Gaṅgā-Avataraṇa and the Naming of Gaṅgādvāra (गङ्गावतरणम्—गङ्गाद्वारप्रसिद्धिः)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । गंगा च जलरूपेण कुतो जाता वद प्रभो । तन्माहात्म्यं विशेषेण कुतो जात वद प्रभो

ఋషులు పలికిరి—ఓ ప్రభో! గంగా జలరూపంగా ఎక్కడి నుండి ఉద్భవించింది? చెప్పండి. అలాగే ఆమె ప్రత్యేక మహాత్మ్యం ఎక్కడి నుండి పుట్టింది? దయచేసి చెప్పండి, ప్రభో.

Verse 2

यैर्विप्रैर्गौतमायेव दुःखं दत्तं दुरात्मभिः । तेषां किंच ततो जातमुच्यतां व्यास सद्गुरो

ఓ సద్గురు వ్యాసా! దుర్మనస్సు గల బ్రాహ్మణులు గౌతమునికి దుఃఖం కలిగించారు; వారికి తరువాత ఏ ఫలితం కలిగిందో దయచేసి చెప్పండి.

Verse 3

सूत उवाच । एवं संप्रार्थिता गंगा गौतमेन तदा स्वयम् । ब्रह्मणश्च गिरेर्विप्रा द्रुतं तस्मादवातरत्

సూతుడు పలికెను—ఓ విప్రులారా! ఆ సమయంలో గౌతముడు స్వయంగా ప్రార్థించగా, గంగా బ్రహ్ముని పర్వతం నుండి వేగంగా అవతరించింది.

Verse 4

औदुंबरस्य शाखायास्तत्प्रवाहो विनिस्सृतः । तत्र स्नानं मुदा चक्रे गौतमो विश्रुतो मुनिः

ఉదుంబర వృక్ష శాఖ నుండి పవిత్ర ధార వెలసింది. అక్కడ ప్రసిద్ధ ముని గౌతముడు ఆనందంతో విధివిధానంగా స్నానం చేశాడు.

Verse 5

गौतमस्य च ये शिष्या अन्ये चैव महर्षयः । समागताश्च ते तत्र स्नानं चक्रुर्मुदान्विताः

గౌతముని శిష్యులు మరియు ఇతర మహర్షులు కూడా అక్కడికి చేరారు. వారు ఆనందంతో ఆ పుణ్యస్థలంలో స్నానం చేశారు.

Verse 6

गंगाद्वारं च तन्नाम प्रसिद्धमभवत्तदा । सर्वपापहरं रम्यं दर्शनान्मुनिसत्तमः

అప్పటి నుండి అది “గంగాద్వారం” అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందింది. ఓ మునిశ్రేష్ఠా, అది రమ్యమైన తీర్థం; దర్శనమాత్రంతోనే సమస్త పాపాలను హరించేది.

Verse 7

गौतमस्पर्द्धिनस्ते च ऋषयस्तत्र चागताः । स्नानार्थं तांश्च सा दृष्ट्वा ह्यंतर्धानं गता द्रुतम्

గౌతమునికి ప్రత్యర్థులైన ఆ ఋషులు కూడా అక్కడికి వచ్చారు. వారు స్నానార్థం వస్తున్నారని చూసి ఆమె (దేవి) వెంటనే అంతర్ధానమైంది.

Verse 8

मामेति गौतमस्तत्र व्याजहार वचो द्रुतम् । मुहुर्मुहुः स्तुवन् गंगां सांजलिर्नतमस्तकः

అక్కడ గౌతముడు త్వరగా—“నా వద్దకు రా” అని పలికాడు. తరువాత అతడు మళ్లీ మళ్లీ గంగాదేవిని స్తుతిస్తూ, అంజలి బద్ధంగా, శిరస్సు వంచి నిలిచాడు.

Verse 9

गौतम उवाच । इमे च श्रीमदांधाश्च साधवो वाप्यसाधवः । एतत्पुण्यप्रभावेण दर्शनं दीयतां त्वया

గౌతముడు అన్నాడు—ఇవీ శ్రీమంతులైనా అంధులే; సద్జనులైనా దుర్జనులైనా, ఈ పుణ్యప్రభావంతో మీరు వీరికి మీ దివ్యదర్శనం ప్రసాదించండి।

Verse 10

सूत उवाच । ततो वाणी समुत्पन्ना गंगाया व्योममंडलात् । तच्छृणुध्वमृषिश्रेष्ठा गंगावचनमुत्तमम्

సూతుడు అన్నాడు—అప్పుడు ఆకాశమండలంలో ఉన్న గంగ నుండి ఒక వాణి ఉద్భవించింది. ఓ ఋషిశ్రేష్ఠులారా, గంగ పలికిన ఆ ఉత్తమ వచనాన్ని వినండి।

Verse 11

एते दुष्टतमाश्चैव कृतघ्नाः स्वामिद्रोहिणः । जाल्माः पाखंडिनश्चैव द्रष्टुं वर्ज्याश्च सर्वदा

వీరు నిజంగా అత్యంత దుష్టులు, కృతఘ్నులు, తమ యజమానులకు ద్రోహం చేసేవారు, నీచులు మరియు పాషండులు; వీరిని చూడటం కూడా ఎల్లప్పుడూ వర్జించాలి.

Verse 12

गौतम उवाच । मातश्च श्रूयतामेतन्महता गिर एव च । तस्मात्त्वया च कर्त्तव्यं सत्यं च भगवद्वचः

గౌతముడు పలికెను: ఓ తల్లీ, అత్యంత శ్రద్ధతో చెప్పబడిన దీనిని వినుము. కావున, నీవు దాని ప్రకారం నడుచుకోవాలి మరియు భగవంతుని వాక్కును సత్యముగా పాటించాలి.

Verse 13

अपकारिषु यो लोक उपकारं करोति वै । तेन पूतो भवाम्यत्र भगवद्वचनं त्विदम्

అపకారం చేసేవారికి కూడా ఎవరైతే ఉపకారం చేస్తారో, వారు ఆ పరోపకారం ద్వారానే ఇక్కడ పవిత్రులవుతారు. ఇది నిజంగా భగవంతుని వాక్కు.

Verse 14

सूत उवाच । इति श्रुत्वा मुनेर्वाक्यं गौतमस्य महात्मनः । पुनर्वाणी समुत्पन्ना गंगाया व्योममंडलात्

సూతుడు పలికెను: మహాత్ముడైన గౌతమ ముని మాటలు విని, ఆకాశ మండలం నుండి గంగా దేవి వాణి మరల వినిపించెను.

Verse 15

कथ्यते हि त्वया सत्यं गौतमर्षे शिवं वचः । तथापि संग्रहार्थ च प्रायश्चितं चरंतु वै

హే గౌతమ ఋషీ, నీవు చెప్పినది నిజమే; అది శివవచనానికి అనుగుణమే. అయినా క్రమబద్ధతకై, మార్గదర్శక దృష్టాంతంగా, వారు విధించిన ప్రాయశ్చిత్తాన్ని తప్పక ఆచరించుగాక.

Verse 16

शतमेकोत्तरं चात्र कार्य्यं प्रक्रमणं गिरेः । भवच्छासनतस्त्वेतैस्त्वदधीनैर्विशेषतः

ఇక్కడ పర్వత ప్రదక్షిణను నూరొక్క సార్లు చేయవలెను. ఇది ముఖ్యంగా నీ ఆజ్ఞ ప్రకారం, నీ అధీనులచేనే నిర్వహింపబడాలి.

Verse 17

ततश्चैवाधिकारश्च जायते दुष्टकारिणाम् । मद्दर्शने विशेषेण सत्यमुक्तं मया मुने

ఆ తరువాత దుష్కర్ములు చేయువారికీ అధికారం (శుద్ధి, సదాచారానికి) కలుగును. ముఖ్యంగా నా దర్శనముచేత—ఓ మునీ—ఇది నేను సత్యంగా ప్రకటించితిని.

Verse 18

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्याश्चक्रुर्वै ते तथाऽखिलाः । संप्रार्थ्य गौतमं दीनाः क्षंतव्यो नोऽपराधकः

సూతుడు పలికెను—ఆమె మాటలు విని వారందరూ అలాగే చేసిరి. తరువాత వినయంతో గౌతముని ప్రార్థించి ఇలా అన్నారు—“మేము అపరాధులము; మమ్మల్ని క్షమించుము.”

Verse 19

एवं कृते तदा तेन गौतमेन तदाज्ञया । कुशावर्तं नाम चक्रे गङ्गाद्वारादधोगतम्

ఇలా జరిగిన తరువాత, ఆ ఆజ్ఞ ప్రకారం గౌతముడు గంగాద్వారము (హరిద్వారము) నుండి క్రిందికి ప్రవహించే ‘కుశావర్త’ అనే పవిత్ర ఆవర్త ప్రవాహాన్ని ఏర్పరచెను.

Verse 20

ततः प्रादुरभूत्तत्र सा तस्य प्रीतये पुनः । कुशावर्तं च विख्यातं तीर्थमासीत्तदुत्तमम्

అప్పుడు ఆమె అక్కడ మళ్లీ ప్రాదుర్భవించింది, అతని ప్రీతికోసం. ఆ పరమోత్తమ తీర్థం ‘కుశావర్త తీర్థం’గా ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 21

तत्र स्नातो नरो यस्तु मोक्षाय परिकल्पते । त्यक्त्वा सर्वानघान्सद्यो विज्ञानं प्राप्य दुर्लभम्

అక్కడ స్నానం చేసి మోక్షార్థం సంకల్పించేవాడు, తక్షణమే సమస్త పాపాలను విడిచి, దుర్లభమైన విజ్ఞానం (ఆత్మబోధ) పొందుతాడు।

Verse 22

गौतमो ऋषयश्चान्ये मिलिताश्च परस्परम् । लज्जितास्ते तदा ये च कृतघ्ना ह्यभवन्पुरा

అప్పుడు గౌతముడు మరియు ఇతర ఋషులు పరస్పరం కలుసుకున్నారు. పూర్వం కృతఘ్నులైన వారు ఆ సమయంలో లజ్జపడ్డారు।

Verse 23

ऋषय ऊचुः । अस्माभिरन्यथा सूत श्रुतं तद्वर्णयामहे । गौतमस्तान्द्विजान् क्रुद्धश्शशापेति प्रबुध्यताम्

ఋషులు అన్నారు—ఓ సూతా, మేము ఈ వృత్తాంతాన్ని వేరే విధంగా విన్నాము; అందువల్ల అలాగే వివరిస్తాము. స్పష్టంగా గ్రహించండి—కోపించిన గౌతముడు ఆ ద్విజులను శపించాడు।

Verse 24

सूत उवाच । द्विजास्तदपि सत्यं वै कल्पभेदसमाश्रयात् । वर्णयामि विशेषेण तां कथामपि सुव्रता

సూతుడు అన్నాడు—ఓ ద్విజులారా, అది కూడా నిజమే; కల్పభేదాన్ని ఆశ్రయించినందున భేదం కలుగుతుంది. కాబట్టి ఓ సువ్రతులారా, ఆ కథను కూడా నేను విశేషంగా స్పష్టంగా వివరిస్తాను।

Verse 25

गौतमोपि ऋषीन्दृष्ट्वा तदा दुर्भिक्षपीडितान् । तपश्चकार सुमहद्वरुणस्य महात्मनः

అప్పుడు గౌతముడు దుర్భిక్షంతో బాధపడుతున్న ఋషులను చూచి, ధర్మపునఃస్థాపనకై మహాత్ముడైన వరుణదేవుని ప్రసన్నత కోసం అత్యంత మహత్తర తపస్సు చేశాడు।

Verse 26

अक्षय्यं कल्पयामास जलं वरुणदां यया । ततो व्रीहीन्यवांश्चैव वापयामास भूरिशः

ఆ భక్తిశక్తితో వరుణుడు ప్రసాదించిన జలాన్ని ఆయన అక్షయంగా చేసెను. అనంతరం ఆ దాతృప్రభువు వరి మరియు యవాలను కూడా విత్తించెను.

Verse 27

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां त्र्यंबकेश्वरज्योतिर्लिंग माहात्म्यवर्णनं नाम सप्तविंशोध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము నాల్గవ భాగమైన కోటిరుద్రసంహితలో ‘త్ర్యంబకేశ్వర జ్యోతిర్లింగ మహాత్మ్యవర్ణన’ అనే ఇరవైఏడవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.

Verse 28

कदाचित्तत्स्त्रियो दुष्टा जलार्थमपमानिताः । ऊचु पतिभ्यस्ताः क्रुद्धा गौतमेर्ष्याकरं वचः

ఒకసారి జలార్థం వెళ్లి అవమానింపబడిన ఆ దుష్ట స్త్రీలు కోపంతో తమ భర్తలకు గౌతమునిపై ఈర్ష్యను రేపే మాటలు పలికిరి.

Verse 29

ततस्ते भिन्नमतयो गां कृत्वा कृत्रिमां द्विजाः । तद्धान्यभक्षणासक्तां चक्रुस्तां कुटिलाशयाः

అప్పుడు భిన్నాభిప్రాయాలు కలిగి కపటహృదయులైన ఆ ద్విజులు ఒక కృత్రిమ గోవును తయారు చేసి, ఆమెను ఆ ధాన్యాన్ని తినేలా ఆసక్తి కలిగించిరి.

Verse 30

स्वधान्यभक्षणासक्तां गां दृष्ट्वा गौतमस्तदा । तृणेन ताडयामास शनैस्तां संनिवारयन्

తన ధాన్యమును తినుటకు ఆసక్తిగల ఆవును చూచి, గౌతముడు అప్పుడు గడ్డిపరకతో మెల్లగా తాకి కొట్టి, ఆమెను ఆపుటకు యత్నించెను.

Verse 31

तृणसंस्पर्शमात्रेण सा भूमौ पतिता च गौः । मृता ह्यभूत्क्षणं विप्रा भाविकर्मवशात्तदा

గడ్డిపరక తాకిన మాత్రమునే ఆ ఆవు నేలపై పడిపోయి—ఓ విప్రులారా—క్షణములోనే మరణించెను; అప్పుడు భవితవ్య కర్మవశమున.

Verse 32

गौर्हता गौतमेनेति तदा ते कुटिलाशयाः । एकत्रीभूय तत्रत्यैः सकला ऋषयोऽवदन्

అప్పుడు కపటహృదయులు “గౌతముడే ఆవును చంపెను” అని పలికిరి. అక్కడున్న సమస్త ఋషులు కూడి, ఆ విధంగా ఆరోపించిరి.

Verse 33

ततस्स गौतमो भीतो गौर्हतेति बभूव ह । चकार विस्मयं नार्यहल्याशिष्यैश्शिवानुगः

అప్పుడు గౌతముడు భయపడిపోయి—“గోవు హతమైంది!” అని మనసులో అనుకున్నాడు. అహల్యాదేవి ఉపదేశంతో బోధింపబడిన ఆ శివభక్తుడు ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాడు.

Verse 34

ततस्स गौतमो ज्ञात्वा तां गां क्रोधसमाकुलः । शशाप तानृषीन् सर्वान् गौतमो मुनिसत्तमः

తర్వాత గౌతముడు ఆ గోవు విషయాన్ని గ్రహించి కోపంతో కలత చెందాడు. మునిశ్రేష్ఠుడైన గౌతముడు ఆ ఋషులందరినీ శపించాడు.

Verse 35

गौतम उवाच । यूयं सर्वे दुरात्मानो दुःखदा मे विशेषतः । शिवभक्तस्य सततं स्युर्वेदविमुखास्सदा

గౌతముడు పలికెను—మీరు అందరూ దురాత్ములు; ముఖ్యంగా నాకు దుఃఖం కలిగించువారు. శివభక్తుని విషయములో మీరు ఎల్లప్పుడూ వేదమునకు విముఖులై ఉంటారు.

Verse 36

अद्यप्रभृति वेदोक्ते सत्कर्मणि विशेषतः । मा भूयाद्भवतां श्रद्धा शैवमार्गे विमुक्तिदे

ఈ రోజు నుండీ మీ శ్రద్ధ ప్రత్యేకంగా కేవలం వేదోక్త సత్కర్మములలోనే నిలిచిపోకూడదు; విముక్తిని ప్రసాదించే శైవమార్గంలో మీ భక్తి ఉద్భవించుగాక.

Verse 37

अद्यप्रभृति दुर्मार्गे तत्र श्रद्धा भवेत्तु वः । मोक्षमार्गविहीने हि सदा श्रुतिबहिर्मुखे

ఈ రోజు నుండి ఆ దుర్మార్గంలో మీ శ్రద్ధ నిలవకూడదు; అది మోక్షమార్గరహితం, నిత్యం శ్రుతి(వేద)వాక్యానికి విరోధంగా ఉంటుంది।

Verse 38

अद्यप्रभृति भालानि मृल्लिप्तानि भवन्तु वः । स्रसध्वं नरके यूयं भालमृल्लेपनाद्द्विजाः

ఈ రోజు నుండి మీ నుదుటలు మట్టితో లేపబడుగాక. ఓ ద్విజులారా, ఈ నుదుటి మృల్లేపన కారణంగా మీరు నరకంలో పడుగాక।

Verse 39

भवंतो मा भविष्यंतु शिवैक परदैवताः । अन्यदेवसमत्वेन जानंतु शिवमद्वयम्

మీరు కేవలం శివుడే పరమదైవమని పట్టుకునే వారిగా మాత్రమే ఉండకండి; శివుని అద్వయ తత్త్వంగా తెలుసుకొని, సమస్త దేవతలలోనూ ఆయననే సమస్వరూపంగా గ్రహించండి।

Verse 40

मा भूयाद्भवतां प्रीतिश्शिवपूजादिकर्मणि । शिवनिष्ठेषु भक्तेषु शिवपर्वसु सर्वदा

శివపూజాది కర్మాలలో మీ భక్తిప్రీతి ఎల్లప్పుడూ పెరుగుగాక—శివనిష్ఠ భక్తుల సన్నిధిలోను, శివపర్వదినాలలోను సర్వదా.

Verse 41

अद्य दत्ता मया शापा यावंतो दुःखदायकाः । तावंतस्संतु भवतां संततावपि सर्वदा

ఈ రోజు నేను ఇచ్చిన దుఃఖదాయక శాపాలు ఎంతయితే ఉన్నాయో, అంతయే మీపై మరియు మీ సంతానంపై కూడా సర్వదా నిలిచియుండుగాక.

Verse 42

अशैवास्संतु भवतां पुत्रपौत्रादयो द्विजाः । पुत्रैस्सहैव तिष्ठंतु भवंतो नरके ध्रुवम्

హే ద్విజులారా, మీ కుమారులు, మనుమలు మొదలైనవారు అందరూ అశైవులగుదురు; మీరు కూడా మీ కుమారులతో కలిసి నిశ్చయంగా నరకంలోనే ఉండుడి.

Verse 43

ततो भवंतु चण्डाला दुःखदारिद्र्यपीडिताः । शठा निन्दाकरास्सर्वे तप्तमुद्रांकितास्सदा

కాబట్టి వారు చండాలులగుదురు; దుఃఖ-దారిద్ర్యాలతో పీడితులగుదురు; కపటులు, అందరూ నిందకులై, ఎల్లప్పుడూ దగ్ధముద్రల గుర్తులతో ముద్రితులై ఉండుదురు.

Verse 44

सूत उवाच । इति शप्त्वा मुनीन् सर्वान् गौतमस्स्वाश्रमं ययौ । शिवभक्तिं चकाराति स बभूव सुपावनः

సూతుడు పలికెను—ఇలా సమస్త మునులను శపించి గౌతముడు తన ఆశ్రమానికి వెళ్లెను. అక్కడ అతడు శ్రీశివుని పట్ల అత్యంత భక్తిని ఆచరించెను; ఆ భక్తిచేత అతడు మహాపవిత్రుడయ్యెను.

Verse 45

ततस्तैः खिन्नहृदया ऋषयस्तेखिला द्विजाः । कांच्यां चक्रुर्निवासं हि शैवधर्मबहिष्कृताः

అప్పుడు ఆ ఋషులు—అఖిల ద్విజులు—హృదయం క్షోభించి, శైవధర్మం నుండి బహిష్కృతులై కాంచీలో నివాసం చేసారు।

Verse 46

तत्पुत्राश्चाभवन्सर्वे शैवधर्मबहिष्कृताः । अग्रे तद्वद्भविष्यंति कलौ बहुजनाः खलाः

అతని కుమారులందరూ శైవధర్మం నుండి బహిష్కృతులయ్యారు. ఇక ముందు కలియుగంలో కూడా అనేకులు అలాగే దుష్టులై శివభక్తి మరియు సదాచార మార్గం నుండి విరమిస్తారు।

Verse 47

इति प्रोक्तमशेषेण तद्वृत्तं मुनिसत्तमाः । पूर्ववृत्तमपि प्राज्ञाः श्रुतं सर्वैस्तु चादरात्

ఇలా, ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, ఆ సమస్త వృత్తాంతం పూర్తిగా చెప్పబడింది. అలాగే పూర్వ వృత్తాంతమును కూడా, ఓ జ్ఞానులారా, అందరూ భక్తి-గౌరవాలతో విన్నారు।

Verse 48

इति वश्च समाख्यातो गौतम्याश्च समुद्भवः । माहात्म्यमुत्तमं चैव सर्वपापहरं परम्

ఇట్లు నేను మీకు గౌతమీ యొక్క ఉద్భవమును, ఆమె పరమోత్తమమైన మహాత్మ్యమును వివరించితిని; అది సమస్త పాపాలను హరించు పరమ శ్రేష్ఠము।

Verse 49

त्र्यंबकस्य च माहात्म्यं ज्योतिर्लिंगस्य कीर्तितम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः

త్ర్యంబక జ్యోతిర్లింగ మహాత్మ్యము ఇట్లు కీర్తింపబడెను; దానిని వినినవాడు సమస్త పాపములనుండి విముక్తుడగును—ఇందు సందేహము లేదు।

Verse 50

अतः परं प्रवक्ष्यामि वैद्यनाथेश्वरस्य हि । ज्योतिर्लिंगस्य माहात्म्यं श्रूयतां पापहारकम्

ఇకపై నేను వైద్యనాథేశ్వరుడైన జ్యోతిర్లింగ మహాత్మ్యాన్ని వివరిస్తాను; వినుడి, అది పాపహరము.