Sarga 69
एकोनसप्ततितमः सर्गः · Daśaratha’s Departure to Videha and Marriage Arrangements
बालकाण्ड
ఈ సర్గలో రాత్రి గడిచిన తరువాత రాజు దశరథుడు ఆచార్యులు, బంధువులతో కలిసి సుమంత్రునికి ఆజ్ఞలు ఇస్తాడు. కోశాధికారులు అపార ధనం, నానావిధ రత్నాలతో ముందుగా వెళ్లాలి; రథ-గజ-అశ్వ-పదాతి చతురంగిణీ సేన వాహనాలతో వెంటనే సిద్ధం కావాలి; జనకుని దూతలు తొందర కోరుతున్నందున ఆలస్యం కాకుండా వసిష్ఠ, వామదేవ, జాబాలి, కాశ్యప, మార్కండేయ, కాత్యాయనాది బ్రహ్మర్షులు ముందుగా ప్రయాణించాలి అని చెప్పాడు. ఆపై సమస్త పరివారం ప్రయాణించి నాలుగు రోజుల్లో విదేహదేశానికి చేరుతుంది. వారి రాక విని జనకుడు గౌరవాతిథ్య ఏర్పాట్లు చేసి, వృద్ధ దశరథుని ‘దిష్ట్యా’ అని మంగళవాక్యాలతో స్వాగతిస్తాడు. ఈ సమాగమాన్ని కుమారుల పరాక్రమఫలంగా పేర్కొని, వసిష్ఠాగమనాన్ని దేవలోకంలో ఇంద్రసమానమని ప్రశంసిస్తాడు; రఘువంశంతో బంధం వల్ల విఘ్నాలు తొలగి వంశగౌరవం పెరిగిందని ప్రకటిస్తాడు. ఉదయాన యజ్ఞం పూర్తైన తరువాత ఋషుల సమ్మతితో వివాహసంస్కారం జరగాలని కోరుతాడు. దశరథుడు ధర్మబద్ధమైన సంయత వాక్యాలతో ఆ ప్రతిపాదనను అంగీకరించి, ధర్మోపదేశానుసారం చేయుదునని నిశ్చయిస్తాడు. ఆ రాత్రి ఋషులు, రాజులు పరస్పర ఆనందంతో గడుపుతారు; జనకుడు యజ్ఞకర్మలను, తన కుమార్తెలకు సంబంధించిన మంగళక్రియలను సంపూర్ణం చేస్తాడు.
Shlokas
Verse 1
ततो रात्र्यां व्यतीतायां सोपाध्यायः सबान्धवः ।राजा दशरथो हृष्ट स्सुमन्त्रमिदमब्रवीत् ॥१॥
రాత్రి గడిచిన తరువాత, ఉపాధ్యాయులు మరియు బంధువులతో కూడిన హర్షితుడైన రాజు దశరథుడు సుమంత్రునితో ఈ విధంగా పలికెను।
Verse 2
अद्य सर्वे धनाध्यक्षा धनमादाय पुष्कलम् ।व्रजन्त्वग्रे सुविहिता नानारत्नसमन्विताः ॥२॥
ఈ రోజు సమస్త ధనాధ్యక్షులు సుసన్నద్ధులై నానావిధ రత్నసమన్వితమైన అపార ధనసామగ్రిని తీసుకొని ముందుగా అగ్రగాములై ప్రయాణించుగాక।
Verse 3
चतुरङ्गबलं चापि शीघ्रं निर्यातु सर्वशः ।ममज्ञासमकालं च यानयुग्यमनुत्तमम् ॥३॥
చతురంగ బలమును కూడా అన్ని దిక్కుల నుండీ శీఘ్రంగా బయలుదేరనియ్యుడి; నా ఆజ్ఞతో సమకాలముగా ఉత్తమోత్తమమైన యానములు వెంటనే సిద్ధమగునుగాక।
Verses 4-5
वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यपः ।मार्कण्डेयश्च दीर्घायुःऋषिः कात्यायनस्तथा ॥४॥एते द्विजाः प्रयान्त्वग्रे स्यन्दनं योजयस्व मे ।यथा कालात्ययो न स्या द्दूता हि त्वरयन्ति माम् ॥५॥
వసిష్ఠుడు, వామదేవుడు, జాబాలి, కాశ్యపుడు, దీర్ఘాయుష్మాన్ మార్కండేయుడు మరియు ఋషి కాత్యాయనుడు—ఈ ద్విజులు ముందుగా ప్రయాణించుగాక. నా స్యందనాన్ని (రథాన్ని) యోకించుము; కాలాత్యయం కలుగకూడదు, దూతలు నన్ను తొందరపెడుతున్నారు।
Verse 6
वचनात्तु नरेन्द्रस्य सा सेना चतुरङ्गिणी ।राजानमृषिभि स्सार्धं व्रजन्तं पृष्ठतोऽन्वगात् ॥६॥
నరేంద్రుని ఆజ్ఞవలన ఆ చతురంగ బలము, ఋషులతో కూడి ప్రయాణిస్తున్న రాజును వెనుకనుండి అనుసరించింది।
Verse 7
गत्वा चतुरहं मार्गं विदेहानभ्युपेयिवान् ।राजा तु जनक श्श्रीमान् श्श्रुत्वा पूजामकल्पयत् ॥७॥
నాలుగు దినాల మార్గం గమించి వారు విదేహదేశానికి చేరిరి. వారి రాకను విని శ్రీమాన్ జనకరాజు యథోచిత పూజా-సత్కారములను, అతిథ్యమును ఏర్పాటు చేసెను॥
Verse 8
ततो राजानमासाद्य वृद्धं दशरथं नृपम् ।जनको मुदितो राजा हर्षं च परमं ययौ ॥८॥
అనంతరం ఆనందితుడైన జనకరాజు వృద్ధ నృపుడు దశరథుని సమీపించి పరమ హర్షమును పొందెను॥
Verse 9
उवाच च नरश्रेष्ठो नरश्रेष्ठं मुदाऽन्वितः ।स्वागतं ते महाराज दिष्ट्या प्राप्तोऽसि राघव ॥९॥पुत्रयोरुभयोः प्रीतिं लप्स्यसे वीर्यनिर्जिताम् ।
ఆనందసంపన్నుడైన నరశ్రేష్ఠుడు జనకుడు నరశ్రేష్ఠుడు దశరథునితో పలికెను— “మహారాజా, స్వాగతం; రాఘవా, దైవానుగ్రహమున మీరు వచ్చితిరి. మీ ఉభయ పుత్రుల విషయమున వారి వీర్యవిజయముచే కలిగిన పరమ ప్రీతిని మీరు పొందుదురు॥”
Verse 10
दिष्ट्या प्राप्तो महातेजा वसिष्ठो भगवानृषिः ॥१०॥सह सर्वैर्द्विजश्रेष्ठैर्देवैरिव शतक्रतुः ।
దైవానుగ్రహముచేత మహాతేజస్సుగల భగవాన్ ఋషి వశిష్ఠుడు, సమస్త ద్విజశ్రేష్ఠులతో కూడ వచ్చెను—దేవులతో కూడిన శతక్రతువు (ఇంద్రుడు) వలె।
Verse 11
दिष्ट्या मे निर्जिता विघ्ना दिष्ट्या मे पूजितं कुलम् ॥११॥राघवै स्सह सम्बन्धाद्वीर्यश्रेष्ठैर्महात्मभिः ।
దైవానుగ్రహముచేత నా విఘ్నములు నివారించబడినవి; దైవానుగ్రహముచేత నా వంశము పూజింపబడినది—మహాత్ములైన, వీర్యశ్రేష్ఠులైన రాఘవులతో సంబంధమువలన।
Verse 12
श्वः प्रभाते नरेन्द्रेन्द्र निर्वर्तयितुमर्हसि ॥१२॥यज्ञस्यान्ते नरश्रेष्ठ विवाहमृषिसम्मतम् ।
హే నరేంద్రశ్రేష్ఠా, హే నరశ్రేష్ఠా! రేపు ఉదయాన్నే, యజ్ఞం పూర్తైన తరువాత, ఋషుల సమ్మతమైన వివాహకర్మను విధివిధానంగా నిర్వహించవలెను।
Verse 13
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऋषिमध्ये नराधिपः ॥१३॥वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठः प्रत्युवाच महीपतिम् ।
ఆ మాటలు విని, ఋషుల మధ్యనే నరాధిపతి—వాక్చాతుర్యంలో శ్రేష్ఠుడు—రాజుకు ప్రత్యుత్తరం పలికెను।
Verse 14
प्रतिग्रहो दातृवश श्श्रृतमेतन्मया पुरा ॥१४॥यथा वक्ष्यसि धर्मज्ञ तत्करिष्यामहे वयम् ।
ప్రతిగ్రహం దాత యొక్క ఇచ్ఛాధీనమని నేను పూర్వమే విన్నాను। హే ధర్మజ్ఞా! మీరు ఏ విధంగా ఆజ్ఞాపిస్తారో, మేము అచ్చంగా అలాగే చేస్తాము।
Verse 15
धर्मिष्ठं च यशस्यं च वचनं सत्यवादिनः ॥१५॥श्रुत्वा विदेहाधिपतिः परं विस्मयमागतः ॥
ఆ సత్యవాది పలికిన ధర్మమయమైన, యశస్సును పెంపొందించే వాక్యాలను విని విదేహాధిపతి పరమ విస్మయానికి లోనయ్యెను।
Verse 16
तत स्सर्वे मुनिगणाः परस्परसमागमे ॥१६॥हर्षेण महता युक्तास्तां निशामवसन् सुखम् ॥
ఆ తరువాత సమస్త మునిగణాలు పరస్పర సాంగత్యంలో మహా హర్షంతో నిండిపోయి, ఆ రాత్రిని సుఖంగా గడిపిరి।
Verse 17
राजा च राघवौ पुत्रौ निशाम्य परिहर्षितः ॥१७॥उवास परमप्रीतो जनकेन सुपूजितः ।
రాజు దశరథుడు తన రాఘవ పుత్రులైన రామలక్ష్మణులను చూచి పరమ హర్షమొందెను. జనకునిచే సుపూజితుడై అత్యంత ప్రీతితో అక్కడే నివసించెను॥
Verse 18
जनकोऽपि महातेजाः क्रियां धर्मेण तत्त्ववित् ॥१८॥यज्ञस्य च सुताभ्यां च कृत्वा रात्रिमुवास ह ।
మహాతేజస్సుగల, ధర్మతత్త్వవేత్త జనకుడు యజ్ఞసంబంధమైనదియు తన ఉభయ సుతలకైయు ధర్మానుసారంగా విధివిధానములతో క్రియలను నిర్వహించి, అనంతరం రాత్రి అక్కడే గడిపెను॥
Inside Sarga 69
Voices in this sarga
- Daśaratha
- Sumantra
- Janaka
- Vasiṣṭha (referenced/commended)
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the dharma-governed coordination of a royal mission: Daśaratha must respond promptly to Janaka’s summons while ensuring ritual propriety—sending wealth and jewels, mobilizing the caturaṅga army, and placing brahmin-sages in the lead to secure auspicious, legitimate proceedings.
The chapter teaches that public decisions gain legitimacy through alignment with ṛṣi-approved dharma: auspicious outcomes are framed as diṣṭi (providential favor), but they are realized through disciplined readiness, truthful speech, and adherence to ritual sequence (yajña completion followed by marriage).
Videha is the primary geographic focus, presented as Janaka’s realm of formal hospitality and sacrificial culture; culturally, the landmarks are the yajña venue, the courtly reception protocol (pūjā), and the ṛṣi-sammata vivāha performed at dawn after ritual completion.
Ask anything about Sarga 69 of the Valmiki Ramayana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
