Valmiki Ramayana 2.72.10: Ayodhya Kanda, Sarga 72, Shloka 10

भरतस्य मातृसदनगमनं कैकेय्या दारुणवृत्तान्तकथनं च

Bharata in Kaikeyi’s apartments: revelation of Daśaratha’s death and Rāma’s exile

Devanagari script

राजवाक्यहरैर्दूतैस्त्वर्यमाणोऽहमागतः ।

यदहं प्रष्टुमिच्छामि तदम्बा वक्तुमर्हति ॥१०॥

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.72.10

Transliteration

rājavākyaharair dūtaiḥ tvaryamāṇo 'ham āgataḥ |

yad ahaṃ praṣṭum icchāmi tad ambā vaktum arhati ||10||

Translation

రాజాజ్ఞను మోసుకొచ్చిన దూతల చేత తొందరపెట్టబడి నేను వచ్చాను। అమ్మా, నేను అడగదలచిన దానికి మీరు సమాధానం చెప్పుట యుక్తం।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• राजवाक्यहरैः: by royal-message-bearing
• राजवाक्यहरैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: rāja + vākya + hara (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: राज्ञः वाक्यं हरन्ति इति; पुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (Instr. pl)

• दूतैः: by messengers
• दूतैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: dūta (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया बहुवचन (Instr. pl)

• त्वर्यमाणः: being hastened/urged
• त्वर्यमाणः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: tvar yamāna (कृदन्त-प्रातिपदिक; √tvar त्वृ/त्वर् (धातु))
• Form: वर्तमानकृदन्त (शानच्/यमान), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg); कर्मणि/भावे—'being hurried'

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा एकवचन (Nom. sg)

• आगतः: came
• आगतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: āgata (कृदन्त-प्रातिपदिक; ā + √gam गम् (धातु))
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; कर्तरि—'I have come'

• यत्: what/that which
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: yad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Acc. sg); सम्बन्धक (relative)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा एकवचन (Nom. sg)

• प्रष्टुम्: to ask
• प्रष्टुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: pra + √śas/√prach (प्रच्छ् धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive): 'to ask'

• इच्छामि: I wish
• इच्छामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √iṣ (इष् धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Acc. sg); तद्-सम्बन्धक (correlative)

• अम्बा: mother
• अम्बा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ambā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom. sg)

• वक्तुम्: to say
• वक्तुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: √vac (वच् धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive): 'to tell/say'

• अर्हति: ought/is fit
• अर्हति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √arh (अर्ह् धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Context

Urged upon by the messengers carrying out the orders of the king, I have come. You, O mother, should answer the questions. I wish to ask you.

Characters & Entities

• Bharata
• Kaikeyī
• Dūtas (royal messengers)
• Rājā (Daśaratha, implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as truthful inquiry and accountability: Bharata requests a clear answer in a situation involving royal orders and urgency.

What is the narrative situation?

Bharata has been summoned back by royal messengers and now questions Kaikeyī to understand what has occurred.

Which character virtue is emphasized?

Straightforwardness and respect—he speaks firmly yet addresses her as 'mother' and seeks truth properly.