Sarga 73
त्रिसप्ततितमः सर्गः (Sarga 73): Mithilā Vivāha—Kanyādāna and the Fourfold Marriage Rites
बालकाण्ड
ఈ సర్గలో మిథిలాలో వివాహకర్మలు విధివిధానంగా నిర్వహించబడిన విధానం వర్ణించబడింది. అదే రోజున భరతుని మాతులుడు యుధాజిత్ వచ్చి చేరుతాడు; దశరథుడు ఆదర్శంగా గోదానం చేసి రాజధర్మంలోని దానశీలతను శుభకాలంతో అనుసంధానిస్తాడు. అతిథి సత్కారం, ప్రాతఃకర్మలు పూర్తయ్యాక రాముడు మరియు అతని సోదరులు సంపూర్ణ అలంకారాలతో, వివాహపూర్వ కృత్యాలు ముగించుకొని, వశిష్ఠాది మహర్షుల నేతృత్వంలో దశరథుని సమీపానికి వస్తారు. వశిష్ఠుడు కన్యాదాతగా జనకుని వివాహకార్యాన్ని ప్రారంభించమని కోరుతాడు. జనకుడు ఆనందంతో—స్వగృహంలో సంకోచం ఎందుకు, నా కుమార్తెలు వేదిక వద్ద సిద్ధంగా ఉన్నారని—స్వాగతం పలుకుతాడు. జనకుడు వశిష్ఠునికి వైవాహిక క్రియ నిర్వహణ బాధ్యత అప్పగిస్తాడు; వశిష్ఠుడు వేదికను నిర్మించి అలంకరించి, అగ్నిని ప్రతిష్ఠించి, మంత్రాలతో ఆహుతులు సమర్పిస్తాడు. తదనంతరం జనకుడు సీతను అగ్ని మరియు రాముని సమక్షంలోకి తీసుకువచ్చి కన్యాదానం చేస్తాడు—సీత చేతిని రాముని చేతిలో ఉంచి ‘సహధర్మచారిణి’గా ప్రకటిస్తాడు. వెంటనే ‘సాధు’ అనే దివ్యధ్వని, దేవదుందుభులు, పుష్పవృష్టి ద్వారా దేవానుమోదనం వ్యక్తమవుతుంది. తరువాత జనకుడు ఊర్మిళను లక్ష్మణునికి, మాండవీని భరతునికి, శ్రుతకీర్తిని శత్రుఘ్నునికి ఇస్తాడు; నాలుగు రాజకుమారులు వశిష్ఠుని అనుమతితో నాలుగు హస్తాలను గ్రహించి అగ్ని-వేదికలను ప్రదక్షిణ చేసి వివాహాన్ని సంపూర్ణం చేస్తారు. గంధర్వ-అప్సరల గానవాద్యోత్సవాలతో మండపం నిండిపోతుంది; చివరికి దంపతులు తమ తమ నివాసాలకు వెళ్తారు, దశరథుడు, ఋషులు, బంధువులు వారిని తోడుగా సాగనంపుతారు.
Shlokas
Verse 1
यस्मिंस्तु दिवसे राजा चक्रे गोदानमुत्तमम् ।तस्मिं स्तु दिवसे शूरो युधाजित्समुपेयिवान्।।।।
రాజు ఉత్తమమైన గోదానం చేసిన అదే రోజున వీరుడైన యుధాజిత్ అక్కడికి వచ్చెను।
Verse 2
पुत्र: केकयराजस्य साक्षाद्भरतमातुल:।दृष्ट्वा पृष्ट्वा च कुशलं राजानमिदमब्रवीत्।।।।
కేకయరాజుని కుమారుడైన యుధాజిత్—భరతుని మాతులుడు—రాజు దశరథుని దర్శించి, కుశలమని విచారించి, తరువాత ఈ విధంగా పలికాడు.
Verse 3
केकयाधिपती राजा स्नेहात् कुशलमब्रवीत् ।येषां कुशलकामोऽसि तेषां सम्प्रत्यनामयम् ।।।।
కేకయాధిపతి రాజు స్నేహంతో కుశలక్షేమం పలికాడు—“నీకు ఎవరి క్షేమం కావాలో, వారు ఇప్పుడు నిరామయంగా, సురక్షితంగా ఉన్నారు.”
Verse 4
स्वस्रीयं मम राजेन्द्र द्रष्टुकामो महीपति:।तदर्थमुपयातोऽहमयोध्यां रघुनन्दन।।।।
హే రాజేంద్రా! కేకయరాజు నా సోదరి కుమారుని దర్శించగోరెను; అందుకే, హే రఘునందనా, నేను అయోధ్యకు వచ్చితిని।
Verse 5
श्रुत्वा त्वहमयोध्यायां विवाहार्थं तवात्मजान् ।मिथिलामुपयातांस्तु त्वया सह महीपते।।।।त्वरयाभ्युपयातोऽहं द्रष्टुकाम स्स्वसुस्सुतम्।
హే మహీపతీ! అయోధ్యలో మీరు మీ కుమారులతో కలిసి వారి వివాహార్థం మిథిలకు వచ్చితిరని విని, నా సోదరి కుమారుని దర్శించగోరి నేను త్వరగా ఇక్కడికి వచ్చితిని।
Verse 6
अथ राजा दशरथ: प्रियातिथिमुपस्थितम्।।।।दृष्ट्वा परमसत्कारै: पूजार्हं समपूजयत्।
అప్పుడు రాజు దశరథుడు వచ్చిన ప్రియ అతిథిని చూచి, పూజార్హుడైన అతనిని పరమ సత్కారాలతో యథావిధిగా పూజించి గౌరవించాడు।
Verse 7
ततस्तामुषितो रात्रिं सह पुत्रैर्महात्मभि:।।।।प्रभाते पुनरुत्थाय कृत्वा कर्माणि कर्मवित् ।ऋषींस्तदा पुरस्कृत्य यज्ञवाटमुपागमत्।।।।
తదుపరి ఆయన మహాత్ములైన కుమారులతో ఆ రాత్రి గడిపి, ప్రాతఃకాలంలో మళ్లీ లేచి, కర్మవిత్తైన రాజు నియత కర్మలను నిర్వహించి, ఋషులను ముందుంచి యజ్ఞవాటికకు వెళ్లాడు।
Verse 8
ततस्तामुषितो रात्रिं सह पुत्रैर्महात्मभि:।।1.73.7।।प्रभाते पुनरुत्थाय कृत्वा कर्माणि कर्मवित् ।ऋषींस्तदा पुरस्कृत्य यज्ञवाटमुपागमत्।।1.73.8।।
ఆపై ఆయన మహాత్ములైన కుమారులతో ఆ రాత్రి గడిపి, ఉదయాన్నే లేచి, విధి తెలిసినవాడై నియత కర్మలను చేసి, ఋషులను ముందుంచి యజ్ఞవాటికకు చేరాడు।
Verse 9
युक्ते मुहूर्ते विजये सर्वाभरणभूषितै:।भ्रातृभिस्सहितो राम: कृतकौतुकमंगल:।।।।वसिष्ठं पुरत: कृत्वा महर्षीनपरानपि।पितु स्समीपमाश्रित्य तस्थौ भ्रातृभिरावृत:।।।।
‘విజయ’ అనే శుభ ముహూర్తంలో, సమస్త ఆభరణాలతో అలంకృతుడై, కృతకౌతుక-మంగళ కర్మలు పూర్తిచేసిన రాముడు సోదరులతో కలిసి ముందుకు సాగెను। వశిష్ఠుని మరియు ఇతర మహర్షులను ముందుగా ఉంచి, తండ్రి సన్నిధికి చేరి, సోదరులతో చుట్టుముట్టబడి నిలిచెను।
Verse 10
युक्ते मुहूर्ते विजये सर्वाभरणभूषितै:।भ्रातृभिस्सहितो राम: कृतकौतुकमंगल:।।1.73.9।।वसिष्ठं पुरत: कृत्वा महर्षीनपरानपि।पितु स्समीपमाश्रित्य तस्थौ भ्रातृभिरावृत:।।1.73.10।।
‘విజయ’ అనే శుభ ముహూర్తంలో, సమస్త ఆభరణాలతో అలంకృతుడై, కృతకౌతుక-మంగళ కర్మలు పూర్తిచేసిన రాముడు సోదరులతో కలిసి ముందుకు సాగెను। వశిష్ఠుని మరియు ఇతర మహర్షులను ముందుగా ఉంచి, తండ్రి సన్నిధికి చేరి, సోదరులతో చుట్టుముట్టబడి నిలిచెను।
Verse 11
वसिष्ठो भगवानेत्य वैदेहमिदमब्रवीत्।राजा दशरथो राजन् कृतकौतुकमङ्गलै:।।।।पुत्रैर्नरवर श्रेष्ठ दातारमभिकाङ्क्षते।
అప్పుడు భగవాన్ వశిష్ఠుడు వైదేహ జనకుని సమీపించి ఇలా పలికెను— “రాజన్, నరవరశ్రేష్ఠా! కృతకౌతుక-మంగళ కర్మలు పూర్తిచేసిన కుమారులతో కలిసి రాజా దశరథుడు కన్యాదాతను ఎదురుచూస్తున్నాడు।”
Verse 12
दातृप्रतिग्रहीतृभ्यां सर्वार्था: प्रभवन्ति हि।।।।स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व कृत्वा वैवाह्यमुत्तमम्।
దాత మరియు ప్రతిగ్రాహకుడు—ఈ ఇద్దరి ద్వారానే సమస్త ధర్మార్థాలు సిద్ధిస్తాయి. కనుక నీవు స్వధర్మాన్ని అనుసరించి ఈ ఉత్తమ వివాహ సంస్కారాన్ని నిర్వహించుము।
Verse 13
इत्युक्त: परमोदारो वसिष्ठेन महात्मना।।।।प्रत्युवाच महातेजा वाक्यं परमधर्मवित्।
మహాత్మ వశిష్ఠుడు ఇలా పలికినప్పుడు, పరమ ఉదారుడూ మహాతేజస్సుగలవాడూ పరమ ధర్మవేత్తయైన జనకుడు తగిన మాటలతో ప్రత్యుత్తరం పలికెను।
Verse 14
कस्स्थित: प्रतिहारो मे कस्याज्ञा सम्प्रतीक्ष्यते।।।।स्वगृहे को विचारोऽस्ति यथा राज्यमिदं तव।
నీవెందుకు నిలిచి ఎదురుచూస్తున్నావు—ఏ ప్రతిహారుడు నిన్ను ఆపాడా? ఎవరి ఆజ్ఞను నిరీక్షిస్తున్నావు? స్వగృహంలోనే ఎందుకు సంకోచం? ఈ రాజ్యం నీదే అన్నట్లుగా ఉంది।
Verse 15
कृतकौतुकसर्वस्वा वेदिमूलमुपागता:।।।।मम कन्या मुनिश्रेष्ठ दीप्ता वह्नेरिवार्चिष:।
హే మునిశ్రేష్ఠా! నా కన్యలు సమస్త మంగళ-కౌతుకాది విధులను పూర్తిచేసి వేదిక మూలానికి వచ్చారు; వారు పవిత్ర అగ్ని జ్వాలలవలె దీప్తిమంతులుగా ప్రకాశిస్తున్నారు।
Verse 16
सज्जोऽहं त्वत्प्रतीक्षोऽस्मि वेद्यामस्यां प्रतिष्ठित:।।।।अविघ्नं कुरुतां राजा किमर्थमवलम्बते।
హే రాజా! నేను సిద్ధంగా ఉన్నాను; ఈ వేదికపై నిలిచి నీకోసం ఎదురుచూస్తున్నాను। క్రియ నిర్విఘ్నంగా సాగనివ్వండి—ఎందుకు ఆలస్యం?
Verse 17
तद्वाक्यं जनकेनोक्तं श्रुत्वा दशरथस्तदा।प्रवेशयामास सुतान् सर्वानृषिगणानपि।।।।
జనకుడు పలికిన మాటలు విని దశరథుడు అప్పుడు తన కుమారులందరినీ, సమస్త ఋషిగణాలనూ మంటపంలోకి ప్రవేశింపజేశాడు।
Verse 18
ततो राजा विदेहानां वसिष्ठमिदमब्रवीत्।।।।कारयस्व ऋषे सर्वमृषिभि: सह धार्मिक।रामस्य लोकरामस्य क्रियां वैवाहिकीं विभो।।।।
అనంతరం విదేహరాజు జనకుడు వశిష్ఠునితో ఇలా అన్నాడు—హే ధార్మిక ఋషీ! ఇతర ఋషులతో కలిసి సమస్త విధులను నిర్వహించండి; హే విభో! లోకరమణుడైన రాముని వైవాహిక క్రియను సంపాదించండి।
Verse 19
ततो राजा विदेहानां वसिष्ठमिदमब्रवीत्।।1.73.18।।कारयस्व ऋषे सर्वमृषिभि: सह धार्मिक।रामस्य लोकरामस्य क्रियां वैवाहिकीं विभो।।1.73.19।।
అప్పుడు విదేహరాజు జనకుడు వసిష్ఠునితో ఇలా అన్నాడు— “ధర్మాత్ముడైన ఋషీ, విభో! ఇతర ఋషులతో కలిసి లోకానందస్వరూపుడైన శ్రీరాముని వైవాహిక క్రియలన్నిటిని విధివిధానంగా నిర్వహింపజేయుము।”
Verse 20
तथेत्युक्त्वा तु जनकं वसिष्ठो भगवानृषि:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दं च धार्मिकम्।।।।प्रपामध्ये तु विधिवत्वेदिं कृत्वा महातपा: ।अलञ्चकार तां वेदिं गन्धपुष्पै स्समन्तत: ।।।।सुवर्णपालिकाभिश्च छिद्रकुम्भैश्च साङ्कुरै:।अङ्कुराढ्यैश्शरावैश्च धूपपात्रै स्सधूपकै:।।।।शङ्खपात्रै स्स्रुवै स्स्रुग्भि: पात्रैरर्घ्याभिपूरितै:।लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षतैरभिसंस्कृतै:।।।।
జనకునికి “తథాస్తు” అని సమ్మతించి, భగవాన్ ఋషి వసిష్ఠుడు విశ్వామిత్రుని మరియు ధర్మాత్ముడైన శతానందుని ముందుంచి, వివాహమండప మధ్యలో విధివిధానంగా వేదికను నిర్మించాడు. ఆ మహాతపస్వి వేదికను చుట్టూ సుగంధ పుష్పాలతో అలంకరించి, స్వర్ణపాత్రాలు, అంకురాలతో కూడిన రంధ్రకుంభాలు, అంకురసమృద్ధమైన శరావాలు, ధూపంతో కూడిన ధూపపాత్రాలు, శంఖాకార పాత్రాలు, స్రువ-స్రుగ్ వంటి ఆహుతి సాధనాలు, అర్ఘ్యంతో నిండిన పాత్రాలు, లాజాలతో నిండిన పాత్రలు మరియు సంస్కరించిన అక్షతలతో వేదికను శోభింపజేశాడు.
Verse 21
तथेत्युक्त्वा तु जनकं वसिष्ठो भगवानृषि:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दं च धार्मिकम्।।1.73.20।।प्रपामध्ये तु विधिवत्वेदिं कृत्वा महातपा: ।अलञ्चकार तां वेदिं गन्धपुष्पै स्समन्तत: ।।1.73.21।।सुवर्णपालिकाभिश्च छिद्रकुम्भैश्च साङ्कुरै:।अङ्कुराढ्यैश्शरावैश्च धूपपात्रै स्सधूपकै:।।1.73.22।। शङ्खपात्रै स्स्रुवै स्स्रुग्भि: पात्रैरर्घ्याभिपूरितै:।लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षतैरभिसंस्कृतै:।।1.73.23।।
జనకుని ఆజ్ఞ విని “తథాస్తు” అని పలికిన మహర్షి వసిష్ఠుడు, విశ్వామిత్రుని మరియు ధర్మాత్ముడైన శతానందుని ముందుంచి, మండప మధ్యలో విధి ప్రకారం వేదికను సిద్ధం చేశాడు. ఆపై వేదికను చుట్టూ సుగంధ పుష్పాలతోను, వివాహయజ్ఞానికి అవసరమైన సమస్త పవిత్ర పాత్ర-ద్రవ్యాలతోను—స్వర్ణపాత్రాలు, అంకురయుక్త రంధ్రకుంభాలు, అంకురసమృద్ధ శరావాలు, ధూపపాత్రాలు ధూపంతో, శంఖాకార పాత్రాలు, స్రువ-స్రుగ్, అర్ఘ్యపూరిత పాత్రాలు, లాజపూరిత పాత్రాలు, సంస్కరించిన అక్షతలు—అలంకరించాడు.
Verse 22
तथेत्युक्त्वा तु जनकं वसिष्ठो भगवानृषि:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दं च धार्मिकम्।।1.73.20।।प्रपामध्ये तु विधिवत्वेदिं कृत्वा महातपा: ।अलञ्चकार तां वेदिं गन्धपुष्पै स्समन्तत: ।।1.73.21।।सुवर्णपालिकाभिश्च छिद्रकुम्भैश्च साङ्कुरै:।अङ्कुराढ्यैश्शरावैश्च धूपपात्रै स्सधूपकै:।।1.73.22।। शङ्खपात्रै स्स्रुवै स्स्रुग्भि: पात्रैरर्घ्याभिपूरितै:।लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षतैरभिसंस्कृतै:।।1.73.23।।
ఆయన స్వర్ణపాత్రాలు, అంకురయుక్త రంధ్రకుంభాలు, అంకురసమృద్ధ శరావాలు మరియు ధూపంతో కూడిన ధూపపాత్రాలతో (యజ్ఞస్థలాన్ని) సుసజ్జితం చేశాడు.
Verse 23
तथेत्युक्त्वा तु जनकं वसिष्ठो भगवानृषि:।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दं च धार्मिकम्।।1.73.20।।प्रपामध्ये तु विधिवत्वेदिं कृत्वा महातपा: ।अलञ्चकार तां वेदिं गन्धपुष्पै स्समन्तत: ।।1.73.21।।सुवर्णपालिकाभिश्च छिद्रकुम्भैश्च साङ्कुरै:।अङ्कुराढ्यैश्शरावैश्च धूपपात्रै स्सधूपकै:।।1.73.22।। शङ्खपात्रै स्स्रुवै स्स्रुग्भि: पात्रैरर्घ्याभिपूरितै:।लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षतैरभिसंस्कृतै:।।1.73.23।।
ఆయన శంఖాకార పాత్రలు, స్రువ‑స్రుగ్లు, హోమపాత్రలు, అర్ఘ్యంతో నిండిన పాత్రలు, లాజాలతో నిండిన పాత్రలు, మంత్రసంస్కృత అక్షతలను—ఇలా సమస్త మంగళ యజ్ఞోపకరణాలను విధిగా సిద్ధం చేశాడు।
Verse 24
दर्भैस्समैस्समास्तीर्य विधिवन्मन्त्रपूर्वकम्।अग्निमादाय वेद्यां तु विधिमन्त्रपुरस्कृतम्।।।।जुहावाग्नौ महातेजा वसिष्ठो भगवानृषि:।
సమంగా దర్భలను పరచి, విధిగా మంత్రపూర్వకంగా వేదికపై అగ్నిని స్థాపించాడు. ఆపై విధి‑మంత్రాల మార్గదర్శనంతో మహాతేజస్వి భగవాన్ ఋషి వశిష్ఠుడు ఆ అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించాడు।
Verse 25
ततस्सीतां समानीय सर्वाभरणभूषिताम्।।।।समक्षमग्ने स्संस्थाप्य राघवाभिमुखे तदा।अब्रवीज्जनको राजा कौसल्यानन्दवर्धनम्।।।।
అనంతరం రాజు జనకుడు సమస్త ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన సీతను తీసుకొచ్చి, పవిత్ర అగ్నిసాక్షిగా రాఘవుని వైపు ముఖం చేసి నిలిపాడు; ఆ సమయంలో కౌసల్యానందవర్ధనుడైన రామునితో పలికాడు।
Verse 26
ततस्सीतां समानीय सर्वाभरणभूषिताम्।।1.73.25।।समक्षमग्ने स्संस्थाप्य राघवाभिमुखे तदा।अब्रवीज्जनको राजा कौसल्यानन्दवर्धनम्।।1.73.26।।
అనంతరం రాజు జనకుడు సమస్త ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన సీతను తీసుకొచ్చి, పవిత్ర అగ్నిసాక్షిగా రాఘవుని వైపు ముఖం చేసి నిలిపాడు; ఆ సమయంలో కౌసల్యానందవర్ధనుడైన రామునితో పలికాడు।
Verse 27
इयं सीता मम सुता सहधर्मचरी तव।प्रतीच्छ चैनां भद्रं ते पाणिं गृह्णीष्व पाणिना।।।।
‘ఈ సీత నా కుమార్తె; ఆమె నీకు సహధర్మచారిణి. ఆమెను స్వీకరించు—నీకు మంగళం కలుగుగాక. నీ చేతితో ఆమె చేతిని గ్రహించు.’
Verse 28
पतिव्रता महाभागा छायेवानुगता सदा।इत्युक्त्वा प्राक्षिपद्राजा मन्त्रपूतं जलं तदा।।।।
‘ఈ మహాభాగ్యవతి పతివ్రత సదా నీడవలె నీ వెంట అనుగమిస్తుంది।’ అని చెప్పి రాజు జనకుడు అప్పుడు మంత్రపూత జలాన్ని ప్రోక్షించాడు।
Verse 29
साधु साध्विति देवाना मृषीणां वदतां तदा ।देवदुन्दुभिर्निर्घोष: पुष्पवर्षो महानभूत्।।।।
అప్పుడు దేవులు, మహర్షులు “సాధు, సాధు” అని స్తుతించారు. దేవదుందుభుల ఘోషం మ్రోగి, మహా పుష్పవృష్టి కురిసింది।
Verse 30
एवं दत्त्वा तदा सीतां मन्त्रोदकपुरस्कृताम् ।अब्रवीज्जनको राजा हर्षेणाभिपरिप्लुत:।।।।
ఇలా మంత్రపూత జలాన్ని ముందుగా ఉంచిన విధితో సీతను దానమిచ్చి, ఆనందంతో నిండిన జనక మహారాజు మరల పలికెను।
Verse 31
लक्ष्मणागच्छ भद्रं ते ऊर्मिलामुद्यतां मया।प्रतीच्छ पाणिं गृह्णीष्व माभूत्कालस्य पर्यय:।।।।
“లక్ష్మణా, రా—నీకు మంగళం కలుగుగాక. నేను సిద్ధం చేసిన ఊర్మిళను స్వీకరించు. ఆమె పాణిని గ్రహించు; కాలవిలంబం కలుగనీయకు।”
Verse 32
तमेवमुक्त्वा जनको भरतं चाभ्यभाषत।गृहाण पाणिं माण्डव्या: पाणिना रघुनन्दन ।।।।
లక్ష్మణునితో అలా చెప్పి జనకుడు భరతునితోనూ పలికెను—“ఓ రఘునందనా, నీ చేతితో మాండవీ పాణిని గ్రహించు।”
Verse 33
शत्रुघ्नं चापि धर्मात्मा अब्रवीज्जनकेश्वर:।श्रुतकीर्त्या महाबाहो पाणिं गृह्णीष्व पाणिना।।।।
అలాగే ధర్మాత్ముడైన జనకేశ్వరుడు శత్రుఘ్నునితోనూ పలికెను—“ఓ మహాబాహో, నీ చేతితో శ్రుతకీర్తి పాణిని గ్రహించు।”
Verse 34
सर्वे भवन्तस्सौम्याश्च सर्वे सुचरितव्रता:।पत्नीभिस्सन्तु काकुत्स्था माभूत्कालस्य पर्यय:।।।।
మీరు అందరూ సౌమ్యులు, అందరూ సుచరిత్రులు, వ్రతనిష్ఠులు. ఓ కాకుత్స్థులారా, మీ మీ భార్యలతో సంయోగమొందండి; కాలవిలంబం కలుగకూడదు.
Verse 35
जनकस्य वच श्शृत्वा पाणीन् पाणिभिरास्पृशन्।चत्वारस्ते चतसृ़णां वसिष्ठस्य मते स्थिता:।।।।
జనకుని వాక్యము విని, వశిష్ఠుని మతమున నిలిచి, ఆ నలుగురు రాజకుమారులు ఆ నలుగురు సోదరీమణుల చేతులను తమ చేతులతో స్పర్శించి స్వీకరించారు.
Verse 36
अग्निं प्रदक्षिणीकृत्य वेदिं राजानमेव च।ऋषींश्चैव महात्मानस्सभार्या रघुसत्तमा:।।।।यथोक्तेन तदा चक्रुर्विवाहं विधिपूर्वकम्।
అప్పుడు రఘువంశశ్రేష్ఠులైన మహాత్మ రాజకుమారులు భార్యలతో కలిసి పవిత్ర అగ్ని, వేదిక, రాజు మరియు మహర్షులను ప్రదక్షిణ చేసి, చెప్పిన విధముగా శాస్త్రోక్తంగా వివాహక్రియను విధిపూర్వకంగా నిర్వహించారు.
Verse 37
काकुत्स्थैश्च गृहीतेषु ललितेषु च पाणिषु।।।।पुष्पवृष्टिर्महत्यासीदन्तरिक्षात्सुभास्वरा।
కాకుత్స్థులు ఆ సుకుమారమైన చేతులను గ్రహించినప్పుడు, ఆకాశమునుండి ప్రకాశవంతమైన, మధురనాదమయమైన మహా పుష్పవృష్టి కురిసింది.
Verse 38
दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषैर्गीतवादित्रनिस्वनै:।।।।ननृतुश्चाप्सरस्सङ्घा गन्धर्वाश्च जगु: कलम्।विवाहे रघुमुख्यानां तदद्भुतमदृश्यत।।।।
దివ్య దుందుభుల ఘోషతో, గీత-వాద్యాల నినాదములతో, అప్సరాసమూహాలు నర్తించగా గంధర్వులు మధురంగా గానము చేశారు. రఘువంశముఖ్యుల వివాహములో ఆ అద్భుత దృశ్యం దర్శనమైంది.
Verse 39
यस्मिंस्तु दिवसे राजा चक्रे गोदानमुत्तमम् ।तस्मिं स्तु दिवसे शूरो युधाजित्समुपेयिवान्।।1.73.1।।
రాజు ఉత్తమమైన గోదానం చేసిన అదే రోజున, వీరుడు యుధాజిత్ కూడా అక్కడికి వచ్చెను।
Verse 40
ईदृशे वर्तमाने तु तूर्योद्घुष्टनिनादिते।त्रिरग्निं ते परिक्रम्य ऊहुर्भार्यां महौजस:।।।।
ఉత్సవం కొనసాగుచుండగా తూర్యవాద్యాల ఘోషతో దిక్కులు మార్మోగెను; అప్పుడు ఆ మహాతేజస్వి యువరాజులు తమ తమ వధువులతో కలిసి పవిత్ర అగ్నిని మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేసి వివాహక్రియను సంపూర్ణం చేసిరి।
Verse 41
अथोपकार्यां जग्मुस्ते सभार्या रघुनन्दना:।राजाऽप्यनुययौ पश्यंत्सर्षिसंघ स्सबान्धव:।।।।
అనంతరం రఘునందనులు తమ భార్యలతో కలిసి తమకు నియమితమైన నివాసస్థానాల వైపు వెళ్లిరి; రాజు కూడా ఋషిసమూహముతోను బంధువులతోను వారిని చూచుచూ అనుసరించెను।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the lawful transfer of responsibility through kanyādāna: Janaka, as dātā (giver), and Rāma, as pratigrahītā (receiver), complete a public, Veda-grounded act that frames marriage as an ethical institution rather than a private preference.
The sarga teaches that social bonds attain stability through dharma and rite: generosity (go-dāna), truthful consent (Vasiṣṭha’s sanction), and the declaration of sahadharmacāriṇī position marriage as a joint vocation of righteousness, not merely companionship.
Culturally central are the Mithilā marriage pavilion (yajñavāṭa/prapā), the vedi and Agni as witnesses, and the ritual objects (darbha, arghya vessels, akṣata, lāja) that map the Vedic wedding procedure; geographically, Ayodhyā–Mithilā and Kekaya are referenced through Yudhājit’s arrival and kinship ties.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.