Sarga 114

Verse 1

स्निग्धगम्भीरघोषेण स्यन्दनेनोपयान्प्रभुः ।अयोध्यां भरतः क्षिप्रं प्रविवेश महायशाः ॥१॥

స్నిగ్ధమైన, గంభీరమైన ధ్వని కలిగిన రథంలో ప్రయాణిస్తూ మహాయశస్సుగల ప్రభువు భరతుడు త్వరగా అయోధ్యలో ప్రవేశించాడు.

Verse 2

बिडालोलूकचरितामालीननरवारणाम् ।तिमिराभ्याहतां कालीमप्रकाशां निशामिव ॥२॥

అది నిశే స్వయంగా వచ్చినట్లే—నల్లగా, ప్రకాశరహితంగా, ఘోర తమస్సుతో కప్పబడి; అక్కడ పిల్లులు, గుడ్లగూబలు సంచరించగా, మనుష్యులూ గజాలూ ఎక్కడా కనబడలేదు।

Verse 3

राहुशत्रोः प्रियां पत्नीं श्रिया प्रज्वलितप्रभाम् ।ग्रहेणाभ्युत्थितेनैकां रोहिणीमिव पीडिताम् ॥३॥

ఆమె రాహుశత్రువైన చంద్రుని ప్రియపత్నీ రోహిణిలా కనిపించింది—ఒకప్పుడు శ్రీతో ప్రకాశించినది, ఇప్పుడు ఒంటరిగా; ఉదయించి బలపడిన శత్రుగ్రహం పట్టుకుని పీడించినట్లుగా.

Verse 4

अल्पोष्णक्षुब्धसलिलां घर्मोत्तप्तविहङ्गमाम् ।लीनमीनझषग्राहां कृशां गिरिनदीमिव ॥४॥

ఆమె క్షీణమైన గిరినదిలా అనిపించింది—నీరు స్వల్పంగా, వేడిగా, కలతచెందినట్లు; ఎండతాపానికి పక్షులు తపించినట్లు; చేపలు, గ్రాహాలు అంతరించిపోయి—ఎండిపోయి దరిద్రంగా.

Verse 5

विधूमामिव हेमाभामध्वराग्ने स्समुत्थिताम् ।हविरभ्युक्षितां पश्चाच्छिखां विप्रलयं गताम् ॥५॥

అయోధ్య యజ్ఞాగ్నిలోనుండి లేచే ధూమరహితమైన స్వర్ణప్రభ శిఖలా కనిపించింది; కాని హవిస్సుతో అభ్యుక్తమై చివరకు ఆ శిఖ ఎలా శాంతించి లయమవుతుందో అలా నిశ్శబ్దమైంది।

Verse 6

विध्वस्तकवचां रुग्णगजवाजिरथध्वजाम् ।हतप्रवीरामापन्नां चमूमिव महाहवे ॥६॥

అది మహాయుద్ధంలోని సేనలా కనిపించింది—కవచాలు ధ్వంసమై, ఏనుగులు-గుర్రాలు గాయపడి, రథాలు-ధ్వజాలు విరిగి, వీరులు హతులై, సమస్త సేన ఆపదలో పడినట్లుగా।

Verse 7

सफेनां सस्वनां भूत्वा सागरस्य समुत्थिताम् ।प्रशान्तमारुतोद्धूतां जलोर्मिमिव निस्स्वनाम् ॥७॥

అది సముద్ర తరంగంలా—మొదట నురగతో, గర్జనతో పైకి లేచింది; తరువాత శాంతమైన గాలిచేత తోసుకుపోయి నిశ్చలమై నిశ్శబ్దమైంది।

Verse 8

त्यक्तां यज्ञायुधैः सर्वैरभिरूपैश्च याजकैः ।सुत्याकाले सुनिर्वृत्ते वेदिं गतरवामिव ॥८॥

అది సుత్యాకాలం పూర్తిగా ముగిసిన తరువాత వదిలివేయబడిన వేదికలా—అందమైన యాజకులు, సమస్త యజ్ఞోపకరణాలు ఉన్నా, ఆ స్థలంలోని రవం అంతా నిశ్శబ్దమైనట్లుగా।

Verse 9

गोष्ठमध्ये स्थितामार्तामचरन्तीं तृणं नवम् ।गोवृषेण परित्यक्तां गवां पक्तिमिवोत्सुकाम् ॥९॥

అది గోష్ఠమధ్య నిలిచిన ఆవుల వరుసలా—వేదనతో, కొత్త గడ్డిని మేయక, వృషభుడిచే విడిచిపెట్టబడి, ఆతురతతో తపించేలా కనిపించింది।

Verse 10

प्रभाकराद्यै स्सुस्निग्धैः प्रज्वलद्भिरिवोत्तमैः ।वियुक्तां मणिभिर्जात्यैर्नवां मुक्तावलीमिव ॥१०॥

అయోధ్య, ప్రభాకరాది ఉత్తమమైన స్నిగ్ధంగా మెరుస్తూ జ్వలించే జాతి మణులు విడిపోయిన ఒక కొత్త ముత్యాల హారంలా కనిపించింది.

Verse 11

सहसा चलितां स्थानान्महीं पुण्यक्षयाद्गताम् ।संवृतद्युतिविस्तारां तारामिव दिवश्च्युताम् ॥११॥

అయోధ్య హఠాత్తుగా తన స్థానమునుండి చలించి, పుణ్యక్షయమువలన భూమికి దిగివచ్చినట్లుగా కనిపించింది. ఆమె విస్తారమైన కాంతి ఆవరించబడినది—ఆకాశమునుండి పడిన తారవలె అనిపించింది॥

Verse 12

पुष्पनद्धां वसन्तान्ते मत्तभ्रमरनादिताम् ।द्रुतदावाग्नि विप्लुष्टां क्लान्तां वनलतामिव ॥१२॥

వసంతాంతమున పుష్పమాలలతో అలంకృతమై, మత్తభ్రమరనాదములతో మ్రోగిన అయోధ్య, ఇప్పుడు వేగంగా వ్యాపించిన దావాగ్నిచే దగ్ధమై—క్లాంతమైన వనలతవలె కనిపించింది॥

Verse 13

सम्मूढनिगमांस्तब्धां संक्षिप्तविपणापणाम् ।प्रच्छन्नशशिनक्षत्रां द्यामिवाम्बुधरैर्वृताम् ॥१३॥

వ్యాపారులు అయోమయమై, నగరం నిశ్చలమై, విపణులు-అపణులు మూసివేయబడ్డాయి. అయోధ్య మేఘావృత ఆకాశంలా—అందులో చంద్రనక్షత్రాలు దాగినట్లుగా కనిపించింది॥

Verse 14

क्षीणपानोत्तमैर्भग्नैः शरावैरभिसंवृताम् ।हतशौण्डामिव ध्वस्तांं पानभूमिमसंस्कृताम् ॥१४॥

ఉత్తమ మద్యం క్షీణించి, విరిగిన పాత్రలు చెల్లాచెదురుగా ఉన్నాయి; మత్తులో ఉన్న పానకులు హతులైనట్లుగా—అశుచిగా ధ్వంసమైన పానస్థలంలా అయోధ్య కనిపించింది॥

Verse 15

वृक्णभूमितलां निम्नां वृक्णपात्रैस्समावृताम् ।उपयुक्तोदकां भग्नां प्रपां निपतितामिव ॥१५॥

భూమితలం చీలిపోయి లోతైన గోతిలా మారి, విరిగిన పాత్రలతో నిండింది; నీరు కూడా వినియోగమై తరిగిపోయింది—అయోధ్య కూలిపోయిన ప్రపా (నీటిచాట) వలె కనిపించింది॥

Verse 16

विपुलां विततां चैव युक्तपाशां तरस्विनाम् ।भूमौ बाणैर्विनिष्कृत्तां पतितां ज्यामिवायुधात् ॥१६॥

అది నేలపై అస్త్రం నుండి విడిచిన ధనుర్జ్యలా పడి ఉంది—విస్తారంగా, బాగా లాగబడి, బంధన-పాశాలతో యుక్తంగా; కాని బాణాలతో కోసివేయబడి కింద పడిపోయింది।

Verse 17

सहसा युद्धशौण्डेन हयारोहेण वाहिताम् ।निहतां प्रतिसैन्येन वडवामिव पातिताम् ॥१७॥

అది యుద్ధనిపుణుడైన అశ్వారోహి అకస్మాత్తుగా వేగంగా నడిపించిన వడవలాంటిది; కాని ప్రత్యర్థి సైన్యం దానిని హతమార్చి నేలకూల్చింది।

Verse 18

शुष्कतोयां महामत्स्यैः कूर्मैश्च बहुभिर्वृताम् ।प्रभिन्नतटविस्तीर्णां वापीमिव हृतोत्पलाम् ॥१८॥

అది నీరు ఎండిపోయిన ఒక వాపిలా—అనేక మహామత్స్యాలు, కూర్మాలతో నిండినది; తీరాలు పగిలి విస్తరించినవి, కమలాలు హరించబడినవి।

Verse 19

पुरुषस्याप्रहृष्टस्य प्रतिषिद्धानुलेपनाम् ।सन्तप्तामिव शोकेन गात्रयष्टिमभूषणाम् ॥१९॥

అది ఆనందరహిత పురుషుని దేహంలా—అనులేపనం నిషిద్ధమై, ఆభరణాలు లేని; శోకంతో దగ్ధమైనట్లుగా, కేవలం అవయవాల కంకాలమాత్రంగా మిగిలింది।

Verse 20

प्रावृषि प्रविगाढायां प्रविष्टस्याभ्रमण्डलम् ।प्रच्छन्नां नीलजीमूतैर्भास्करस्य प्रभामिव ॥२०॥

ప్రావృట్ ఋతువు గాఢమై నీలమేఘమండలం ఆవరించినప్పుడు సూర్యుని ప్రభ ఎలా మరుగున పడుతుందో, అలాగే అది కూడా ఆవరితమై కనిపించింది।

Verse 21

भरतस्तु रथस्थ स्सन् श्रीमान्दशरथात्मजः ।वाहयन्तं रथश्रेष्ठं सारथिं वाक्यमब्रवीत् ॥२१॥

శ్రీమంతుడైన దశరథాత్మజుడు భరతుడు రథంలో కూర్చొని, ఆ శ్రేష్ఠ రథాన్ని నడిపిస్తున్న సారథితో ఈ మాటలు పలికాడు।

Verse 22

किं नु खल्वद्य गम्भीरो मूर्छितो न निशम्यते ।यथापुरमयोध्यायां गीतवादित्रनिस्वनः ॥२२॥

ఈ రోజు అయోధ్యలో పూర్వంలా గీతాలు, వాద్యాల ఆ గంభీరంగా ఉప్పొంగే నాదం ఎందుకు వినిపించడం లేదు?

Verse 23

वारुणीमदगन्धश्च माल्यगन्धश्च मूर्छितः ।धूपितागुरुगन्धश्च न प्रवाति समन्ततः ॥२३॥

ఇప్పుడు చుట్టూ ఆ గాలి వీయడం లేదు; ముందుగా వాయువులో వ్యాపించిన వారుణీ మదపు మత్తు సువాసన, పుష్పమాలల పరిమళం, ధూపంతో పరిమళించే అగరు గంధం ఇక ప్రసరించడం లేదు।

Verse 24

यानप्रवरघोषश्च स्निग्धश्च हयनिस्वनः ।प्रमत्तगजनादश्च महांश्च रथनिस्वनः ॥२४॥नेदानीं श्रूयते पुर्यामस्यां रामे विवासिते ।

శ్రేష్ఠ యానాల ఘోష, గుర్రాల మధుర హిన్హిన, మత్త ఏనుగుల గర్జన, రథాల మహా గంభీర నాదం—రాముడు నిర్వాసితుడైన ఈ నగరంలో ఇప్పుడు వినిపించడం లేదు।

Verses 25-26

चन्दनागरुगन्धांश्च महार्हाश्च नवस्रजः ।गते हि रामे तरुणा स्संतप्ता नोपभुञ्जते ॥२५॥

రాముడు వెళ్లినందున యువకులు శోకాగ్నితో దగ్ధులయ్యారు; వారు అమూల్యమైన చందన‑అగరు సువాసనలలోనూ, కొత్త పుష్పమాలలలోనూ సంతోషించరు।

Verse 27

बहिर्यात्रां न गच्छन्ति चित्रमाल्यधरा नराः ।नोत्सवा स्सम्प्रवर्तन्ते रामशोकार्दिते पुरे ॥२७॥

రామశోకంతో బాధపడుతున్న ఈ నగరంలో రంగురంగుల మాలలు ధరించిన పురుషులు ఇక బయట విహారయాత్రలకు వెళ్లరు; ఉత్సవాలు కూడా ప్రారంభం కావు।

Verse 28

सह नूनं मम भ्रात्रा पुरस्यास्य द्युतिर्गता ।न हि राजत्ययोध्येयं सासारेवार्जुनी क्षपा ॥२८॥

నిశ్చయంగా నా అన్నతో పాటు ఈ నగరపు కాంతి కూడా వెళ్లిపోయింది. ఈ అయోధ్య ఇక ప్రకాశించదు—వర్షభారంతో నిండిన కృష్ణపక్షపు చీకటి రాత్రిలా।

Verse 29

कदा नु खलु मे भ्राता महोत्सव इवाऽगतः ।जनयिष्यत्ययोध्यायां हर्षं ग्रीष्म इवाम्बुदः ॥२९॥

నా అన్న ఎప్పుడు నిజంగా మహోత్సవంలా తిరిగి వచ్చి అయోధ్యలో హర్షాన్ని కలిగిస్తాడు—గ్రీష్మంలో మేఘం ఉపశమనాన్ని ఇచ్చినట్లుగా?

Verse 30

तरुणैश्चारुवेषैश्च नरैरुन्नतगामिभिः ।सम्पतद्भिरयोध्यायां नाभिभान्ति महापथाः ॥३०॥

అయోధ్య మహామార్గాలు ఇక మునుపటిలా మెరయవు—అందమైన వేషధారణలో యువకులు మొదలైనవారు గర్వభరితమైన, ధైర్యమైన నడకతో గుంపులుగా సంచరించడంలేదు.

Verse 31

एवं बहुविधं जल्पन्विवेश वसतिं पितुः ।तेन हीनां नरेन्द्रेण सिंहहीनां गुहामिव ॥३१॥

ఇలా అనేక విధాలుగా విలపిస్తూ భరతుడు తండ్రి నివాసంలో ప్రవేశించాడు—ఆ నరేంద్రుడు లేని ఆ అంతఃపురం సింహం లేని గుహ వలె అనిపించింది.

Verse 32

तदा तदन्तः पुरमुञ्झितप्रभं सुरैरिवोत्सृष्टमभास्करं दिनम् ।निरीक्ष्य सर्वं तु विविक्तमात्मवान्मुमोच बाष्पं भरतः सुदुःखितः ॥३२॥

అప్పుడు ఆత్మనిగ్రహమున్న భరతుడు ఆ అంతఃపురమంతటిని చూశాడు—ప్రభ కోల్పోయి, నిశ్శబ్దంగా, విరక్తంగా; దేవతలు వదిలిన, సూర్యుడు లేని దినంలా—అతిదుఃఖంతో కన్నీళ్లు విడిచాడు.