Sarga 64

Verse 1

सुरकार्यमिदं रम्भे कर्तव्यं सुमहत्त्वया ।लोभनं कौशिकस्येह काममोहसमन्वितम् ॥१॥

హే రంభే! ఇది దేవకార్యము; అత్యంత మహత్తరమైనదైనందున నీవే దీనిని చేయవలెను—ఇక్కడ కౌశికుని కామమోహముతో ముంచెత్తి ప్రలోభపెట్టవలెను।

Verse 2

तथोक्ता साऽप्सरा राम सहस्राक्षेण धीमता ।व्रीडिता प्राञ्जलिर्वाक्यं प्रत्युवाच सुरेश्वरम् ॥२॥

ఓ రామా, బుద్ధిమంతుడైన సహస్రనేత్ర ఇంద్రుడు ఇలా పలికినప్పుడు, ఆ అప్సరస లజ్జతో చేతులు జోడించి దేవేశ్వరునికి ప్రత్యుత్తరం చెప్పింది।

Verse 3

अयं सुरपते घोरो विश्वामित्रो महामुनिः ।घोरमुत्सृजते क्रोधं मयि देव न संशयः ॥३॥ततो हि मे भयं देव प्रासादं कर्तुमर्हसि ।

ఓ సురపతే! ఈ మహాముని విశ్వామిత్రుడు అత్యంత భయంకరుడు. దేవా, సందేహం లేదు— నాపై ఘోరమైన కోపాన్ని విడిచిపెడతాడు. అందువల్ల ప్రభూ, నేను భయపడుతున్నాను; దయచేసి ప్రసన్నుడై క్షమాశ్రయం ప్రసాదించండి।

Verse 4

एवमुक्तस्तया राम रम्भया भीतया तदा ॥४॥तामुवाच सहस्राक्षो वेपमानां कृताञ्जलिम् ।

హే రామా! భయంతో పలికిన రంభా మాటలు విన్న సహస్రనేత్రుడైన ఇంద్రుడు, చేతులు జోడించి వణుకుతున్న ఆమెను అప్పుడు ఇలా పలికెను.

Verses 5-6

माभैषी रम्भे भद्रं ते कुरुष्व मम शासनम् ॥५॥कोकिलो हृदयग्राही माधवे रुचिरद्रुमे ।अहं कन्दर्पसहित स्स्थास्यामि तव पार्श्वतः ॥६॥

‘రంభా! భయపడకు, నీకు మంగళం కలుగుగాక. నా ఆజ్ఞను నెరవేర్చు. మాధవ ఋతువులో సుందర వృక్షాల మధ్య నేను కోకిలరూపం ధరించి హృదయహారిగా, కందర్పునితో కలిసి నీ పక్కనే నిలిచెదను.’

Verse 7

त्वं हि रूपं बहुगुणं कृत्वा परमभास्वरम् ।तमृषिं कौशिकं रम्भे भेदयस्व तपस्विनम् ॥७॥

‘రంభా! నీవు అనేక మనోహర గుణాలతో అలంకృతమైన అత్యంత ప్రకాశవంతమైన రూపాన్ని ధరించి, ఆ తపస్వి కౌశిక ఋషిని భ్రంశపరచి, ఆయన తపస్సు-సమాధిని భంగపరచు.’

Verse 8

सा श्रुत्वा वचनं तस्य कृत्वा रूपमनुत्तमम् ।लोभयामास ललिता विश्वामित्रं शुचिस्मिता ॥८॥

ఆయన మాటలు విని ఆమె అనుత్తమమైన రూపాన్ని ధరించింది; లలితగా, శుచిస్మితగా ఉన్న ఆమె విశ్వామిత్రుని మోహింపజేయసాగెను.

Verse 9

कोकिलस्य च शुश्राव वल्गु व्याहरतः स्वनम् ।सम्प्रहृष्टेन मनसा तत एनामुदैक्षत ॥९॥

అతడు కోకిల యొక్క మధురమైన, మనోహరమైన కూయు స్వరాన్ని విన్నాడు; ఆపై హర్షభరిత మనస్సుతో ఆమెను చూచెను.

Verse 10

अथ तस्य च शब्देन गीतेनाप्रतिमेन च ।दर्शनेन च रम्भाया मुनिस्सन्देहमागतः ॥१०॥

అప్పుడు ఆ పక్షి యొక్క అపూర్వమైన గీతధ్వనిని వినియు, అక్కడ రంభను దర్శించియు, ముని మనస్సులో సందేహము కలిగెను।

Verse 11

सहस्राक्षस्य तत्कर्म विज्ञाय मुनिपुङ्गवः ।रम्भां क्रोधसमाविष्ट श्शशाप कुशिकात्मजः ॥११॥

సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రుని ఈ కార్యమని తెలిసికొని, మునిశ్రేష్ఠుడైన కుశికపుత్రుడు విశ్వామిత్రుడు క్రోధావేశంతో రంభను శపించెను।

Verse 12

यन्मां लोभयसे रम्भे कामक्रोधजयैषिणम् ।दशवर्षसहस्राणि शैली स्थास्यसि दुर्भगे ॥१२॥

హే రంభా, దుర్భాగ్యవతీ! నేను కామక్రోధాలను జయించుటకు యత్నించుచుండగా నన్ను నీవు ప్రలోభపెట్టితివి; అందువల్ల నీవు దశసహస్ర సంవత్సరములు శిలగా నిలిచియుండెదవు।

Verse 13

ब्राह्मण स्सुमहातेजा स्तपोबलसमन्वितः ।उद्धरिष्यति रम्भे त्वां मत्क्रोधकलुषीकृताम् ॥१३॥

హే రంభా! తపోబలసంపన్నుడైన మహాతేజస్సు గల బ్రాహ్మణుడు ఒకనాడు నా క్రోధముచేత కలుషితమైన నిన్ను उद्धరించును।

Verse 14

एवमुक्त्वा महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ।अशक्नुवन् धारयितुं क्रोधं सन्तापमागतः ॥१४॥

ఇట్లు పలికిన మహాతేజస్సు గల మహాముని విశ్వామిత్రుడు క్రోధమును ఆపలేక దహనమయమైన సంతాపమునకు, పశ్చాత్తాపమునకు లోనయ్యెను।

Verse 15

तस्य शापेन महता रम्भा शैली तदाऽभवत् ।वचश्शृत्वा च कन्दर्पो महर्षेस्स च निर्गतः ॥१५॥

ఆ మహాశాపముచేత రంభా తక్షణమే శిలగా మారెను; మహర్షి వచనమును విని కందర్పుడును అక్కడినుండి తొలగి వెళ్లెను।

Verse 16

कोपेन स महातेजास्तपोऽपहरणे कृते ।इन्द्रियैरजितै राम न लेभे शान्तिमात्मनः ॥१६॥

హే రామ! క్రోధముచేత అతని తపోబలము హరింపబడినప్పుడు, ఆ మహాతేజస్సు గలవాడు—ఇంద్రియములను జయించలేక—ఆత్మలో శాంతిని పొందలేకపోయెను।

Verse 17

बभूवास्य मनश्चिन्ता तपोऽपहरणे कृते ।नैव क्रोधं गमिष्यामि न च वक्ष्ये कथञ्चन ॥१७॥

తపస్సు ఫలం హరించబడినప్పుడు అతని మనసులో ఈ సంకల్పం కలిగింది— “నేను ఇకపై ఎప్పటికీ కోపానికి లోనుకాను; ఏ విధంగానూ అటువంటి మాటలు పలకను।”

Verse 18

अथवा नोच्छवसिष्यामि संवत्सरशतान्यपि ।अहं विशोषयिष्यामि ह्यात्मानं विजितेन्द्रियः ॥१८॥

“లేదా వందల సంవత్సరాలైనా నేను శ్వాస కూడా తీసుకోను; ఇంద్రియాలను జయించి తపస్సుతో ఈ దేహాన్ని క్షీణింపజేస్తాను।”

Verse 19

तावद्यावद्धि मे प्राप्तं ब्राह्मण्यं तपसाऽऽर्जितम् ।अनुच्छवसन्नभुञ्जान स्तिष्ठेयं शाश्वतीस्समाः ॥१९॥न हि मे तप्यमानस्य क्षयं यास्यन्ति मूर्तयः ।

“తపస్సుతో సంపాదించిన బ్రాహ్మణ్యాన్ని నేను పొందే వరకు, నేను అనేక సంవత్సరాలు శ్వాస తీసుకోకుండా, భోజనం చేయకుండా నిలిచి ఉంటాను; తపస్సులో నిమగ్నుడైన నాకు అవయవాలు క్షయించవు।”

Verse 20

एवं वर्षसहस्रस्य दीक्षां स मुनिपुङ्गवः ॥२०॥चकाराप्रतिमां लोके प्रतिज्ञां रघुनन्दन ।

ఓ రఘునందనా! ఈ విధంగా ఆ మునిపుంగవుడు లోకంలో అపూర్వమైన ప్రతిజ్ఞను స్వీకరించాడు—వెయ్యి సంవత్సరాల దీక్షతో ఘోర తపస్సును ఆచరించాడు।