Valmiki Ramayana 2.118.9: Ayodhya Kanda, Sarga 118, Shloka 9

अनसूयोपदेशः तथा सीताया स्वयंवरकथा

Anasuya’s Counsel and Sita’s Swayamvara Narrative

Devanagari script

नवीकृतं तु तत्सर्वं वाक्यैस्ते धर्मचारिणि।पतिशुश्रूषणान्नार्यास्तपो नान्यद्विधीयते।।2.118.9।।

Sanskrit recitationValmiki Ramayana 2.118.9

Transliteration

navīkṛtaṁ tu tat sarvaṁ vākyais te dharma-cāriṇi | pati-śuśrūṣaṇān nāryās tapo nānyad vidhīyate || 2.118.9 ||

Translation

ధర్మాన్ని ఆచరించే ఓ స్త్రీ, నీ మాటలతో ఆ ఉపదేశమంతా నాకు మళ్లీ నూతనంగా స్పష్టమైంది; ఎందుకంటే భార్యకు భర్తసేవకన్నా వేరే తపస్సు విధించబడలేదు।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• नवीकृतम्: renewed/reminded afresh
• नवीकृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: नव-√कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘नवीनं कृतम्/पुनः स्मारितम्’

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वय-अव्यय (particle)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘तत् सर्वम्’ इत्यत्र निर्देशः

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्—‘तत्’

• वाक्यैः: by (your) words
• वाक्यैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental 3rd), बहुवचन

• ते: your
• ते: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/Genitive 6th), एकवचन; ‘तव’ अर्थे

• धर्मचारिणि: O follower of dharma
• धर्मचारिणि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: धर्म-चारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (धर्मं चरति)

• पति-शुश्रूषणात्: from service to the husband (i.e., beyond it)
• पति-शुश्रूषणात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: पति-शुश्रूषण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/Ablative 5th), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (पतेः शुश्रूषणम्)

• नार्याः: of a woman
• नार्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/Genitive 6th), एकवचन; ‘नार्याः तपः’

• तपः: austerity/ascetic practice
• तपः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/Subject), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/negator)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• अन्यत्: other
• अन्यत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘तपः’ इत्यस्य विशेषणम्

• विधीयते: is prescribed/laid down
• विधीयते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-धा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)

Context

My father, on his own accord, bestowed Urmila, my younger sister of chaste and of pleasing appearance as wife to Lakshmana.

Characters & Entities

• Sītā
• Anasūyā
• husband (pati, i.e., Rāma implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse frames marital dharma as a disciplined vow: a wife’s highest tapas is faithful, conscientious service to her husband.

What is the narrative situation?

After hearing Anasūyā’s counsel, Sītā says it has revived earlier teachings from her elders regarding wifely duty.

Which character virtue is emphasized?

Devotion and moral clarity—Sītā affirms a single-minded commitment to her chosen dharmic path in marriage.