Niṣādasya Bhillasya Itihāsaḥ — Śivarātri-vrata-prabhāvaḥ (The Hunter’s Account and the Efficacy of the Śivarātri Observance)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत ते वचनं श्रुत्वा परानन्दं वयं गताः । विस्तरात्कथय प्रीत्या तदेव व्रतमुत्तमम्

ఋషులు పలికిరి—ఓ సూతా! నీ వచనములు విని మేము పరమానందమును పొందితిమి. దయచేసి ప్రేమతో ఆ ఉత్తమ వ్రతమును విస్తారంగా వివరించుము।

Verse 2

कृतं पुरा तु केनेह सूतैतद्व्रतमुत्तमम् । कृत्वाप्यज्ञानतश्चैव प्राप्तं किं फलमुत्तमम्

ఓ సూతా! పూర్వకాలమున ఇక్కడ ఈ ఉత్తమ వ్రతమును ఎవరు ఆచరించిరి? అలాగే అజ్ఞానవశముగా చేసినా దాని వలన ఏ పరమ ఫలము లభించును?

Verse 3

सूत उवाच । श्रूयतामृषयस्सर्वे कथयामि पुरातनम् । इतिहासं निषादस्य सर्वपापप्रणाशनम्

సూతుడు పలికెను—ఓ ఋషులారా! మీరందరూ వినుడి; నేను ఒక పురాతన వృత్తాంతమును చెప్పుచున్నాను—నిషాదుని పుణ్య ఇతిహాసము, అది సమస్త పాపములను నశింపజేయును।

Verse 4

पुरा कश्चिद्वने भिल्लो नाम्ना ह्यासीद्गुरुद्रुहः । कुटुम्बी बलवान्क्रूरः क्रूरकर्मपरायणः

పూర్వకాలంలో ఒక అడవిలో గురుద్రుహ అనే పేరుగల ఒక భిల్లుడు ఉండేవాడు. అతడు కుటుంబస్థుడు, బలవంతుడు, క్రూరుడు, క్రూరకర్మలలోనే నిమగ్నుడై ఉండేవాడు.

Verse 5

निरन्तरं वने गत्वा मृगान्हन्ति स्म नित्यशः । चौर्य्यं च विविधं तत्र करोति स्म वने वसन्

అతడు నిరంతరం అడవికి వెళ్లి ప్రతిరోజూ జింకలను వధించేవాడు; అడవిలో నివసిస్తూ అక్కడ అనేక విధాల దొంగతనాలూ చేసేవాడు।

Verse 6

बाल्यादारभ्य तेनेह कृतं किंचिच्छुभं नहि । महान्कालो व्यतीयाय वने तस्य दुरात्मनः

బాల్యంనుంచి అతడు ఇక్కడ కించిత్తు కూడా శుభకర్మ చేయలేదు; అడవిలో నివసించిన ఆ దుర్మనస్కుని దీర్ఘకాలం గడిచిపోయింది।

Verse 7

कदाचिच्छिवरात्रिश्च प्राप्तासीत्तत्र शोभना । न दुरात्मा स्म जानाति महद्वननिवासकृत्

ఒకసారి అక్కడ శోభాయమానమైన శివరాత్రి వచ్చింది; కానీ మహా అడవిలో నివసించే ఆ దుర్మనస్కుడు దాని మహిమను గ్రహించలేదు।

Verse 8

एतस्मिन्समये भिल्लो मात्रा पित्रा स्त्रिया तथा । प्रार्थितश्च क्षुधाऽविष्टैर्भक्ष्यं देहि वनेचर

అదే సమయంలో ఆకలితో బాధపడుతున్న అతని తల్లి, తండ్రి మరియు భార్య ఆ భిల్లుని వేడుకున్నారు— “ఓ వనచరా, తినడానికి ఏదైనా ఇవ్వు.”

Verse 9

इति संप्रार्थितः सोऽपि धनुरादाय सत्वरम् । जगाम मृगहिंसार्थं बभ्राम सकलं वनम्

ఇట్లు ప్రార్థింపబడిన వాడు కూడా వెంటనే ధనుస్సు ఎత్తుకొని మృగవేటకై బయలుదేరి, సమస్త అరణ్యమంతా తిరుగుతూ సంచరించాడు।

Verse 10

दैवयोगात्तदा तेन न प्राप्तं किंचिदेव हि । अस्तप्राप्तस्तदा सूर्यस्स वै दुःखमुपागतः

దైవయోగవశాత్ ఆ సమయంలో అతనికి ఏదీ లభించలేదు. సూర్యుడు అస్తమించబోతుండగా అతడు నిజంగా దుఃఖంలో పడిపోయాడు।

Verse 11

किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं न प्राप्तं मेऽद्य किंचन । बालाश्च ये गृहे तेषां किं पित्रोश्च भविष्यति

“ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి, ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నేడు నాకు ఏదీ లభించలేదు. ఇంట్లో ఉన్న చిన్న పిల్లల పరిస్థితి ఏమవుతుంది? వారి తల్లిదండ్రులకు ఏమవుతుంది?”

Verse 12

मदीयं वै कलत्रं च तस्याः किंचिद्भविष्यति । किंचिद्गृहीत्वा हि मया गंतव्यं नान्यथा भवेत्

“ఆమె నిజంగా నా భార్యే; ఆమె సంపదలో నాకు కూడా కొంత భాగం ఉంది. కాబట్టి ఏదో కొంత తీసుకొని మాత్రమే నేను వెళ్లాలి; వేరేలా కుదరదు।”

Verse 13

इत्थं विचार्य स व्याधो जलाशय समीपगः । जलावतरणं यत्र तत्र गत्वा स्वयं स्थितः

ఇలా ఆలోచించి ఆ వ్యాధుడు జలాశయ సమీపానికి వెళ్లాడు. నీటిలో దిగే చోటుకు వెళ్లి అక్కడే తానే నిలబడ్డాడు।

Verse 14

अवश्यमत्र कश्चिद्वै जीवश्चैवागमिष्यति । तं हत्वा स्वगृहं प्रीत्या यास्यामि कृतकार्यकः

ఖచ్చితంగా ఇక్కడికి ఏదో ఒక ప్రాణి వస్తుంది. దానిని చంపి, నా పని పూర్తి చేసుకుని సంతోషంగా ఇంటికి వెళ్తాను.

Verse 15

इति मत्वा स वै वृक्षमेकं बिल्वेतिसंज्ञकम् । समारुह्य स्थितस्तत्र जलमादाय भिल्लकः

అని తలచి, ఆ భిల్లుడు చేతిలో నీరు తీసుకుని బిల్వ వృక్షంపైకి ఎక్కి అక్కడ వేచి ఉన్నాడు.

Verse 16

कदा यास्यति कश्चिद्वै कदा हन्यामहं पुनः । इति बुद्धिं समास्थाय स्थितोऽसौ क्षुत्तृषान्वितः

ఎప్పుడు ఎవరైనా వస్తారు? నేను ఎప్పుడు వారిని చంపుతాను? అని నిశ్చయించుకుని, ఆకలి దప్పులతో అలమటిస్తూ అతడు అక్కడే ఉన్నాడు.

Verse 17

तद्रात्रौ प्रथमे यामे मृगी त्वेका समागता । तृषार्ता चकिता सा च प्रोत्फालं कुर्वती तदा

ఆ రాత్రి మొదటి యామంలో ఒక మృగి అక్కడికి వచ్చింది. దాహంతో బాధపడుతూ, భయంతో ఉలిక్కిపడి, ఆమె అప్పుడే అశాంతిగా ఎగిరి దూకసాగింది।

Verse 18

तां दृष्ट्वा च तदा तेन तद्वधार्थमथो शरः । संहृष्टेन द्रुतं विष्णो धनुषि स्वे हि संदधे

ఆమెను చూసిన వెంటనే విష్ణువు ఆనందంతో, ఆమెను వధించాలనే ఉద్దేశంతో, వేగంగా తన ధనుస్సుపై బాణాన్ని అమర్చాడు।

Verse 19

इत्येवं कुर्वतस्तस्य जलं बिल्वदलानि च । पतितानि ह्यधस्तत्र शिवलिंगमभूत्ततः

అతడు అలా చేస్తూనే ఉండగా నీరు మరియు బిల్వదళాలు కింద పడిపోయాయి; అచ్చటే ఆ స్థలంలో నుంచే శివలింగం ప్రాదుర్భవించింది।

Verse 20

यामस्य प्रथमस्यैव पूजा जाता शिवस्य च । तन्महिम्ना हि तस्यैव पातकं गलितन्तदा

రాత్రి మొదటి యామంలోనే భగవాన్ శివుని పూజ జరిగింది. ఆ పూజ మహిమచేత అతని పాపం వెంటనే కరిగిపోయింది।

Verse 21

तत्रत्यं चैव तच्छब्दं श्रुत्वा सा हरिणी भिया । व्याधं दृष्ट्वा व्याकुला हि वचनं चेदमब्रवीत्

అక్కడి ఆ శబ్దాన్ని విని ఆ జింక భయంతో వణికింది. వేటగాడిని చూసి కలవరపడి ఈ మాటలు పలికింది।

Verse 22

मृग्युवाच । किं कर्तुमिच्छसि व्याध सत्यं वद ममाग्रतः । तच्छुत्वा हरिणीवाक्यं व्याधो वचनमब्रवीत्

జింక పలికింది—“ఓ వేటగాడా, నీవు ఏమి చేయదలచుకున్నావు? నా ముందే సత్యం చెప్పు.” జింక మాటలు విని వేటగాడు కూడా ఇలా పలికాడు।

Verse 23

कुटुम्बं पोषितं नित्यं कृत्वा पापान्यनेकशः । एवं पापानि हा कृत्वा का गतिर्मे भविष्यति

నేను నిత్యం కుటుంబాన్ని పోషించాను; ఆ క్రమంలో అనేక పాపాలు చేశాను. హాయ్! ఇలాంటి పాపకర్మలు చేసి నాకు ఏ గతి కలుగును?

Verse 24

किं करोमि क्व गच्छामि ह्युपायं रचयाम्यहम् । इत्थं विचार्यं सा तत्र वचनं चेदमब्रवीत्

నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నిజంగా నేను ఏ ఉపాయం ఆలోచించాలి?—ఇలా విచారించి ఆమె అక్కడ ఈ మాటలు పలికింది.

Verse 25

मृग्युवाच । मन्मांसेन सुखं ते स्याद्देहस्यानर्थकारिणः । अधिकं किं महत्पुण्यं धन्याहं नात्र संशयः

మృగీ చెప్పింది—నా మాంసంతో నీకు తృప్తి కలుగుగాక; ఈ దేహం అనర్థకారిణి మాత్రమే. దీనికంటే గొప్ప పుణ్యం ఇంకేముంది? నేను ధన్యురాలిని—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 27

परं तु शिशवो मेऽद्य वर्तंते स्वाश्रमेऽखिलाः । भगिन्यै तान्समर्प्यैव प्रायास्ये स्वामिनेऽथ वा

కానీ నా పిల్లలందరూ ఈ రోజు నా ఆశ్రమంలోనే ఉన్నారు. వారిని నా అక్కకు అప్పగించి, ఆపై నేను బయలుదేరుతాను—నిజంగా నా స్వామి వద్దకు వెళ్తాను।

Verse 28

न मे मिथ्यावचस्त्वं हि विजानीहि वनेचर । आयास्येह पुनश्चेह समीपं ते न संशयः

హే వనచరా, నా మాటలు అసత్యం కాదని నిశ్చయంగా తెలుసుకో. నేను మళ్లీ ఇక్కడికి వస్తాను; నీ సమీపానికి తప్పక తిరిగి వస్తాను—సందేహం లేదు.

Verse 29

स्थिता सत्येन धरणी सत्येनैव च वारिधिः । सत्येन जलधाराश्च सत्ये सर्वम्प्रतिष्ठितम्

సత్యమువలన భూమి నిలిచియున్నది, సత్యమువలననే సముద్రము నిలిచియున్నది। సత్యమువలన జలధారలు ప్రవహించుచున్నవి—సత్యమందే సమస్త జగత్తు ప్రతిష్ఠితమైయున్నది॥

Verse 30

सूत उवाच । इत्युक्तोऽपि तया व्याधो न मेने तद्वचो यदा । तदा सुविस्मिता भीता वचनं साब्रवीत्पुनः

సూతుడు పలికెను—ఆమె ఇలా చెప్పినప్పటికీ వేటగాడు ఆ మాటను అంగీకరించనప్పుడు, ఆమె అత్యంత ఆశ్చర్యపడి భయపడుతూ మళ్లీ పలికెను॥

Verse 31

मृग्युवाच । शृणु व्याध प्रवक्ष्यामि शपथं हि करोम्यहम् । आगच्छेयं यथा ते न समीपं स्वगृहाद्गता

జింక పలికెను—ఓ వేటగాడా, వినుము; నేను ప్రకటించుచున్నాను, నేను శపథము చేయుచున్నాను. నా ఇంటికి వెళ్లిన నేను నీ సమీపమునకు మళ్లీ రాకూడదు గాక॥

Verse 32

ब्राह्मणो वेदविक्रेता सन्ध्याहीनस्त्रिकालकम् । स्त्रियस्स्वस्वामिनो ह्याज्ञां समुल्लंघ्य क्रियान्विताः

వేదములను విక్రయించు బ్రాహ్మణుడు, త్రికాల సంధ్యావందనమును విస్మరించువాడు, మరియు ధర్మక్రియలలో నిమగ్నులైయుండి కూడా తమ తమ భర్తల ఆజ్ఞను లంఘించు స్త్రీలు—ఇవారు ధర్మవిరోధి దోషులని చెప్పబడిరి॥

Verse 33

कृतघ्ने चैव यत्पापं तत्पापं विमुखे हरे । द्रोहिणश्चैव यत्पापं तत्पापं धर्मलंघने

కృతఘ్నునికి యే పాపమో, అదే పాపము హరుడు (శివుడు) నుండి విముఖుడైనవానిపై పడును. ద్రోహికి యే పాపమో, అదే పాపము ధర్మమును లంఘించువానిపై పడును.

Verse 34

विश्वासघातके तच्च तथा वै छलकर्तरि । तेन पापेन लिम्पामि यद्यहं नागमे पुनः

నేను మళ్లీ తిరిగి రాకపోతే, విశ్వాసఘాతము మరియు మోసము అనే ఆ పాపముచేతనే నేను కలుషితుడనగుదును.

Verse 35

इत्याद्यनेकशपथान्मृगी कृत्वा स्थिता यदा । तदा व्याधस्य विश्वस्य गच्छेति गृहमब्रवीत्

ఇలా అనేక ప్రమాణాలు చేయించి, ఆమె మృగీ రూపం ధరించి అక్కడే నిలిచింది. ఆపై వేటగాడు విశ్వునితో, “ఇంటికి వెళ్లు” అని చెప్పింది.

Verse 36

मृगी हृष्टाजलं पीत्वा गता स्वाश्रममण्डलम् । तावच्च प्रथमो यामस्तस्य निद्रां विना गतः

హర్షంతో మృగీ నీటిని త్రాగి తన ఆశ్రమ పరిసరాలకు వెళ్లింది. ఇదివరకే అతనికి రాత్రి మొదటి యామం నిద్ర లేకుండానే గడిచింది.

Verse 37

तदीया भगिनी या वै मृगी च परिभाविता । तस्या मार्गं विचिन्वन्ती ह्याजगाम जलार्थिनी

అప్పుడు ఆమె సోదరి—వ్యాకులమైన ఆ మృగీ—నీటి కోసం వచ్చి, తన దారిని వెతుకుతూ అక్కడికి చేరింది.

Verse 38

तां दृष्ट्वा च स्वयं भिल्लोऽकार्षीद्बाणस्य कर्षणम् । पूर्ववज्जलपत्राणि पतितानि शिवोपरि

ఆమెను చూసి వేటగాడు తానే బాణాన్ని వెనక్కి లాగి ఆపాడు. మునుపటిలాగే నీటితో తడిసిన ఆకులు శివునిపై పడిపోయాయి.

Verse 39

यामस्य च द्वितीयस्य तेन शंभोर्महात्मनः । पूजा जाता प्रसंगेन व्याधस्य सुखदायिनी

రెండవ యామ సమయంలో దైవయోగవశాత్తు ఆ వ్యాధుడు మహాత్ముడైన శ్రీశంభువును పూజించాడు; ఆ పూజ అతనికి సుఖమూ పుణ్యమూ ప్రసాదించింది.

Verse 40

मृगी सा प्राह तं दृष्ट्वा किं करोषि वनेचर । पूर्ववत्कथितं तेन तच्छ्रुत्वाह मृगी पुनः

అతనిని చూసి మృగి పలికింది—“ఓ వనచరా, నీవు ఏమి చేస్తున్నావు?” అతడు మునుపటిలాగే సమాధానమిచ్చాడు; అది విని మృగి మళ్లీ పలికింది.

Verse 41

मृग्युवाच । धन्याहं श्रूयतां व्याध सफलं देहधारणम् । अनित्येन शरीरेण ह्युपकारो भविष्यति

మృగి పలికింది—నేను ధన్యురాలిని; ఓ వ్యాధా, వినుము. నా దేహధారణ ఫలించింది. ఈ అనిత్య శరీరంతో కూడ ఇప్పుడు ఉపకారం జరుగుతుంది.

Verse 42

परन्तु मम बालाश्च गृहे तिष्ठन्ति चार्भकाः । भर्त्रे तांश्च समर्प्यैव ह्यागमिष्याम्यहं पुनः

కానీ నా చిన్న పిల్లలు ఇంట్లో ఉన్నారు. వారిని భర్తకు అప్పగించి నేను మళ్లీ ఇక్కడికి వస్తాను.

Verse 43

व्याध उवाच । त्वया चोक्तं न मन्येहं हन्मि त्वां नात्र संशयः । तच्छुत्वा हरिणी प्राह शपथं कुर्वती हरे

వేటగాడు అన్నాడు—“నీవు చెప్పినది నేను నమ్మను; నిన్ను చంపుతాను, ఇందులో సందేహం లేదు.” అది విని జింక శపథం చేస్తూ చెప్పింది—“ఓ వేటగాడా!”

Verse 44

मृग्युवाच । शृणु व्याध प्रवक्ष्यामि नागच्छेयं पुनर्यदि । वाचा विचलितो यस्तु सुकृतं तेन हारितम्

జింక చెప్పింది—హే వేటగాడా, విను; నేను చెప్పుతున్నాను. నేను మళ్లీ రాకపోతే తెలుసుకో—వాక్కుతో చలించి మాట తప్పినవాడి సঞ্চిత పుణ్యం నశిస్తుంది.

Verse 45

परिणीता स्त्रियं हित्वा गच्छत्यन्यां च यः पुमान् । वेदधर्मं समुल्लंघ्य कल्पितेन च यो व्रजेत्

విధిగా వివాహమైన భార్యను వదలి మరో స్త్రీ వద్దకు వెళ్లి, వేదధర్మాన్ని అతిక్రమించి స్వకల్పిత మార్గంలో నడిచే పురుషుడు—నియత మార్గం నుండి తప్పి అధర్మంలో పడతాడు.

Verse 46

विष्णुभक्तिसमायुक्तः शिवनिन्दां करोति यः । पित्रोः क्षयाहमासाद्य शून्यं चैवाक्रमेदिह

విష్ణుభక్తితో కూడి ఉన్నప్పటికీ శివుని నిందించే వాడు—పితృవంశ క్షయం వచ్చినప్పుడు ఇక్కడే నశించి శూన్యత (ఆధ్యాత్మిక నిర్జీవత)లో పడతాడు.

Verse 47

कृत्वा च पारतापं हि करोति वचनं पुनः । तेन पापेन लिंपामि नागच्छेयं पुनर्यदि

అంత ఘోర అపరాధం చేసి కూడా అతడు మళ్లీ హామీ మాటలు చెబుతున్నాడు. నేను అక్కడికి మళ్లీ వెళితే ఆ పాపంతోనే నేను కలుషితమవుతాను.

Verse 48

सूत उवाच । इत्युक्तश्च तया व्याधो गच्छेत्याह मृगीं च सः । सा मृगी च जलं पीत्वा हृष्टाऽगच्छत्स्वमाश्रमम्

సూతుడు పలికెను—ఆమె అలా చెప్పగా వ్యాధుడు మృగిని “వెళ్లు” అన్నాడు. మృగి నీరు త్రాగి హర్షంతో తన ఆశ్రమానికి వెళ్లింది.

Verse 49

तावद्द्वितीयो यामो वै तस्य निद्रां विना गतः । एतस्मिन्समये तत्र प्राप्ते यामे तृतीयके

అతనికి రాత్రి రెండవ యామము నిద్ర లేకుండానే గడిచిపోయింది. అదే సమయంలో అక్కడ మూడవ యామము చేరగానే తదుపరి సంఘటన జరిగింది.

Verse 50

ज्ञात्वा विलंबं चकितस्तदन्वेषणतत्परः । तद्यामे मृगमद्राक्षीज्जलमार्गगतं ततः

ఆలస్యం తెలిసి అతడు ఆశ్చర్యంతో కలవరపడి అన్వేషణలో నిమగ్నుడయ్యాడు. అప్పుడు అదే యామంలో నీటి మార్గం వెంట సాగుతున్న జింకను చూశాడు.

Verse 51

पुष्टं मृगं च तं दृष्ट्वा हृष्टो वनचरस्स वै । शरं धनुषि संधाय हन्तुं तं हि प्रचक्रमे

పుష్టిగా ఉన్న ఆ జింకను చూసి అరణ్యవాసి ఆనందించాడు. ధనుస్సుకు బాణం అమర్చి వెంటనే దానిని చంపేందుకు పూనుకున్నాడు.

Verse 52

तदैवं कुर्वतस्तस्य बिल्वपत्राणि कानिचित् । तत्प्रारब्धवशाद्विष्णो पतितानि शिवोपरि

అదే సమయంలో అతడు అలా చేస్తుండగా, ప్రారబ్ధబలంతో విష్ణువునుండి కొన్ని బిల్వపత్రాలు జారిపడి శివునిపై పడినవి।

Verse 53

तेन तृतीययामस्य तद्रात्रौ तस्य भाग्यतः । पूजा जाता शिवस्यैव कृपालुत्वं प्रदर्शितम्

అతని భాగ్యవశాత్తు ఆ రాత్రి మూడవ యామంలో శివునికే పూజ జరిగిపోయింది; దాంతో శివుని కృపాస్వభావం స్పష్టంగా వెల్లడైంది।

Verse 54

श्रुत्वा तत्र च तं शब्दं किं करोषीति प्राह सः । कुटुम्बार्थमहं हन्मि त्वां व्याधश्चेति सोब्रवीत्

అక్కడ ఆ శబ్దం విని అతడు, “నీవు ఏమి చేస్తున్నావు?” అని అడిగాడు. వేటగాడు, “కుటుంబార్థం నేను చంపుతాను; నేను వ్యాధను, నిన్ను కూడా చంపుతాను” అన్నాడు।

Verse 55

तच्छ्रुत्वा व्याधवचनं हरिणो हृष्टमानसः । द्रुतमेव च तं व्याधं वचनं चेदमब्रवीत्

వేటగాడి మాటలు విని జింక హృదయం ఆనందించింది. వెంటనే ఆ వేటగాడిని ఉద్దేశించి ఈ మాటలు చెప్పింది।

Verse 56

हरिण उवाच । धन्योहं पुष्टिमानद्य भवत्तृप्तिर्भविष्यति । यस्यांगं नोपकाराय तस्य सर्वं वृथा गतम्

హరిణుడు అన్నాడు—నేడు నేను ధన్యుడను, పుష్టిమంతుడను; మీ ఆకలి తీరును. పరహితానికి దేహాన్ని వినియోగించని వాడికి అన్నీ వ్యర్థమే.

Verse 57

यो वै सामर्थ्ययुक्तश्च नोपकारं करोति वै । तत्सामर्थ्यं भवेद्व्यर्थं परत्र नरकं व्रजेत्

సామర్థ్యమున్నవాడై కూడా ఉపకారం చేయనివాడు—అతని సామర్థ్యమే వ్యర్థమగును; పరలోకంలో అతడు నరకానికి పోవును।

Verse 58

परन्तु बालकान् स्वांश्च समर्प्य जननीं शिशून् । आश्वास्याप्यथ तान् सर्वानागमिष्याम्यहं पुनः

కానీ ముందుగా నా చిన్న పిల్లలను—ఆ శిశువులను—వారి తల్లికి అప్పగించి, వారందరినీ ఓదార్చి, తరువాత నేను మళ్లీ తిరిగి వస్తాను।

Verse 59

इत्युक्तस्तेन स व्याधो विस्मितोतीव चेतसि । मनाक् शुद्धमनानष्टपापपुंजो वचोऽब्रवीत्

అతడు అలా చెప్పినప్పుడు ఆ వ్యాధుడు హృదయంలో అత్యంత ఆశ్చర్యపడ్డాడు. అతని మనస్సు కొంత శుద్ధమై, పాపరాశి కరుగసాగి, అతడు ఈ మాటలు పలికెను।

Verse 60

व्याध उवाच । ये ये समागताश्चात्र तेते सर्वे त्वया यथा । कथयित्वा गता ह्यत्र नायान्त्यद्यापि वंचकाः

వ్యాధుడు పలికెను—ఇక్కడికి వచ్చిన వారందరికీ మీరు యథోచితంగా చెప్పి పంపారు; అయినా ఆ మోసగాళ్లు ఇప్పటికీ ఇక్కడికి తిరిగి రావడం లేదు।

Verse 61

त्वं चापि संकटे प्राप्तो व्यलीकं च गमिष्यसि । मम सञ्जीवनं चाद्य भविष्यति कथं मृग

నీవు కూడా సంకటంలో పడ్డావు; అవమానానికి లోనవుతావు. ఓ మృగమా! నేడు నా సంజీవనం—మళ్లీ జీవితం పొందడం—ఎలా జరుగును?

Verse 62

मृग उवाच । शृणु व्याध प्रवक्ष्यामि नानृतं विद्यते मयि । सत्येन सर्वं ब्रह्माण्डं तिष्ठत्येव चराचरम्

జింక పలికెను— ఓ వ్యాధా, వినుము; నేను చెప్పుచున్నాను. నాలో అసత్యం లేదు. సత్యబలముచేతనే ఈ సమస్త బ్రహ్మాండం—చరాచరములు—నిలిచి ఉంటుంది.

Verse 63

यस्य वाणी व्यलीका हि तत्पुण्यं गलितं क्षणात् । तथापि शृणु वै सत्यां प्रतिज्ञां मम भिल्लक

ఎవరి వాక్కు అసత్యమో, అతని పుణ్యం క్షణంలో కరిగిపోతుంది. అయినా, ఓ భిల్లకా, నా సత్య ప్రతిజ్ఞను వినుము.

Verse 64

सन्ध्यायां मैथुने घस्रे शिवरात्र्यां च भोजने । कूटसाक्ष्ये न्यासहारे संध्याहीने द्विजे तथा

సంధ్యాకాలంలో మైథునం, శివరాత్రి రోజున పగటిపూట భోజనం, కూటసాక్ష్యం (అబద్ధ సాక్ష్యం), న్యాసహారం (అమానతు దోచుకోవడం), అలాగే సంధ్యావందనాన్ని విస్మరించిన ద్విజుడు—ఇవి శివభక్తుల ధర్మాచారంలో ఘోర దోషాలు.

Verse 65

शिवहीनं मुखं यस्य नोपकर्ता क्षमोऽपि सन् । पर्वणि श्रीफलस्यैव त्रोटनेऽभक्ष्यभक्षणे

శివస్మరణ లేని నోరు కలవాడు, సామర్థ్యమున్నా నిజమైన ఉపకారం చేయలేడు—పర్వదినంలో శ్రీఫలాన్ని పగలగొట్టి కూడా అభక్ష్యాన్ని భక్షించడం ఎలా వ్యర్థమో, అలాగే అది అనుచితం.

Verse 66

असंपूज्य शिवं भस्मरहितश्चान्नभुक् च यः । एतेषां पातकं मे स्यान्नागच्छेयं पुनर्यदि

నేను ముందుగా శివుని పూజించకుండా భోజనం చేస్తే, లేదా భస్మం (విభూతి) లేకుండా అన్నం స్వీకరిస్తే, ఆ కర్మల పాపం నాపై పడుగాక—నేను మళ్లీ అటువంటి స్థితికి రాకూడదు।

Verse 67

शिव उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य गच्छ शीघ्रं समाव्रज । स व्याधेनैवमुक्तस्तु जलं पीत्वा गतो मृगः

శివుడు పలికెను—అతని మాటలు విని, ‘వెళ్ళు, త్వరగా తిరిగి రా.’ అలా వేటగాడు చెప్పగానే జింక నీరు త్రాగి వెళ్లిపోయింది.

Verse 68

ते सर्वे मिलितास्तत्र स्वाश्रमे कृतसुप्रणाः । वृत्तांतं चैव तं सर्वं श्रुत्वा सम्यक् परस्परम्

వారు అందరూ తమ ఆశ్రమంలో అక్కడ కూడి, శుభసంకల్పంతో దృఢనిశ్చయులయ్యారు. తరువాత పరస్పరం సమ్యకంగా ఆ సమస్త వృత్తాంతాన్ని విని పూర్తిగా తెలిసికొన్నారు.

Verse 69

गन्तव्यं निश्चयेनेति सत्यपाशेन यंत्रिताः । आश्वास्य बालकांस्तत्र गन्तुमुत्कण्ठितास्तदा

‘నిశ్చయంగా అక్కడికి వెళ్లాలి’ అని సత్యపాశంతో బద్ధులై, వారు అక్కడ పిల్లలను ధైర్యపరచి, తరువాత వెళ్లేందుకు ఉత్సుకతతో నిండిపోయారు.

Verse 70

मृगी ज्येष्ठा च या तत्र स्वामिनं वाक्यमब्रवीत् । त्वां विना बालका ह्यत्र कथं स्थास्यंति वै मृग

అక్కడ ఉన్న పెద్ద ఆడజింక తన స్వామితో ఇలా పలికింది—‘ఓ మృగరాజా! నీవు లేకుండా ఇక్కడ ఈ పిల్లలు ఎలా నిలబడగలరు, ఎలా బతుకగలరు?’

Verse 71

प्रथमं तु मया तत्र प्रतिज्ञा च कृता प्रभो । तस्मान्मया च गन्तव्यं भवद्भ्यां स्थीयतामिह

ప్రభూ! నేను అక్కడ ముందుగా ప్రతిజ్ఞ చేశాను; అందువల్ల నేను వెళ్లవలసిందే. మీరు ఇద్దరూ ఇక్కడే నిలిచి ఉండండి.

Verse 72

इति तद्वचनं श्रुत्वा कनिष्ठा वाक्यमब्रवीत् । अहं त्वत्सेविका चाद्य गच्छामि स्थीयतां त्वया

ఆ మాటలు విని చిన్నది ఇలా చెప్పింది— “నేను మీ సేవికను; ఈ రోజు నేనే వెళ్తాను, మీరు ఇక్కడే ఉండండి।”

Verse 73

तच्छ्रुत्वा च मृगः प्राह गम्यते तत्र वै मया । भवत्यौ तिष्ठतां चात्र मातृतः शिशुरक्षणम्

అది విని జింక చెప్పింది— “నేను నిశ్చయంగా అక్కడికి వెళ్తాను. మీరు ఇద్దరూ ఇక్కడే ఉండి, తల్లి వైపు నుంచి పిల్లను కాపాడండి।”

Verse 74

तत्स्वामिवचनं श्रुत्वा मेनाते तन्न धर्मतः । प्रोचुः प्रीत्या स्वभर्तारं वैधव्ये जीवितं च धिक्

భర్త మాటలు విని మేనా వాటిని ధర్మసమ్మతంగా అంగీకరించలేదు. ప్రేమతో తన భర్తతో చెప్పింది— “వైధవ్య జీవితం ధిక్కారం!”

Verse 75

बालानाश्वास्य तांस्तत्र समर्प्य सहवासिनः । गतास्ते सर्व एवाशु यत्रास्ते व्याधसत्तमः

పిల్లలను ఓదార్చి, అక్కడ సహవాసుల సంరక్షణకు అప్పగించి, వారు అందరూ వెంటనే శ్రేష్ఠ వేటగాడు ఉన్న చోటికి పరుగెత్తారు।

Verse 76

ते बाला अपि सर्वे वै विलोक्यानुसमागताः । एतेषां या गतिः स्याद्वै ह्यस्माकं सा भवत्विति

ఆ పిల్లలందరూ కూడా అది చూసి కూడి ఇలా అన్నారు— “వీరికి ఏ గతి కలుగుతుందో, అదే గతి మాకూ కలగాలి!”

Verse 77

तान् दृष्ट्वा हर्षितो व्याधो बाणं धनुषि संदधे । पुनश्च जलपत्राणि पतितानि शिवोपरि

వారిని చూచి వ్యాధుడు హర్షించి ధనుస్సులో బాణం అమర్చెను. మరల నీటితో తడిసిన ఆకులు పై ఉన్న శివునిపై పడినవి.

Verse 78

तेन जाता चतुर्थस्य पूजा यामस्य वै शुभा । तस्य पापन्तदा सर्वं भस्मसादभवत् क्षणात्

ఆ కార్యముచేత చతుర్థ యామపు శుభ పూజ సంపూర్ణమైంది; అదే క్షణమున అతని సమస్త పాపములు భస్మమయ్యెను.

Verse 79

मृगी मृगी मृगश्चोचुश्शीघ्रं वै व्याधसत्तम । अस्माकं सार्थकं देहं कुरु त्वं हि कृपां कुरु

ఆ మృగిణి, మృగిణి, మృగము పలికెను—“శీఘ్రముగా, ఓ వ్యాధశ్రేష్ఠా! కరుణచేసి మా దేహమును సార్థకముగా చేయుము; దయ చూపుము.”

Verse 80

शिव उवाच । इति तेषां वचश्श्रुत्वा व्याधो विस्मयमागतः । शिवपूजाप्रभावेण ज्ञानं दुर्लभमाप्तवान्

శివుడు పలికెను—వారి మాటలు విని వ్యాధుడు విస్మయమునకు లోనయ్యెను; శివపూజా ప్రభావముచేత దుర్లభమైన జ్ఞానమును పొందెను.

Verse 81

एते धन्या मृगाश्चैव ज्ञानहीनास्सुसंमताः । स्वीयेनैव शरीरेण परोपकरणे रताः

ఈ మృగములు ధన్యులు; శాస్త్రజ్ఞానం లేనప్పటికీ సత్కీర్తికి పాత్రులు, ఎందుకంటే తమ దేహముతోనే పరహితసేవలో నిమగ్నులై ఉన్నారు.

Verse 82

मानुष्यं जन्म संप्राप्य साधितं किं मयाधुना । परकायं च संपीड्य शरीरं पोषितं मया

మానవ జన్మ పొందినా నేను ఇప్పటివరకు ఏ సాధనాసిద్ధి సాధించాను? పరదేహాన్ని బాధపెట్టి నేను కేవలం నా దేహాన్నే పోషించుకున్నాను.

Verse 84

कां वा गतिं गमिष्यामि पातकं जन्मतः कृतम् । इदानीं चिंतयाम्येवं धिग्धिक् च जीवनं मम

జన్మతః పాపం చేసిన నేను ఏ గతి పొందగలను? ఇప్పుడు నేను ఇలా ఆలోచిస్తున్నాను—ధిక్ ధిక్, నా ఈ జీవితం!

Verse 85

इति ज्ञानं समापन्नो बाणं संवारयंस्तदा । गम्यतां च मृगश्रेष्ठा धन्याः स्थ इति चाब्रवीत्

ఇలా జ్ఞానం పొందిన అతడు అప్పుడు బాణాన్ని ఆపి ఇలా అన్నాడు—“వెళ్లండి, ఓ మృగశ్రేష్ఠులారా! మీరు ధన్యులు.”

Verse 86

शिव उवाच । इत्युक्ते च तदा तेन प्रसन्नश्शंकरस्तदा । पूजितं च स्वरूपं हि दर्शयामास संमतम्

శివుడు పలికెను—అతడు అలా చెప్పగానే శంకరుడు ప్రసన్నుడయ్యెను. అప్పుడు విధివిధానంగా పూజింపబడిన ప్రభువు తన అనుగ్రహమయమైన సమ్మత స్వరూపాన్ని దర్శింపజేశాడు.

Verse 87

संस्पृश्य कृपया शंभुस्तं व्याधं प्रीतितोऽब्रवीत् । वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽस्मि व्रतेनानेन भिल्लक

కరుణతో స్పర్శించి శంభువు ఆనందంతో ఆ వేటగాడితో పలికెను— “వరము కోరుము; ఓ భిల్లకా, ఈ వ్రతముచేత నేను ప్రసన్నుడను।”

Verse 88

व्याधोऽपि शिवरूपं च दृष्ट्वा मुक्तोऽभवत्क्षणात् । पपात शिवपादाग्रे सर्वं प्राप्तमिति बुवन्

శివుని స్వరూపాన్ని దర్శించిన వెంటనే ఆ వ్యాధుడుకూడా క్షణంలోనే ముక్తుడయ్యాడు. శివపాదాల ముందర పడిపోయి— “నేను సమస్తమును పొందితిని” అని పలికెను.

Verse 89

शिवोऽपि सुप्रन्नात्मा नाम दत्वा गुहेति च । विलोक्य तं कृपादृष्ट्या तस्मै दिव्यान्वरानदात्

శివుడు కూడా పరమకృపాస్వరూపుడై అతనికి “సుప్రన్నాత్మా” అనే నామం ప్రసాదించి, “గుహ” అని కూడా పిలిచెను. కరుణాదృష్టితో అతనిని వీక్షించి దివ్య వరాలను అనుగ్రహించెను.

Verse 90

शिव उवाच । शृणु व्याधाद्य भोगांस्त्वं भुंक्ष्व दिव्यान्यथेप्सितान् । राजधानीं समाश्रित्य शृंगवेरपुरे पराम्

శివుడు పలికెను— ఓ వ్యాధా, వినుము. ఈ రోజు నుండి నీ ఇష్టానుసారం దివ్య భోగాలను అనుభవించు. శ్రీంగవేరపురంలోని ఆ పరమ రాజధానిని ఆశ్రయించి నివసించు.

Verse 91

अनपाया वंशवृद्धिश्श्लाघनीयः सुरैरपि । गृहे रामस्तव व्याध समायास्यति निश्चितम्

ఓ వ్యాధా, నీ వంశవృద్ధి క్షయములేకుండా జరుగును—దేవతలకూడా ప్రశంసనీయం. మరియు నిశ్చయంగా రాముడు నీ ఇంటికి వచ్చును.

Verse 92

करिष्यति त्वया मैत्री मद्भक्तस्नेहकारकः । मत्सेवासक्तचेतास्त्वं मुक्तिं यास्यसि दुर्लभाम्

నీ ద్వారా నా భక్తుల పట్ల స్నేహాన్ని జాగృతం చేసే మైత్రి స్థాపితమగును. నా సేవలో ఆసక్తచిత్తుడవై నీవు దుర్లభమైన ముక్తిని పొందుదువు.

Verse 93

एतस्मिन्नंतरे ते तु कृत्वा शंकरदर्शनम् । सर्वे प्रणम्य सन्मुक्तिं मृगयोनेः प्रपेदिरे

ఇంతలో వారు శంకర దర్శనం పొందిన తరువాత అందరూ నమస్కరించి, మృగయోనిలో పునర్జన్మ నుండి విముక్తులై సత్యముక్తిని పొందారు।

Verse 94

विमानं च समारुह्य दिव्यदेहा गतास्तदा । शिवदर्शनमात्रेण शापान्मुक्ता दिवं गताः

అప్పుడు వారు దివ్య విమానమును అధిరోహించి ప్రకాశించే దివ్యదేహాలతో బయలుదేరారు. శ్రీశివ దర్శనమాత్రమునే శాపమునుండి విముక్తులై స్వర్గమునకు చేరారు.

Verse 95

व्याधेश्वरः शिवो जातः पर्वते ह्यर्बुदाचले । दर्शनात्पूजनात्सद्यो भुक्तिमुक्तिप्रदायकः

అర్బుదాచల పర్వతమున శ్రీశివుడు వ్యాధేశ్వర రూపముగా అవతరించాడు. ఆయన దర్శనముతోను పూజతోను వెంటనే భుక్తి మరియు ముక్తి ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 96

व्याधोपि तद्दिनान्नूनं भोगान्स सुरसत्तम । भुक्त्वा रामकृपां प्राप्य शिवसायुज्यमाप्तवान्

హే దేవశ్రేష్ఠా! ఆ వ్యాధుడు కూడా ఆ రోజే నిశ్చయంగా దివ్యభోగాలను అనుభవించాడు; రామకృపను పొందీ మోక్షదాయకమైన శివసాయుజ్యాన్ని పొందాడు.

Verse 97

अज्ञानात्स व्रतञ्चैतत्कृत्वा सायुज्यमाप्तवान् । किं पुनर्भक्तिसंपन्ना यान्ति तन्मयतां शुभाम्

అజ్ఞానమున కూడా అతడు ఈ వ్రతమును ఆచరించి శివసాయుజ్యాన్ని పొందాడు. మరి భక్తిసంపన్నులు అయితే ఎంతగా శుభమైన తन्मయత—శివునందు సంపూర్ణ లీనత—ను పొందుతారో!

Verse 98

विचार्य्य सर्वशास्त्राणि धर्मांश्चैवाप्यनेकशः । शिवरात्रिव्रतमिदं सर्वोत्कृष्टं प्रकीर्तितम्

సర్వ శాస్త్రాలను, అనేక విధాల ధర్మమార్గాలను పరిశీలించి, ఈ శివరాత్రి వ్రతమే అన్నింటిలో అత్యుత్తమమని ప్రకటించబడింది.

Verse 99

व्रतानि विविधान्यत्र तीर्थानि विविधानि च । दानानि च विचित्राणि मखाश्च विविधास्तथा

ఇక్కడ అనేక రకాల వ్రతాలు ఉన్నాయి, అనేక రకాల తీర్థాలు ఉన్నాయి; విచిత్రమైన దానాలు ఉన్నాయి, అలాగే వివిధ విధాల యజ్ఞకర్మలు కూడా ఉన్నాయి.

Verse 100

तपांसि विविधान्येव जपाश्चैवाप्य नेकशः । नैतेन समतां यान्ति शिवरात्रिव्रतेन च

వివిధ తపస్సులు, అనేక జపాలు కూడా శివరాత్రి వ్రతానికి సమానమవు; దాని పుణ్యప్రభావానికి సరితూగవు.

Verse 101

तस्माच्छुभतरं चैतत्कर्तव्यं हितमीप्सुभिः । शिवरात्रिव्रतन्दिव्यं भुक्ति मुक्तिप्रदं सदा

కాబట్టి నిజమైన హితాన్ని కోరువారు ఈ అత్యంత శుభమైన ఆచరణను తప్పక చేయాలి—దివ్య శివరాత్రి వ్రతాన్ని—ఇది ఎల్లప్పుడూ భోగమూ మోక్షమూ రెండింటినీ ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 102

एतत्सर्वं समाख्यातं शिवरात्रिव्रतं शुभम् । व्रतराजेति विख्यातं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

ఇలా శుభమైన శివరాత్రి వ్రతమంతటిని నేను నీకు సమ్యకంగా వివరించితిని. ఇది ‘వ్రతరాజు’గా ప్రసిద్ధం; ఇంకేమి వినదలచితివి?