Sarga 40

Verse 1

. देवतानां वचश्श्रुत्वा भगवान्वै पितामहः ।प्रत्युवाच सुसन्त्रस्तान्कृतान्तबलमोहितान् ॥१॥

దేవతల వచనములు విని—విధి (కృతాంత) బలముచేత మోహితులై, అత్యంత భయపడిన ఆ దేవతలకు—భగవాన్ పితామహుడు బ్రహ్మదేవుడు ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 2

यस्येयं वसुधा कृत्स्ना वासुदेवस्य धीमतः ।कापिलं रूपमास्थाय धारयत्यनिशं धराम् ॥२॥तस्य कोपाग्निना दग्धा भविष्यन्ति नृपात्मजाः ।

ఈ సమస్త వసుధా ధీమంతుడైన వాసుదేవునిదే; ఆయన కపిల రూపాన్ని ధరించి నిరంతరం ఈ భూమిని ధరిస్తున్నాడు। ఆయన క్రోధాగ్నిచేత రాజపుత్రులు దగ్ధమగుదురు।

Verse 3

पृथिव्याश्चापि निर्भेदोऽदृष्ट एव सनातनः ॥३॥सगरस्य च पुत्राणां विनाशोऽदीर्घजीविनाम् ।

భూమి చీలిపోవడమూ ప్రాచీనకాలం నుంచే విధిచే నిర్ణయించబడినదే; అలాగే దీర్ఘాయుష్కులు కాని సగరపుత్రుల వినాశమూ.

Verse 4

पितामहवचश्श्रुत्वा त्रयस्त्रिंशदरिन्दम ॥४॥देवाः परमसंहृष्टाः पुनर्जग्मुर्यथागतम् ।

ఓ శత్రుదమనా, పితామహుడు బ్రహ్మదేవుని వచనాన్ని విని ముప్పైమూడు దేవతలు పరమానందంతో యథాగతంగా తిరిగి వెళ్లారు.

Verse 5

सगरस्य च पुत्राणां प्रादुरासीन्महात्मनाम् ॥५॥पृथिव्यां भिद्यमानायां निर्घातसमनिस्वनः ।

సగరుని మహాత్ములైన కుమారులు భూమిని చీల్చుచుండగా, వజ్రఘాతంలాంటి ఘోర గర్జనధ్వని ఉద్భవించింది।

Verse 6

ततो भित्वा महीं सर्वे कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् ॥६॥सहिता स्सगरास्सर्वे पितरं वाक्यमब्रुवन् ।

అనంతరం సగరపుత్రులందరు భూమిని చీల్చి, భక్తితో ప్రదక్షిణ చేసి, సమేతంగా తండ్రిని ఉద్దేశించి ఈ మాటలు పలికారు।

Verses 7-8

परिक्रान्ता मही सर्वा सत्त्ववन्तश्च सूदिताः ॥७॥देवदानवरक्षांसि पिशाचोरगकिन्नराः ।न च पश्यामहेऽश्वं तमश्वहर्तारमेव च ॥८॥किं करिष्याम भद्रं ते बुद्धिरत्र विचार्यताम् ।

“మేము భూమంతటిని శోధించాము; దేవ, దానవ, రాక్షస, పిశాచ, నాగ, కిన్నరాది బలవంతులైన అనేకులు సంహరింపబడ్డారు. అయినా ఆ అశ్వమూ, దానిని దొంగిలించినవాడూ కనబడలేదు. ఇక మేమేమి చేయాలి? మీకు శుభం కలుగుగాక—ఈ విషయమై మీ ఆలోచనతో నిర్ణయించండి।”

Verse 9

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा पुत्राणां राजसत्तमः ॥९॥समन्युरब्रवीद्वाक्यं सगरो रघुनन्दन ।

ఓ రఘునందన రామా! కుమారుల ఆ మాటలు విని, రాజశ్రేష్ఠుడైన సగరుడు కోపంతో ఉప్పొంగి ఇలా పలికాడు।

Verse 10

भूयः खनत भद्रं वो निर्भिद्य वसुधातलम् ॥१०॥अश्वहर्तारमासाद्य कृतार्थाश्च निवर्तथ ।

మళ్లీ తవ్వుడి—మీకు మంగళం కలుగుగాక—భూమి తలమును చీల్చి; అశ్వహర్తను కనుగొని, కార్యసిద్ధి అయిన తరువాత తిరిగి రండి।

Verse 11

पितुर्वचनमासाद्य सगरस्य महात्मनः ॥११॥षष्टिः पुत्रसहस्राणि रसातलमभिद्रवन् ।

మహాత్ముడు సగరుని పితృవచనమును స్వీకరించి, అతని అరవై వేల మంది కుమారులు రసాతలమునకు వేగముగా దూసుకెళ్లిరి।

Verse 12

खन्यमाने ततस्तस्मिन् ददृशुः पर्वतोपमम् ॥१२॥दिशागजं विरूपाक्षं धारयन्तं महीतलम् ।

ఆ ప్రాంతమును మరింత తవ్వుచుండగా, పర్వతసమానమైన విరూపాక్ష అనే దిశాగజము భూమితలమును ధరిస్తూ ఉండుటను వారు చూచిరి।

Verse 13

सपर्वतवनां कृत्स्नां पृथिवीं रघुनन्दन ॥१३॥शिरसा धारयामास विरूपाक्षो महागजः ।

ఓ రఘునందనా! విరూపాక్షుడనే మహాగజము పర్వతవనములతో కూడిన సమస్త భూమిని తన శిరస్సుపై ధరించెను।

Verse 14

यदा पर्वणि काकुत्स्थ विश्रमार्थं महागजः ॥१४॥खेदाच्चालयते शीर्षं भूमिकम्पस्तदाभवेत् ।

హే కాకుత్స్థ రామా! పర్వదినములలో ఆ మహాగజుడు విశ్రాంతి కోరి అలసటతో తన శిరస్సును కదిలించినప్పుడు, అప్పుడు భూమి కంపించి భూకంపము కలుగుతుంది.

Verse 15

तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा दिशापालं महागजम् ॥१५॥मानयन्तो हि ते राम जग्मुर्भित्त्वा रसातलम् ।

హే రామా! దిక్పాలుడైన ఆ మహాగజుని గౌరవించి వారు ప్రదక్షిణ చేసి, అనంతరం భూమిని చీల్చుకొని రసాతలంలోకి దిగిపోయారు.

Verses 16-17

ततः पूर्वां दिशं भित्त्वा दक्षिणां बिभिदुः पुनः ॥१६॥दक्षिणस्यामपि दिशि ददृशुस्ते महागजम् ।महापद्मं महात्मानं सुमहत्पर्वतोपमम् ॥१७॥शिरसा धारयन्तं ते विस्मयं जग्मुरुत्तमम् ।

అనంతరం వారు తూర్పు దిశను చీల్చి మళ్లీ దక్షిణ దిశలోనికి ప్రవేశించారు. దక్షిణ దిశలో వారు మహాగజుడైన మహాపద్ముని దర్శించారు—మహాత్ముడు, పర్వతసమానంగా విస్తారుడు—తన శిరస్సుపై భూమిని ధరించి ఉన్నవాడిని చూచి వారు పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యారు.

Verse 18

ततः प्रदक्षिणं कृत्वा सगरस्य महात्मनः ॥१८॥षष्टिः पुत्रसहस्राणि पश्चिमां बिभिदुर्दिशम् ।

ఆపై మహాత్ముడైన సగరుని అరవై వేల మంది కుమారులు భక్తితో ప్రదక్షిణ చేసి పశ్చిమ దిశను చీల్చారు.

Verse 19

पश्चिमायामपि दिशि महान्तमचलोपमम् ॥१९॥दिशागजं सौमनसं ददृशुस्ते महाबलाः ।

పశ్చిమ దిశలోనూ ఆ మహాబలులు సౌమనస అనే దిక్గజాన్ని దర్శించారు—అతడు మహత్తరుడు, పర్వతసమానంగా విస్తారమైనవాడు।

Verse 20

तं ते प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चापि निरामयम् ।खनन्त स्समुपक्रान्ता दिशं हैमवतीं ततः ॥२०॥

అతనికి ప్రదక్షిణ చేసి, క్షేమం అడిగి, ఆపై వారు తవ్వుతూ హిమవద్భిముఖ ఉత్తర దిశ వైపు ముందుకు సాగారు।

Verse 21

उत्तरस्यां रघुश्रेष्ठ ददृशुर्हिमपाण्डुरम् ॥२१॥भद्रं भद्रेण वपुषा धारयन्तं महीमिमाम् ।

ఓ రఘుశ్రేష్ఠా! ఉత్తర దిశలో వారు హిమంలా తెల్లని భద్ర అనే దిక్గజాన్ని చూశారు; అతడు మంగళకరమైన వపుతో ఈ భూమిని ధరిస్తున్నాడు।

Verse 22

समालभ्य तत स्सर्वे कृत्वा चैनं प्रदक्षिणम् ॥२२॥षष्टिः पुत्रसहस्राणि बिभिदुर्वसुधातलम् ।

అనంతరం వారందరూ అతనిని స్పర్శించి ప్రదక్షిణ చేశారు; ఆపై ఆ అరవై వేల మంది కుమారులు భూమి ఉపరితలాన్ని చీల్చుకొని ముందుకు సాగారు।

Verse 23

ततः प्रागुत्तरां गत्वा सागराः प्रथितां दिशम् ॥२३॥रोषादभ्यखनन् सर्वे पृथिवीं सगरात्मजाः ।

అనంతరం వారు ప్రసిద్ధమైన ఈశాన (ఉత్తర‑తూర్పు) దిశకు వెళ్లి, కోపంతో ప్రేరితులై సగరపుత్రులందరూ భూమిని తవ్వసాగారు।

Verses 24-25

ते तु सर्वे महात्मानो भीमवेगा महाबलाः ॥२४॥ददृशुः कपिलं तत्र वासुदेवं सनातनम् ।हयं च तस्य देवस्य चरन्तमविदूरतः ॥२५॥प्रहर्षमतुलं प्राप्तास्सर्वे ते रघुनन्दन ।

ఆ మహాత్ములు, వేగవంతులు మరియు మహాబలులు అయిన సగరపుత్రులు అక్కడ సనాతన వాసుదేవుడైన కపిలుని చూశారు; అలాగే ఆ దివ్యుని అశ్వం కూడా సమీపంలో మేత మేస్తూ కనిపించింది। ఓ రఘునందనా, వారందరికీ అపూర్వ ఆనందం కలిగింది।

Verses 26-27

ते तं हयवरं ज्ञात्वा क्रोधपर्याकुलेक्षणाः ॥२६॥खनित्रलाङ्गलधरा नानावृक्षशिलाधराः ।अभ्यधावन्त सङ्क्रुद्धास्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रुवन् ॥२७॥

శ్రేష్ఠ అశ్వాన్ని గుర్తించి, కోపంతో కలవరపడిన చూపులతో వారు—గొడ్డళ్లు, నాగళ్లు పట్టుకొని, చెట్లు మరియు రాళ్లు మోసుకుంటూ—క్రోధంతో పరుగెత్తి వచ్చి, “ఆగు! ఆగు!” అని కేకలు వేశారు।

Verse 28

अस्माकं त्वं हि तुरगं यज्ञीयं हृतवानसि ।दुर्मेधस्त्वं हि सम्प्राप्तान् विद्धि नस्सगरात्मजान् ॥२८॥

నీవు మా యజ్ఞాశ్వాన్ని అపహరించావు. ఓ దుర్బుద్ధివాడా, ఇక్కడికి వచ్చిన మేము సగరుని కుమారులమని తెలుసుకో.

Verse 29

श्रुत्वा तु वचनं तेषां कपिलो रघुनन्दन ।रोषेण महताऽऽविष्टो हुङ्कारमकरोत्तदा ॥२९॥

వారి మాటలు విని, ఓ రఘునందనా, కపిల మహర్షి మహా కోపంతో ఆవిష్టుడై అప్పుడు భయంకరమైన ‘హుం’కారాన్ని చేశాడు.

Verse 30

ततस्तेनाप्रमेयेन कपिलेन महात्मना ।भस्मराशीकृतास्सर्वे काकुत्स्थ सगरात्मजाः ॥३०॥

ఆ తరువాత, ఓ కాకుత్స్థా, అప్రమేయ శక్తిగల మహాత్ముడు కపిలుడు సగరుని కుమారులందరినీ భస్మరాశులుగా చేశాడు.