Rig Veda 1.111.3: Mandala 1, Sukta 111, Mantra 3

Sukta 1.111

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.111)

Devata: Ṛbhus (with the theme of victorious attainment)

Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.111; requires pada-count verification in a full metrical scan)

Samhita Patha (Devanagari)

आ तक्षत सातिमस्मभ्यमृभवः सातिं रथाय सातिमर्वते नरः । सातिं नो जैत्रीं सं महेत विश्वहा जामिमजामिं पृतनासु सक्षणिम् ॥

Transliteration

ā tákṣata sātím asmábhyam ṛbhavaḥ sātíṃ rathā́ya sātím árvate naraḥ | sātíṃ no jáitrīṃ sáṃ maheta viśvá-hā jāmím ajā́mim pṛ́tanāsu sákṣaṇim ||

Translation

ఓ ఋభువులారా, మా కొరకు విజయదాయకమైన ‘సాతి’ని నిర్మించండి—మా ప్రయత్న రథానికి సాతి, మా ప్రాణబల అశ్వానికి సాతి, ఓ వీర నరులారా. మా కొరకు ఆ జయకరమైన సాతి సదా సమేతంగా వృద్ధి చెందుగాక—యుద్ధాలలో సమర్థంగా, సమీపమైన అలవాటైన (జామి) మరియు పరాయైన అపరిచితమైన (అజామి) శత్రువులనూ అధిగమించగలదిగా.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• आ: forth; towards; hither (preverb)
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग) / ā (preverb)

• तक्षत: (you all) fashion / construct!
• तक्षत: —
• Type: Verb
• Root: √तक्ष् (तक्षूँ) / takṣ (to fashion, build)

• सातिम्: winning; gain; victory
• सातिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: साति- (स्त्री) < √सन्/सा (to win, gain) (यज्ञीय-प्रयोगः)

• अस्मभ्यम्: to us
• अस्मभ्यम्: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• ऋभवः: the Rbhus (divine artisans)
• ऋभवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ऋभु- (पुं) (देवनाम)

• सातिम्: winning; gain
• सातिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: साति- (स्त्री)

• रथाय: for the chariot
• रथाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: रथ- (पुं)

• सातिम्: winning; gain
• सातिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: साति- (स्त्री)

• अर्वते: for the steed
• अर्वते: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: अर्वत्- (पुं) (horse/steed)

• नरः: O men; heroes
• नरः: सम्बोधन/कर्तृ (ऋभवः-सम्बोधनार्थे)
• Type: Noun
• Root: नर- (पुं)

• सातिम्: winning; gain
• सातिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: साति- (स्त्री)

• नः: our
• नः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• जैत्रीम्: victorious; conquering
• जैत्रीम्: कर्म (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: जैत्री- (स्त्री) < √जि (to conquer)

• सम्: together; completely
• सम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग) / sam (preverb)

• महेत: may it be great for us / may it prosper
• महेत: —
• Type: Verb
• Root: √मह् (महँ) / mah (to be great; to gladden/strengthen in Vedic usage)

• विश्वहा: always; at all times
• विश्वहा: अधिकारण (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: विश्वहा (अव्यय) = विश्व + हा (सर्वदा)

• जामिम्: a kinsman; one of the same clan
• जामिम्: कर्म (साक्षणिम् इति विशेषणद्वयेन सह)
• Type: Noun
• Root: जामि- (पुं/नपुं) (near kinsman; kindred)

• अजामिम्: a non-kinsman; stranger
• अजामिम्: कर्म (समुच्चय/विरोध-युग्म)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अ-जामि- (पुं) (non-kinsman; stranger)

• पृतनासु: in battles
• पृतनासु: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: पृतना- (स्त्री) (battle, host)

• सक्षणिम्: prevailing; able to withstand; victorious in contest
• सक्षणिम्: कर्म (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: सक्षणि- (पुं/नपुं) < √सह्/√शक् (to be able, to prevail) (वेदिक-विशेष)