Valmiki Ramayana 2.47.6: Ayodhya Kanda, Sarga 47, Shloka 6

अयोध्यायाः पौरविलापः

Lament of the Citizens of Ayodhya on Rama’s Absence

Devanagari script

यो नः सदा पालयति पिता पुत्रानिवौरसान्।कथं रघूणां स श्रेष्ठस्त्यक्त्वा नो विपिनं गतः।।।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.47.6

Transliteration

yo naḥ sadā pālayati pitā putrān ivaurasān | kathaṃ raghūṇāṃ sa śreṣṭhas tyaktvā no vipinaṃ gataḥ ||

Translation

తండ్రి తన ఔరస పుత్రులను కాపాడినట్లే ఎల్లప్పుడూ మమ్మల్ని రక్షించినవాడు—ఆ రఘువంశశ్రేష్ఠుడు మమ్మల్ని విడిచి వనానికి ఎలా వెళ్లాడు?

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• yaḥ: who
• yaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yad (यद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• naḥ: of us
• naḥ: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: asmad (अस्मद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (genitive), बहुवचनम्; अस्माकम् (of us)

• sadā: always
• sadā: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: sadā (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (always)

• pālayati: protects
• pālayati: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pāl (पाल् धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• pitā: father
• pitā: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: pitṛ (पितृ प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• putrān: sons
• putrān: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: putra (पुत्र प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• iva: like
• iva: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: iva (अव्यय)
• Form: उपमानवाचक-अव्यय (particle of comparison)

• aurasān: own-born
• aurasān: Visheshana (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: aurasa (औरस प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; पुत्रान् इति विशेषणम् (born of one’s own body)

• katham: how
• katham: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: katham (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय

• raghūṇām: of the Raghus
• raghūṇām: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: raghu (रघु प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम् (among/of the Raghus)

• saḥ: he
• saḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• śreṣṭhaḥ: the best
• śreṣṭhaḥ: Visheshana (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: śreṣṭha (श्रेष्ठ प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सः इति विशेषणम् (superlative sense)

• tyaktvā: having left
• tyaktvā: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: tyaj (त्यज् धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभावः; पूर्वकालिक-क्रिया (having abandoned)

• naḥ: us
• naḥ: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: asmad (अस्मद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्तिः (accusative), बहुवचनम्; अस्मान् (us)

• vipinam: forest
• vipinam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vipina (विपिन प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• gataḥ: has gone
• gataḥ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: gam (गम् धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Context

Fie on this sleep which robbed us of our senses. We are unable to see (now) that broad-chested and mighty-armed Rama.

Characters & Entities

• Rāma
• Raghu dynasty (Raghūṇām)
• Forest (vipina)
• Ayodhyā (implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It underscores rājadharma: the ruler’s duty is protective care, likened to a father’s duty toward children.

What is the narrative situation?

Citizens recall Rāma’s protective nature and cannot comprehend his forest-exile departure.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s guardianship and benevolence—treating subjects with familial responsibility.