Sarga 106

Verse 1

एवमुक्त्वा तु विरते रामे वचनमर्थवत् ।ततो मन्दाकिनीतीरे रामं प्रकृतिवत्सलम् ॥१॥उवाच भरत श्चित्रं धार्मिको धार्मिकं वचः ।

రాముడు అర్థవంతమైన వచనములు చెప్పి మౌనమొందిన తరువాత, మందాకినీ తీరమున ధర్మాత్ముడైన భరతుడు స్వభావవత్సలుడైన రామునకు ధర్మసమ్మతమైన స్పష్టమైన మాటలు పలికెను।

Verses 2-3

को हि स्यादीदृशो लोके यादृश स्त्वमरिन्दमः ॥२॥न त्वां प्रव्यथयेद्दुःखं प्रीतिर्वा नप्रहर्षयेत् ।सम्मतश्चासि वृद्धानां तांश्च पृच्छसि संशयान् ॥३॥

హే అరిందమా! ఈ లోకంలో మీలాంటి వాడు ఎవరు? దుఃఖం మిమ్మల్ని కలవరపెట్టదు, ఆనందం మిమ్మల్ని మత్తెక్కించదు. పెద్దలచే మీరు గౌరవింపబడినవారు; సందేహం కలిగితే వారినే అడిగి సలహా పొందుతారు॥

Verse 4

यथा मृत स्तथा जीवन्यथाऽसति तथा सति ।यस्यैष बुद्धिलाभ स्स्यात्परितप्येत केन सः ॥४॥

ఇలాంటి సమ్యగ్బుద్ధి పొందినవానికి జీవితం–మరణం సమానమే; పాపం–పుణ్యమూ సమదృష్టితోనే కనిపిస్తాయి—అతడు ఏ కారణంతో బాధపడగలడు?

Verse 5

परावरज्ञो यश्च स्याद् यथा त्वं मनुजाधिप ।स एव व्यसनं प्राप्य न विषीदितुमर्हति ॥५॥

హే మనుజాధిపా! ఉన్నత–నీచ తత్త్వాన్ని తెలిసినవాడు, మీరు తెలిసినట్లే, విపత్తు వచ్చినా శోకంలో కుంగిపోవడం తగదు.

Verse 6

अमरोपमसत्त्व स्त्वं महात्मा सत्यसङ्गरः ।सर्वज्ञ स्सर्वदर्शी च बुद्धिमांश्चासि राघव ॥६॥

రాఘవా! మీరు అమరులవంటి సత్త్వముగల మహాత్ముడు, సత్యంలో అచంచలుడు; మీరు సర్వజ్ఞుడు, సర్వదర్శి, వివేకవంతుడు.

Verse 7

न त्वामेवं गुणैर्युक्तं प्रभवाभवकोविदम् ।अविषह्यतमं दुःखमासादयितुमर्हति ॥७॥

ఇలాంటి గుణసంపన్నుడై, ఉత్థాన–పతనాలను తెలిసిన మీకు ఈ అత్యంత అసహ్యమైన దుఃఖం కలగడం తగదు.

Verse 8

प्रोषिते मयि यत्पापं मात्रा मत्कारणात्कृतम् ।क्षुद्रया तदनिष्टं मे प्रसीदतु भवान्मम ॥८॥

నేను దూరంగా ఉన్నప్పుడు నా కారణంగా తల్లి చేసిన పాపం—అది నీచమైనది, నా ఇష్టానికి విరుద్ధమైనది—దానిని నా విషయమై మీరు కరుణతో క్షమించండి.

Verse 9

धर्मबन्धेन बद्धोऽस्मि तेनेमां नेह मातरम् ।हन्मितीव्रेण दण्डेन दण्डार्हां पापकारिणीम् ॥९॥

నేను ధర్మబంధంతో బద్ధుడను; అందువల్ల ఇక్కడ నా తల్లిని సంహరించను. ఆమె పాపకారిణి, ఘోరదండానికి అర్హురాలైనా, నేను ఆమెను దండించను.

Verse 10

कथं दशरथा ज्जात श्शुद्धाभिजनकर्मणः ।जानन् धर्ममधर्मिष्ठं कुर्यां कर्म जुगुप्सितम् ॥१०॥

శుద్ధ వంశమూ పుణ్యకర్మలుగల దశరథుని నుండి జన్మించిన నేను, ధర్మమును తెలిసికొని కూడా అధర్మమైన జుగుప్సిత కర్మను ఎలా చేయగలను?

Verse 11

गुरुः क्रियावान्वृद्धश्च राजा प्रेतः पितेतिच ।तातं न परिगर्हेयं दैवतं चेति संसदि ॥११॥

ఆయన నా గురువు, కర్మనిష్ఠుడు, వృద్ధుడు, రాజు; ఇప్పుడు ప్రేతుడైయున్న నా తండ్రి. కనుక ఈ సభలో దేవతాసమానుడైన తండ్రిని నేను నిందించలేను।

Verse 12

को हि धर्मार्थयोर्हीनमीदृशं कर्म किल्बिषम् ।स्त्रियाः प्रियं चिकीर्षु स्सन्कुर्याद्धर्मज्ञ धर्मवित् ॥१२॥

హే రామా, ధర్మజ్ఞా! ధర్మార్థములేని ఇట్టి పాపకర్మను, కేవలం స్త్రీకి ప్రీతికరమగుటకై, ఎవడు చేయగలడు?

Verse 13

अन्तकाले हि भूतानि मुह्यन्तीति पुरा श्रुतिः ।राज्ञैवं कुर्वता लोके प्रत्यक्षं सा श्रुतिः कृता ॥१३॥

మరణకాలంలో ప్రాణులు మోహగ్రస్తులవుతారని పూర్వశ్రుతి ఉంది; రాజు ఈ విధంగా ప్రవర్తించి ఆ శ్రుతిని లోకంలో ప్రత్యక్షంగా చేశాడు।

Verse 14

साध्वर्थमभिसन्धाय क्रोधान्मोहाच्च साहसात् ।तातस्य यदतिक्रान्तं प्रत्याहरतु तद्भवान् ॥१४॥

నిజంగా ధర్మ్యమైనది ఏమిటో సమ్యగ్విచారించి, క్రోధం, మోహం లేదా దుస్సాహసంతో తండ్రి చేసిన అతిక్రమాన్ని మీరు ఉపసంహరించి సరిదిద్దండి।

Verse 15

पितुर्हि समतिक्रान्तं पुत्रो यस्साधु मन्यते ।तदपत्यं मतं लोके विपरीतमतोऽन्यथा ॥१५॥

తండ్రి చేసిన అతిక్రమాన్నీ ‘సాధు’ అని భావించే కుమారుడు లోకంలో నిజమైన కుమారుడిగా భావించబడడు; లేకపోతే అతడు కుమారధర్మానికి విరుద్ధుడవుతాడు।

Verse 16

तदपत्यं भवानस्तु मा भवान् दुष्कृतं पितुः ।अभिपत्ता कृतं कर्म लोके धीरविगर्हितम् ॥१६॥

మీరు ఆ నిజమైన కుమారుడిగా ఉండండి; తండ్రి చేసిన దుష్కృతాన్ని సమర్థించే వాడిగా మారకండి—లోకంలో ధీరులు నిందించే ఆ కర్మను।

Verse 17

कैकेयीं मां च तातं च सुहृदो बान्धवांश्च नः ।पौरजानपदान्सर्वांस्त्रातु सर्वमिदं भवान् ॥१७॥

కైకేయి, నేను, మన తండ్రి, మన సుహృదులు బంధువులు, అలాగే సమస్త పౌర-జానపదులు—ఈ సమస్తాన్ని, అనగా మొత్తం రాజ్యాన్ని, మీరు రక్షించాలి।

Verse 18

क्व चारण्यं क्वच क्षात्रं क्व जटाः क्व च पालनम् ।ईदृशं व्याहतं कर्म न भवान्कर्तुमर्हति ॥१८॥

అరణ్యవాసానికి క్షత్రియధర్మంతో ఏమి సంబంధం? జటలు ధరించడానికి రాజ్యపాలన, ప్రజారక్షణతో ఏమి పొంతన? ఇలాంటి పరస్పరవిరుద్ధమైన, ధర్మవ్యవస్థను భంగపెట్టే కార్యాన్ని మీరు చేయుటకు అర్హులు కారు॥

Verse 19

एष हि प्रथमो धर्मः क्षत्रियस्याभिषेचनम् ।येन शक्यं महाप्राज्ञ प्रजानां परिपालनम् ॥१९॥

హే మహాప్రాజ్ఞా! క్షత్రియుని ప్రథమ ధర్మం రాజ్యాభిషేకమే; ఆ రాజ్యాభిషేకం ద్వారానే ప్రజల పరిపాలన, రక్షణ సాధ్యమవుతుంది॥

Verse 20

कश्च प्रत्यक्षमुत्सृज्य संशयस्थ मलक्षणम् ।आयतिस्थं चरे द्धर्मं क्षत्रबन्दुरनिश्चितम् ॥२०॥

క్షత్రియుడై ఉండి, ప్రత్యక్షమైన తక్షణ కర్తవ్యాన్ని విడిచి, సందేహభరితమైన, అశుభలక్షణమైన, దూర భవిష్యత్తులో ఫలించే అనిశ్చిత ‘ధర్మం’ను ఎవరు ఆచరిస్తారు?॥

Verse 21

अथ क्लेशज मेव त्वं धर्मं चरितु मिच्छसि ।धर्मेण चतुरो वर्णान्पालयन् क्लेश माप्नुहि ॥२१॥

మీరు నిజంగా కష్టసాధ్యమైన ధర్మాన్ని ఆచరించదలచితే, ధర్మమార్గంలో నాలుగు వర్ణాలను పరిరక్షిస్తూ రాజ్యపాలన అనే కష్టాన్ని స్వీకరించండి॥

Verse 22

चतुर्णामाश्रमाणां हि गार्हस्थ्यं श्रेष्ठमुत्तमम् ।आहुर्धर्मज्ञ धर्मज्ञास्तं कथं त्यक्तु मर्हसि ॥२२॥

నాలుగు ఆశ్రమాలలో గార్హస్థ్యాశ్రమమే శ్రేష్ఠమూ ఉత్తమమని ధర్మజ్ఞులు ప్రకటిస్తారు. ఓ ధర్మజ్ఞా, అటువంటి ఆశ్రమాన్ని మీరు ఎలా విడిచిపెట్టగలరు?

Verse 23

श्रुतेन बालः स्थानेन जन्मना भवतो ह्यहम् ।स कथं पालयिष्यामि भूमिं भवति तिष्ठति ॥२३॥

విద్యలో, స్థితిలో, జన్మలో కూడా నేను మీకంటే హీనుడను. మీరు ఇక్కడ ఉండగా నేను భూమిని ఎలా పాలించగలను?

Verse 24

हीनबुद्धिगुणो बालो हीनः स्थानेन चाप्यहम् ।भवता च विनाभूतो न वर्तयितुमुत्सुहे ॥२४॥

నేను బాలుడను; బుద్ధి, గుణాలలో హీనుడను; స్థితిలో కూడా తక్కువవాడను. మీ వియోగంలో నేను జీవించడానికి కూడా ఉత్సాహం పొందను.

Verse 25

इदं निखिल मव्यग्रं राज्यं पित्र्यमकण्टकम् ।अनुशाधि स्वधर्मेण धर्मज्ञ सहबान्धवैः ॥२५॥

ఇది సమస్త పితృసంబంధ రాజ్యం నిర్బాధమూ కంటకరహితమూ. ఓ ధర్మజ్ఞా, బంధువులందరితో కలిసి మీ స్వధర్మానుసారం దీనిని పాలించండి.

Verse 26

इहैव त्वाऽभिषिञ्चन्तु सर्वाः प्रकृतय स्सह ।ऋत्विज स्सवसिष्ठाश्च मन्त्रविन्मन्त्रकोविदाः ॥२६॥

ఇక్కడే సమస్త ప్రజలు కలిసి, వసిష్ఠునితో కూడిన ఋత్వికులు—మంత్రజ్ఞులు, మంత్రోచ్చారణలో నిపుణులు—మీకు అభిషేకం చేయనివ్వండి.

Verse 27

अभिषिक्तस्त्वमस्माभिरयोध्यां पालने व्रज ।विजित्य तरसा लोकान्मरुद्भिरिव वासवः ॥२७॥

మా చేత అభిషిక్తుడవై నీవు అయోధ్యకు తిరిగి వెళ్లి రాజ్యపాలన చేయుము. వాసవుడు (ఇంద్రుడు) మరుద్గణులతో కలిసి వేగంగా లోకాలను జయించి తన ధామానికి తిరిగినట్లే॥

Verse 28

ऋणानि त्रीण्यपाकुर्वन्दुर्हृदस्साधु निर्दहन् ।सुहृदस्तर्पयन्कामैस्त्वमेवात्रानुशाधि माम् ॥२८॥

దేవ, పితృ, ఋషుల పట్ల ఉన్న మూడు ఋణాలను సమ్యకంగా తీర్చుకొని, దుర్హృద శత్రువులను పూర్తిగా దమనించి, సుహృదులను వారి కోరికలతో తృప్తిపరచి—ఇక్కడ అయోధ్యలో నన్ను ఆజ్ఞాపించుటకు అర్హుడు నీవొక్కడవే॥

Verse 29

अद्याऽर्य मुदिता स्सन्तु सुहृदस्तेऽभिषेचने ।अद्य भीताः पलायन्तां दुर्हृदस्ते दिशो दश ॥२९॥

హే ఆర్యా! నేడు నీ అభిషేకంలో నీ సుహృదులు ఆనందించుగాక; నేడు నీ దుర్హృద శత్రువులు భయంతో పది దిశలకూ పారిపోవుగాక॥

Verse 30

आक्रोशं मम मातुश्च प्रमृज्य पुरुषर्षभ ।अद्य तत्र भवन्तं च पितरं रक्ष किल्बिषात् ॥३०॥

హే పురుషర్షభా! నా తల్లిపై పడిన నిందా-ఆక్రోశాన్ని తుడిచివేయుము. ఇక అక్కడ ఉన్న మా పూజ్య పితరుని పాపం నుండి రక్షించుము॥

Verse 31

शिरसा त्वाऽभियाचेऽहं कुरुष्व करुणां मयि ।बान्धवेषु च सर्वेषु भूतेष्विव महेश्वरः ॥३१॥

నేను శిరస్సు వంచి మిమ్మల్ని ప్రార్థిస్తున్నాను—నాపైను, మా సమస్త బంధువులపైను కరుణ చూపండి; మహేశ్వరుడు సమస్త ప్రాణులపై దయ చూపినట్లే।

Verse 32

अथैतत्पृष्ठतः कृत्वा वनमेव भवानितः ।गमिष्यति गमिष्यामि भवता सार्धमप्यहम् ॥३२॥

మీరు ఈ మనవులను పక్కన పెట్టి ఇక్కడి నుంచి అడవికే వెళ్తే, నేను కూడా మీతో పాటు కలిసి అడవికి వస్తాను।

Verse 33

तथाहि रामो भरतेन ताम्यता प्रसाद्यमानश्शिरसा महीपतिः ।नचैव चक्रे गमनाय सत्त्ववान्मतिं पितुस्तद्वचने प्रतिष्ठितः ॥३३॥

శోకంతో తల్లడిల్లిన భరతుడు శిరస్సు వంచి ఎన్నిసార్లు వేడుకున్నా, సద్గుణసంపన్నుడైన భూపతి రాముడు తిరిగి వెళ్లాలనే నిర్ణయం చేయలేదు; తండ్రి వచనంలో అచంచలంగా నిలిచాడు।

Verse 34

तदद्भुतं स्थैर्यमवेक्ष्य राघवे समं जनो हर्षमवाप दुःखितः ।न यात्ययोध्यामिति दुःखितोऽभवत् स्थिरप्रतिज्ञत्वमवेक्ष्य हर्षितः ॥३४॥

రాఘవుని ఆ అద్భుత స్థైర్యాన్ని చూసి ప్రజలకు ఒకేసారి దుఃఖమూ హర్షమూ కలిగాయి—అయోధ్యకు వెళ్లడంలేదని దుఃఖం, అచంచల ప్రతిజ్ఞను చూసి హర్షం।

Verse 35

तमृत्विजो नैगमयूथवल्लभास्तदा विसंज्ञाश्रुकलाश्च मातरः ।तथा ब्रुवाणं भरतं प्रतुष्टुवुः प्रणम्य रामं च ययाचिरे सह ॥

అప్పుడు ఋత్వికులు, నగర శ్రేణుల నాయకులు, అలాగే శోకంతో మూర్ఛించి కన్నీళ్లు ఎండిపోయిన మాతృమూర్తులు—ఇలా పలికిన భరతుని స్తుతించారు; మరియు అందరూ కలిసి రామునికి నమస్కరించి ఆయనను కూడా వేడుకున్నారు।