Adhyaya 6
Expansion of Creation through Dakṣa and Kaśyapa: Devas, Dānavas, Nāgas, Birds, and Cosmic Offices
భీష్ముడు దేవులు, దానవులు, గంధర్వులు, నాగులు, రాక్షసుల ఉద్భవాన్ని క్రమబద్ధంగా వివరించమని అడుగుతాడు. పులస్త్యుడు ఆదిలో సంకల్పం, దృష్టి, స్పర్శమాత్రంతో సృష్టి విస్తరించిన పద్ధతిని చెప్పి, తరువాత దక్షుని వంశం నుంచే మైథున జననమార్గం ప్రారంభమైందని వివరిస్తాడు. దక్షుని కుమారులు హర్యశ్వులు, శబలాశ్వులు నారదుని ఉపదేశంతో విరక్తులై తిరిగి రాకపోవడంతో, దక్షుడు కుమార్తెలను సృష్టించి ధర్ముడు, కశ్యపుడు, సోముడు మొదలైనవారికి ఇచ్చాడు. ధర్ముని భార్యల ద్వారా విశ్వేదేవులు, సాధ్యులు, వసువులు జన్మించారు; వసువుల పేర్లు, వారి సంతానం వివరించబడుతుంది. రుద్రులు మరియు వారి గణాల ప్రస్తావన కూడా ఉంది. కశ్యపుని భార్యలు అదితి, దితి, దను, వినత, కద్రూ మొదలైనవారి ద్వారా ఆదిత్యులు, దైత్య-దానవులు, వినత వంశంలో గరుడాది పక్షులు, కద్రూ వంశంలో ప్రధాన నాగసర్పాలు తదితర జీవులు ఉద్భవించినట్లు, మన్వంతరచక్రంలో సృష్టి విస్తారాన్ని ఈ అధ్యాయం ప్రతిపాదిస్తుంది।
Shlokas
Verse 1
भीष्म उवाच । देवानां दानवानां च गंधर्वोरगरक्षसाम् । उत्पत्तिं विस्तरेणेमां गुरो ब्रूहि यथाविधि
భీష్ముడు అన్నాడు—ఓ గురుదేవా, దేవులు, దానవులు, గంధర్వులు, నాగులు, రాక్షసుల ఉద్భవాన్ని క్రమంగా, విస్తారంగా నాకు చెప్పండి.
Verse 2
पुलस्त्य उवाच । संकल्पाद्दर्शनात्स्पर्शात्पूर्वेषां सृष्टिरुच्यते । दक्षात्प्राचेतसादूर्ध्वं सृष्टिर्मैथुनसंभवा
పులస్త్యుడు అన్నాడు—పూర్వజనుల సృష్టి సంకల్పం, దర్శనం, స్పర్శం వలన జరిగినదని చెప్పబడుతుంది. కానీ ప్రాచేతసుని కుమారుడైన దక్షుని తరువాత సృష్టి మైథునం ద్వారా సాగింది.
Verse 3
यथा ससर्ज चैवासौ तथैव शृणु कौरव । यदा तु सृजतस्तस्य देवर्षिगणपन्नगान्
ఓ కౌరవా, అతడు ఎలా సృష్టించాడో అలాగే విను. అతడు దేవర్షుల గణాలను మరియు పన్నగాలను సృష్టించుచుండగా,
Verse 4
न वृद्धिमगमल्लोकस्तदा मैथुनयोगतः । दक्षः पुत्रसहस्राणि तदासिक्न्यामजीजनत्
అప్పుడు మైథునయోగం ద్వారా లోకం వృద్ధి చెందలేదు. అందువల్ల దక్షుడు ఆ సమయంలో అసిక్నీ ద్వారా వేల మంది కుమారులను కనెను.
Verse 5
तांस्तु दृष्ट्वा महाभागान्सिसृक्षून्विविधाः प्रजाः । नारदः प्राह हर्यश्वान्दक्षपुत्रान्समागतान्
వివిధ ప్రజలను సృష్టించుటకు ఉత్సుకులై సమాగతమైన దక్షపుత్రులైన మహాభాగ హర్యశ్వులను చూచి నారదుడు వారితో పలికెను।
Verse 6
भुवः प्रमाणं सर्वं तु ज्ञात्वोर्द्धमध एव वा । ततः सृष्टिं विशेषेण कुरुध्वमृषिसत्तमाः
ఊర్ధ్వమో అధోమో—సర్వ లోకాల పరిమాణాన్ని సంపూర్ణంగా తెలిసికొని, హే ఋషిశ్రేష్ఠులారా, తరువాత విశేష క్రమముతో సృష్టికార్యము చేయుడి।
Verse 7
ते तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रयाताः सर्वतोदिशम् । अद्यापि न निवर्त्तंते समुद्रादिव सिंधवः
ఆ మాటలు విని వారు అన్ని దిశలకూ ప్రయాణమయ్యారు; ఇంకా నేటికీ వారు తిరిగి రారు—సముద్రం వైపు ప్రవహించిన నదులవలె।
Verse 8
हर्यश्वेषु प्रणष्टेषु पुनर्दक्षः प्रजापतिः । वीरिण्यामेव पुत्राणां सहस्रमसृजत्प्रभुः
హర్యశ్వులు అదృశ్యమైన తరువాత, ప్రభువైన ప్రజాపతి దక్షుడు మళ్లీ వీరిణీ గర్భమున ఒక సహస్ర పుత్రులను సృష్టించెను।
Verse 9
शबलाश्वा नाम ते च समेताः सृष्टिकर्मणि । नारदोनुगतान्प्राह पुनस्तान्पूर्ववन्मुनिः
‘శబలాశ్వ’ అనే వారు సృష్టికార్యమునకు సమేతులయ్యారు; నారదుని అనుగతులైన వారిని ముని మళ్లీ పూర్వవలె ఉపదేశించెను।
Verse 10
भुवः प्रमाणं सर्वं तु ज्ञात्वा भ्रातॄनथो पुनः । आगत्य च पुनः सृष्टिं करिष्यथ विशेषतः
సర్వ లోకాల పరిమాణాన్ని సమ్యకుగా తెలుసుకొని, తరువాత మళ్లీ మీ సహోదరుల వద్దకు తిరిగి వెళ్తారు; మరల వచ్చి ప్రత్యేకంగా, వివరంగా, సృష్టిని పునః నిర్వహిస్తారు।
Verse 11
तेपि तेनैव मार्गेण जग्मुर्भ्रात्रनुगास्तदा । ततः प्रभृति न भ्रातुः कनीयान्मार्गमिच्छति
అప్పుడు వారూ అదే మార్గంలో, పెద్ద అన్నను అనుసరిస్తూ వెళ్లారు. ఆ కాలం నుంచే చిన్న అన్న తన అన్నకు విరుద్ధమైన మార్గాన్ని కోరడు।
Verse 12
अन्वेष्टा दुःखमाप्नोति तेन तत्परिवर्जयेत् । ततस्तेष्वपि नष्टेषु षष्टिं कन्याः प्रजापतिः
వెతుకువాడు దుఃఖాన్ని పొందుతాడు; అందుకే దానిని వర్జించాలి. తరువాత వారూ నశించినప్పుడు ప్రజాపతి అరవై కన్యలను సృష్టించాడు।
Verse 13
वीरिण्यां जनयामास दक्षः प्राचेतसस्तदा । प्रादात्स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश
అప్పుడు ప్రాచేతసుని కుమారుడు దక్షుడు వీరిణీ ద్వారా కన్యలను జన్మింపజేశాడు; వాటిలో పది మందిని ధర్మునికి, పదమూడు మందిని కశ్యపునికి ఇచ్చాడు।
Verse 14
विंशतिसप्त सोमाय चतस्रोरिष्टनेमिने । द्वे चैव भृगुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते
ఇరవై ఏడు మందిని సోమునికి, నలుగురిని అరిష్టనేమికి, ఇద్దరిని భృగుపుత్రునికి, మరియు ఇద్దరిని ధీమంతుడైన కృశాశ్వునికి ఇచ్చాడు।
Verse 15
द्वे चैवांगिरसे प्रादात्तासां नामानि विस्तरात् । शृणु त्वं देवमातॄणां प्रजाविस्तारमादितः
ఆయన అంగిరసునికి రెండు కన్యలను ప్రసాదించాడు; వారి నామాలను నేను విస్తారంగా చెప్పుదును. ఇప్పుడు దేవమాతల సంతానవిస్తారాన్ని ఆదినుండి వినుము.
Verse 16
अरुंधती वसुर्जामिर्लम्बा भानुर्मरुत्वती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनी
అరుంధతి, వసు, జామి, లంబా, భాను, మరుత్వతి, సంకల్పా, ముహూర్తా, సాధ్యా, విశ్వా, భామిని—ఇవే వారి నామములు.
Verse 17
धर्मपत्न्यः समाख्यातास्तासां पुत्रान्निबोध मे । विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्या साध्यानजीजनत्
ధర్ముని పత్నులు చెప్పబడినారు; ఇప్పుడు వారి పుత్రులను నన్ను విని తెలుసుకొనుము. విశ్వా నుండి విశ్వదేవులు, సాధ్యా నుండి సాధ్యగణము జన్మించారు.
Verse 18
मरुत्वत्यां मरुत्वंतो वसोस्तु वसवस्तथा । भानोस्तु भानवो जाता मूहूर्त्ताया मुहूर्तजाः
మరుత్వతి నుండి మరుత్వంతులు, వసు నుండి వసువులు; భాను నుండి భానవులు జన్మించారు, ముహూర్తా నుండి ముహూర్తజ దేవతలు ఉద్భవించారు.
Verse 19
लंबायां घोषनामानो नागवीथी तु जामिजा । पृथिवीतलसंभूतमरुंधत्यामजायत
లంబా నుండి ‘ఘోష’ అనే పుత్రుడు జన్మించాడు; జామి నుండి నాగవీథీ పుట్టాడు. అరుంధతి నుండి భూమితలమున ఉద్భవించిన (ఒకడు) జన్మించాడు.
Verse 20
संकल्पायास्तु संकल्पा वसु सृष्टिं निधारय । ज्योतिष्मतंश्च ये देवा व्यापकाः सर्वतोदिशम्
హే వసూ! సంకల్పశక్తితో సృష్టిని స్థాపించుము; అలాగే అన్ని దిశలలో సర్వత్ర వ్యాపించే జ్యోతిర్మయ దేవులను కూడా స్థాపించుము।
Verse 21
वसवस्ते समाख्यातास्तेषां नामानि मे शृणु । आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलोनलः
వసువుల వర్ణన నీకు చెప్పబడింది; ఇప్పుడు వారి నామాలను నన్ను నుండి వినుము—ఆప, ధ్రువ, సోమ, ధర, అలాగే అనిల మరియు అనల।
Verse 22
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोष्टौ प्रकीर्तिताः । आपस्य पुत्राश्चत्वारः श्रांतो वैतण्ड एव च
ప్రత్యూష మరియు ప్రభాస—వీరు కూడా ఎనిమిది వసువులలో ప్రకటించబడ్డారు. అలాగే ఆపునకు నాలుగు కుమారులు కూడా చెప్పబడ్డారు—శ్రాంత, వైతణ్డ మొదలైనవారు।
Verse 23
अपि शांतो मुनिर्वभ्रुर्यज्ञरक्षाधिकारिणः । ध्रुवस्य कालः पुत्रस्तु वर्चाः सोमादजायत
అలాగే శాంతస్వభావుడైన ముని వభ్రును యజ్ఞరక్షాధికారిగా నియమించారు. ధ్రువునకు కుమారుడిగా కాలుడు జన్మించాడు; సోముని నుండి వర్చా జన్మించింది।
Verse 24
द्रविणो हव्यवाहश्च धर पुत्राविमौ स्मृतौ । कल्पांतस्थस्ततः प्राणो रमणः शिशिरोपि च
ధరుని ఈ ఇద్దరు కుమారులుగా ద్రవిణుడు, హవ్యవాహుడు స్మరించబడతారు. అనంతరం ప్రాణుడు, రమణుడు, అలాగే కల్పాంతం వరకు నిలిచే శిశిరుడు అని కూడా చెప్పబడింది।
Verse 25
मनोहरो धवश्चाथ शिवो वाथ हरेः सुताः । शिवो मनोजवं पुत्रमविज्ञातगतिप्रदम्
మనోహరుడు, ధవుడు మరియు శివుడు—ఇవే హరి యొక్క కుమారులుగా చెప్పబడినారు. శివునికి మనోజవుడు అనే కుమారుడు కలిగి, అతడు అవిజ్ఞాతమైనదానికంటే పరమైన గతి, శరణు ప్రసాదించువాడు.
Verse 26
अवाप चानलः पुत्रानग्निप्रायगुणांस्ततः । तत्र शाखो विशाखश्च निगमेषु स्वयंभुवः
ఆపై అనలుడు అగ్నిసమాన గుణములు కలిగిన కుమారులను పొందెను. వారిలో శాఖ, విశాఖలు వేదనిగమాలలో స్వయంభూ ప్రామాణ్యాధికారులుగా ప్రసిద్ధులయ్యారు.
Verse 27
अपत्यं कृत्तिकानां च कार्तिकेयस्ततः स्मृतः । प्रत्यूषस्य ऋभुः पुत्रो मुनिर्नामाथ देवलः
కృత్తికల సంతానముగా కార్తికేయుడు స్మరింపబడెను. అలాగే ప్రత్యూషసంభవుడైన ఋభువు యొక్క కుమారుడు దేవలుడు అనే ముని అయ్యెను.
Verse 28
विश्वकर्मा प्रभासस्य पुत्रः शिल्पी प्रजापतिः । प्रासादभवनोद्यान प्रतिमा भूषणादिषु
ప్రభాసుని కుమారుడైన విశ్వకర్మ—దేవశిల్పి ప్రజాపతి—ప్రాసాదాలు, భవనాలు, ఉద్యానాలు, ప్రతిమలు, ఆభరణములు మొదలైన వాటి నిర్మాణంలో నిపుణుడు.
Verse 29
तटाकारामकूपेषु त्रिदशानां च वर्द्धकिः । अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोथ रैवतः
తటాకాలు, ఆరామాలు, కూపముల విషయములో దేవతల వర్ధకి (నిర్మాత) నియుక్తుడై ఉన్నాడు; అలాగే అజైకపాద్, అహిర్బుధ్న్య, విరూపాక్ష, రైవతులు కూడా అక్కడ ఉన్నారు.
Verse 30
हरश्च बहुरूपश्च त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः । सावित्त्रश्च जयंतश्च पिनाकी चापराजितः
ఆయనే హరుడు, బహురూపుడు, త్ర్యంబకుడు, దేవాధిదేవుడు; సవితృ, జయంతుడు, పినాకధారి, అపరాజితుడు.
Verse 31
एते रुद्रास्समाख्याता एकादश गणेश्वराः । एतेषां मानसानां तु त्रिशूलवरधारिणाम्
ఇవే ఏకాదశ రుద్రులు—శివగణాధిపతులు. వీరు మనస్పుత్రులు, త్రిశూలమూ వరమూ ధరించినవారు; వీరి విషయము (ముందు) చెప్పబడును.
Verse 32
कोट्यश्चतुरशीतिस्तु तत्पुत्राश्चाक्षया मताः । दिक्षु सर्वासु ये रक्षां प्रकुर्वन्ति गणेश्वराः
వారి సంఖ్య ఎనభై నాలుగు కోట్లు; వారి సంతానమూ అక్షయమని భావించబడింది—అన్ని దిక్కులలో రక్షణ చేయు గణేశ్వరులు వారు.
Verse 33
एते वै पुत्रपौत्राश्च सुरभीगर्भसंभवाः । कश्यपस्य प्रवक्ष्यामि पुत्रपौत्रादि पत्निषु
ఇవే సురభీ గర్భమున జనించిన కుమారులు, మనుమలు. ఇక కశ్యపుని భార్యల ద్వారా పుట్టిన కుమార-మనుమాదులను నేను వివరించెదను.
Verse 34
अदितिर्दितिर्दनुश्चैव अरिष्टा सुरसा तथा । सुरभिर्विनता चैव ताम्रा क्रोधवशा इरा
అదితి, దితి, దను, అరిష్టా; అలాగే సురసా; సురభి, వినతా; మరియు తామ్రా, క్రోధవశా, ఇరా.
Verse 35
कद्रू खसा मुनिस्तद्वत्तासु पुत्रान्निबोध मे । तुषिता नाम ये देवाश्चाक्षुषस्यांतरे मनोः
కద్రూ, ఖసా మరియు ముని—వారి పుత్రుల విషయాన్ని నన్ను నుండి వినుము. చాక్షుష మనువు మన్వంతరంలో ‘తుషిత’ అనే దేవగణులు ఉన్నారు.
Verse 36
वैवस्वतेंतरे चैव आदित्या द्वादश स्मृताः । इन्द्रो धाता भगस्त्वष्टा मित्त्रोऽथ वरुणोऽर्यमा
వైవస్వత మన్వంతరంలో కూడా ద్వాదశ ఆదిత్యులు స్మరింపబడతారు—ఇంద్రుడు, ధాత, భగ, త్వష్టా, మిత్ర, వరుణుడు, అర్యమా.
Verse 37
विवस्वान्सविता पूषा अंशुमान्विष्णुरेव च । एते सहस्रकिरणा आदित्या दाद्वश स्मृताः
వివస్వాన్, సవితా, పూషా, అంశుమాన్ మరియు విష్ణువు—ఇవే సహస్రకిరణులైన ద్వాదశ ఆదిత్యులుగా స్మరింపబడతారు.
Verse 38
मारीचात्कश्यपाज्जाताः पुत्त्रास्तेऽदितिनंदनाः । कृशाश्वस्य ऋषेः पुत्रा देवप्रहरणाः स्मृताः
మరీచి మరియు కశ్యపుల నుండి జన్మించిన, అదితికి ఆనందం కలిగించే ఆ పుత్రులు స్మరింపబడతారు. అలాగే ఋషి కృశాశ్వుని పుత్రులు ‘దేవప్రహరణాలు’—దేవతల దివ్యాయుధాలుగా ప్రసిద్ధులు.
Verse 39
एते देवगणास्तात प्रतिमन्वंतरेषु च । उत्पद्यंते विलीयंते कल्पेकल्पे तथैव च
ఓ తాత, ఈ దేవగణులు ప్రతి మన్వంతరంలో ఉద్భవించి లయమవుతారు; అలాగే ప్రతి కల్పంలో కూడా ఇదే విధంగా పునఃపునః జరుగుతుంది.
Verse 40
दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपादिति नः श्रुतम् । हिरण्यकशिपुं चैव हिरण्याक्षं तथैव च
మేము వినినదేమనగా, దితి కశ్యపుని ద్వారా ఇద్దరు కుమారులను పొందింది—హిరణ్యకశిపు మరియు హిరణ్యాక్షుడు।
Verse 41
हिरण्यकशिपोस्तद्वज्जातं पुत्रचतुष्टयम् । प्रह्लादश्चानुह्लादश्च संह्लादोह्लाद एव च
అదేవిధంగా హిరణ్యకశిపునికి నాలుగు కుమారులు జన్మించారు—ప్రహ్లాదుడు, అనుహ్లాదుడు, సంహ్లాదుడు, హ్లాదుడు।
Verse 42
प्रह्लादपुत्रा आयुष्मान्शिबिर्बाष्कलिरेव च । विरोचनश्चतुर्थस्तु स बलिं पुत्रमाप्तवान्
ప్రహ్లాదుని కుమారులు ఆయుష్మాన్, శిబి, బాష్కలి; నాల్గవవాడు విరోచనుడు, అతనికి బలి అనే కుమారుడు కలిగాడు।
Verse 43
बलेः पुत्रशतं त्वासीद्बाणज्येष्ठं ततो नृप । धृतराष्ट्रस्तथासूर्य्यो विवस्वानंशुतापनः
ఓ రాజా! బలికి వంద మంది కుమారులు ఉండిరి; వారిలో బాణుడు జ్యేష్ఠుడు. (వారిలో) ధృతరాష్ట్రుడు, సూర్యుడు, వివస్వాన్, అంశుతాపనుడు కూడా ఉన్నారు.
Verse 44
निकुम्भनामा गुर्वक्षः कुक्षिर्भौमोथ भीषणः । एवमन्ये तु बहवो बाणोज्येष्ठो गुणाधिकः
నికుంభుడు, గుర్వక్షుడు, కుక్షి, భౌముడు, భీషణుడు (అని) ఉన్నారు. ఇలానే మరెందరో; బాణుడు జ్యేష్ఠుడై గుణాధికుడు.
Verse 45
बाणस्सहस्रबाहुस्तु सर्वास्त्रगुणसंयुतः । तपसा तोषितो यस्य पुरे वसति शूलधृत्
బాణుడు సహస్రబాహువు, సమస్తాస్త్రగుణసంపన్నుడు. అతని తపస్సుతో శూలధారి మహేశ్వరుడు సంతోషించగా, అతడు తన నగరంలో నివసించెను.
Verse 46
महाकालत्वमगमत्सार्थ्यं यस्य पिनाकिनः । हिरण्याक्षस्य पुत्रोभूदंधको नामनामतः
అతడు పినాకి (శివుడు)కు యోగ్య సహచరుడై మహాకాలత్వాన్ని పొందెను. హిరణ్యాక్షునికి అంధకుడు అనే కుమారుడు జన్మించెను.
Verse 47
भूतसंतापनश्चैव महानागस्तथैव च । एतेभ्यः पुत्रपौत्राणां कोटयः सप्तसप्ततिः
భూతసంతాపనుడు మరియు మహానాగుడు కూడా ఉన్నారు. వీరి నుండి పుత్రపౌత్రుల సంఖ్య డెబ్బైఏడు కోట్లు అయింది.
Verse 48
महाबला महाकाया नानारूपा महौजसः । दनुः पुत्रशतं लेभे कश्यपाद्वरदर्पितम्
మహాబలవతి, మహాకాయ, నానారూపిణి, మహౌజస్విని అయిన దను—కశ్యపుని నుండి—వరప్రభావంతో శతమంది కుమారులను పొందెను.
Verse 49
विप्रचित्तिः प्रधानोभूदेषां मध्ये महाबलः । द्विरष्टमूर्द्धा शकुनिस्तथा शंकुशिरोधरः
వీరిలో మహాబలుడైన విప్రచిత్తి ప్రధానుడయ్యెను. అలాగే ద్విరష్టమూర్ధా, శకుని, శంకుశిరోధరులు కూడా ఉన్నారు.
Verse 50
अयोमुखः शंबरश्च कपिलो वामनस्तथा । मरीचिर्मागधश्चैव हरिर्गजशिरास्तथा
అయోముఖుడు, శంబరుడు, కపిలుడు, వామనుడు; అలాగే మరీచి, మాగధ, హరి, గజశిరుడు—ఇవి అన్నీ పేర్లు వరుసగా పేర్కొనబడినవి.
Verse 51
निद्राधरश्च केतुश्च केतुवीर्यः शतक्रतुः । इन्द्रमित्रग्रहश्चैव वज्रनाभस्तथैव च
మరియు (అందులో) నిద్రాధరుడు, కేతు, కేతువీర్యుడు, శతక్రతు; అలాగే ఇంద్రమిత్రగ్రహుడు, అలాగే వజ్రనాభుడు—ఇవీ పేర్లు.
Verse 52
एकवस्त्रो महाबाहुर्वज्राक्षस्तारकस्तथा । असिलोमा पुलोमा च विकुर्वाणो महासुरः
ఏకవస్త్రుడు అనే మహాబాహువు, వజ్రాక్షుడు, తారకుడు; అలాగే అసిలోమా, పులోమా; మరియు వికుర్వాణుడు—ఈ మహాసురుడు (కూడా ఉన్నాడు).
Verse 53
स्वर्भानुर्वृषपर्वा च एवमाद्या दनोस्सुताः । स्वर्भानोः सुप्रभा कन्या शची चैव पुलोमजा
స్వర్భాను, వృషపర్వా మొదలైనవారు దను యొక్క కుమారులు. స్వర్భానుని నుండి సుప్రభ అనే కన్య జన్మించింది; పులోమా నుండి శచీ (జన్మించింది).
Verse 54
उपदानवी मयस्यासीत्तथा मंदोदरी कुहूः । शर्मिष्ठा सुंदरी चैव चंडा च वृषपर्वणः
ఉపదానవీ మయుని భార్యగా ఉండెను; అలాగే మందోదరీ, కుహూ (కూడా ఉన్నారు). మరియు వృషపర్వుని (కుమార్తెలు) శర్మిష్ఠా, సుందరీ, చండా (అని).
Verse 55
पुलोमा कालका चैव वैश्वनरसुते उभे । बह्वपत्यो महासत्वो मारीचस्य परिग्रहः
పులోమా, కాలకా—వైశ్వానరుని ఇద్దరు కుమార్తెలు—మహాసత్త్వశాలి మహర్షి మారీచికి భార్యలై, అనేక సంతానంతో ధన్యులయ్యారు।
Verse 56
तयोः षष्टिसहस्राणि दानवानां पुराभवन् । पौलोमान्कालखंजांश्च मारीचोजनयत्पुरा
ఆ ఇద్దరి నుండి ప్రాచీనకాలంలో దానవుల అరవై వేల మంది పుట్టారు; అలాగే మారీచి పూర్వమే పౌలోములు, కాలఖంజులను కూడా జన్మింపజేశాడు।
Verse 57
अवध्या ये नराणां वै हिरण्यपुरवासिनः । चतुर्मुखाल्लब्धवरा ये हता विजयेन तु
హిరణ్యపుర నివాసులు, మనుష్యులకు అజేయులై, చతుర్ముఖ బ్రహ్మ నుండి వరాలు పొందినవారు—అటువంటివారికూడా విజయునిచేత హతులయ్యారు।
Verse 58
विप्रचित्तिः सिंहिकायां नव पुत्रानजीजनत् । हिरण्यकशिपोर्येवै भागिनेयास्त्रयोदश
విప్రచిత్తి సింహికలో తొమ్మిది కుమారులను కనెను; వారు హిరణ్యకశిపునకు పదమూడు భాగినేయులు (అక్కచెల్లెలి కుమారులు)గా చెప్పబడారు।
Verse 59
कंसः शंखश्च राजेन्द्र नलो वातापिरेव च । इल्वलो नमुचिश्चैव खसृमश्चांजनस्तथा
ఓ రాజేంద్రా! కంసుడు, శంఖుడు; నలుడు, వాతాపి; ఇల్వలుడు, నముచి; అలాగే ఖసృముడు, అంజనుడు—ఇవే ఇక్కడ పేర్కొనబడినవారు।
Verse 60
नरकः कालनाभश्च परमाणुस्तथैव च । कल्पवीर्यश्च विख्यातो दनुवंशविवर्द्धनः
నరకుడు, కాలనాభుడు, అలాగే పరమాణువు; మరియు ప్రసిద్ధుడైన కల్పవీర్యుడు—దను వంశాన్ని వర్ధింపజేసినవాడు.
Verse 61
संह्लादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले । अवध्याः सर्वदेवानां गंधर्वोरगराक्षसाम्
దైత్యుడు సంహ్లాదుని వంశంలో నివాతకవచులు జన్మించారు; వారు సమస్త దేవులకు, అలాగే గంధర్వులు, నాగులు, రాక్షసులకు కూడా అవధ్యులు.
Verse 62
ये हता बलमाश्रित्य अर्जुनेन रणाजिरे । षट्कन्या जनयामास ताम्रा मारीचवीर्यतः
తమ బలాన్ని ఆశ్రయించి యుద్ధభూమిలో అర్జునునిచేత హతులైన వారు—తామ్రా, మరీచి వీర్యంతో ఆరు కన్యలను ప్రసవించింది.
Verse 63
शुकीं श्येनीं च भासीं च सुगृध्रीं गृध्रिकां शुचिम् । शुकी शुकानुलूकांश्च जनयामास धर्मतः
శుకీ ధర్మానుసారంగా శుకీ, శ్యేనీ, భాసీ, సుగృధ్రీ, గృధ్రికా మరియు పవిత్ర శుచిని జన్మింపజేసింది; శుకీ చిలుకలు, గుడ్లగూబలను కూడా ప్రసవించింది.
Verse 64
श्येनी श्येनांश्च भासी च कुररानप्यजीजनत् । गृध्री गृध्रान्सुगृध्री च पारावतविहंगमान्
శ్యేనీ శ్యేనులను (గద్దలను) జన్మింపజేసింది; భాసీ కురరాలను కూడా ప్రసవించింది. గృధ్రీ గృధ్రులను (గద్దపక్షులను) మరియు సుగృధ్రీ పారావతాది విహంగాలను జన్మింపజేసింది.
Verse 65
हंस सारस कारंड प्लवान्शुचिरजीजनत् । एते ताम्रासुताः प्रोक्ता विनताया निशामय
హంస, సారస, కారండ, ప్లవ, శుచిరాజీ—ఇవన్నీ తామ్రా సంతానమని చెప్పబడినవి. హే వినతా, వినుము.
Verse 66
गरुडः पतगश्रेष्ठोऽरुणश्चेशः पतत्रिणाम् । सौदामिनी तथा कन्या येयं नभसि विश्रुता
గరుడుడు పక్షులలో శ్రేష్ఠుడు; అరుణుడు పతత్రులలో అధిపతి. అలాగే సౌదామినీ అనే ఆ కన్య ఆకాశమందు ప్రసిద్ధి పొందింది.
Verse 67
संपातिश्च जटायुश्च अरुणस्य सुतावुभौ । संपातिपुत्रो बभ्रुश्च शीघ्रगश्चातिविश्रुतः
సంపాతి, జటాయు—ఇద్దరూ అరుణుని కుమారులు. సంపాతి కుమారుడు బభ్రు; అలాగే అత్యంత ప్రసిద్ధుడైన శీఘ్రగుడూ (ఉన్నాడు).
Verse 68
जटायोः कर्णिकारश्च शतगामी च विश्रुतौ । तेषामसंख्यमभवत्पक्षिणां पुत्रपौत्रकम्
జటాయునికి కర్ణికారుడు మరియు ప్రసిద్ధుడైన శతగామి (కుమారులు). వారినుండి పక్షుల అనేకానేక సంతానం—కుమారులు, మనుమలు—పుట్టింది.
Verse 69
सुरसायां सहस्रं तु सर्पाणामभवत्पुरा । सहस्रशिरसां कद्रूः सहस्रं प्राप सुव्रता
పూర్వకాలంలో సురసా వెయ్యి సర్పాలను ప్రసవించింది; అలాగే సహస్రఫణధారుల జనని, సువ్రత కద్రూ కూడా వెయ్యిని పొందింది.
Verse 70
प्रधानास्तेषु विख्याता ष्षड्विंशतिररिन्दम । शेषवासुकिकर्कोट शंखैरावतकंबलाः
వారిలో, హే శత్రుదమనా, ఇరవై ఆరు ప్రధాన నాగులు ప్రసిద్ధులు—శేషుడు, వాసుకి, కర్కోటుడు, శంఖుడు, ఐరావతుడు, కంబలుడు।
Verse 71
धनंजय महानील पद्माश्वतर तक्षकाः । एलापत्र महापद्म धृतराष्ट्र बलाहकाः
ధనంజయుడు, మహానీలుడు, పద్మాశ్వతరుడు, తక్షకుడు; అలాగే ఏలాపత్రుడు, మహాపద్ముడు, ధృతరాష్ట్రుడు, బలాహకుడు—ఇవీ నాగనామాలు।
Verse 72
शंखपाल महाशंख पुष्पदंष्ट्रं शुभाननाः । शंखरोमा च नहुषो रमणः पणिनस्तथा
శంఖపాలుడు, మహాశంఖుడు, పుష్పదంష్ట్రుడు, శుభాననుడు; శంఖరోమా, నహుషుడు, రమణుడు, పణిన్—ఇలా మరికొందరు కూడా।
Verse 73
कपिलो दुर्मुखश्चापि पतंजलिमुखास्तथा । एषामनंतमभवत्सर्वेषां पुत्रपौत्रकम्
కపిలుడు, దుర్ముఖుడు, అలాగే పతంజలి-ముఖ్యులైన ఇతరులు; వీరందరి పుత్రపౌత్రరూప వంశానికి అనంతుడే మూలమయ్యాడు।
Verse 74
प्रायशो यत्पुरादग्धं जनमेजयमंदिरे । रक्षोगणं क्रोधवशा सुनामानमजीजनत्
జనమేజయుని మందిరం/యజ్ఞశాలలో పూర్వం ఎక్కువగా దగ్ధమైన వారు, క్రోధవశంగా రాక్షసగణాన్ని సృష్టించి ‘సునామాన్’ అనే ఒకడిని జన్మింపజేశారు।
Verse 75
दंष्ट्रिणां नियुतं तेषां भीमसेनादगात्क्षयम् । दंष्ट्रि गोमायु काकादीन्महिषीर्गोवराङ्गनाः
భీమసేనుని చేతిలో పదివేల దంతములు కలిగిన జంతువులు నాశనమయ్యాయి; మరియు ఆ దంతములు కలిగినవాడు నక్కలు, కాకులు మొదలైన వాటితో పాటు గేదెలను మరియు గోపికలను కూడా చంపాడు.
Verse 76
सुरभिर्जनयामास कश्यपात्त्त्रितयं पुरा । मुनिर्मुनीनां च गणं गणमप्सरसां तथा
పూర్వం సురభి కశ్యపుని వలన ముగ్గురు సంతానాన్ని, ఒక మునిని, మునుల సమూహాన్ని మరియు అప్సరసల సమూహాన్ని ప్రసవించింది.
Verse 77
तथा किन्नरगंधर्वानरिष्टा जनयद्बहून् । तृणवृक्षलता गुल्ममिरा सर्वमजीजनतत्
అదేవిధంగా అరిష్ట అనేకమంది కిన్నరులకు మరియు గంధర్వులకు జన్మనిచ్చింది; మరియు ఇరా గడ్డి, చెట్లు, తీగలు మరియు పొదలు అన్నింటినీ సృష్టించింది.
Verse 78
खसा तु यक्षरक्षांसि जनयामास कोटिशः । एते कश्यपदायादाः शतशोथ सहस्रशः
ఖసా కోట్లాది యక్షులను మరియు రాక్షసులను ప్రసవించింది. వీరు కశ్యపుని వారసులు, వందల మరియు వేల సంఖ్యలో ఉన్నారు.
Verse 79
एष मन्वंतरे भीष्म सर्गः स्वारोचिषे स्मृतः । ततस्त्वेकोनपंचाशन्मरुतः कश्यपाद्दितिः । जनयामास धर्मज्ञ सर्वानमरवल्लभान्
ఓ భీష్మా! ఈ సృష్టి స్వారోచిష మన్వంతరానికి సంబంధించినదిగా చెప్పబడింది. ఆ తర్వాత ఓ ధర్మజ్ఞుడా! దితి కశ్యపుని వలన దేవతలకు ప్రియమైన నలభై తొమ్మిది మంది మరుత్తులకు జన్మనిచ్చింది.