Valmiki Ramayana 2.65.4: Ayodhya Kanda, Sarga 65, Shloka 4

अयोध्याकाण्डे पञ्चषष्टितमः सर्गः · Daśaratha’s Death Discovered in the Palace

Morning Rites Turn to Lament

Setting: अयोध्या-राजप्रासादः (सभामण्डप/अन्तःपुर-समीपः)Places named: राजकुल (अर्थतः)

Devanagari script

ततस्तु स्तुवतां तेषां सूतानां पाणिवादकाः ।

अपदानान्युदाहृत्य पाणिवादा नवादयन् ॥४॥

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.65.4

Transliteration

tatas tu stuvatāṁ teṣāṁ sūtānāṁ pāṇivādakāḥ |

apadānāny udāhṛtya pāṇivādā navādayan ||4||

Translation

అప్పుడు ఆ సూతులు స్తుతించుచుండగా, పాణివాదకులు రాజుని ఖ్యాతిగాంచిన కీర్తికథలను ఉద్ఘాటించి లయబద్ధంగా చప్పట్ల నాదమును మ్రోగించిరి।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ततः: then
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; देश/काल-निर्देशक (then/thereupon)
• Role: Sambandha (सम्बन्ध/क्रम)

• तु: then/indeed
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक (but/and then)
• Role: Sambandha (सम्बन्ध)

• स्तुवताम्: of those praising
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु) → स्तुवत् (कृदन्त, शतृ)
• Form: शतृ-कृदन्त; पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन; सूतानाम् इति विशेषणम्
• Role: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)

• तेषाम्: of them
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन
• Role: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)

• सूतानाम्: of the bards
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन
• Role: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)

• पाणिवादकाः: hand-clappers
• Type: Noun
• Root: पाणि + वादक (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन
• Role: Karta (कर्ता)
• Compound: Tatpurusha

• अपदानानि: deeds/episodes
• Type: Noun
• Root: अपदान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; बहुवचन
• Role: Karma (कर्म)

• उदाहृत्य: having cited
• Type: Indeclinable
• Root: उद् + आ + हृ (धातु) → उदाहृत्य (क्त्वा)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप कृदन्त (gerund/absolutive): having cited/mentioned
• Role: Sambandha (सम्बन्ध/पूर्वकालिक क्रिया)

• पाणिवादाः: hand-claps
• Type: Noun
• Root: पाणि + वाद (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; बहुवचन
• Role: Karma (कर्म)
• Compound: Tatpurusha

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेधार्थक (negation particle)
• Role: Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)

• अवादयन्: made resound/clapped
• Type: Verb
• Root: अव + वद् (धातु) → अवादय (णिच्) (तिङन्त)
• Form: लङ्-लकार; प्रथम-पुरुष; बहुवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोगः (causative: made sound/played)
• Role: Kriya (क्रिया)

Sandhi Notes

• अपदानान्युदाहृत्य→अपदानानि+उदाहृत्य
• नवादयन्→न+अवादयन्

Context

While the bards sang the praise of the king, those who praise clapping their palms clapped, citing the wonderful deeds of Dasaratha.

The teaching

राज्ञः यशः धर्मकर्मणां स्मारकं; कीर्तिगानं समाजे आदर्श-स्थापनाय साधनम्।

Ethical theme

राजधर्म/सांस्कृतिक-परम्परा

Devotion and practice

ताल-युक्त-कीर्तनं मनः-एकाग्रतायै; शुभ-श्रवणेन चित्त-प्रसादः।

Form of praise

Stuti (a hymn of praise)

Mood and themes

Rasa

Vira (heroism), with Adbhuta (wonder)

Mood

तालबद्ध, कीर्तिमय, उत्सव

Themes

• Itihasa
• Maryada
• Dharma

Symbolism

Cross references

Meter and recitation

Characters & Entities

• sūta (bards/panegyrists)
• rājā (Daśaratha, implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is supported by remembrance of worthy deeds: public recitation of a ruler’s apadāna functions as moral education and social validation of righteous kingship.

What is the narrative situation?

Court performers accompany bardic praise with rhythmic clapping, recounting notable deeds in a celebratory palace setting.

Which character virtue is emphasized?

Gratitude and civic admiration—preserving a ruler’s reputation through collective performance and recollection.