Sarga 74
परशुरामप्रादुर्भावः · The Appearance of Parasurama on the Return from Mithila
बालकाण्ड
రాత్రి గడిచిన తరువాత విశ్వామిత్రుడు రఘువంశ యువరాజులకు ఆశీర్వదించి ఉత్తర పర్వతదిశగా (హిమాలయాభిముఖంగా) ప్రయాణమయ్యాడు. ఆపై దశరథుడు జనకునికి వీడ్కోలు చెప్పి అయోధ్యకు తిరుగు ప్రయాణం ప్రారంభించాడు; జనకుడు కొంత దూరం వరకు వెంట వచ్చి కన్యాధనంగా అపార దానాలు ఇచ్చాడు—గోవుల గుంపులు, ఉత్తమ వస్త్రాలు, స్వర్ణ-రత్నాదులు, దాసదాసీజనం, అలాగే చతురంగ సైన్యం (గజ, అశ్వ, రథ, పాదాతి)। ముందుగా ఋషులు నడుస్తుండగా పక్షుల ఘోర కేకలు వినిపించాయి; అదే సమయంలో జింకలు కుడివైపు శుభసూచకంగా కదిలాయి. మిశ్ర నిమిత్తాలతో కలవరపడిన రాజు వసిష్ఠుని అడిగాడు. వసిష్ఠుడు—పక్షుల శబ్దం మహత్తరమైన, దివ్యమైన, కఠినమైన సంఘటనకు సూచన; జింకలు మాత్రం శమనమూ మంగళమూ సూచిస్తున్నాయి, కాబట్టి శోకాన్ని విడిచిపెట్టు—అని చెప్పాడు. అంతలోనే అకస్మాత్తుగా తుఫాను, వర్షం, ఘోరాంధకారం కమ్మి సూర్యుడు మరుగునపడ్డాడు; బూడిదలాంటి ధూళి సైన్యాన్ని కప్పి, చాలామంది మూర్ఛపోయారు. అయితే రాజు, ఆయన కుమారులు, ప్రధాన ఋషులు ధైర్యంగా నిలిచారు. ఆ భయానక చీకటిలో వారు భృగువంశీయుడైన జామదగ్న్య పరశురాముణ్ణి చూశారు—జటాధారి, తేజోవంతుడు, చేతిలో పరశు, మెరుపులాంటి ధనుస్సు మరియు ప్రధాన బాణంతో, త్రిపురఘ్న శివుని సమానంగా భయంకరంగా ప్రకాశిస్తూ। గతంలో ఆయన చేసిన క్షత్రియసంహార క్రోధాన్ని స్మరించి మునులు ఆందోళనతో అర్ఘ్యమర్పించి మృదువాక్యాలతో శాంతింపజేశారు. పరశురాముడు ఆ సత్కారాన్ని స్వీకరించి, నేరుగా రామ దాశరథితో సంభాషణ ప్రారంభించాడు—దీంతో తపోబలం, క్షాత్రధర్మాధికారం, ధర్మసంయమం మధ్య ఎదురుపడే పరీక్షకు పీఠిక ఏర్పడింది।
Shlokas
Verse 1
अथ रात्र्यां व्यतीतायां विश्वामित्रो महामुनिः ।आपृष्ट्वा तौ च राजानौ जगामोत्तरपर्वतम् ॥१॥आशीर्भिः पूरयित्वा च कुमारांश्च सराघवान् ।
రాత్రి గడిచిన తరువాత మహాముని విశ్వామిత్రుడు ఆ ఇద్దరు రాజులకు వీడ్కోలు చెప్పి, రాఘవ కుమారులను ఆశీర్వాదాలతో పరిపూర్ణులుగా చేసి, ఉత్తర పర్వతం వైపు బయలుదేరాడు।
Verse 2
विश्वामित्रे गते राजा वैदेहं मिथिलाधिपम् ।आपृष्ट्वाऽथ जगामाशु राजा दशरथः पुरीम् ॥२॥
విశ్వామిత్రుడు వెళ్లిన తరువాత రాజు దశరథుడు మిథిలాధిపతి వైదేహ జనకుని వద్ద సెలవు తీసుకొని త్వరగా తన నగరానికి (అయోధ్యకు) బయలుదేరెను।
Verse 3
गच्छन्तं तं तु राजानमन्वगच्छन्नराधिपः ॥३॥अथ राजा विदेहानां ददौ कन्याधनं बहु ।
రాజు దశరథుడు ప్రయాణమయ్యెదనగా నరాధిపుడు జనకుడు కొంత దూరం వరకు అనుసరించెను. అనంతరం విదేహరాజు తన కుమార్తెలకు విస్తారమైన కన్యాధనమును ప్రసాదించెను।
Verses 4-5
गवां शतसहस्राणि बहूनि मिथिलेश्वरः ।कम्बलानां च मुख्यानां क्षौमकोट्यंबराणि च ॥४॥हस्त्यश्वरथपादातं दिव्यरूपं स्वलङ्कृतम् ।ददौ कन्यापिता तासां दासीदासमनुत्तमम् ॥५॥
మిథిలేశ్వరుడు మరియు కన్యాపిత అయిన రాజు లక్ష గోవులను, ఉత్తమ కంబళాలను, కోట్లాది పట్టు వస్త్రాలను, ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు మరియు పదాతిదళాలను, దివ్యరూపంతో అలంకరించబడిన ఉత్తమ దాసదాసీళ్లను బహుమతిగా ఇచ్చాడు.
Verse 6
हिरण्यस्य सुवर्णस्य मुक्तानां विद्रुमस्य च ॥६॥ददौ परमसंहृष्टः कन्याधनमनुत्तमम् ।
అత్యంత ఆనందంతో అతడు అనుత్తమమైన కన్యాధనంగా—బంగారం, శ్రేష్ఠ స్వర్ణాభరణాలు, ముత్యాలు మరియు ప్రవాళాన్ని—దానంగా ఇచ్చెను।
Verse 7
दत्त्वा बहु धनं राजा समनुज्ञाप्य पार्थिवम् ॥७॥प्रविवेश स्वनिलयं मिथिलां मिथिलेश्वरः ।
రాజు (జనకుడు) విరివిగా ధనమును దానమిచ్చి, మహారాజు (దశరథుడు) అనుమతి పొందిన తరువాత, మిథిలాధిపతి తన నివాసమైన మిథిలలోనికి మరల ప్రవేశించెను।
Verse 8
राजाऽप्ययोध्याधिपतिस्सह पुत्रैर्महात्मभिः ।ऋषीन् सर्वान् पुरस्कृत्य जगाम सबलानुगः ॥८॥
అయోధ్యాధిపతి రాజు దశరథుడు కూడా మహాత్ములైన తన కుమారులతో కలిసి, సమస్త ఋషులను ముందుంచి, సైన్యము మరియు అనుచరులతో పాటు ప్రయాణమయ్యాడు।
Verse 9
गच्छन्तं तं नरव्याघ्रं सर्षिसङ्घं सराघवम् ॥९॥घोराः स्म पक्षिणो वाचो व्याहरन्ति ततस्ततः ।
ఋషిసంఘంతోను రాఘవులతోను కూడిన ఆ నరవ్యాఘ్రుడు సాగుతుండగా, అక్కడక్కడ పక్షులు భయంకరమైన, అపశకున సూచకమైన కేకలు వేయసాగాయి।
Verse 10
भौमाश्चैव मृगा स्सर्वे गच्छन्ति स्म प्रदक्षिणम् ॥१०॥तान् दृष्ट्वा राजशार्दूलो वसिष्ठं पर्यपृच्छत ।
భూమిచరమైన మృగములు, జంతువులన్నీ ప్రదక్షిణగా కుడివైపు సాగుచుండెను. వాటిని చూచి రాజశార్దూలుడైన దశరథుడు వశిష్ఠుని ప్రశ్నించెను॥
Verse 11
असौम्याः पक्षिणो घोरा मृगाश्चापि प्रदक्षिणाः ॥११॥किमिदं हृदयोत्कम्पि मनो मम विषीदति ।
పక్షులు భయంకరముగా, అమంగళకరముగా కనిపించుచున్నవి; అయినను మృగములు ప్రదక్షిణగా నడుచుచున్నవి. ఇదేమిటి? నా హృదయం కంపించుచున్నది, మనస్సు విషాదపడుచున్నది॥
Verse 12
राज्ञो दशरथस्यैतच्छ्रुत्वा वाक्यं महानृषिः ॥१२॥उवाच मधुरां वाणीं श्रूयतामस्य यत्फलम् ।
రాజు దశరథుని మాటలు విని మహర్షి మధుర వాణితో పలికెను—“దీనికి కలిగే ఫలితమును వినుడి।”॥
Verse 13
उपस्थितं भयं घोरं दिव्यं पक्षिमुखाच्च्युतम् ॥१३॥मृगाः प्रशमयन्त्येते सन्तापस्त्यज्यतामयम् ।
పక్షుల నోటి నుండి వచ్చిన కేకలు దైవసూచనవలె ఘోరభయమును కలిగించెను. అయితే ఈ మృగములు అపాయశమన సూచకములు; కనుక ఈ సంతాపమును విడిచిపెట్టుడి॥
Verse 14
तेषां संवदतां तत्र वायुः प्रादुर्बभूव ह ॥१४॥कम्पयन् पृथिवीं सर्वां पातयंश्च द्रुमांच्छुभान् ।
వారు అక్కడ పరస్పరం సంభాషించుచుండగా అకస్మాత్తుగా ఘోర వాయువు ప్రాదుర్భవించింది; అది సమస్త భూమిని కంపింపజేసి శోభన వృక్షాలను కూల్చివేసింది।
Verse 15
तमसा संवृतस्सूर्य स्सर्वा न प्रबभुर्दिश ॥१५॥भस्मना चावृतं सर्वं संमूढमिव तद्बलम् ।
చీకటితో సూర్యుడు ఆవరించబడెను; దిక్కులన్నీ ప్రకాశించలేదు. భస్మంతో సమస్తం కప్పబడగా ఆ సైన్యం మూర్ఛితమై, మోహితమై ఉన్నట్లుగా కనిపించింది।
Verse 16
वसिष्ठश्चर्षयश्चान्ये राजा च ससुतस्तदा ॥१६॥संसज्ञा इव तत्रासन् सर्वमन्यद्विचेतनम् ।
అప్పుడు వసిష్ఠుడు మరియు ఇతర ఋషులు, అలాగే కుమారులతో కూడిన రాజు—వారు అక్కడ సజ్ఞులై ఉన్నట్లే నిలిచిరి; మిగిలినవారందరు అచేతనులయ్యారు।
Verses 17-20
तस्मिंस्तमसि घोरे तु भस्मच्छन्नेव सा चमूः ॥१७॥ददर्श भीमसङ्काशं जटामण्डलधारिणम् ।भार्गवं जामदग्न्यं तं राजराजविमर्दिनम् ॥१८॥कैलासमिव दुर्धर्षं कालाग्निमिव दुस्सहम् ।ज्वलंतमिव तेजोभिर्दुर्निरीक्ष्यं पृथग्जनैः ॥१९॥स्कन्धे चासज्य परशुं धनुर्विद्युद्गणोपमम् ।प्रगृह्य शरमुख्यं च त्रिपुरघ्नं यथा शिवम् ॥२०॥
ఆ ఘోరాంధకారంలో ఆ సైన్యం భస్మంతో కప్పబడినట్టుగా కనిపించింది. అప్పుడు దశరథుడు జటామండలధారిగా, భయంకరాకృతిగా, జమదగ్నిపుత్రుడైన భార్గవ పరశురాముని—రాజరాజవిమర్దకుడని ప్రసిద్ధుడైనవానిని—చూచెను. అతడు కైలాసంలా అజేయుడు, ప్రళయకాలాగ్నిలా అసహ్యుడు; తేజస్సుతో జ్వలిస్తున్నవాడివలె సామాన్యులకు దర్శించుటకే దుర్లభుడు. భుజంపై పరశువును వేలాడదీసి, మెరుపుల సమూహంలా ప్రకాశించే ధనుస్సును పట్టుకొని, శ్రేష్ఠ బాణాన్ని కూడా గ్రహించి, త్రిపురఘ్నుడైన శివునివలె ప్రతిభాసించాడు।
Verse 21
तं दृष्ट्वा भीमसङ्काशं ज्वलन्तमिव पावकम् ।वसिष्ठप्रमुखा विप्रा जपहोमपरायणाः ॥२१॥सङ्गता मुनयस्सर्वे सञ्जजल्पुरथो मिथः ।
భార్గవరాముని—భయంకరాకారుడై, అగ్నివలె జ్వలించుచున్నవాడై—చూచి, వసిష్ఠప్రముఖులైన జపహోమపరాయణ బ్రాహ్మణమునులు అందరూ సమూహమై, పరస్పరం మృదువుగా సంప్రదింపులు చేసిరి।
Verses 22-23
कच्चित्पितृवधामर्षी क्षत्रं नोत्सादयिष्यति ॥२२॥पूर्वं क्षत्रवधं कृत्वा गतमन्युर्गतज्वरः ।क्षत्रस्योत्सादनं भूयो न खल्वस्य चिकीर्षितम् ॥२३॥
తండ్రి వధ యొక్క అవమానంతో ఇంకా కోపంతోనే ఉండి, మళ్లీ క్షత్రియులను నిర్మూలించాలనే ఉద్దేశమా అతనికి? ముందుగా క్షత్రియవధ చేసి అతని కోపమూ తాపమూ శాంతించాయి; కాబట్టి మళ్లీ క్షత్రవంశాన్ని ఉత్సాదించాలనే సంకల్పం అతనికి లేదనిపిస్తుంది।
Verse 24
एवमुक्त्वाऽर्घ्यमादाय भार्गवं भीमदर्शनम् ।ऋषयो राम रामेति वचो मधुरमब्रुवन् ॥२४॥
ఇలా చెప్పి ఋషులు అర్ఘ్యాన్ని తీసుకొని భయంకర దర్శనుడైన భార్గవుని మధుర వచనాలతో సంబోధించి—“రామ, రామ” అని పలికారు।
Verse 25
प्रतिगृह्य तु तां पूजामृषिदत्तां प्रतापवान् ।रामं दाशरथिं रामो जामदग्न्योऽभ्यभाषत ॥२५॥
ఋషులు ఇచ్చిన ఆ పూజా-సత్కారాన్ని స్వీకరించిన ప్రతాపవంతుడైన రామ జామదగ్న్యుడు దాశరథి రామునితో మాటలాడాడు।
Inside Sarga 74
Voices in this sarga
- Daśaratha
- Vasiṣṭha
- Ṛṣis (assembled sages)
- Paraśurāma (Rāma Jāmadagnya)
Frequently Asked Questions
The chapter stages a dharma-sensitive response to fear and uncertainty: Daśaratha confronts contradictory omens and must choose between panic and disciplined inquiry; the sages then manage a potentially violent encounter by honoring Paraśurāma with arghya and measured speech, prioritizing restraint and protocol.
Vasiṣṭha’s counsel models nimitta-vicāra without fatalism: unsettling signs may indicate a powerful event, yet one should not abandon steadiness. The sarga also teaches that ritualized respect and calm address can de-escalate confrontation even when immense power is present.
Mithilā and Ayodhyā frame the political geography of departure and return; Viśvāmitra’s movement toward the northern mountains gestures to the Himālaya cultural horizon. Culturally, the sarga highlights kanyādhana (marriage-gift economy) and arghya (hospitality to ascetics) as formal instruments of alliance and social order.
Ask anything about Sarga 74 of the Valmiki Ramayana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
