoti’ (luminous sign) within the world; the associated tīrthas (e.g., Caṃdrakuṇḍa) encode purification as an outward ritual correlative of inner transformation—turning metaphysical Śiva-Tattva into a navigable sacred landscape.
The Adhyāya foregrounds twelve Jyotirliṅga forms: Somnātha, Mallikārjuna, Mahākāla, Oṃkāreśvara (Amareśvara), Kedāra, Bhīmaśaṅkara, Viśveśa, Tryambaka, Vaidyanātha, Nāgeśa, Rāmeśa, and Ghuśmeśa—each tied to a distinct locale and salvific efficacy.