ब्राह्मणीस्वर्गतिवर्णनम् (Brāhmaṇī-Svargati-Varṇana: Account of a Brāhmaṇa Woman’s Ascent to Heaven)
ఈ అధ్యాయంలో సూతుడు నందికేశ్వర-లింగ మహాత్మ్య పరంపరలో ఒక బ్రాహ్మణ గృహంలోని దృష్టాంతకథను వివరిస్తాడు. రాత్రి ప్రాంగణంలో కట్టిన ఆవు నుండి పాలు పొందాలనే ఆశతో బ్రాహ్మణుడు దూడను పిలిచి పాలు దోయించే ఏర్పాట్లు చేస్తాడు; దూడను కట్టే ప్రయత్నంలో దాని ప్రతిఘటనతో క్రోధం కలిగి కఠిన చర్య జరుగుతుంది. ఆవు రోదనతో తన దుఃఖాన్ని చూపుతుంది; దూడ కారణం అడగడంతో సంఘటన ధర్మబోధక సంభాషణగా మారుతుంది. గౌ వంటి పవిత్ర జంతువుతో చేసే సాధారణ పనికూడా భావం, దయ, సంయమంతో అనుసంధానమై ఫలితాన్ని నిర్ణయిస్తుందని పురాణబోధ. ముగింపులో ‘బ్రాహ్మణీ స్వర్గతి వర్ణనం’గా నందికేశ్వర-లింగ పుణ్యప్రభావంతో స్వర్గగతి ఫలం సూచించబడుతుంది।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । गौश्चैकाप्यभवत्तत्र ह्यंगणे बंधिता शुभा । तदैव ब्राह्मणो रात्रावाजगाम बहिर्गतः
సూతుడు చెప్పెను—అక్కడ ఆవరణలో ఒకే ఒక శుభ గోవు కట్టబడి ఉండెను. అప్పుడు రాత్రివేళ బయటికి వెళ్లిన బ్రాహ్మణుడు తిరిగి వచ్చెను.
Verse 2
स उवाच प्रियां स्वीयां दृष्ट्वा गामंगणे स्थिताम् । अदुग्धां खेदनिर्विण्णो दोग्धुकामो मुनीश्वराः
ఆవరణలో నిలిచిన తన ప్రియ గోవును ఇంకా దోహనం చేయనిదిగా చూసి ఆ మునీశ్వరుడు అలసటతో వ్యాకులుడై, దోహించాలనే కోరికతో పలికెను.
Verse 3
गौः प्रिये नैव दुग्धा ते सेत्युक्ता वत्समानयत् । दोहनार्थं समाहूय स्त्रियं शीघ्रतरं तदा
గోవు చెప్పెను—“ప్రియుడా, నన్ను ఇంకా దోహనం చేయలేదు.” అని చెప్పి దూడను తీసుకొచ్చెను; తరువాత దోహనార్థం స్త్రీని వెంటనే పిలిచెను.
Verse 4
वत्सं कीले स्वयं बद्धुं यत्नं चैवाकरोत्तदा । ब्राह्मणस्स गृहस्वामी मुनयो दुग्धलालसः
అప్పుడు గృహస్వామి బ్రాహ్మణుడు తానే దూడను మేకుకు కట్టుటకు ప్రయత్నించెను; పాలు కావలసిన మునులు యజ్ఞ-ఆతిథ్యానికి అవసరమైనదాన్ని పొందుటకు ఎదురుచూచిరి.
Verse 5
वत्सोपि कर्षमाणश्च पादे वै पादपीडनम् । चकार ब्राह्मणश्चैव कष्टं प्राप्तश्च सुव्रताः
లాగుతూ ఉన్న దూడ కూడా అతని పాదంపై ఒత్తిడి చేసింది; బ్రాహ్మణుడూ బాధను అనుభవించాడు. ఈ విధంగా సువ్రతుడు కష్టాన్ని పొందాడు.
Verse 6
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां नंदिकेश्वरलिंगमाहात्म्यवर्णने ब्राह्मणीस्वर्गतिवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణమున నాల్గవ భాగమైన కోటిరుద్రసంహితలో, నందికేశ్వరలింగ మహాత్మ్యవర్ణనాంతర్గతంగా ‘బ్రాహ్మణీ స్వర్గప్రాప్తి వర్ణనం’ అనే ఆరవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.
Verse 7
वत्सोपि पीडितस्तेन श्रांतश्चैवाभवत्तदा । दुग्धा गौर्मोचितो वत्सो न क्रोधेन द्विजन्मना
అతని చేత పీడింపబడిన దూడ కూడా ఆ సమయంలో అలసిపోయింది. ఆవును పాలు దోచి, దూడను విడిచిపెట్టినా, ఆ ద్విజుడు తన కోపాన్ని విడువలేదు.
Verse 8
गौर्दोग्धुं महत्प्रीत्या रोदनं चाकरोत्तदा । दृष्ट्वा च रोदनं तस्या वत्सो वाक्यमथाब्रवीत्
అప్పుడు ఆవు మహా ప్రేమతో పాలు దోచించుకోవాలని కోరుతూ ఏడ్చింది. ఆమె కన్నీళ్లను చూసి దూడ అప్పుడు ఈ మాటలు పలికింది.
Verse 9
वत्स उवाच । कथं च रुद्यते मातः किन्ते दुःखमुपस्थितम् । तन्निवेदय मे प्रीत्या तच्छ्रुत्वा गौरवोचत
దూడ చెప్పింది—“అమ్మా, నీవెందుకు ఏడుస్తున్నావు? నీకు ఏ దుఃఖం కలిగింది? ప్రేమతో నాకు చెప్పు.” ఇది విని గౌరీ పలికింది.
Verse 10
श्रूयतां पुत्र मे दुःखं वक्तुं शक्नोम्यहं न हि । दुष्टेन ताडितत्वं च तेन दुःखं ममाप्यभूत्
విను కుమారా, నా దుఃఖాన్ని వినుము; దానిని పూర్తిగా చెప్పగలగను. దుష్టుడు నన్ను తాడించుటవలన నాకూ శోకం కలిగింది.
Verse 11
सूत उवाच । स्वमातुर्वचनं श्रुत्वा स वत्सः प्रत्यबोधयत् । प्रत्युवाच स्वजननीं प्रारब्धपरिनिष्ठितः
సూతుడు పలికెను—తల్లి మాటలు విని వత్సుడు వాటి భావాన్ని గ్రహించాడు. ప్రారబ్ధంలో స్థిరనిశ్చయుడై తన జననికి ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.
Verse 12
किं कर्त्तव्यं क्व गंतव्यं कर्मबद्धा वयं यतः । कृतं चैव यथापूर्वं भुज्यते च तथाधुना
అయితే ఏమి చేయాలి, ఎక్కడికి వెళ్లాలి, మనము కర్మబంధంలో ఉన్నాము కదా? పూర్వం చేసినదే ఇప్పుడు అలాగే అనుభవమవుతోంది.
Verse 13
हसता क्रियते कर्म रुदता परिभुज्यते । दुःखदाता न कोप्यस्ति सुखदाता न कश्चन
నవ్వుతూ కర్మ చేయబడుతుంది, ఏడుస్తూ దాని ఫలము అనుభవించబడుతుంది. దుఃఖదాత ఎవరూ లేరు, సుఖదాత కూడా ఎవరూ లేరు.
Verse 14
सुखदुःखे परो दत्त इत्येषा कुमतिर्मता । अहं चापि करोम्यत्र मिथ्याज्ञानं तदोच्यते
‘సుఖదుఃఖాలను మరొకడు ఇస్తాడు’ అని భావించడం కుమతి. ‘నేనే కర్తను’ అని అనుకోవడం—అదే మిథ్యాజ్ఞానం అని చెప్పబడుతుంది.
Verse 15
स्वकर्मणा भवेद्दुखं सुखं तेनैव कर्मणा । तस्माच्च पूज्यते कर्म सर्वं कर्मणि संस्थितम
స్వకర్మ వల్ల దుఃఖం కలుగుతుంది; అదే కర్మ వల్ల సుఖమూ కలుగుతుంది. అందుచేత కర్మ పూజ్యము, ఎందుకంటే సమస్తమూ కర్మలోనే స్థితమై ఉంది.
Verse 16
त्वं चैवाहं च जननी इमे जीवादयश्च ये । ते सर्वे कर्मणा बद्धा न शोच्याः कर्हिचित्त्वया
నీవు, నేను, జననీ, అలాగే ఈ జీవులందరూ—అందరూ కర్మచేత బద్ధులమే. కనుక నీవు ఎప్పుడూ శోకించవలసిన అవసరం లేదు.
Verse 17
सूत उवाच । एवं श्रुत्वा स्वपुत्रस्य वचनं ज्ञानगर्भितम् । पुत्रशोकान्विता दीना सा च गौरब्रवीदिदम्
సూతుడు అన్నాడు—ఇలా తన కుమారుని జ్ఞానగర్భిత వచనాన్ని విని, కుమారశోకంతో దుఃఖితురాలై దీనమైన గౌరీ ఈ మాటలు పలికింది.
Verse 18
गौरुवाच । वत्स सर्वं विजानामि कर्माधीनाः प्रजा इति । तथापि मायया ग्रस्ता दुःखं प्राप्नोम्यहं पुनः
గౌరీ పలికెను—వత్సా, సమస్తమును నేను ఎరుగుదును; ప్రాణులు తమ కర్మాధీనులే. అయినను మాయాగ్రస్తురాలనై నేను మళ్లీ దుఃఖమును అనుభవించుచున్నాను.
Verse 19
रोदनं च कृतं भूरि दुःखशान्तिर्भवेन्नहि । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा प्रसूं वत्सोऽब्रवीदिदम्
“ఎంతగా విలపించినా దుఃఖశాంతి కలుగదు.” ఈ మాటలు విని కుమారుడు తల్లితో ఇలా పలికెను.
Verse 20
वत्स उवाच । यद्येवं च विजानामि पुनश्च रुदनं कुतः । कृत्वा च साध्यते किञ्चित्तस्माद्दुःखं त्यजाधुना
వత్సుడు అన్నాడు—నేను ఇలా గ్రహిస్తే, మళ్లీ ఏడుపెందుకు? ఏదో చేసి పరిహారం సాధ్యమే; కాబట్టి ఇప్పుడు దుఃఖాన్ని విడిచిపెట్టు।
Verse 21
सूत उवाच । एवं पुत्रवचः श्रुत्वा तन्माता दुःखसंयुता । निःश्वस्याति तदा धेनुर्वत्सं वचनमब्रवीत्
సూతుడు అన్నాడు—కొడుకు మాటలు విని అతని తల్లి దుఃఖంతో నిండిపోయి గాఢంగా నిట్టూర్చింది. అప్పుడు ఆ ఆవు తన దూడతో ఈ మాటలు చెప్పింది।
Verse 22
गौरुवाच । मम दुःखं तदा गच्छेद्यथा दुखं तथाविधम् । भवेद्धि ब्राह्मणस्यापि सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
గౌరీ చెప్పింది—అప్పుడు నా దుఃఖం కూడా అటువంటి దుఃఖం తొలగినట్లే తొలగిపోతుంది. నిజమే, బ్రాహ్మణునికీ ఇలాంటి బాధ కలగవచ్చు; ఇదే నేను సత్యంగా చెబుతున్నాను।
Verse 23
प्रातश्चैव मया पुत्र शृंगाभ्यां हि हनिष्यते । हतस्य जीवितं सद्यो यास्यत्यस्य न संशयः
ప్రాతఃకాలంలో, కుమారా, నా రెండు కొమ్ములతోనే అతనిని నిశ్చయంగా సంహరిస్తాను. సంహరింపబడినవాని ప్రాణము వెంటనే విడిచి పోతుంది—ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 24
वत्स उवाच । प्रथमं यत्कृतं कर्म तत्फलं भुज्यतेऽधुना । अस्याश्च ब्रह्महत्याया मातः किं फलमाप्स्यसे
వత్సుడు అన్నాడు—మొదట చేసిన కర్మ ఫలమే ఇప్పుడు అనుభవించబడుతోంది. మరి, తల్లీ, ఈ బ్రహ్మహత్యకు నీవు ఏ ఫలాన్ని పొందుతావు?
Verse 25
समाभ्यां पुण्यपापाभ्यां भवेज्जन्म च भारते । तयोः क्षये च भोगेन मातर्मुक्तिरवाप्यते
ఓ భారతా! పుణ్యపాపముల సమమిశ్రమముచేత జన్మ కలుగును. వాటి రెండింటి క్షయము భోగముచేత జరిగినప్పుడు, ఓ మాతా, ముక్తి లభించును।
Verse 26
कदापि कर्मणो नाशः कदा भोगः प्रजायते । तस्माच्च पुनरेवं त्वं कर्म मा कर्तुमुद्यता
కర్మకు నాశము ఎప్పుడూ లేదు; దాని భోగము (సుఖదుఃఖఫలము) ఎప్పుడో ఒకప్పుడు తప్పక కలుగును. కనుక నిన్ను బంధించు అటువంటి కర్మను మళ్లీ చేయుటకు ఉత్సాహపడకుము।
Verse 27
अहं कुतस्ते पुत्रोद्य त्वं माता कुत एव च । वृथाभिमानः पुत्रत्वे मातृत्वे च विचार्य्यताम्
నేను నీ కుమారుడను ఎలా? నీవు నా తల్లివి ఎలా? కుమారత్వం, మాతృత్వం అనే వ్యర్థాభిమానం విచారించి విడిచిపెట్టవలెను।
Verse 28
क्व माता क्व पिता विद्धि क्व स्वामी क्व कलत्रकम् । न कोऽपि कस्य चास्तीह सर्वेपि स्वकृतं भुजः
బాగా తెలుసుకో—ఎక్కడ తల్లి, ఎక్కడ తండ్రి, ఎక్కడ భర్త, ఎక్కడ భార్య? ఇక్కడ ఎవ్వరూ ఎవ్వరికీ చెందరు; అందరూ తమ కర్మఫలాన్నే అనుభవిస్తారు।
Verse 29
एवं ज्ञात्वा त्वया मातर्दुःखं त्याज्यं सुयत्नतः । सुभगाचरणं कार्यं परलोकसुखेप्सया
అట్లుగా తెలిసికొని, ఓ మాతా, నీవు మహా ప్రయత్నంతో దుఃఖాన్ని విడిచిపెట్టవలెను. పరలోకసుఖాన్ని కోరుతూ శుభాచరణం, సమ్యక్ సాధన చేయవలెను।
Verse 30
गौरुवाच । एवं जानाम्यहं पुत्र माया मां न जहात्यसौ । त्वद्दुःखेन सुदुःखं मे तस्मै दास्ये तदेव हि
గౌరీ పలికెను—పుత్రా, నేను ఇట్లే తెలుసుకొనుచున్నాను; ఈ మాయ నన్ను విడువదు. నీ దుఃఖముచే నాకు మహాదుఃఖం; అందుచేత అతనికి నేను అదే నిశ్చయంగా ఇస్తాను.
Verse 31
पुनश्च ब्रह्महत्याया नाशो यत्र भवेदिह । तत्स्थलं च मया दृष्टं हत्या मे हि गमिष्यति
మరియు, ఇక్కడ బ్రహ్మహత్యా పాపము నశించు పవిత్రస్థలమును నేను చూచితిని. నా ఈ బ్రహ్మహత్యా దోషము నిశ్చయంగా ఆ స్థలమునకే వెళ్లును.
Verse 32
सूत उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा स्वमातुर्गोर्द्विजोत्तमाः । मौनत्वं स्वीकृतं तत्र वत्सेनोक्तं न किञ्चन
సూతుడు పలికెను—హే ద్విజోత్తములారా! తన తల్లి గోవు విషయమైన ఆ వచనమును విని ఆ దూడ అక్కడ మౌనమును స్వీకరించి ఏమీ పలకలేదు।
Verse 33
तयोस्तदद्भुतं वृत्तं श्रुत्वा पान्थो द्विजस्तदा । हृदा विचारयामास विस्मितो हि मुनीश्वराः
ఆ ఇద్దరి విషయమైన ఆ అద్భుత వృత్తాంతమును విని ఆ పథిక బ్రాహ్మణుడు—హే మునీశ్వరులారా!—విస్మయంతో హృదయంలో దానిని విచారించెను।
Verse 34
इदमत्यद्भुतं वृत्तं दृष्ट्वा प्रातर्मया खलु । गंतव्यं पुनरेवातो गंतव्यं तत्स्थलं पुनः
“ప్రాతఃకాలంలో నేను ఈ పరమాద్భుత ఘటనను చూచితిని; అందుచేత నిశ్చయంగా మళ్లీ వెళ్లవలెను—ఆ స్థలానికే మరల వెళ్లవలెను।”
Verse 35
सूत उवाच । विचार्येति हृदा विप्रः स द्विजाः सेवकेन च । सुष्वाप तत्र जननीभक्तः परमविस्मितः
సూతుడు పలికెను—హృదయంలో ఇలా విచారించిన ఆ బ్రాహ్మణుడు, ఇతర ద్విజులు మరియు సేవకునితో కూడి, పరమ ఆశ్చర్యంతో జననీభక్తితో నిండిపోయి అక్కడ నిద్రించాడు.
Verse 36
प्रातःकाले तदा जाते गृहस्वामी समुत्थितः । बोधयामास तं पान्थं वचनं चेदमब्रवीत्
ప్రాతఃకాలం వచ్చినప్పుడు గృహస్వామి లేచాడు. ఆ ప్రయాణికుణ్ని మేల్కొలిపి అతనితో ఈ మాటలు పలికాడు.
Verse 37
द्विज उवाच । स्वपिषि त्वं किमर्थं हि प्रातःकालो भवत्यलम् । स्वयात्रां कुरु तं देशं गमनेच्छा च यत्र ह
ద్విజుడు అన్నాడు—“ప్రాతఃకాలం అయింది, నీవెందుకు నిద్రిస్తున్నావు? లేచి నీ యాత్రను సాగించు; నీ హృదయం నిజంగా వెళ్లాలని కోరుకునే దేశానికి బయలుదేరు।”
Verse 38
तेनोक्तं श्रूयताम्ब्रह्मञ्च्छरीरे सेवकस्य मे । वर्तते हि व्यथा स्थित्वा मुहूर्तं गम्यते ततः
అప్పుడు అతడు అన్నాడు—“హే బ్రహ్మన్, వినండి. నా సేవకుని శరీరంలో నొప్పి ఉంది; అతడు క్షణమాత్రం ఉండి ఆపై అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోతాడు.”
Verse 39
सूत उवाच । इत्येवं च मिषं कृत्वा सुष्वाप पुरुषस्तदा । तद्वृत्तमखिलं ज्ञातुमद्भुतं विस्मयावहम्
సూతుడు అన్నాడు—ఇలా ఒక నెపం చేసి ఆ పురుషుడు అప్పుడు నిద్రపోయాడు; ఆ అద్భుతమై ఆశ్చర్యకరమైన సమస్త వృత్తాంతాన్ని తెలుసుకోవాలనే ఉద్దేశంతో.
Verse 40
दोहनस्य तदा काले ब्राह्मणः स्वसुतं प्रति । उवाच गंतुकामश्च कार्यार्थं कुत्रचिच्च सः
అప్పుడు పాలు దోయు సమయంలో, ఏదో అవసరమైన పనికై ఎక్కడికో వెళ్లాలని కోరిన ఆ బ్రాహ్మణుడు తన కుమారునితో పలికెను।
Verse 41
पितोवाच । मया तु गम्यते पुत्र कार्यार्थं कुत्रचित्पुनः । धेनुर्दोह्या त्वया वत्स सावधानादियं निजा
తండ్రి అన్నాడు—కుమారా, అవసరమైన పనికై నేను మళ్లీ ఎక్కడికో వెళ్లవలసి ఉంది। వత్సా, జాగ్రత్తగా ఈ ధేనువును దోయుము; ఇది మనదే।
Verse 42
सूत उवाच । इत्युक्त्वा ब्राह्मणवरस्स जगाम च कुत्रचित् । पुत्रः समुत्थितस्तत्र वत्सं च मुक्तवांस्तदा
సూతుడు పలికెను—ఇలా చెప్పి ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుడు ఎక్కడికో వెళ్లిపోయెను। అప్పుడు కుమారుడు అక్కడ లేచి, అదే సమయంలో దూడను విడిచెను।
Verse 43
माता च तस्य दोहार्थमाजगाम स्वयन्तदा । द्विजपुत्रस्तदा वत्सं खिन्नं कीलेन ताडितम्
అప్పుడే అతని తల్లి పాలు దోయుటకై తానే వచ్చెను. ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణ కుమారుడు క్షీణించిన దూడను కీళుతో (మేకుతో) కొట్టెను।
Verse 44
बंधनार्थं हि गोः पार्श्वमनयद्दुग्धलालसः । पुनर्गौश्च तदा क्रुद्धा शृंगेनाताडयच्च तम्
పాలను కోరుతూ అతడు ఆవు పక్కకు వెళ్లి దానిని కట్టబోయాడు. అప్పుడు కోపించిన ఆవు తన కొమ్ముతో అతనిని మళ్లీ ఢీకొట్టి కొట్టింది.
Verse 45
पपात मूर्च्छां संप्राप्य सोपि मर्मणि ताडितः । लोकाश्च मिलितास्तत्र गवा बालो विहिंसितः
మర్మస్థానమున దెబ్బ తగిలి అతడును మూర్ఛపోయి పడిపోయెను. అక్కడ ప్రజలు కూడిరి, మరియు ఆవు వలన బాలుడు హింసింపబడెను.
Verse 46
जलं जलं वदन्तस्ते पित्राद्या यत्र संस्थिताः । यत्नश्च क्रियते यावत्तावद्बालो मृतस्तदा
పితృదేవతలు మొదలైనవారు ఉన్న చోట వారు నిరంతరం “నీరు! నీరు!” అని విలపించారు. ప్రయత్నాలు జరుగుతూనే ఉండగా, ఆ మధ్యలోనే బాలుడు ప్రాణాలు విడిచాడు.
Verse 47
मृते च बालके तत्र हाहाकारो महानभूत् । तन्माता दुःखिता ह्यासीद्रुरोद च पुनः पुनः
అక్కడ బాలుడు మరణించగానే గొప్ప హాహాకారం చెలరేగింది. అతని తల్లి దుఃఖంతో వ్యాకులమై మళ్లీ మళ్లీ ఏడ్చింది.
Verse 48
किं करोमि क्व गच्छामि को मे दुःखं व्यपोहति । रुदित्वेति तदा गां च ताडयित्वा व्यमोचयत्
“నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నా దుఃఖాన్ని ఎవరు తొలగిస్తారు?” అని ఏడుస్తూ, అతడు ఆవును కొట్టి అక్కడి నుంచి తరిమివేశాడు.
Verse 49
श्वेतवर्णा तदा सा गौर्द्रुतं श्यामा व्यदृश्यत । अहो च दृश्यतां लोकाश्चुक्रुशुश्च परस्परम्
అప్పుడు తెల్లరంగు ఉన్న ఆ ఆవు అకస్మాత్తుగా నల్లగా కనిపించింది. “అహో, చూడండి!” అని ప్రజలు పరస్పరం ఆశ్చర్యంతో కేకలు వేశారు.
Verse 50
ब्राह्मणश्च तदा पान्र्थौ दृष्ट्वाश्चर्यं विनिर्गतः । यत्र गौश्च गतस्तत्र तामनु ब्राह्मणो गतः
అప్పుడు మార్గమున ప్రయాణించుచున్న బ్రాహ్మణుడు ఆ ఆశ్చర్యకర ఘటనను చూచి బయటికి వచ్చెను. ఆ గోవు ఎక్కడికి వెళ్లినదో, అక్కడికే బ్రాహ్మణుడు ఆమెను అనుసరించి వెళ్లెను.
Verse 51
ऊर्ध्वपुच्छं तदा कृत्वा शीघ्रं गौर्नर्मदां प्रति । आगत्य नन्दिकस्यास्य समीपे नर्मदाजले
అప్పుడు ఆ ఆవు తోకను పైకి ఎత్తి వేగంగా నర్మదా వైపు వెళ్లింది. నర్మదా జలానికి చేరి ఈ నందికేశ్వరుడు (నంది) సమీపానికి వచ్చి అక్కడే నిలిచింది।
Verse 52
संनिमज्य त्रिवारं तु श्वेतत्वं च गता हि सा । यथागतं गता सा च ब्राह्मणो विस्मयं गतः
ఆమె మూడు సార్లు మునిగి నిశ్చయంగా శ్వేతత్వం (దీప్తి, శుద్ధి) పొందింది. తరువాత వచ్చినట్లే తిరిగి వెళ్లింది; బ్రాహ్మణుడు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాడు।
Verse 53
अहो धन्यतमं तीर्थं ब्रह्महत्यानिवारणम् । स्वयं ममज्ज तत्रासौ ब्राह्मणस्सेवकस्तथा
“అహో! ఇది అత్యంత ధన్యమైన తీర్థం, బ్రహ్మహత్య పాపాన్ని నివారించేది.” అక్కడ ఆ బ్రాహ్మణ-సేవకుడు కూడా తానే మునిగి స్నానం చేశాడు।
Verse 54
निमज्ज्य हि गतौ तौ च प्रशंसन्तौ नदी च ताम् । मार्गे च मिलिता काचित्सुन्दरी भूषणान्विता
వారు ఇద్దరూ మునిగి స్నానం చేసి ముందుకు సాగుతూ ఆ నదిని స్తుతించారు. మార్గంలో ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన ఒక సుందరి స్త్రీ వారికి ఎదురైంది।
Verse 55
तयोक्तं तं च भोः पांथ कुतो यासि सुविस्मितः । सत्यं ब्रूहि च्छलं त्यक्त्वा विप्रवर्य ममाग्रतः
ఆమె అతనితో చెప్పింది—“ఓ పథికా! నీవు ఇంత విస్మయంతో ఎక్కడికి వెళ్తున్నావు? ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, మాయను విడిచి నా ముందే సత్యం చెప్పు।”
Verse 56
सूत उवाच । एवं वचस्तदा श्रुत्वा द्विजेनोक्तं यथातथम् । पुनश्चायं द्विजस्तत्र स्त्रियोक्तः स्थीयतां त्वया
సూతుడు అన్నాడు—ఆ మాటలు విని ఆ ద్విజుడు యథాతథంగా చెప్పాడు. ఆపై అదే చోట ఆ బ్రాహ్మణునితో ఆ స్త్రీ మళ్లీ చెప్పింది—“నీవు ఇక్కడే ఉండుము।”
Verse 57
तयोक्तं च समाकर्ण्य स्थितस्य ब्राह्मणस्ततः । प्रत्युवाच विनीतात्मा कथ्यते किं वदेति च
వారి మాటలు విని అక్కడ నిలిచిన బ్రాహ్మణుడు వినయంతో ఇలా పలికాడు—“ఏమి చెప్పబడుతోంది? మీరు ఏమి ప్రకటించదలచారు?”
Verse 58
सा चाह पुनरेवात्र त्वया दृष्टं स्थलं च यत् । तत्राधुना क्षिपास्थीनि मातुः किं गम्यतेऽन्यतः
ఆమె మళ్లీ చెప్పింది—“నీవు చూసిన స్థలం ఇదే. ఇప్పుడు తల్లి అస్తులను ఇక్కడే విసర్జించు; మరెక్కడికి వెళ్లాలి?”
Verse 59
तव माता पान्थवर्य्य साक्षाद्दिव्यमयं वरम् । देहं धृत्वा द्रुतं साक्षाच्छंभोर्यास्यति सद्गतिम्
ఓ శ్రేష్ఠ పథికా, నీ తల్లి సాక్షాత్ దివ్యమైన శుభదేహాన్ని ధరించి, స్వయంగా శంభువు అనుగ్రహంతో త్వరగా సద్గతిని పొందుతుంది.
Verse 60
वैशाखे चैव संप्राप्ते सप्तम्याश्च दिने शुभे । सितेपक्षे सदा गंगा ह्यायाति द्विजसत्तम
ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, వైశాఖ మాసం వచ్చినప్పుడు శుక్లపక్షంలోని శుభ సప్తమి దినాన గంగా సదా విశేషంగా ప్రాదుర్భవిస్తుంది.
Verse 61
अद्यैव सप्तमी या सा गंगारूपास्ति तत्र वै । इत्युक्त्वान्तर्दधे देवी सा गंगा मुनिसत्तमाः
“ఈ రోజే ఉన్న సప్తమి అక్కడ గంగా రూపంగా ఉంది.” అని చెప్పి, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఆ దేవి గంగా అంతర్ధానమైంది.
Verse 62
निवृत्तश्च द्विजः सोपि मात्रस्थ्यर्द्धं स्ववस्त्रतः । क्षिपेद्यावत्तत्र तीर्थे तावच्चित्रमभूत्तदा
ఆ బ్రాహ్మణుడు కూడా తిరిగి వచ్చి తన వస్త్రం నుండి సాధ్యమైనంత—అతి స్వల్ప పరిమాణం—ఆ తీర్థంలో వేయసాగాడు. అతడు ఎంతసేపు వేస్తూ ఉన్నాడో అంతసేపు అక్కడ ఆశ్చర్యకరమైన అద్భుతం జరుగుతూనే ఉండింది.
Verse 63
दिव्यदेहत्वमापन्ना स्वमाता च व्यदृश्यत । धन्योसि कृतकृत्योसि पवित्रं च कुलं त्वया
అప్పుడు అతని స్వమాత దివ్యదేహాన్ని పొందినదై ప్రత్యక్షమై ఇలా పలికింది— “నీవు ధన్యుడవు, నీ జీవితం కృతార్థమైంది; నీ వల్ల ఈ వంశమూ పవిత్రమైంది.”
Verse 64
धनं धान्यं तथा चायुर्वंशो वै वर्द्धतां तव । इत्याशिषं मुहुर्दत्त्वा स्वपुत्राय दिवं गता
“నీ ధనం, ధాన్యం ఎల్లప్పుడూ వృద్ధి చెందుగాక; నీ ఆయుష్షు, వంశము నిజంగా వికసించుగాక.” అని మళ్లీ మళ్లీ ఆశీర్వదించి ఆమె స్వర్గలోకానికి వెళ్లింది.
Verse 65
तत्र भुक्त्वा सुखं भूरि चिरकालं महोत्तमम् । शंकरस्य प्रसादेन गता सा ह्युत्तमां गतिम्
అక్కడ ఆమె దీర్ఘకాలం అత్యుత్తమమైన అపార సుఖాన్ని అనుభవించింది; శంకరుని ప్రసాదంతో ఆమె నిజంగా పరమగతిని (మోక్షాన్ని) పొందింది।
Verse 66
ब्राह्मणश्च सुतस्तस्याः क्षिप्त्वास्थीनि पुनस्ततः । प्रसन्नमानसोऽभूत्स शुद्धात्मा स्वगृहं गतः
అప్పుడు ఆ స్త్రీ కుమారుడైన బ్రాహ్మణుడు మళ్లీ విధివిధానంగా అస్తులను విసర్జించాడు. అతని మనస్సు ప్రశాంతమై, శుద్ధాత్ముడై తన ఇంటికి వెళ్లాడు।
Frequently Asked Questions
A didactic household narrative: a brāhmaṇa’s attempt to milk a cow leads to conflict with the calf and a moment of anger, after which the cow’s lament and the calf’s questioning frame the moral-theological point that everyday actions—especially involving sacred animals—carry karmic weight within the Nandikeśvara-liṅga māhātmya context.
The cow and calf function as moral-ritual symbols: gauḥ signifies auspiciousness and sanctity, the calf embodies dependency and innocence, and the act of milking represents extraction of sustenance that must be governed by dharmic restraint. The narrative uses rodana (weeping) and krodha (anger) to mark the boundary between ritually legitimate action and ethically corrosive impulse.
No anthropomorphic manifestation is foregrounded in the sampled verses; the chapter is embedded in the Nandikeśvara-liṅga-māhātmya frame (per the colophon), indicating Śiva’s presence primarily through the liṅga as the sacral axis that contextualizes merit, expiation, and the promised svarga-gati outcome.