शिवशङ्खचूडयुद्धवर्णनम् / Description of the Battle between Śiva and Śaṅkhacūḍa

Verse 1

व्यास उवाच । श्रुत्वा काल्युक्तमीशानो किं चकार किमुक्तवान् । तत्त्वं वद महाप्राज्ञ परं कौतूहलं मम

వ్యాసుడు పలికెను—కాళీ చెప్పిన మాటలు విని ఈశానుడు (శివుడు) ఏమి చేసెను, ఏమి పలికెను? ఓ మహాప్రాజ్ఞా, తత్త్వాన్ని చెప్పుము; నా కుతూహలం అత్యంతం.

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । काल्युक्तं वचनं श्रुत्वा शंकरः परमेश्वरः । महालीलाकरश्शंभुर्जहासाश्वासयञ्च ताम्

సనత్కుమారుడు పలికెను—కాళీ సుయుక్తంగా పలికిన వచనాలు విని శంకర పరమేశ్వరుడు, మహాలీలాకర్త శంభువు, చిరునవ్వు నవ్వి ఆమెను ఆత్మస్థైర్యపరిచెను.

Verse 3

व्योमवाणीं समाकर्ण्य तत्त्वज्ञानविशारदः । ययौ स्वयं च समरे स्वगणैस्सह शंकरः

ఆకాశవాణిని విని, తత్త్వజ్ఞానంలో నిపుణుడైన శంకరుడు తన గణాలతో కలిసి స్వయంగా యుద్ధరంగానికి వెళ్లెను।

Verse 4

महावृषभमारूढो वीरभद्रादिसंयुतः । भैरवैः क्षेत्रपालैश्च स्वसमानैस्समन्वितः

మహావృషభంపై అధిరోహించి, వీరభద్రాది వీర అనుచరులతో కూడి, తనతో సమాన పరాక్రమమున్న భైరవులు, క్షేత్రపాలులతో చుట్టుముట్టబడ్డాడు।

Verse 5

रणं प्राप्तो महेशश्च वीररूपं विधाय च । विरराजाधिकं तत्र रुद्रो मूर्त इवांतकः

మహేశుడు యుద్ధభూమికి చేరి వీరరూపం ధరించాడు. అక్కడ రుద్రుడు అపూర్వ తేజస్సుతో ప్రకాశించాడు—సాక్షాత్తు అంతకుడు (మరణదేవుడు) మూర్తిమంతుడైనట్లు.

Verse 6

शंखचूडश्शिवं दृष्ट्वा विमानादवरुह्य सः । ननाम परया भक्त्या शिरसा दंडवद्भुवि

శివుణ్ని చూచి శంఖచూడుడు విమానము నుండి దిగివచ్చాడు. పరమభక్తితో భూమిపై దండవత్‌గా పడి, శిరస్సును నేలపై ఉంచి నమస్కరించాడు.

Verse 7

तं प्रणम्य तु योगेन विमानमारुरोह सः । तूर्णं चकार सन्नाहं धनुर्जग्राह सेषुकम्

ఆయనకు నమస్కరించి, యోగబలంతో అతడు విమానమును అధిరోహించాడు. వెంటనే కవచం ధరించి, తూణీరంతో కూడిన ధనుస్సును పట్టుకున్నాడు.

Verse 8

शिवदानवयोर्युद्धं शतमब्दं बभूव ह । बाणवर्षमिवोग्रं तद्वर्षतोर्मोघयोस्तदा

భగవాన్ శివుడు మరియు దానవుని మధ్య యుద్ధం నూరు సంవత్సరాలు సాగింది. ఆ సమయంలో భయంకరమైన బాణవర్షం కురిసినా, రెండు పక్షాలకూ అది ఫలించలేదు.

Verse 9

शंखचूडो महावीरश्शरांश्चिक्षेप दारुणान् । चिच्छेद शंकरस्तान्वै लीलया स्वशरोत्करैः

మహావీరుడు శంఖచూడుడు భయంకరమైన బాణసమూహాలను విసిరాడు; కానీ శంకరుడు తన బాణవర్షంతో వాటిని లీలగా ఛేదించాడు.

Verse 10

तदंगेषु च शस्त्रोघैस्ताडयामास कोपतः । महारुद्रो विरूपाक्षो दुष्टदण्डस्सतां गति

అప్పుడు కోపంతో మహారుద్రుడు—విరూపాక్షుడు—శస్త్రవర్షాలతో అతని అవయవాలపై దాడి చేసెను. ఆయన దుష్టులకు దండకర్త, సత్పురుషులకు పరమగతి.

Verse 11

दानवो निशितं खड्गं चर्म चादाय वेगवान् । वृषं जघान शिरसि शिवस्य वरवाहनम्

వేగవంతుడైన దానవుడు పదునైన ఖడ్గమును, కవచమును (ఢాలును) ధరించి, శివుని వరవాహనమైన వృషభుని తలపై కొట్టెను.

Verse 12

ताडिते वाहने रुद्रस्तं क्षुरप्रेण लीलया । खड्गं चिच्छेद तस्याशु चर्म चापि महोज्ज्वलम्

వాహనం తాకబడగానే రుద్రుడు లీలగా క్షురధార బాణంతో ఆ శత్రువు ఖడ్గాన్ని వెంటనే కోసివేసి, మహోజ్జ్వలమైన కవచాన్ని కూడా క్షణంలో చీల్చివేశాడు।

Verse 13

छिन्नेऽसौ चर्मणि तदा शक्तिं चिक्षेप सोऽसुरः । द्विधा चक्रे स्वबाणेन हरस्तां संमुखागताम्

కవచం ఛిన్నమగగానే ఆ అసురుడు శక్తిని విసిరాడు; ఎదురుగా దూసుకొచ్చిన ఆ శక్తిని హరుడు తన బాణంతో రెండుగా చీల్చాడు।

Verse 14

कोपाध्मातश्शंखचूडश्चक्रं चिक्षेप दानवः । मुष्टिपातेन तच्चाप्यचूर्णयत्सहसा हरः

కోపంతో ఉప్పొంగిన దానవుడు శంఖచూడుడు చక్రాన్ని విసిరాడు; కానీ హరుడు (శివుడు) అకస్మాత్తుగా ముష్టిప్రహారంతో దానిని చూర్ణం చేశాడు।

Verse 15

गदामाविध्य तरसा संचिक्षेप हरं प्रति । शंभुना सापि सहसा भिन्ना भस्मत्वमागता

అతడు గదను బలంగా తిప్పి హరుని వైపు విసిరాడు; కానీ శంభువు క్షణంలోనే దానిని విరిచివేసి భస్మం చేసెను.

Verse 16

ततः परशुमादाय हस्तेन दानवेश्वरः । धावति स्म हरं वेगाच्छंखचूडः क्रुधाकुलः

తర్వాత దానవేశ్వరుడు శంఖచూడుడు చేతిలో పరశువు పట్టుకొని, క్రోధంతో కలవరపడి, వేగంగా హరుని వైపు దూసుకొచ్చాడు.

Verse 17

समाहृत्य स्वबाणौघैरपातयत शंकरः । द्रुतं परशुहस्तं तं भूतले लीलयासुरम्

తన బాణప్రవాహాన్ని సమాహరించి శంకరుడు పరశుధారి ఆ అసురుణ్ని క్షణంలో భూతలంపై పడగొట్టెను—లీలగా చేసినట్లే।

Verse 18

ततः क्षणेन संप्राप्य संज्ञामारुह्य सद्रथम् । धृतदिव्यायुधशरो बभौ व्याप्याखिलं नभः

అనంతరం క్షణంలోనే చైతన్యం పొందీ శ్రేష్ఠ రథాన్ని అధిరోహించాడు; దివ్యాయుధాలు, బాణాలు ధరించి సమస్త ఆకాశాన్ని వ్యాపించినట్లు ప్రకాశించాడు।

Verse 19

आयांतं तं निरीक्ष्यैव डमरुध्वनि मादरात् । चकार ज्यारवं चापि धनुषो दुस्सहं हर

అతడు ముందుకు వస్తున్నదాన్ని చూచి హరుడు భక్తియుత ఉత్సాహంతో డమరుధ్వని చేసెను; అలాగే ధనుస్సు జ్యా కూడా దుస్సహమైన గంభీర నాదంతో మ్రోగించాడు।

Verse 20

पूरयामास ककुभः शृंगनादेन च प्रभुः । स्वयं जगर्ज गिरिशस्त्रासयन्नसुरांस्तदा

అప్పుడు ప్రభువు శృంగనాదంతో అన్ని దిక్కులను నింపెను; గిరీశుడు స్వయంగా ఘోరంగా గర్జించి ఆ సమయంలో అసురులను భయపెట్టెను।

Verse 21

त्याजितेभ महागर्वैर्महानादैर्वृषेश्वरः । पूरयामास सहसा खं गां वसुदिशस्तथा

అప్పుడు వృషేశ్వరుడు—వృషభధ్వజుడైన శివుడు—మహాగర్వభరితమైన ఆ మహానాదాలతో అకస్మాత్తుగా ఆకాశం, భూమి, అన్ని దిక్కులను నింపెను।

Verse 22

महाकालस्समुत्पत्या ताडयद्गां तथा नभः । कराभ्यां तन्निनादेन क्षिप्ता आसन्पुरारवाः

మహాకాలుడు ఉద్భవించి తన రెండు చేతులతో భూమినీ ఆకాశాన్నీ తాడించాడు; ఆ దెబ్బల గర్జనతో పురాతన పురశత్రువులు చెదిరిపోయిరి।

Verse 23

अट्टाट्टहासमशिवं क्षेत्रपालश्चकार ह । भैरवोऽपि महानादं स चकार महाहवे

ఆ మహాహవంలో క్షేత్రపాలుడు అశివమైన భయంకర అట్టహాసం చేసెను; భైరవుడూ రణభూమిలో మహానాదం చేసెను।

Verse 24

महाकोलाहलो जातो रणमध्ये भयंकरः । वीरशब्दो बभूवाथ गणमध्ये समंततः

రణమధ్యంలో భయంకరమైన మహాకోలాహలం ఏర్పడెను; తరువాత శివగణముల మధ్య అన్ని వైపులా ‘వీర! వీర!’ అనే నినాదం మార్మోగెను।

Verse 25

संत्रेसुर्दानवास्सर्वे तैश्शब्दैर्भयदैः खरैः । चुकोपातीव तच्छ्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः

ఆ కఠినమైన, భయంకరమైన శబ్దాలతో దానవులందరూ వణికిపోయారు. అది విని మహాబలవంతుడైన దానవేంద్రుడు వెంటనే పేలిపోవాలన్నట్లుగా కోపగించాడు।

Verse 26

तिष्ठतिष्ठेति दुष्टात्मन्व्याजहार यदा हरः । देवैर्गणैश्च तैः शीघ्रमुक्तं जय जयेति च

హరుడు (శ్రీశివుడు) “నిలుచు, నిలుచు, ఓ దుష్టాత్మా!” అని పలికినప్పుడు, దేవులు మరియు గణులు వెంటనే “జయ! జయ!” అని నినదించారు।

Verse 27

अथागत्य स दंभस्य तनयस्सुप्रतापवान् । शक्तिं चिक्षेप रुद्राय ज्वालामालातिभीषणाम्

అప్పుడు దంభుని మహాప్రతాపవంతుడైన కుమారుడు దగ్గరకు వచ్చి, జ్వాలామాలలతో అతి భయంకరమైన శక్తిని (భాలాన్ని) రుద్రునిపై విసిరాడు।

Verse 28

वह्निकूटप्रभा यांती क्षेत्रपालेन सत्वरम् । निरस्तागत्य साजौ वै मुखोत्पन्नमहोल्कया

అగ్నికూటంలా ప్రకాశించే ఆ (శక్తి) క్షేత్రపాలుని ప్రేరణతో వేగంగా దూసుకెళ్లింది; కాని యుద్ధంలో ముందుకు సాగగానే అతని నోటినుంచి పుట్టిన మహా అగ్ని‑ఉల్క దానిని వెంటనే త్రోసివేసింది।

Verse 29

पुनः प्रववृते युद्धं शिवदानवयोर्महत् । चकंपे धरणी द्यौश्च सनगाब्धिजलाशया

మళ్లీ శ్రీశివుడు మరియు దానవుల మధ్య మహా యుద్ధం ఉద్ధృతమైంది. పర్వతాలు, సముద్రాలు, జలాశయాలతో కూడి భూమి, ఆకాశం కంపించాయి.

Verse 30

दांभिमुक्ताच्छराञ्शंभुश्शरांस्तत्प्रहितान्स च । सहस्रशश्शरैरुग्रैश्चिच्छेद शतशस्तदा

అప్పుడు శంభువు దాంభి విడిచిన మరియు తనపై ప్రయోగించిన బాణాలను, వేలాది ఘోర బాణాలతో వందల సంఖ్యలో చీల్చి పడేశాడు.

Verse 31

ततश्शंभुस्त्रिशूलेन संकुद्धस्तं जघान ह । तत्प्रहारमसह्याशु कौ पपात स मूर्च्छितः

అప్పుడు శంభువు క్రోధంతో త్రిశూలంతో అతనిని కొట్టాడు. ఆ అసహ్యమైన దెబ్బను తట్టలేక కౌ వెంటనే మూర్ఛపోయి కూలిపోయాడు.

Verse 32

ततः क्षणेन संप्राप संज्ञां स च तदासुरः । आजघान शरै रुद्रं तान्सर्वानात्तकार्मुकः

తర్వాత క్షణంలోనే ఆ అసురుడు స్పృహను పొందాడు. ధనుస్సు ఎత్తుకొని రుద్రుని మరియు వారందరినీ బాణవర్షంతో కొట్టాడు.

Verse 33

बाहूनागयुतं कृत्वा छादयामास शंकरम् । चक्रायुतेन सहसा शंखचूडः प्रतापवान्

అప్పుడు ప్రతాపవంతుడైన శంఖచూడుడు సహసా భుజములూ నాగముల గుంపును సమీకరించి, అనేక చక్రాయుధములతో కలిసి అన్ని వైపులా శంకరుని కప్పివేశాడు।

Verse 34

ततो दुर्गापतिः क्रुद्धो रुद्रो दुर्गार्तिनाशनः । तानि चक्राणि चिच्छेद स्वशरैरुत्तमै द्रुतम्

అప్పుడు దుర్గాపతి, దుర్గార్తినాశకుడైన రుద్రుడు కోపించి, తన ఉత్తమ బాణములతో ఆ చక్రాలను వేగంగా తరిగి ముక్కలు చేశాడు।

Verse 35

ततो वेगेन सहसा गदामादाय दानवः । अभ्यधावत वै हंतुं बहुसेनावृतो हरम्

తర్వాత ఆ దానవుడు అకస్మాత్తుగా వేగంతో గదను ఎత్తుకొని, మహాసేనతో చుట్టుముట్టబడి, హరుడు (శివుడు)ను సంహరించేందుకు దూసుకెళ్లాడు.

Verse 36

गदां चिच्छेद तस्याश्वापततः सोऽसिना हरः । शितधारेण संक्रुद्धो दुष्टगर्वापहारकः

గుర్రం నుండి దిగివచ్చిన ఆ శత్రువు గదను క్రుద్ధుడైన హరుడు పదునైన ధారగల ఖడ్గంతో నరికివేశాడు; దుష్టుల అహంకారాన్ని హరించేవాడు ప్రభువే.

Verse 37

छिन्नायां स्वगदायां च चुकोपातीव दानवः । शूलं जग्राह तेजस्वी परेषां दुस्सहं ज्वलत्

తన గద కత్తిరించబడగానే దానవుడు తీవ్ర కోపంతో మండిపోయాడు; ఆపై శత్రువులకు అసహ్యమైన జ్వలించే త్రిశూలాన్ని ఆ తేజస్వి పట్టుకున్నాడు.

Verse 38

सुदर्शनं शूलहस्तमायांते दानवेश्वरम् । स्वत्रिशूलेन विव्याध हृदि तं वेगतो हरः

త్రిశూలం చేతబట్టి భయంకరంగా దూసుకొచ్చిన దానవాధిపతిని హరుడు (శివుడు) వేగంగా తన త్రిశూలంతో హృదయంలో పొడిచాడు.

Verse 39

त्रिशूलभिन्नहृदयान्निष्क्रांतः पुरुषः परः । तिष्ठतिष्ठेति चोवाच शंखचूडस्य वीर्यवान्

త్రిశూలంతో చీలిన శంఖచూడుని హృదయం నుండి ఒక పరమ పురుషుడు బయలుదేరాడు; ఆ శక్తిమంతుడు “ఆగు, ఆగు” అని గట్టిగా పలికాడు.

Verse 40

निष्क्रामतो हि तस्याशु प्रहस्य स्वनवत्ततः । चिच्छेद च शिरो भीम मसिनासोऽपतद्भुवि

అతడు వేగంగా బయటికి వస్తూ నవ్వుతూ ఘోరంగా గర్జించగా, ఆ భయంకరుడు ఖడ్గంతో అతని శిరస్సును ఛేదించాడు; ఛిన్నమైన శిరస్సు భూమిపై పడిపోయింది।

Verse 41

ततः कालीं चखादोग्रं दंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान् । असुरांस्तान् बहून् क्रोधात् प्रसार्य स्वमुखं तदा

తర్వాత ఉగ్రరూపిణి కాళీ క్రోధావేశంతో తన నోరును విస్తరించి, దంతాలతో నలిగిన మెడలు-శిరస్సులు గల ఆ అనేక అసురులను మింగివేసింది।

Verse 42

क्षेत्रपालश्चखादान्यान्बहून्दैत्यान्क्रुधाकुलः । केचिन्नेशुर्भैरवास्त्रच्छिन्ना भिन्नास्तथापरे

అప్పుడు క్రోధంతో కలవరపడిన క్షేత్రపాలుడు కూడా మరెన్నో దైత్యులను మింగివేశాడు. కొందరు భైరవాస్త్రంతో ఛిన్నమై మరణించగా, మరికొందరు చిద్రమై నశించారు।

Verse 43

वीरभद्रोऽपरान्धीमान्बहून् क्रोधादनाशयत् । नन्दीश्वरो जघानान्यान्बहूनमरमर्दकान्

క్రోధంతో జ్ఞానవంతుడైన వీరభద్రుడు ప్రత్యర్థి పక్షంలోని అనేక యోధులను నాశనం చేశాడు. దేవులను మర్దించే వారైన మరెందరోను నందీశ్వరుడు యుద్ధంలో సంహరించాడు.

Verse 44

एवं बहुगणा वीरास्तदा संनह्य कोपतः । व्यनाशयन्बहून्दैत्यानसुरान् देव मर्दकान्

ఇలా ఆ సమయంలో కోపంతో ఆయుధధారులైన అనేక వీరగణాలు దేవులను మర్దించే అనేక దైత్యులనూ అసురులనూ నాశనం చేశాయి.