
ఈ అధ్యాయంలో గురు-శిష్య పరంపరగా సనత్కుమారుడు వ్యాసునికి శివుని ‘మృత్యుంజయ’ స్వరూపంతో సంబంధమైన మృత్యుప్రశమనీ పరా విద్య యొక్క ఆవిర్భావం, ప్రభావం ఉపదేశిస్తాడు. భృగువంశీయ కావ్య ఋషి వారాణసికి వెళ్లి విశ్వేశ్వరుని ధ్యానిస్తూ దీర్ఘ తపస్సు చేస్తాడు; ఆ తపోబలంతో విద్య ప్రదర్శితమవుతుంది. అనంతరం శివలింగ ప్రతిష్ఠ, శుభ కూప నిర్మాణం, నిర్దిష్ట ప్రమాణాల్లో పంచామృతంతో పునఃపునః అభిషేకాలు, సుగంధ స్నాన-లేపనాలు, విస్తార పుష్పార్పణలు వివరించబడతాయి; వృక్ష-పుష్ప జాబితా శుద్ధి, సౌరభం, భక్తి సమృద్ధిని సూచిస్తుంది. ‘మృతసంజీవనీ’ అనే ఈ శుద్ధ విద్య మహాతపస్సు జనిత శక్తి; శివభక్తిలో స్థిరపడితే మృత్యుభయం నివారించి ప్రాణశక్తిని పునఃస్థాపిస్తుంది।
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास यथा प्राप्ता मृत्युप्रशमनी परा । विद्या काव्येन मुनिना शिवान्मृत्युञ्जयाभिधात्
సనత్కుమారుడు పలికెను—ఓ వ్యాసా, మరణాన్ని శమింపజేయగల ఆ పరమ విద్య ఎలా లభించిందో వినుము. ముని కావ్యుడు (శుక్రుడు) ‘మృత్యుంజయ’గా ప్రసిద్ధుడైన శివుని నుండి దానిని పొందెను।
Verse 2
पुरासौ भृगुदायादो गत्वा वाराणसीं पुरीम् । बहुकालं तपस्तेपे ध्यायन्विश्वेश्वरं प्रभुम्
పూర్వకాలంలో భృగువంశజుడు ఒకడు వారాణసీ నగరానికి వెళ్లి, విశ్వేశ్వర ప్రభువును ధ్యానిస్తూ దీర్ఘకాలం తపస్సు చేశాడు.
Verse 3
स्थापयामास तत्रैव लिंगं शंभोः परात्मनः । कूपं चकार सद्रम्यं वेदव्यास तदग्रतः
అక్కడే అతడు పరమాత్మ శంభువు యొక్క లింగాన్ని స్థాపించాడు. అలాగే దాని ముందర, ఓ వేదవ్యాసా, అందమైన మంగళకరమైన బావిని నిర్మింపజేశాడు.
Verse 4
मृतसंजीवनी नाम विद्या या मम निर्मला । तपोबलेन महता मयैव परिनिर्मिता
‘మృతసంజీవనీ’ అనే నా నిర్మల విద్య ఒకటి ఉంది. మహత్తర తపోబలంతో దానిని నేనే సంపూర్ణంగా నిర్మించాను.
Verse 5
सहस्रकृत्वो देवेशं चन्दनैर्यक्षकर्दमैः । समालिलिंप सुप्रीत्या सुगन्धोद्वर्त्तनान्यनु
అతివిశేష ప్రీతితో అతడు దేవేశ్వరుని సహస్రసార్లు చందనముతోను యక్షుల సుగంధ లేపనములతోను అభ్యంగం చేసి, తరువాత మరిన్ని మధురసుగంధ ఉద్భర్తనాది అంగరాగాలతో అలంకరించెను।
Verse 6
राजचंपकधत्तूरैः करवीरकुशेशयैः । मालतीकर्णिकारैश्च कदंबैर्बकुलोत्पलैः
అది రాజచంపక, ధత్తూర పుష్పాలతో, కరవీర మరియు కమలాలతో, అలాగే మాలతి, కర్ణికార, కదంబ, బకుల, ఉత్పల పుష్పాలతో అలంకరింపబడింది.
Verse 7
मल्लिकाशतपत्रीभिस्सिंधुवारैस्सकिंशुकः । बन्धूकपुष्पैः पुन्नागैर्नागकेशरकेशरैः
అది మల్లికా, శతపత్రీ, సింధువార, కింశుక పుష్పాలతోను, బంధూక, పున్నాగ, నాగకేశర పరిమళ కేశరాలతోను అలంకృతమై, శివపూజకు తగిన దివ్య పుష్పార్ఘ్యమైంది।
Verse 8
नवमल्लीचिबिलिकैः कुंदैस्समुचुकुन्दकैः । मन्दारैर्बिल्वपत्रैश्च द्रोणैर्मरुबकैर्वृकैः । ग्रन्थिपर्णैर्दमनकैः सुरम्यैश्चूतपल्लवैः
వారు నవమల్లికా, చిబిలికా, తెల్ల కుందం, సముచుకుంద పుష్పాలతో; దివ్య మందార పుష్పాలతోను బిల్వపత్రాలతోను; ద్రోణ, మరుబక, వృక పుష్పాలతో; అలాగే సువాసన గల గ్రంథిపర్ణ, దమనక, అతి రమ్యమైన మామిడి పల్లవాలతో శివుని సమ్యక్గా అర్చించారు।
Verse 9
तुलसीदेवगंधारीबृहत्पत्रीकुशांकुरैः । नद्यावर्तैरगस्त्यैश्च सशालैर्देवदारुभिः
వారు తులసి, దేవగంధారీ, బృహత్పత్రీ, কোমల కుశాంకురాలు, నద్యావర్త పుష్పాలు, అగస్త్య పుష్పాలతో; అలాగే శాలపత్రాలు మరియు దేవదారు అర్పణాలతో కూడి—శుభసామగ్రితో భగవాన్ శివుని పూజించారు।
Verse 10
कांचनारैः कुरबकैर्दूर्वांकुरकुरुंटकैः । प्रत्येकमेभिः कुसुमैः पल्लवैरपरैरपि
కాంచనార పుష్పాలు, కురబక పుష్పాలు, దూర్వా యొక్క কোমల అంకురాలు, కురుణ్టక పుష్పాలతో—మరియు వీటిలో ప్రతి పుష్పంతో పాటు ఇతర అనేక తాజా పల్లవాలతో కూడి—శివపూజ అపార సమృద్ధితో నిర్వహించబడింది।
Verse 11
पत्रैः सहस्रपत्रैश्च रम्यैर्नानाविधैश्शुभैः । सावधानेन सुप्रीत्या स समानर्च शंकरम्
అతడు అనేక విధాలైన రమ్యమైన శుభపత్రాలతోను, సహస్రదళ (పద్మ) పత్రాలతోను, జాగ్రత్తగా ఆనందభక్తితో శంకరుని సమ్యకంగా ఆరాధించెను।
Verse 12
गीतनृत्योपहारैश्च संस्तुतः स्तुतिभिर्बहु । नाम्नां सहस्रैरन्यैश्च स्तोत्रैस्तुष्टाव शंकरम्
అతడు గీత‑నృత్య ఉపహారాలతో, అనేక స్తుతులతో, సహస్రనామ పఠనంతో మరియు ఇతర స్తోత్రాలతో శంకరుని భక్తితో స్తుతించి ప్రసన్నం చేశాడు।
Verse 13
सहस्रं पञ्चशरदामित्थं शुक्रो महेश्वरम् । नानाप्रकारविधिना महेशं स समर्चयत्
ఇలా శుక్రుడు పదిహేనువందల సంవత్సరాలు అనేక విధి‑విధానాలు, వ్రత‑నియమాలతో మహేశ్వర మహాదేవుని నిరంతరం సమర్చించాడు।
Verse 14
यदा देवं नानुलोके मनागपि वरोन्मुखम् । तदान्यं नियमं घोरं जग्राहातीव दुस्सहम्
దేవుడు వరం ఇవ్వడానికి కాస్తైనా అనుకూలంగా కనిపించనప్పుడు, అతడు మరొక ఘోరమైన, అత్యంత దుర్భరమైన నియమ‑తపస్సును స్వీకరించాడు।
Verse 15
प्रक्षाल्य चेतसोऽत्यंतं चांचल्याख्यं महामलम् । भावनावार्भिरसकृदिंद्रियैस्सहितस्य च
అతడు మనస్సులోని ‘చాంచల్యం’ అనే మహామలాన్ని భావనారూప జలాలతో మళ్లీ మళ్లీ కడిగి, ఇంద్రియాలతో కూడ పూర్తిగా శుద్ధి చేసుకున్నాడు।
Verse 16
निर्मलीकृत्य तच्चेतो रत्नं दत्त्वा पिनाकिने । प्रययौ कणधूमौघं सहस्रं शरदां कविः
మనస్సును నిర్మలపరచుకొని ఆ కవి పినాకి (శివుడు)కు ఒక రత్నాన్ని సమర్పించాడు. అనంతరం అతడు సూక్ష్మ ధూమకణాల సమూహంగా లీనమై సహస్ర శరదులు (వెయ్యేళ్లు) అట్లే నిలిచెను।
Verse 17
काव्यमित्थं तपो घोरं कुर्वन्तं दृढमानसम् । प्रससाद स तं वीक्ष्य भार्गवाय महेश्वरः
ఇట్లా ఘోర తపస్సు చేస్తూ దృఢమనస్సుతో ఉన్న భార్గవుని చూచి మహేశ్వరుడు అతనిపై ప్రసన్నుడయ్యెను।
Verse 18
तस्माल्लिंगाद्विनिर्गत्य सहस्रार्काधिकद्युतिः । उवाच तं विरूपाक्षस्साक्षाद्दाक्षायणीपतिः
అప్పుడు ఆ లింగమునుండి సహస్ర సూర్యులకన్నా అధిక తేజస్సుతో, త్రినేత్రుడు విరూపాక్షుడు—దాక్షాయణి (సతి) యొక్క సాక్షాత్ పతి—ప్రకటమై అతనితో పలికెను।
Verse 19
महेश्वर उवाच । तपोनिधे महाभाग भृगुपुत्र महामुने । तपसानेन ते नित्यं प्रसन्नोऽहं विशेषतः
మహేశ్వరుడు పలికెను—ఓ తపోనిధీ, ఓ మహాభాగ్యవంతుడా, ఓ భృగుపుత్ర మహామునీ! నీ ఈ తపస్సువలన నేను నిత్యము ప్రసన్నుడను, విశేషముగా అత్యంత ప్రసన్నుడను।
Verse 20
मनोभिलषितं सर्वं वरं वरय भार्गव । प्रीत्या दास्येऽखिलान्कामान्नादेयं विद्यते तव
హే భార్గవా! నీ మనసులో కోరినదంతా వరంగా కోరుకో. నీపై ప్రసన్నుడనై నేను నీ సమస్త కోరికలను దయచేస్తాను; నీకు ఇవ్వనిది ఏదీ లేదు.
Verse 21
सनत्कुमार उवाच । निशम्येति वचश्शंभोर्महासुखकरं वरम् । स बभूव कविस्तुष्टो निमग्नस्सुखवारिधौ
సనత్కుమారుడు పలికెను—శంభువు పలికిన మహాసుఖప్రదమైన ఉత్తమ వచనములను విని ఆ కవి-ఋషి తృప్తిచెంది, సుఖసముద్రంలో మునిగినట్లయ్యెను.
Verse 22
उद्यदानंदसंदोह रोमांचाचितविग्रहः । प्रणनाम मुदा शंभुमंभो जनयनो द्विजः
ఉదయమవుతున్న ఆనందసమూహంతో నిండిపోయి, రోమాంచంతో అతని దేహము పులకించెను; జలజన్ముడైన ఆ ద్విజఋషి హర్షంతో శంభువుకు ప్రణామము చేసెను.
Verse 23
तुष्टावाष्टतनुं तुष्टः प्रफुल्लनयनाचलः । मौलावंजलिमाधाय वदञ्जयजयेति च
ఆనందంతో అతడు అష్టతనువు అయిన పరమేశ్వర శివుని స్తుతించాడు. హర్షంతో వికసించిన నేత్రాలతో స్థిరంగా నిలిచి, శిరస్సుపై అంజలి ఉంచి గట్టిగా—“జయ జయ!” అని పలికెను.
Verse 24
भार्गव उवाच । त्वं भाभिराभिरभिभूय तमस्समस्तमस्तं नयस्यभिमतानि निशाचराणाम् । देदीप्यसे दिवमणे गगने हिताय लोकत्रयस्य जगदीश्वर तन्नमस्ते
భార్గవుడు పలికెను—ప్రభూ! నీ కాంతులచే నీవు సమస్త అంధకారాన్ని జయించి అస్తమింపజేస్తావు; రాత్రిచరులైన దైత్యుల అభీష్ట సంకల్పాలను కూడా భగ్నం చేస్తావు. దివ్యమణీ! లోకత్రయ హితార్థం నీవు ఆకాశంలో ప్రకాశిస్తున్నావు. జగదీశ్వరా! నీకు నమస్కారం.
Verse 25
लोकेऽतिवेलमतिवेलमहामहोभिर्निर्भासि कौ च गगनेऽखिललोकनेत्रः । विद्राविताखिलतमास्सुतमो हिमांशो पीयूष पूरपरिपूरितः तन्नमस्ते
హే హిమాంశూ, సమస్త లోకాల నేత్రమా! ఆకాశంలో నీవు అపారమైన మహాతేజస్సుతో ఎంత విశేషంగా ప్రకాశిస్తున్నావు! సమస్త అంధకారాన్ని తరిమివేసి, హే ఉత్తమ సుతా, నీవు అమృతధారలతో నిండిపోయి ఉన్నావు. నీకు నమస్కారం.
Verse 26
त्वं पावने पथि सदागतिरप्युपास्यः कस्त्वां विना भुवनजीवन जीवतीह । स्तब्धप्रभंजनविवर्द्धि तसर्वजंतोः संतोषिता हि कुलसर्वगः वै नमस्ते
హే ప్రభూ! పవిత్ర మార్గంలో మీరు సదా ఉన్న ఆశ్రయం, నిత్యారాధ్యుడు. మీ లేకుండా—హే భువనజీవన—ఇక్కడ ఎవరు జీవించగలరు? మీరు వాయువులను స్థిరపరచి, సమస్త జీవుల కొరకు వాటి బలాన్ని కూడా పెంపొందిస్తారు; మీరు అన్ని కులసమూహాలకు సర్వవ్యాపక ఆధారం. మీకు నమస్కారం.
Verse 27
विश्वेकपावक न तावकपावकैकशक्तेरृते मृतवतामृतदिव्यकार्यम् । प्राणिष्यदो जगदहो जगदंतरात्मंस्त्वं पावकः प्रतिपदं शमदो नमस्ते
హే విశ్వ ఏక పావకా! నీ పావకశక్తి యొక్క ఒక్క కిరణం లేకుండా మృతప్రాయులు అమృతత్వాన్ని ప్రసాదించే దివ్యకార్యాన్ని సాధించలేరు. నీవే లోకాల ప్రాణదాత, జగదంతరాత్మ; ప్రతి అడుగున శమాన్ని ఇచ్చే నిత్య అగ్నిరూపుడవు. నీకు నమస్కారం।
Verse 28
पानीयरूप परमेश जगत्पवित्र चित्रविचित्रसुचरित्रकरोऽसि नूनम् । विश्वं पवित्रममलं किल विश्वनाथ पानीयगाहनत एतदतो नतोऽस्मि
హే పరమేశ్వరా! జలరూపుడవై జగత్తును పవిత్రం చేసేవాడవు; నీవు నిశ్చయంగా విచిత్రమైన, అత్యంత మంగళకరమైన కార్యాలను సిద్ధింపజేస్తావు. హే విశ్వనాథా! ఈ జలావగాహన వల్ల సమస్త విశ్వం నిర్మలమై పవిత్రమవుతుంది; అందుకే నేను నీకు ప్రణామం చేస్తున్నాను।
Verse 29
आकाशरूपबहिरंतरुतावकाशदानाद्विकस्वरमिहेश्वर विश्वमेतत् । त्वत्तस्सदा सदय संश्वसिति स्वभावात्संकोचमेति भक्तोऽस्मि नतस्ततस्त्वाम्
హే ఈశ్వరా! నీవు ఆకాశస్వరూపుడవు—బయట కూడా, లోపల కూడా; సమస్తానికి అవకాశం ప్రసాదించుటవల్ల ఈ విశ్వం విస్తరించి ప్రకాశిస్తుంది. హే దయామయా! నిన్నుంచే ఇది స్వభావతః నిరంతరం శ్వసిస్తుంది; నిన్నే ఆశ్రయించి మళ్లీ సంకోచిస్తుంది. అందుకే నేను నీ భక్తుడను; మళ్లీ మళ్లీ నీకు ప్రణామం।
Verse 30
विश्वंभरात्मक बिभर्षि विभोत्र विश्वं को विश्वनाथ भवतोऽन्यतमस्तमोरिः । स त्वं विनाशय तमो तम चाहिभूषस्तव्यात्परः परपरं प्रणतस्ततस्त्वाम्
హే విభో, విశ్వంభరస్వరూపా! నీవే ఇక్కడ సమస్త విశ్వాన్ని ధరిస్తున్నావు. హే విశ్వనాథా! నీ తప్ప ఘోరతమ అంధకారాన్ని నశింపజేసేవాడు ఎవరు? కనుక హే అహిభూషణా! బాహ్యమూ అంతర్మూ అయిన తమస్సును నశింపజేయుము. పరాత్పరా, పరపరా, స్తుతికి అతీతా—నీకు ప్రణామం।
Verse 31
आत्मस्वरूप तव रूपपरंपराभिराभिस्ततं हर चराचररूपमेतत् । सर्वांतरात्मनिलयप्रतिरूपरूप नित्यं नतोऽस्मि परमात्मजनोऽष्टमूर्ते
హే హరా! నీవే ఆత్మస్వరూపుడవు; నీ రూపపరంపరల ద్వారా ఈ చరాచర జగత్తంతా వ్యాపించి ఉంది. హే సర్వాంతరాత్మ నివాసస్వరూపా, అన్ని రూపాలలో ప్రతిబింబించే ఆదిరూపా! హే పరమాత్మజ అష్టమూర్తీ, నిత్యం నీకు నమస్కరిస్తున్నాను.
Verse 32
इत्यष्टमूर्तिभिरिमाभिरबंधबंधो युक्तौ करोषि खलु विश्वजनीनमूर्त्ते । एतत्ततं सुविततं प्रणतप्रणीत सर्वार्थसार्थपरमार्थ ततो नतोऽस्मि
హే విశ్వజనీనమూర్తీ! నీవు స్వయంగా బంధరహితుడవైనా, ఈ అష్టమూర్తులతో యోగాన్ని స్వీకరిస్తావు. నీ సాన్నిధ్యం సర్వత్రా సువిస్తృతంగా వ్యాపించి ఉంది; నీవే సమస్త లక్ష్యాల సారం, పరమార్థం—అందుకే నీకు నమస్కరిస్తున్నాను.
Verse 33
सनत्कुमार उवाच । अष्टमूर्त्यष्टकेनेत्थं परिष्टुत्येति भार्गवः । भर्गं भूमिमिलन्मौलिः प्रणनाम पुनःपुनः
సనత్కుమారుడు పలికెను—ఈ విధంగా అష్టమూర్తుల అష్టక స్తోత్రంతో భర్గుడైన శివుని సమ్యక్గా స్తుతించి, భార్గవ ఋషి భూమిని తాకేలా శిరస్సు వంచి మళ్లీ మళ్లీ ప్రణమించాడు.
Verse 34
इति स्तुतो महादेवो भार्गवेणातितेजसा । उत्थाय भूमेर्बाहुभ्यां धृत्वा तं प्रणतं द्विजम्
అతితేజస్సుగల భార్గవుని స్తుతితో ప్రసన్నుడైన మహాదేవుడు లేచి, తన రెండు భుజాలతో భూమిపై ప్రణమించి ఉన్న ఆ ద్విజుణ్ణి ఎత్తి నిలిపెను।
Verse 35
उवाच श्लक्ष्णया वाचा मेघनादगभीरया । सुप्रीत्या दशनज्योत्स्ना प्रद्योतितदिंगतरः
ఆయన మేఘనాదంలా గంభీరమైన, మృదువైన వాణితో పలికెను; పరమ ప్రీతితో ఆయన దంతాల చంద్రజ్యోత్స్న దిశలన్నింటి అంతరాలను ప్రకాశింపజేసెను।
Verse 36
महादेव उवाच । विप्रवर्य कवे तात मम भक्तोऽसि पावनः । अनेनात्युग्रतपसा स्वजन्याचरितेन च
మహాదేవుడు పలికెను— ఓ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణా, ఓ కవి-మునీ, ప్రియ వత్సా! నీవు నా భక్తుడవు, పవిత్రుడవు, పావనకారుడవు. ఈ అత్యంత ఉగ్ర తపస్సుతోను, నీ వంశోచిత ఆచరణతోను (నీవు నా అనుగ్రహాన్ని పొందితివి)।
Verse 37
लिंगस्थापनपुण्येन लिंगस्याराधनेन च । दत्तचित्तोपहारेण शुचिना निश्चलेन च
శివలింగ స్థాపన పుణ్యముచేత, లింగారాధనచేత, మరియు శుద్ధమైన అచంచల మనస్సుతో—సమర్పిత చిత్తంతో—నైవేద్యాది అర్పణచేత, అటువంటి భక్తి ఫలము లభించును।
Verse 38
अविमुक्तमहाक्षेत्रपवित्राचरणेन च । त्वां सुताभ्यां प्रपश्यामि तवादेयं न किंचन
అవిముక్త మహాక్షేత్ర పవిత్రతచేత పవిత్రమైన పాదములతో, నేను నిన్ను నీ ఇద్దరు కుమారులతో కూడ చూచుచున్నాను. నీకు తీసుకోవలసినదేమియు నిజంగా లేదు।
Verse 39
अनेनैव शरीरेण ममोदरदरीगतः । मद्वरेन्द्रियमार्गेण पुत्रजन्मत्वमेष्यसि
ఈ దేహంతోనే నా గర్భగుహలో ప్రవేశించి, నా శ్రేష్ఠ జననేంద్రియ మార్గమున నీవు పుత్రుడిగా జన్మ పొందుదువు।
Verse 40
यच्छाम्यहं वरं तेऽद्य दुष्प्राप्यं पार्षदैरपि । हरेर्हिरण्यगर्भाच्च प्रायशोहं जुगोप यम्
ఈ రోజు నేను నీకు ఒక వరం ప్రసాదిస్తున్నాను; అది నా పార్షదులకు కూడా దుర్లభమైనది. హరి (విష్ణు) మరియు హిరణ్యగర్భ (బ్రహ్మ) నుండికూడా నేను దానిని ఎక్కువగా గుప్తంగా దాచితిని।
Verse 42
त्वां तां तु प्रापयाम्यद्य मंत्ररूपां महाशुचे । योग्यता तेऽस्ति विद्यायास्तस्याश्शुचि तपोनिधे
ఓ మహాశుచీ! నేడు నేను నీకు మంత్రరూపమైన ఆ పవిత్ర విద్యను ప్రసాదిస్తాను. ఓ నిష్కల్మష తపోనిధీ! ఆ విద్యను గ్రహించుటకు నీవు సంపూర్ణంగా యోగ్యుడవు.
Verse 43
यंयमुद्दिश्य नियतमेतामावर्तयिष्यसि । विद्यां विद्येश्वरश्रेष्ठं सत्यं प्राणि ष्यति धुवम्
నీవు నియమబద్ధంగా ఎవరి నిమిత్తం ఈ విద్యను ఆవర్తనం (జపం) చేస్తావో, ఆ వ్యక్తి విద్యేశ్వర-శ్రేష్ఠుని కృపవల్ల నిశ్చయంగా సత్యజీవనం మరియు క్షేమాన్ని పొందును.
Verse 44
अत्यर्कमत्यग्निं च ते तेजो व्योम्नि च तारकम् । देदीप्यमानं भविता ग्रहाणां प्रवरो भव
నీ తేజస్సు సూర్యునికన్నా అధికంగా, ఉగ్రాగ్నికన్నా బలంగా ఉండుగాక; ఆకాశంలో నక్షత్రంలా ప్రకాశిస్తూ నీవు గ్రహములలో శ్రేష్ఠుడవగాక.
Verse 46
तवोदये भविष्यंति विवाहादीनि सुव्रत । सर्वाणि धर्मकार्याणि फलवंति नृणामिह
హే సువ్రతా! నీ శుభోదయంతో వివాహాది సమస్త ధర్మానుష్ఠానాలు జరుగును; ఈ లోకమందు జనులు చేసిన అన్ని ధర్మకార్యాలు ఫలప్రదమగును।
Verse 47
सर्वाश्च तिथयो नन्दास्तव संयोगतश्शुभाः । तव भक्ता भविष्यंति बहुशुक्रा बहु प्रजाः
హే నందా (నందిన)! నీ సంయోగముచేత సమస్త తిథులు శుభమగును; నీ భక్తులు సమృద్ధులై—బహు తేజస్సుతో, బహు సంతానంతో యుక్తులగుదురు।
Verse 48
त्वयेदं स्थापितं लिंगं शुक्रेशमिति संज्ञितम् । येऽर्चयिष्यंति भनुजास्तेषां सिद्धिर्भविष्यति
ఈ లింగము నీ చేతనే స్థాపింపబడినది; ఇది ‘శుక్రేశ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి. భానువు వంశజులు దీన్ని అర్చించువారు నిశ్చయంగా సిద్ధిని పొందుదురు.
Verse 49
आवर्षं प्रतिघस्रां ये नक्तव्रतपरायणाः । त्वद्दिने शुक्रकूपे ये कृतसर्वोदकक्रियाः
వర్షాకాలమంతా ప్రతిదినము నక్తవ్రతమునకు నిబద్ధులై ఉండువారు, మరియు నీ పవిత్ర దినమున శుక్రకూపమందు సమస్త జలక్రియలను నిర్వహించువారు—అటువంటి భక్తులు నీ కృపచేత తమ ఆరాధనఫలమును పొందుదురు గాక.
Verse 50
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे मृतसंजीविनीविद्याप्राप्तिवर्णनं नाम पञ्चाशत्तमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణములో ద్వితీయ రుద్రసంహితలోని పంచమ యుద్ధఖండమందు ‘మృతసంజీవినీ విద్యా ప్రాప్తి వర్ణనము’ అను పంచాశత్తమ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.
Verse 51
पुंस्त्वसौभाग्यसंपन्ना भविष्यंति न संशयः । उपेतविद्यास्ते सर्वे जनास्स्युः सुखभागिनः
సందేహం లేదు; వారు వీర్యం మరియు సౌభాగ్యంతో సంపన్నులవుతారు. ఆ ప్రజలందరూ సమ్యక్ విద్యను పొందీ సుఖభాగులవుతారు।
Verse 52
इति दत्त्वा वरान्देवस्तत्र लिंगे लयं ययौ । भार्गवोऽपि निजं धाम प्राप संतुष्टमानसः
ఇలా వరాలు ప్రసాదించిన దేవుడు ఆ లింగంలోనే లయమయ్యాడు. భార్గవుడు కూడా సంతృప్త మనస్సుతో తన ధామాన్ని చేరుకున్నాడు।
Verse 53
इति ते कथितं व्यास यथा प्राप्ता तपोबलात् । मृत्युंजयाभिधा विद्या किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
ఓ వ్యాసా, తపోబలమువలన ‘మృత్యుంజయా’ అనే పవిత్ర విద్య ఎలా పొందబడిందో నేను నీకు చెప్పితిని. ఇంకేమి వినదలచితివి?
Sanatkumāra narrates how the death-subduing Mṛtyuñjaya-related vidyā became available through the tapas of the sage Kāvya in Vārāṇasī, alongside the establishment of a Śiva-liṅga and intensive abhiṣeka-based worship.
They operate as a ritual index: abundance, fragrance, and purity are treated as effective categories that ‘configure’ devotion into a stable upāsanā, making the vidyā’s protective promise (mṛtyupraśamana) ritually actionable.
Śiva as Viśveśvara/Mṛtyuñjaya is foregrounded to frame Śiva not only as cosmic sovereign but as the accessible protector who neutralizes death through mantra-knowledge anchored in liṅga worship and tapas-derived potency.