Sarga 73

Verse 1

यस्मिंस्तु दिवसे राजा चक्रे गोदानमुत्तमम् ।तस्मिं स्तु दिवसे शूरो युधाजित्समुपेयिवान् ॥१॥

రాజు ఉత్తమమైన గోదానం చేసిన అదే రోజున వీరుడైన యుధాజిత్ అక్కడికి వచ్చెను।

Verse 2

पुत्रः केकयराजस्य साक्षाद्भरतमातुलः ।दृष्ट्वा पृष्ट्वा च कुशलं राजानमिदमब्रवीत् ॥२॥

కేకయరాజుని కుమారుడైన యుధాజిత్—భరతుని మాతులుడు—రాజు దశరథుని దర్శించి, కుశలమని విచారించి, తరువాత ఈ విధంగా పలికాడు.

Verse 3

केकयाधिपती राजा स्नेहात् कुशलमब्रवीत् ।येषां कुशलकामोऽसि तेषां सम्प्रत्यनामयम् ॥३॥

కేకయాధిపతి రాజు స్నేహంతో కుశలక్షేమం పలికాడు—“నీకు ఎవరి క్షేమం కావాలో, వారు ఇప్పుడు నిరామయంగా, సురక్షితంగా ఉన్నారు.”

Verse 4

स्वस्रीयं मम राजेन्द्र द्रष्टुकामो महीपतिः ।तदर्थमुपयातोऽहमयोध्यां रघुनन्दन ॥४॥

హే రాజేంద్రా! కేకయరాజు నా సోదరి కుమారుని దర్శించగోరెను; అందుకే, హే రఘునందనా, నేను అయోధ్యకు వచ్చితిని।

Verse 5

श्रुत्वा त्वहमयोध्यायां विवाहार्थं तवात्मजान् ।मिथिलामुपयातांस्तु त्वया सह महीपते ॥५॥त्वरयाभ्युपयातोऽहं द्रष्टुकाम स्स्वसुस्सुतम् ।

హే మహీపతీ! అయోధ్యలో మీరు మీ కుమారులతో కలిసి వారి వివాహార్థం మిథిలకు వచ్చితిరని విని, నా సోదరి కుమారుని దర్శించగోరి నేను త్వరగా ఇక్కడికి వచ్చితిని।

Verse 6

अथ राजा दशरथः प्रियातिथिमुपस्थितम् ॥६॥दृष्ट्वा परमसत्कारैः पूजार्हं समपूजयत् ।

అప్పుడు రాజు దశరథుడు వచ్చిన ప్రియ అతిథిని చూచి, పూజార్హుడైన అతనిని పరమ సత్కారాలతో యథావిధిగా పూజించి గౌరవించాడు।

Verses 7-8

ततस्तामुषितो रात्रिं सह पुत्रैर्महात्मभिः ॥७॥प्रभाते पुनरुत्थाय कृत्वा कर्माणि कर्मवित् ।ऋषींस्तदा पुरस्कृत्य यज्ञवाटमुपागमत् ॥८॥

ఆపై ఆయన మహాత్ములైన కుమారులతో ఆ రాత్రి గడిపి, ఉదయాన్నే లేచి, విధి తెలిసినవాడై నియత కర్మలను చేసి, ఋషులను ముందుంచి యజ్ఞవాటికకు చేరాడు।

Verses 9-10

युक्ते मुहूर्ते विजये सर्वाभरणभूषितैः ।भ्रातृभिस्सहितो रामः कृतकौतुकमंगलः ॥९॥वसिष्ठं पुरतः कृत्वा महर्षीनपरानपि ।पितु स्समीपमाश्रित्य तस्थौ भ्रातृभिरावृतः ॥१०॥

‘విజయ’ అనే శుభ ముహూర్తంలో, కౌతుక-మంగళ విధులు పూర్తిచేసి, సమస్త ఆభరణాలతో అలంకృతుడైన రాముడు తన సోదరులతో కలిసి వచ్చాడు। వశిష్ఠుని మరియు ఇతర మహర్షులను ముందుంచి, తండ్రి సమీపానికి చేరి, సోదరులతో ఆవరించబడి అక్కడ నిలిచాడు।

Verse 11

वसिष्ठो भगवानेत्य वैदेहमिदमब्रवीत् ।राजा दशरथो राजन् कृतकौतुकमङ्गलैः ॥११॥पुत्रैर्नरवर श्रेष्ठ दातारमभिकाङ्क्षते ।

అప్పుడు భగవాన్ వశిష్ఠుడు వైదేహ జనకుని సమీపించి ఇలా పలికెను— “రాజన్, నరవరశ్రేష్ఠా! కృతకౌతుక-మంగళ కర్మలు పూర్తిచేసిన కుమారులతో కలిసి రాజా దశరథుడు కన్యాదాతను ఎదురుచూస్తున్నాడు।”

Verse 12

दातृप्रतिग्रहीतृभ्यां सर्वार्थाः प्रभवन्ति हि ॥१२॥स्वधर्मं प्रतिपद्यस्व कृत्वा वैवाह्यमुत्तमम् ।

దాత మరియు ప్రతిగ్రాహకుడు—ఈ ఇద్దరి ద్వారానే సమస్త ధర్మార్థాలు సిద్ధిస్తాయి. కనుక నీవు స్వధర్మాన్ని అనుసరించి ఈ ఉత్తమ వివాహ సంస్కారాన్ని నిర్వహించుము।

Verse 13

इत्युक्तः परमोदारो वसिष्ठेन महात्मना ॥१३॥प्रत्युवाच महातेजा वाक्यं परमधर्मवित् ।

మహాత్మ వశిష్ఠుడు ఇలా పలికినప్పుడు, పరమ ఉదారుడూ మహాతేజస్సుగలవాడూ పరమ ధర్మవేత్తయైన జనకుడు తగిన మాటలతో ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 14

कस्स्थितः प्रतिहारो मे कस्याज्ञा सम्प्रतीक्ष्यते ॥१४॥स्वगृहे को विचारोऽस्ति यथा राज्यमिदं तव ।

నీవెందుకు నిలిచి ఎదురుచూస్తున్నావు—ఏ ప్రతిహారుడు నిన్ను ఆపాడా? ఎవరి ఆజ్ఞను నిరీక్షిస్తున్నావు? స్వగృహంలోనే ఎందుకు సంకోచం? ఈ రాజ్యం నీదే అన్నట్లుగా ఉంది।

Verse 15

कृतकौतुकसर्वस्वा वेदिमूलमुपागताः ॥१५॥मम कन्या मुनिश्रेष्ठ दीप्ता वह्नेरिवार्चिषः ।

హే మునిశ్రేష్ఠా! నా కన్యలు సమస్త మంగళ-కౌతుకాది విధులను పూర్తిచేసి వేదిక మూలానికి వచ్చారు; వారు పవిత్ర అగ్ని జ్వాలలవలె దీప్తిమంతులుగా ప్రకాశిస్తున్నారు।

Verse 16

सज्जोऽहं त्वत्प्रतीक्षोऽस्मि वेद्यामस्यां प्रतिष्ठितः ॥१६॥अविघ्नं कुरुतां राजा किमर्थमवलम्बते ।

హే రాజా! నేను సిద్ధంగా ఉన్నాను; ఈ వేదికపై నిలిచి నీకోసం ఎదురుచూస్తున్నాను। క్రియ నిర్విఘ్నంగా సాగనివ్వండి—ఎందుకు ఆలస్యం?

Verse 17

तद्वाक्यं जनकेनोक्तं श्रुत्वा दशरथस्तदा ।प्रवेशयामास सुतान् सर्वानृषिगणानपि ॥१७॥

జనకుడు పలికిన మాటలు విని దశరథుడు అప్పుడు తన కుమారులందరినీ, సమస్త ఋషిగణాలనూ మంటపంలోకి ప్రవేశింపజేశాడు।

Verses 18-19

ततो राजा विदेहानां वसिष्ठमिदमब्रवीत् ॥१८॥कारयस्व ऋषे सर्वमृषिभिः सह धार्मिक ।रामस्य लोकरामस्य क्रियां वैवाहिकीं विभो ॥१९॥

అప్పుడు విదేహరాజు జనకుడు వసిష్ఠునితో ఇలా అన్నాడు— “ధర్మాత్ముడైన ఋషీ, విభో! ఇతర ఋషులతో కలిసి లోకానందస్వరూపుడైన శ్రీరాముని వైవాహిక క్రియలన్నిటిని విధివిధానంగా నిర్వహింపజేయుము।”

Verses 20-23

तथेत्युक्त्वा तु जनकं वसिष्ठो भगवानृषिः ।विश्वामित्रं पुरस्कृत्य शतानन्दं च धार्मिकम् ॥२०॥प्रपामध्ये तु विधिवत्वेदिं कृत्वा महातपाः ।अलञ्चकार तां वेदिं गन्धपुष्पै स्समन्ततः ॥२१॥सुवर्णपालिकाभिश्च छिद्रकुम्भैश्च साङ्कुरैः ।अङ्कुराढ्यैश्शरावैश्च धूपपात्रै स्सधूपकैः ॥२२॥शङ्खपात्रै स्स्रुवै स्स्रुग्भिः पात्रैरर्घ्याभिपूरितैः ।लाजपूर्णैश्च पात्रीभिरक्षतैरभिसंस्कृतैः ॥२३॥

జనకుని ఆజ్ఞ విని “తథాస్తు” అని పలికిన మహర్షి వసిష్ఠుడు, విశ్వామిత్రుని మరియు ధర్మాత్ముడైన శతానందుని ముందుంచి, మండప మధ్యలో విధి ప్రకారం వేదికను సిద్ధం చేశాడు. ఆపై వేదికను చుట్టూ సుగంధ పుష్పాలతోను, వివాహయజ్ఞానికి అవసరమైన సమస్త పవిత్ర పాత్ర-ద్రవ్యాలతోను—స్వర్ణపాత్రాలు, అంకురయుక్త రంధ్రకుంభాలు, అంకురసమృద్ధ శరావాలు, ధూపపాత్రాలు ధూపంతో, శంఖాకార పాత్రాలు, స్రువ-స్రుగ్, అర్ఘ్యపూరిత పాత్రాలు, లాజపూరిత పాత్రాలు, సంస్కరించిన అక్షతలు—అలంకరించాడు.

Verse 24

दर्भैस्समैस्समास्तीर्य विधिवन्मन्त्रपूर्वकम् ।अग्निमादाय वेद्यां तु विधिमन्त्रपुरस्कृतम् ॥२४॥जुहावाग्नौ महातेजा वसिष्ठो भगवानृषिः ।

సమంగా దర్భలను పరచి, విధిగా మంత్రపూర్వకంగా వేదికపై అగ్నిని స్థాపించాడు. ఆపై విధి‑మంత్రాల మార్గదర్శనంతో మహాతేజస్వి భగవాన్ ఋషి వశిష్ఠుడు ఆ అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించాడు।

Verses 25-26

ततस्सीतां समानीय सर्वाभरणभूषिताम् ॥२५॥समक्षमग्ने स्संस्थाप्य राघवाभिमुखे तदा ।अब्रवीज्जनको राजा कौसल्यानन्दवर्धनम् ॥२६॥

అనంతరం రాజు జనకుడు సమస్త ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన సీతను తీసుకొచ్చి, పవిత్ర అగ్నిసాక్షిగా రాఘవుని వైపు ముఖం చేసి నిలిపాడు; ఆ సమయంలో కౌసల్యానందవర్ధనుడైన రామునితో పలికాడు।

Verse 27

इयं सीता मम सुता सहधर्मचरी तव ।प्रतीच्छ चैनां भद्रं ते पाणिं गृह्णीष्व पाणिना ॥२७॥

‘ఈ సీత నా కుమార్తె; ఆమె నీకు సహధర్మచారిణి. ఆమెను స్వీకరించు—నీకు మంగళం కలుగుగాక. నీ చేతితో ఆమె చేతిని గ్రహించు.’

Verse 28

पतिव्रता महाभागा छायेवानुगता सदा ।इत्युक्त्वा प्राक्षिपद्राजा मन्त्रपूतं जलं तदा ॥२८॥

‘ఈ మహాభాగ్యవతి పతివ్రత సదా నీడవలె నీ వెంట అనుగమిస్తుంది।’ అని చెప్పి రాజు జనకుడు అప్పుడు మంత్రపూత జలాన్ని ప్రోక్షించాడు।

Verse 29

साधु साध्विति देवाना मृषीणां वदतां तदा ।देवदुन्दुभिर्निर्घोषः पुष्पवर्षो महानभूत् ॥२९॥

అప్పుడు దేవులు, మహర్షులు “సాధు, సాధు” అని స్తుతించారు. దేవదుందుభుల ఘోషం మ్రోగి, మహా పుష్పవృష్టి కురిసింది।

Verse 30

एवं दत्त्वा तदा सीतां मन्त्रोदकपुरस्कृताम् ।अब्रवीज्जनको राजा हर्षेणाभिपरिप्लुतः ॥३०॥

ఇలా మంత్రపూర్వకంగా పవిత్రజలాన్ని ముందుంచి, సీతను దానం చేసి, ఆనందంతో మునిగిపోయిన జనక రాజు పలికాడు.

Verse 31

लक्ष्मणागच्छ भद्रं ते ऊर्मिलामुद्यतां मया ।प्रतीच्छ पाणिं गृह्णीष्व माभूत्कालस्य पर्ययः ॥३१॥

“లక్ష్మణా, రా—నీకు మంగళం కలుగుగాక. నేను సిద్ధం చేసిన ఊర్మిళను స్వీకరించు. ఆమె పాణిని గ్రహించు; కాలవిలంబం కలుగనీయకు।”

Verse 32

तमेवमुक्त्वा जनको भरतं चाभ्यभाषत ।गृहाण पाणिं माण्डव्याः पाणिना रघुनन्दन ॥३२॥

లక్ష్మణునితో అలా చెప్పి జనకుడు భరతునితోనూ పలికెను—“ఓ రఘునందనా, నీ చేతితో మాండవీ పాణిని గ్రహించు।”

Verse 33

शत्रुघ्नं चापि धर्मात्मा अब्रवीज्जनकेश्वरः ।श्रुतकीर्त्या महाबाहो पाणिं गृह्णीष्व पाणिना ॥३३॥

అలాగే ధర్మాత్ముడైన జనకేశ్వరుడు శత్రుఘ్నునితోనూ పలికెను—“ఓ మహాబాహో, నీ చేతితో శ్రుతకీర్తి పాణిని గ్రహించు।”

Verse 34

सर्वे भवन्तस्सौम्याश्च सर्वे सुचरितव्रताः ।पत्नीभिस्सन्तु काकुत्स्था माभूत्कालस्य पर्ययः ॥३४॥

మీరు అందరూ సౌమ్యులు, అందరూ సుచరిత్రులు, వ్రతనిష్ఠులు. ఓ కాకుత్స్థులారా, మీ మీ భార్యలతో సంయోగమొందండి; కాలవిలంబం కలుగకూడదు.

Verse 35

जनकस्य वच श्शृत्वा पाणीन् पाणिभिरास्पृशन् ।चत्वारस्ते चतसृ़णां वसिष्ठस्य मते स्थिताः ॥३५॥

జనకుని వాక్యము విని, వశిష్ఠుని మతమున నిలిచి, ఆ నలుగురు రాజకుమారులు ఆ నలుగురు సోదరీమణుల చేతులను తమ చేతులతో స్పర్శించి స్వీకరించారు.

Verse 36

अग्निं प्रदक्षिणीकृत्य वेदिं राजानमेव च ।ऋषींश्चैव महात्मानस्सभार्या रघुसत्तमाः ॥३६॥यथोक्तेन तदा चक्रुर्विवाहं विधिपूर्वकम् ।

అప్పుడు రఘువంశశ్రేష్ఠులైన మహాత్మ రాజకుమారులు భార్యలతో కలిసి పవిత్ర అగ్ని, వేదిక, రాజు మరియు మహర్షులను ప్రదక్షిణ చేసి, చెప్పిన విధముగా శాస్త్రోక్తంగా వివాహక్రియను విధిపూర్వకంగా నిర్వహించారు.

Verse 37

काकुत्स्थैश्च गृहीतेषु ललितेषु च पाणिषु ॥३७॥पुष्पवृष्टिर्महत्यासीदन्तरिक्षात्सुभास्वरा ।

కాకుత్స్థులు ఆ సుకుమారమైన చేతులను గ్రహించినప్పుడు, ఆకాశమునుండి ప్రకాశవంతమైన, మధురనాదమయమైన మహా పుష్పవృష్టి కురిసింది.

Verses 38-39

दिव्यदुन्दुभिनिर्घोषैर्गीतवादित्रनिस्वनैः ॥३८॥ननृतुश्चाप्सरस्सङ्घा गन्धर्वाश्च जगुः कलम् ।विवाहे रघुमुख्यानां तदद्भुतमदृश्यत ॥३९॥

దివ్య దుందుభుల ఘోషతో, గీత-వాద్యాల నినాదములతో, అప్సరాసమూహాలు నర్తించగా గంధర్వులు మధురంగా గానము చేశారు. రఘువంశముఖ్యుల వివాహములో ఆ అద్భుత దృశ్యం దర్శనమైంది.

Verse 40

ईदृशे वर्तमाने तु तूर्योद्घुष्टनिनादिते ।त्रिरग्निं ते परिक्रम्य ऊहुर्भार्यां महौजसः ॥४०॥

ఉత్సవం కొనసాగుచుండగా తూర్యవాద్యాల ఘోషతో దిక్కులు మార్మోగెను; అప్పుడు ఆ మహాతేజస్వి యువరాజులు తమ తమ వధువులతో కలిసి పవిత్ర అగ్నిని మూడుసార్లు ప్రదక్షిణ చేసి వివాహక్రియను సంపూర్ణం చేసిరి।

Verse 41

अथोपकार्यां जग्मुस्ते सभार्या रघुनन्दनाः ।राजाऽप्यनुययौ पश्यंत्सर्षिसंघ स्सबान्धवः ॥४१॥

అనంతరం రఘునందనులు తమ భార్యలతో కలిసి తమకు నియమితమైన నివాసస్థానాల వైపు వెళ్లిరి; రాజు కూడా ఋషిసమూహముతోను బంధువులతోను వారిని చూచుచూ అనుసరించెను।