नारदतपोवर्णनम् (Nārada’s Austerities Described)

Verse 1

सूत उवाच । एतस्मिन्समये विप्रा नारदो मुनिसत्तमः । ब्रह्मपुत्रो विनीतात्मा तपोर्थं मन आदधे

సూతుడు పలికెను—ఓ విప్రులారా! ఆ సమయంలో మునిశ్రేష్ఠుడు, బ్రహ్మపుత్రుడు, వినయశీలి మరియు నియమాత్ముడైన నారదుడు తపస్సు సాధనార్థం మనస్సును స్థిరపరచెను।

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने नारदतपोवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణములో ద్వితీయ రుద్రసంహితలో, ప్రథమ ఖండమైన సృష్ట్యుపాఖ్యానంలో ‘నారద తపోవర్ణనం’ అను ద్వితీయ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 3

तत्राश्रमो महादिव्यो नानाशोभासमन्वितः । तपोर्थं स ययौ तत्र नारदो दिव्यदर्शनः

అక్కడ నానావిధ శోభలతో అలంకృతమైన పరమ దివ్య ఆశ్రమం ఉండెను. తపస్సు మరియు సాధనార్థం దివ్యదర్శనసంపన్నుడైన నారదముని అక్కడికి వెళ్లెను.

Verse 4

तां दृष्ट्वा मुनिशार्दूलस्तेपे स सुचिरं तपः । बध्वासनं दृढं मौनी प्राणानायम्य शुद्धधीः

ఆమెను చూచి మునిశార్దూలుడు దీర్ఘకాలం తపస్సు చేసెను. దృఢాసనంలో స్థిరపడి, మౌనం వహించి, ప్రాణాయామంతో ప్రాణాలను నియమించి, శుద్ధబుద్ధితో శివసాక్షాత్కారంలో నిశ్చలంగా నిలిచెను.

Verse 5

चक्रे मुनिस्समाधिं तमहम्ब्रह्मेति यत्र ह । विज्ञानं भवति ब्रह्मसाक्षात्कारकरं द्विजाः

హే ద్విజులారా! ముని ఆ సమాధిలో ప్రవేశించెను; అక్కడ ‘అహం బ్రహ్మాస్మి’ అనే అనుభూతి ఉదయించును. అక్కడినుంచే బ్రహ్మసాక్షాత్కారాన్ని కలిగించే వివేకజ్ఞానం జన్మించును.

Verse 6

इत्थं तपति तस्मिन्वै नारदे मुनिसत्तमे । चकंपेऽथ शुनासीरो मनस्संतापविह्वलः

ఈ విధంగా మునిశ్రేష్ఠుడైన నారదుడు తపస్సు చేయుచుండగా, శునాసీరుడు (ఇంద్రుడు) మనస్సంతాపంతో వ్యాకులుడై వణికెను.

Verse 7

मनसीति विचिंत्यासौ मुनिर्मे राज्यमिच्छति । तद्विघ्नकरणार्थं हि हरिर्यत्नमियेष सः

మనసులో “ఈ ముని నా రాజ్యాన్ని కోరుతున్నాడు” అని విచారించి, ఆ కోరికకు విఘ్నం కలిగించుటకై హరి నిశ్చయముగా ప్రయత్నమును ప్రారంభించెను।

Verse 8

सस्मार स्मरं शक्रश्चेतसा देवनायकः । आजगाम द्रुतं कामस्समधीर्महिषीसुतः

దేవనాయకుడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మనసులో స్మరుడు (కామదేవుడు)ను స్మరించాడు. వెంటనే రాణి కుమారుడైన కాముడు, దృఢనిశ్చయంతో, వేగంగా అక్కడికి వచ్చాడు.

Verse 9

अथागतं स्मरं दृष्ट्वा संबोध्य सुरराट् प्रभुः । उवाच तं प्रपश्याशु स्वार्थे कुटिलशेमुषिः

అప్పుడు వచ్చిన స్మరుడు (కాముడు)ను చూసి దేవరాజైన ప్రభువు అతనిని సంబోధించి వెంటనే ఇలా అన్నాడు—తన స్వార్థసిద్ధికి కపటబుద్ధి కలవాడు.

Verse 10

इन्द्र उवाच । मित्रवर्य्य महावीर सर्वदा हितकारक । शृणु प्रीत्या वचो मे त्वं कुरु साहाय्यमात्मना

ఇంద్రుడు అన్నాడు: ఓ మిత్రశ్రేష్ఠా, ఓ మహావీరా, నిత్యం హితకారకుడా! ప్రేమతో నా మాట విను, నీ స్వశక్తితో నాకు సహాయం చేయు.

Verse 11

त्वद्बलान्मे बहूनाञ्च तपोगर्वो विनाशितः । मद्राज्यस्थिरता मित्र त्वदनुग्रहतस्सदा

నీ బలముచేత నా లోనూ అనేకుల లోనూ తపస్సుతో పుట్టిన గర్వము నశించింది. ఓ మిత్రమా, నా రాజ్యస్థిరత్వము సదా నీ అనుగ్రహమువల్లనే కలుగుచున్నది.

Verse 12

हिमशैलगुहायां हि मुनिस्तपति नारदः । मनसोद्दिश्य विश्वेशं महासंयमवान्दृढः

హిమశైల గుహలో ముని నారదుడు తపస్సు చేశాడు. మహాసంయమంలో దృఢుడై, మనస్సును విశ్వేశ్వరునిపై అంతర్ముఖంగా నిలిపాడు.

Verse 13

याचेन्न विधितो राज्यं स ममेति विशंकितः । अद्यैव गच्छ तत्र त्वं तत्तपोविघ्नमाचर

అతడు విధి ప్రకారం రాజ్యాన్ని కోరుకోకపోతే, ‘ఈ రాజ్యం నాదే’ అని అనుమానించవచ్చు. నీవు ఈ రోజే అక్కడికి వెళ్లి, అతని ఆ తపస్సుకు విఘ్నం కలిగించు।

Verse 14

इत्याज्ञप्तो महेन्द्रेण स कामस्समधु प्रियः । जगाम तत्स्थलं गर्वादुपायं स्वञ्चकार ह

మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) ఇలా ఆజ్ఞాపించగా, వసంతమూ మధువూ ప్రియమైన కాముడు ఆ స్థలానికి వెళ్లాడు. గర్వంతో అక్కడే తన ఉపాయాన్ని రచించాడు।

Verse 15

रचयामास तत्राशु स्वकलास्सकला अपि । वसंतोपि स्वप्रभावं चकार विविधं मदात्

అనంతరం అతడు అక్కడ తక్షణమే తన స్వకలలన్నిటినీ సంపూర్ణంగా విస్తరించాడు. మత్తుతో ఉల్లాసించినట్లుగా వసంతుడూ తన ప్రత్యేక ప్రభావాన్ని అనేక విధాలుగా ప్రదర్శించాడు।

Verse 16

न बभूव मुनेश्चेतो विकृतं मुनिसत्तमाः । भ्रष्टो बभूव तद्गर्वो महेशानुग्रहेण ह

హే మునిశ్రేష్ఠులారా, ఆ ముని మనస్సు వికృతమవలేదు; మహేశుని అనుగ్రహంతో అతని గర్వం నశించింది.

Verse 17

शृणुतादरतस्तत्र कारणं शौनकादयः । ईश्वरानुग्रहेणात्र न प्रभावः स्मरस्य हि

శౌనకాది ఋషులారా, అక్కడి కారణాన్ని శ్రద్ధతో వినండి; ఈ విషయంలో ఈశ్వరుడు (శివుడు) అనుగ్రహించుటవలన స్మరునికి ప్రభావం లేదు.

Verse 18

अत्रैव शम्भुनाऽकारि सुतपश्च स्मरारिणा । अत्रैव दग्धस्तेनाशु कामो मुनितपोपहः

ఇక్కడే స్మరారియైన శంభువు ఘోర తపస్సు చేశాడు; అలాగే ఇక్కడే మునుల తపస్సును భంగపెట్టే కాముడు ఆయన చేత త్వరగా దగ్ధమయ్యాడు।

Verse 19

कामजीवनहेतोर्हि रत्या संप्रार्थितैस्सुरैः । सम्प्रार्थित उवाचेदं शंकरो लोकशंकरः

కాముని పునర్జీవింపజేయుటకై రతి దేవతలతో కలిసి అత్యంతంగా ప్రార్థించగా, లోకహితకరుడైన శంకరుడు వారి వినతికి ప్రతిగా ఇలా పలికెను.

Verse 20

कंचित्समयमासाद्य जीविष्यति सुराः स्मरः । परं त्विह स्मरोपायश्चरिष्यति न कश्चन

“ఓ దేవతలారా! కొంత కాలం గడిచిన తరువాత స్మరుడు (కాముడు) మళ్లీ జీవించును; కాని ఇప్పుడీ చోట అతనిని పునర్జీవింపజేయు ఉపాయం ఎవరూ చేయరు.”

Verse 21

इह यावद्दृश्यते भूर्जनैः स्थित्वाऽमरास्सदा । कामबाणप्रभावोत्र न चलिष्यत्यसंशयम्

ఇక్కడ ఈ స్థితి జనులకు కనిపిస్తూ, అమరులు స్థిరంగా నిలిచియుండినంతకాలం, ఇక్కడ కామబాణాల ప్రభావం నడవదు—సందేహమే లేదు.

Verse 22

इति शंभूक्तितः कामो मिथ्यात्मगतिकस्तदा । नारदे स जगामाशु दिवमिन्द्रसमीपतः

శంభువు ఈ వాక్యముచేత, మాయాస్వరూప గమనముగల కాముడు అప్పుడు నారదుని వద్దనుండి త్వరగా బయలుదేరి ఇంద్రుని సమీపమున స్వర్గమునకు వెళ్లెను.

Verse 23

आचख्यौ सर्ववृत्तांतं प्रभावं च मुनेः स्मरः । तदाज्ञया ययौ स्थानं स्वकीयं स मधुप्रियः

స్మరుడు (కాముడు) సమస్త వృత్తాంతమును, ముని యొక్క ప్రభావమును వివరించాడు. ఆ ముని ఆజ్ఞచేత మధుప్రియుడు తన స్వధామమునకు వెళ్లెను.

Verse 24

विस्मितोभूत्सुराधीशः प्रशशंसाथ नारदम् । तद्वृत्तांतानभिज्ञो हि मोहितश्शिवमायया

దేవాధీశుడు ఆశ్చర్యపడెను, తరువాత నారదుని ప్రశంసించెను; ఎందుకంటే ఆ వృత్తాంతాల నిజ గతి తెలియక శివమాయచేత మోహితుడై యుండెను.

Verse 25

दुर्ज्ञेया शांभवी माया सर्वेषां प्राणिनामिह । भक्तं विनार्पितात्मानं तया संमोह्यते जगत्

ఈ లోకమందు శాంభవీ మాయ—శివశక్తి—సర్వ ప్రాణులకు దుర్జ్ఞేయము. భక్తి లేక, ఆత్మార్పణం లేనివారిని అదే మాయ సమస్త జగత్తుతో కూడ మోహింపజేస్తుంది.

Verse 26

नारदोऽपि चिरं तस्थौ तत्रेशानुग्रहेण ह । पूर्णं मत्वा तपस्तत्स्वं विरराम ततो मुनिः

ఈశానుడు (శివుడు) అనుగ్రహముచేత నారదుడును అక్కడ దీర్ఘకాలము నిలిచెను. తరువాత తన తపస్సు పరిపూర్ణమైందని భావించి ఆ ముని తపస్సును విరమించెను.

Verse 27

कामोप्यजेयं निजं मत्वा गर्वितोऽभून्मुनीश्वरः । वृथैव विगतज्ञानश्शिवमायाविमोहितः

కాముడును తనను అజేయుడనుకొని గర్వించెను. కాని అతని జ్ఞానం వ్యర్థమైంది; శివమాయచేత అతడు విమోహితుడయ్యెను.

Verse 28

धन्या धन्या महामाया शांभवी मुनिसत्तमाः । तद्गतिं न हि पश्यंति विष्णुब्रह्मादयोपि हि

ఓ మునిశ్రేష్ఠా! ఆ శాంభవీ మహామాయ ధన్యురాలు, ధన్యురాలు; ఎందుకంటే ఆమె గతి, కార్యరీతి విష్ణు, బ్రహ్మ మొదలైనవారికీ గోచరించదు।

Verse 29

तया संमोहितोतीव नारदो मुनिसत्तमः । कैलासं प्रययौ शीघ्रं स्ववृत्तं गदितुं मदी

ఆమె చేత అత్యంత మోహితుడైన మునిశ్రేష్ఠ నారదుడు, తన అనుభవాన్ని నాకు చెప్పుటకు త్వరగా కైలాసానికి బయలుదేరెను।

Verse 30

रुद्रं नत्वाब्रवीत्सर्वं स्ववृत्तङ्गर्ववान्मुनिः । मत्वात्मानं महात्मानं स्वप्रभुञ्च स्मरञ्जयम्

రుద్రునకు నమస్కరించి, గర్వంతో ఉన్న ఆ ముని తన వృత్తాంతమంతా చెప్పెను; తన్ను మహాత్ముడని భావించి, తనే ప్రభువని తలచి, విజయాన్ని కోరెను।

Verse 31

तच्छ्रुत्वा शंकरः प्राह नारदं भक्तवत्सलः । स्वमायामोहितं हेत्वनभिज्ञं भ्रष्टचेतसम्

అది విని భక్తవత్సలుడైన శంకరుడు నారదునితో పలికెను—తన మాయచేత మోహితుడై, నిజ కారణం తెలియక, మనస్సు భ్రాంతిచెందినవాడైన అతనితో।

Verse 32

रुद्र उवाच । हे तात नारद प्राज्ञ धन्यस्त्वं शृणु मद्वचः । वाच्यमेवं न कुत्रापि हरेरग्रे विशेषतः

రుద్రుడు పలికెను—హే తాత నారదా, నీవు ప్రాజ్ఞుడవు, ధన్యుడవు; నా వచనము వినుము. ఈ విషయము ఎక్కడా చెప్పరాదు; ప్రత్యేకించి హరి (విష్ణు) సమక్షమున అయితే అసలు చెప్పకూడదు.

Verse 33

पृच्छमानोऽपि न ब्रूयाः स्ववृत्तं मे यदुक्तवान् । गोप्यं गोप्यं सर्वथा हि नैव वाच्यं कदाचन

ఎవరైనా అడిగినా, నీవు నీ విషయమై నాకు చెప్పిన దానిని వెల్లడించకూడదు. ఇది అన్ని విధాలా గోప్యం; ఎప్పటికీ చెప్పరాదు.

Verse 34

शास्म्यहं त्वां विशेषेण मम प्रियतमो भवान् । विष्णुभक्तो यतस्त्वं हि तद्भक्तोतीव मेऽनुगः

నిన్ను నేను ప్రత్యేకంగా బోధిస్తున్నాను; నీవు నాకు అత్యంత ప్రియుడవు. నీవు విష్ణుభక్తుడవు; ఆయనకు భక్తుడైనందున నీవు నాకు కూడా అత్యంత అనుగతుడవు.

Verse 35

शास्तिस्मेत्थञ्च बहुशो रुद्रस्सूतिकरः प्रभुः । नारदो न हितं मेने शिवमायाविमोहितः

ఇలా సృష్టికారణుడైన ప్రభువు రుద్రుడు అతనిని మళ్లీ మళ్లీ గద్దించాడు. కానీ శివమాయచేత మోహితుడైన నారదుడు హితవచనాన్ని అంగీకరించలేదు.

Verse 36

प्रबला भाविनी कर्म गतिर्ज्ञेया विचक्षणैः । न निवार्या जनैः कैश्चिदपीच्छा सैव शांकरी

విచక్షణులు తెలుసుకోవలసింది—కర్మగతి అత్యంత బలమైనది, తప్పక ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. దానిని ఎవ్వరూ అడ్డుకోలేరు; అదే అజేయ సంకల్పమే శాంకరీ—శివుని దివ్య నియమం.

Verse 37

ततस्स मुनिवर्यो हि ब्रह्मलोकं जगाम ह । विधिं नत्वाऽब्रवीत्कामजयं स्वस्य तपोबलात्

అనంతరం ఆ మునివర్యుడు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లాడు. విధి (బ్రహ్మ)కు నమస్కరించి—నా తపోబలంతో నేను కామాన్ని జయించాను అని ప్రకటించాడు.

Verse 38

तदाकर्ण्य विधिस्सोथ स्मृत्वा शम्भुपदाम्बुजम् । ज्ञात्वा सर्वं कारणं तन्निषिषेध सुतं तदा

అది విని విధాత బ్రహ్మ శంభువు పాదపద్మాలను స్మరించాడు. సమస్తానికి నిజమైన కారణాన్ని గ్రహించి, వెంటనే తన కుమారుని ఆ కార్యం నుండి ఆపాడు.

Verse 39

मेने हितन्न विध्युक्तं नारदो ज्ञानिसत्तमः । शिवमायामोहितश्च रूढचित्तमदांकुरः

జ్ఞానుల్లో శ్రేష్ఠుడైన నారదుడు, నిజానికి శాస్త్రసమ్మతమూ సమ్యగ్జ్ఞానవిధితమూ కానిదాన్నే హితమని భావించాడు; శివమాయ మోహంతో అతని చిత్తంలో అహంకారాంకురం బలంగా పాతుకుపోయింది.

Verse 40

शिवेच्छा यादृशी लोके भवत्येव हि सा तदा । तदधीनं जगत्सर्वं वचस्तंत्यांत स्थितं यतः

లోకంలో శివుని ఇచ్ఛ ఏ విధంగా ఉంటే, అచ్చంగా అలాగే జరుగుతుంది. ఎందుకంటే సమస్త జగత్తు ఆయనాధీనమే; ఆయన ఆజ్ఞారూప వాక్య తంతువు చివర నిలిచి ఉంది.

Verse 41

नारदोऽथ ययौ शीघ्रं विष्णुलोकं विनष्टधीः । मदांकुरमना वृत्तं गदितुं स्वं तदग्रतः

అప్పుడు వివేకం మసకబారిన నారదుడు వేగంగా విష్ణులోకానికి వెళ్లాడు. అహంకారాంకురంతో నిండిన మనస్సుతో, విష్ణువు సమక్షంలో తన వృత్తాంతాన్ని చెప్పాలని ఉద్దేశించాడు.

Verse 42

आगच्छंतं मुनिन्दृष्ट्वा नारदं विष्णुरादरात् । उत्थित्वाग्रे गतोऽरं तं शिश्लेषज्ञातहेतुकः

వస్తున్న ముని నారదుని చూసి విష్ణువు ఆదరంతో లేచి ముందుకు వెళ్లి అతన్ని స్వాగతించాడు; అతని రాక కారణం తెలియకపోయినా ఆలింగనం చేసుకున్నాడు.

Verse 43

स्वासने समुपावेश्य स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । हरिः प्राह वचस्तथ्यं नारदं मदनाशनम्

నారదుని—మదననాశకుని—తన ఆసనంపై కూర్చోబెట్టి, హరి శివపాదపద్మాలను స్మరించి, నారదునితో సత్యవచనములు పలికెను।

Verse 44

विष्णुरुवाच । कुत आगम्यते तात किमर्थमिह चागतः । धन्यस्त्वं मुनिशार्दूल तीर्थोऽहं तु तवागमात्

విష్ణువు పలికెను—“తాత, నీవు ఎక్కడి నుండి వచ్చితివి? ఏ ప్రయోజనముతో ఇక్కడికి వచ్చితివి? ఓ మునిశార్దూలా, నీవు ధన్యుడవు; నీ రాకతో ఈ స్థలం నాకు తీర్థమైంది।”

Verse 45

विष्णुवाक्यमिति श्रुत्वा नारदो गर्वितो मुनिः । स्ववृत्तं सर्वमाचष्ट समदं मदमोहितः

విష్ణువు మాటలు విని, గర్వంతో ఉబ్బిన ముని నారదుడు, మదమూ అహంకారమూ మోహింపజేయగా, తన వృత్తాంతమంతా వివరించెను।

Verse 46

श्रुत्वा मुनिवचो विष्णुस्समदं कारणं ततः । ज्ञातवानखिलं स्मृत्वा शिवपादाम्बुजं हृदि

ముని వచనములు విని విష్ణువు ఆ మదానికి కారణమును గ్రహించెను; హృదయంలో శివపాదపద్మాలను స్మరించి సమస్తమును తెలిసికొనెను।

Verse 47

तुष्टाव गिरिशं भक्त्या शिवात्मा शैवराड् हरिः । सांजलिर्विसुधीर्नम्रमस्तकः परमेश्वरम्

శివభావముతో నిండిన, శైవభక్తులలో అగ్రగణ్యుడైన హరి భక్తితో గిరీశుని స్తుతించెను। విశుద్ధ బుద్ధితో అంజలి ఘటించి, శిరస్సు వంచి, పరమేశ్వరుని ఆరాధించెను।

Verse 48

विष्णुरुवाच । देवदेव महादेव प्रसीद परमेश्वर । धन्यस्त्वं शिव धन्या ते माया सर्व विमोहिनी

విష్ణువు పలికెను—దేవదేవా, మహాదేవా, పరమేశ్వరా, ప్రసన్నుడవు. శివా, నీవు ధన్యుడవు; సమస్తులను సంపూర్ణంగా మోహింపజేసే నీ మాయ కూడా ధన్యమే।

Verse 49

इत्यादि स स्तुतिं कृत्वा शिवस्य परमात्मनः । निमील्य नयने ध्यात्वा विरराम पदाम्बुजम्

ఇట్లు పరమాత్మ శివుని స్తుతించి, అతడు కన్నులు మూసి ధ్యానించాడు; ఆపై అంతరంగంగా ప్రభువు పద్మపాదాలలో స్థిరమై నిశ్చలుడయ్యాడు।

Verse 50

यत्कर्तव्यं शंकरस्य स ज्ञात्वा विश्वपालकः । शिवशासनतः प्राह हृदाथ मुनिसत्तमम्

శంకరునకు చేయవలసిన కార్యమేమిటో తెలిసికొని, విశ్వపాలకుడు (విష్ణువు) శివాజ్ఞ ప్రకారం హృదయపూర్వకంగా శ్రేష్ఠ మునితో పలికెను।

Verse 51

विष्णुरुवाच । धन्यस्त्वं मुनिशार्दूल तपोनिधिरुदारधीः । भक्तित्रिकं न यस्यास्ति काममोहादयो मुने

విష్ణువు పలికెను—మునిశార్దూలా, నీవు ధన్యుడవు; తపస్సు నిధివి, ఉదారబుద్ధివి. మునీ, ఎవనిలో త్రివిధ భక్తి లేనిదో, అతనిలో కామం, మోహం మొదలైనవి తప్పక పుడతాయి।

Verse 52

विकारास्तस्य सद्यो वै भवंत्यखिलदुःखदाः । नैष्ठिको ब्रह्मचारी त्वं ज्ञानवैराग्यवान्सदा

అతనిలో వికారాలు వెంటనే ఉద్భవించి సమస్త దుఃఖాలకు కారణమవుతాయి. కాని నీవు నైష్ఠిక బ్రహ్మచారి—సదా జ్ఞానవైరాగ్యసంపన్నుడవు.

Verse 53

कथं कामविकारी स्या जन्मना विकृतस्सुधीः । इत्याद्युक्तं वचो भूरि श्रुत्वा स मुनिसत्तमः

“కామవికారంతో నిజమైన జ్ఞాని ఎలా మారిపోతాడు? జన్మవల్ల ఎలా వికృతుడవుతాడు?”—ఇలాంటి అనేక మాటలు విస్తారంగా విని ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు శ్రద్ధగా ఆలకించాడు.

Verse 54

विजहास हृदा नत्वा प्रत्युवाच वचो हरिम् । नारद उवाच । किं प्रभावः स्मरः स्वामिन्कृपा यद्यस्ति ते मयि

హృదయపూర్వకంగా నమస్కరించి చిరునవ్వుతో అతడు హరితో పలికెను. నారదుడు అన్నాడు—స్వామీ, నాపై కరుణ ఉంటే చెప్పండి, స్మరుడు (కామదేవుడు) యొక్క ప్రభావం ఏమిటి?

Verse 55

इत्युक्त्वा हरिमानम्य ययौ यादृच्छिको मुनिः

ఇలా చెప్పి యాదృచ్ఛిక ముని హరికి భక్తితో నమస్కరించి అక్కడి నుండి బయలుదేరెను.