Mārkaṇḍeya-varṇanam (The Description of Mārkaṇḍeya)

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन्कथं स भगवान्मृकण्डोः पुत्रतां गतः । किं चकार च तद् ब्रूहि हरिर्भार्गववंशजः ॥ १ ॥

నారదుడు పలికెను—హే బ్రహ్మన్! ఆ భగవానుడు మృకండుని కుమారుడుగా ఎలా జన్మించాడు? అలాగే భార్గవవంశజుడైన హరి ఏమి చేసెను? దానిని చెప్పుము।

Verse 2

श्रूयते च पुराणेषु मार्कण्डेयो महामुनिः । अपश्यद्वैष्णवीं मायां चिरञ्जीव्यस्य संप्लवे ॥ २ ॥

పురాణములలో కూడా వినబడుచున్నది—మహాముని మార్కండేయుడు చిరంజీవిపై వచ్చిన ప్రళయకాలమున వైష్ణవీ మాయను దర్శించెను।

Verse 3

सनक उवाच । शृणु नारद वक्ष्यामि कथामेतां सनातनीम् । विष्णुभक्तिसमायुक्तां मार्कण्डेयमुनिं प्रति ॥ ३ ॥

సనకుడు పలికెను—హే నారదా, వినుము; విష్ణుభక్తితో సమాయుక్తమైన ఈ సనాతన కథను, మార్కండేయమునిని ఉద్దేశించి, నీకు నేను వివరించెదను।

Verse 4

तपसोऽन्ते मृकण्डुस्तु भार्यामुद्वाह्य सत्तमः । गार्हस्थ्यमकरोद्धृष्टः शान्तो दान्तः कृतार्थकः ॥ ४ ॥

తపస్సు ముగిసిన తరువాత సత్తమ ఋషి మృకండువు భార్యను వివాహమాడి గృహస్థాశ్రమంలో ప్రవేశించాడు. అతడు ధైర్యవంతుడు, నిశ్చలుడు, శాంతుడు, దమనశీలుడు, కృతార్థుడు॥ ४ ॥

Verse 5

तस्य भार्या शुचिर्दक्षा नित्यं पतिपरायणा । मनसा वचसा चापि देहेन च पतिव्रता ॥ ५ ॥

అతని భార్య పవిత్రురాలు, దక్షురాలు, నిత్యం పతిపరాయణ. మనసా, వాచా, దేహేన—మూడింటితోనూ ఆమె పతివ్రత॥ ५ ॥

Verse 6

काले दधार सा गर्भं हरितेजॐशसंभवम् । सुषुवे दशमासान्ते पुत्रं तेजस्विनं परम् ॥ ६ ॥

కాలక్రమేణ ఆమె హరి-తేజస్సు యొక్క అంసమునుండి జనించిన గర్భాన్ని ధరించింది. పది నెలల చివర ఆమె పరమ తేజస్సుగల కుమారుని ప్రసవించింది॥ ६ ॥

Verse 7

स ऋषिः परमप्रीतो दृष्ट्वा पुत्रं सुलक्षणम् । जातकं कारयामास मङ्गलं विधिपूर्वकम् ॥ ७ ॥

శుభలక్షణాలతో కూడిన కుమారుని చూసి ఆ ఋషి పరమానందించాడు. అతడు విధిపూర్వకంగా జాతకర్మములు మరియు మంగళకార్యములు చేయించాడు॥ ७ ॥

Verse 8

स बालो ववृधे तत्र शुक्लपक्ष इवोडुपः । ततस्तु पञ्चमे वर्षे उपनीय मुदान्वितः ॥ ८ ॥

ఆ బాలుడు అక్కడ శుక్లపక్ష చంద్రునిలా వృద్ధి చెందాడు. తరువాత ఐదవ సంవత్సరంలో ఆనందంతో అతనికి ఉపనయన సంస్కారం జరిగింది॥ ८ ॥

Verse 9

शिक्षां चकार विप्रेन्द्र वैदिकीं धर्मसंहिताम् । नमस्कार्या द्विजाः पुत्र सदा दृष्ट्वा विधानतः ॥ ९ ॥

హే విప్రశ్రేష్ఠా, అతడు వైదిక శిక్షను—ధర్మసంహితగా సక్రమంగా—రచించాడు. కుమారా, ద్విజులను చూచినప్పుడు విధిప్రకారం ఎల్లప్పుడూ నమస్కరించాలి.

Verse 10

त्रिकालं सूर्यमभ्यर्च्य सलिलाञ्जलिदानतः । वैदिकं कर्म कर्तव्यं वेदाध्ययनपूर्वकम् ॥ १० ॥

దినంలోని మూడు సంధ్యాకాలాల్లో సూర్యుని అభ్యర్చించి, జలాంజలి సమర్పించి, వేదాధ్యయనాన్ని ముందుగా చేసి వైదిక కర్మలను ఆచరించాలి.

Verse 11

ब्रह्मचर्येण तपसा पूजनीयो हरिः सदा । निषिद्धं वर्जनीयं स्याद् दुष्टसंभाषणादिकम् ॥ ११ ॥

బ్రహ్మచర్యం, తపస్సు ద్వారా హరిని ఎల్లప్పుడూ పూజించాలి; నిషిద్ధమైనదంతా—దుష్ట సంభాషణ మొదలైనవి—వదిలివేయాలి.

Verse 12

साधुभिः सह वस्तव्यं विष्णुभक्तिपरैः सदा । न द्वेषः कस्यचित्कार्यः सर्वेषां हितमाचरेत् ॥ १२ ॥

విష్ణుభక్తికి పరులైన సాధువులతో ఎల్లప్పుడూ నివసించాలి. ఎవరి పట్లా ద్వేషం చేయక, సమస్త జీవుల హితాన్ని ఆచరించాలి.

Verse 13

इज्याध्ययनदानानि सदा कार्याणि ते सुत । एवं पित्रा समादिष्टो मार्कण्डेयो मुनीश्वरः ॥ १३ ॥

కుమారా, పూజ, వేదాధ్యయనం, దానం—ఇవి ఎల్లప్పుడూ చేయవలసినవి. తండ్రి ఇలా ఆదేశించగా మునీశ్వరుడు మార్కండేయుడు అలాగే ఆచరించాడు.

Verse 14

चचार धर्मं सततं सदा संचिन्तयन्हरिम् । मार्कण्डेयो महाभागो दयावान्धर्मवत्सलः ॥ १४ ॥

మహాభాగ ముని మార్కండేయుడు సదా ధర్మమార్గంలో నడుచుచు, నిరంతరం హరిని ధ్యానించెను; ఆయన కరుణామయుడు, ధర్మవత్సలుడు.

Verse 15

आत्मवान्सत्यसन्धश्च मार्तण्डसदृशप्रभः । वशी शान्तो महाज्ञानी सर्वतत्त्वार्थकोविदः ॥ १५ ॥

ఆయన ఆత్మవంతుడు, సత్యసంకల్పుడు, సూర్యునివలె ప్రకాశవంతుడు; వశుడు, శాంతుడు, మహాజ్ఞాని, సమస్త తత్త్వార్థాలలో నిపుణుడు.

Verse 16

तपश्चचार परममच्युतप्रीतिकारणम् । आराधितो जगन्नाथो मार्कण्डेयेन धीमता ॥ १६ ॥

ధీమంతుడైన మార్కండేయుడు అచ్యుతుని కృప పొందుటకై పరమ తపస్సు ఆచరించెను; అట్లే జగన్నాథుని ఆరాధించెను.

Verse 17

पुराणसंहितां कर्त्तुं दत्तवान्वरमच्युतः । मार्कण्डेयो मुनिस्तस्मान्नारायण इति स्मृतः ॥ १७ ॥

అచ్యుతుడు పురాణసంహితను రచించుటకు వరమిచ్చెను; అందువల్ల ఆ ముని మార్కండేయుడు ‘నారాయణ’ అని స్మరింపబడెను.

Verse 18

चिरजीवी महाभक्तो देवदेवस्य चक्रिणः । जगत्येकार्णवीभूते स्वप्रभावं जनार्द्दनः ॥ १८ ॥

చిరంజీవి, దేవదేవ చక్రధారి యొక్క మహాభక్తుడు—జగత్తు ఏకార్ణవమైయున్న వేళ—జనార్దనుని స్వప్రభావాన్ని దర్శించెను.

Verse 19

तस्य दर्शयितुं विप्रास्तं न संहृतवान्हरिः । मृकण्डुतनयो धीमान्विष्णुभक्तिसमन्वितः ॥ १९ ॥

హే విప్రులారా, అతనిని దృష్టాంతంగా చూపుటకై హరి అతనిని లోకమునుండి ఉపసంహరించలేదు. అతడు మృకండుని జ్ఞానవంతుడైన కుమారుడు, విష్ణుభక్తితో సమన్వితుడు.

Verse 20

तस्मिञ्जले महाघोरे स्थितवाञ्छीर्णपत्रवत् । मार्कण्डेयः स्थितस्तावद्यावच्छेते हरिः स्वयम् ॥ २० ॥

ఆ మహాభయంకర జలప్రవాహంలో మార్కండేయుడు ఎండిన ఆకులా తేలుతూ నిలిచెను; స్వయంగా హరి యోగనిద్రలో శయనించు వరకు.

Verse 21

तस्य प्रमाणं वक्ष्यामि कालस्य वदतः शृणु । दशभिः पञ्चभिश्चैव निमैषैः परिकीर्तिता ॥ २१ ॥

ఇప్పుడు దాని ప్రమాణాన్ని చెప్పుదును; నేను చెప్పు కాలమానాన్ని వినుడి—అది పది మరియు ఐదు, అనగా పదిహేను నిమేషాలుగా కీర్తించబడింది.

Verse 22

काष्ठा तत्त्रिंशतो ज्ञेया कला पद्मजनन्दन । तत्त्रिंशतो क्षणो ज्ञेयस्तैः षड्भिर्घटिका स्मृता ॥ २२ ॥

హే పద్మజుని ప్రియ కుమారుడా, ముప్పై కాష్ఠాలు ఒక కళగా తెలిసినవి; ముప్పై కళలు ఒక క్షణం; అటువంటి ఆరు (క్షణాలు) ఒక ఘటికగా స్మరించబడినవి.

Verse 23

तद्द्वयेन मुहूर्त्तं स्याद्दिनं तत्त्रिंशताभवेत् । त्रिंशद्दिनैर्भवेन्मासः पक्षद्वितयसंयुतः ॥ २३ ॥

దాని ద్విగుణంతో ఒక ముహూర్తం అవుతుంది; అటువంటి ముప్పైతో ఒక దినం అవుతుంది. ముప్పై దినాలతో రెండు పక్షములు కలిగిన ఒక మాసం ఏర్పడుతుంది.

Verse 24

ऋतुर्मासद्वयेन स्यात्तत्त्रयेणायनं स्मृतम् । तद्द्वयेन भवेदब्दः स देवानां दिनं भवेत् ॥ २४ ॥

రెండు నెలలతో ఋతువు అవుతుంది; అటువంటి మూడు ఋతువులతో అయనం (అర్ధవర్షం) అని స్మరించబడుతుంది. రెండు అయనాలతో సంవత్సరం అవుతుంది; అదే దేవతల ఒక దినముగా భావించబడుతుంది॥२४॥

Verse 25

उत्तरं दिवसं प्राहू रात्रिर्वै दक्षिणायनम् । मानुषेणैव मासेन पितॄणां दिनमुच्यते ॥ २५ ॥

ఉత్తరాయణాన్ని దినమని, దక్షిణాయణాన్ని రాత్రియని ప్రకటించారు. అలాగే మనుష్యుల ఒక నెలనే పితృదేవతల ‘దినం’గా చెప్పబడుతుంది॥२५॥

Verse 26

तस्मात्सूर्येन्दुसंयोगे ज्ञातव्यं कल्पमुत्तमम् । दिव्यैर्वर्षसहस्रैर्द्वादशभिर्दैवतं युगम् ॥ २६ ॥

కాబట్టి సూర్య-చంద్రుల సంయోగం మరియు గణన ద్వారా ఉత్తమ కల్ప పరిమాణాన్ని తెలుసుకోవాలి. పన్నెండు వేల దివ్య సంవత్సరాలు ఒక దైవత యుగమని చెప్పబడింది॥২৬॥

Verse 27

दैवे युगसहस्रे द्वे ब्राह्मः कल्पौ तु तौ नृणाम् । एकसप्ततिसंख्यातैर्दिव्यैर्मन्वन्तरं युगैः ॥ २७ ॥

రెండు వేల దైవ యుగాలు మనుష్యుల గణనలో బ్రాహ్మ కల్పమని చెప్పబడతాయి. మరియు డెబ్బై ఒక దివ్య యుగాలతో ఒక మన్వంతరం నిర్ణయించబడుతుంది॥२७॥

Verse 28

चतुर्द्दशभिरेतैश्च ब्रह्मणो दिवसं मुने । यावत्प्रमाणं दिवसं तावद्रा त्रिः प्रकीर्तिता ॥ २८ ॥

ఓ మునీ, ఈ పద్నాలుగు (మన్వంతరాల) ద్వారా బ్రహ్మదేవుని దిన పరిమాణం నిర్ణయించబడుతుంది; దినం ఎంతైతే, అంతే పరిమాణంలో రాత్రి కూడా ప్రకటించబడింది॥२८॥

Verse 29

नाशमायाति विप्रेन्द्र तस्मिन्काले जगत्त्रयम् । मानुषेण सहस्रेण यत्प्रमाणं भवेच्छृणु ॥ २९ ॥

హే విప్రేంద్రా! ఆ సమయంలో త్రిలోకములు నాశమునకు చేరుతాయి. ఇప్పుడు వినుము—మనుష్య సహస్ర (సంవత్సర) ప్రమాణముగా ఆ కాలముని కొలత ఏదో.

Verse 30

चतुर्युगसहस्राणि ब्रह्मणो दिवसं मुने । तद्वन्मासो वत्सरश्च ज्ञेयस्तस्यापि वेधसः ॥ ३० ॥

హే మునీ! బ్రహ్ముని ఒక దినము చతుర్యుగ సహస్ర చక్రముల సమాహారము. అలాగే ఆయన నెలయు సంవత్సరమును కూడా (అటువంటి దినముల సమూహముగా) తెలుసుకొనవలెను, హే వేదహా.

Verse 31

परार्द्धद्वयकालस्तु तन्मतेन भवेद्द्विजाः । विष्णोरहस्तु विज्ञेयं तावद्रा त्रिः प्रकीर्तिता ॥ ३१ ॥

హే ద్విజులారా! ఆ సిద్ధాంతమున ప్రకారం రెండు పరార్ధముల కాలము అవుతుంది. అంతే ప్రమాణముగా ‘విష్ణువుని దినము’ తెలుసుకొనవలెను; ఆయన రాత్రి కూడా త్రివిధముగా కీర్తించబడింది.

Verse 32

मृकण्डुतनयस्तावत्स्थितः संजीर्णपर्णवत् । तस्मिन्घोरे जलमये विष्णुशक्त्युपबृंहितः । आत्मानं परमं ध्यायन्स्थितवान्हरिसन्निधौ ॥ ३२ ॥

అప్పుడు మృకండువు కుమారుడు ఎండిన ఆకులాగా కదలక నిలిచెను. ఆ భయంకర జలమయ విస్తారములో విష్ణుశక్తిచే పోషింపబడి, పరమాత్మను ధ్యానించుచు, హరి సన్నిధిలో స్థితుడై యుండెను.

Verse 33

अथ काले समायाते योगनिद्रा विमोचितः । सृष्टवान्ब्रह्मरूपेण जगदेतच्चराचरम् ॥ ३३ ॥

తర్వాత నియత కాలము సమీపించగానే, యోగనిద్ర నుండి విముక్తుడై, బ్రహ్మరూపమును ధరించి ఈ సమస్త జగత్తును—చరాచరములను—సృష్టించెను.

Verse 34

संहृतं तु जलं वीक्ष्य सृष्टं विश्वं मृकण्डुजः । विस्मितः परमप्रीतो ववन्दे चरणौ हरेः ॥ ३४ ॥

జలము ఉపసంహరించబడినదని, విశ్వము సృష్టించబడినదని చూచి మృకండుపుత్రుడు ఆశ్చర్యంతో పరమానందభరితుడై హరి పాదములకు ప్రణమిల్లెను।

Verse 35

शिरस्यञ्जलिमाधाय मार्कण्डेयो महामुनिः । तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिः सदानन्दैकविग्रहम् ॥ ३५ ॥

మహాముని మార్కండేయుడు శిరస్సుపై అంజలి ఉంచి, ఇష్టమైన స్తుతివాక్యాలతో సదానందమయ స్వరూపుడైన ప్రభువును స్తుతించెను।

Verse 36

मार्कण्डेय उवाच । सहस्रशिरसं देवं नारायणमनामयम् । वासुदेवमनाधारं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ३६ ॥

మార్కండేయుడు పలికెను—సహస్రశిరస్సుగల దేవుడు, అనామయుడైన నారాయణుడు, ఆధారరహిత వాసుదేవుడు అయిన జనార్దనునకు నేను ప్రణమిల్లుచున్నాను।

Verse 37

अमेयमजरं नित्यं सदानन्दैकविग्रहम् । अप्रतर्क्यमनिर्द्देश्यं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ३७ ॥

అప్రమేయుడు, అజరుడు, నిత్యుడు, సదానందమయ ఏకస్వరూపుడు; తర్కాతీతుడు, నిర్వచనాతీతుడు అయిన జనార్దనునకు నేను ప్రణమిల్లుచున్నాను।

Verse 38

अक्षरं परमं नित्यं विश्वाक्षं विश्वसम्भवम् । सर्वतत्त्वमयं शान्तं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ३८ ॥

అక్షరుడు, పరముడు, నిత్యుడు; విశ్వాన్ని దర్శించే ప్రభువు, విశ్వసంభవకారుడు; సర్వతత్త్వమయుడు, శాంతస్వరూపుడు అయిన జనార్దనునకు నేను ప్రణమిల్లుచున్నాను।

Verse 39

पुराणं पुरुषं सिद्धं सर्वज्ञानैकभाजनम् । परात्परतरं रूपं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ३९ ॥

పురాణస్వరూపుడైన, సిద్ధుడైన సనాతన పరమపురుషుడు, సమస్త జ్ఞానానికి ఏకైక ఆశ్రయమైన, పరాత్పరానికీ అతీతరూపుడైన జనార్దనునకు నేను ప్రణామం చేస్తున్నాను।

Verse 40

परं ज्योतिः परं धाम पवित्रं परमं पदम् । सर्वैकरूपं परमं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ४० ॥

నీవే పరమ జ్యోతి, పరమ ధామం, పరమ పవిత్రం—అదే పరమ పదం. సమస్తంలో ఏకరూపుడైన పరమ జనార్దనునకు నేను ప్రణామం చేస్తున్నాను।

Verse 41

तं सदानन्दचिन्मात्रं पराणां परमं पदम् । सर्वं सनातनं श्रेष्ठं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ४१ ॥

సదా ఆనందస్వరూపుడై, చిన్మాత్రుడై ఉన్నవాడు; పరములకూ పరమమైన పదమై ఉన్నవాడు; సర్వవ్యాపి, సనాతన, శ్రేష్ఠుడైన జనార్దనునకు నేను ప్రణామం చేస్తున్నాను।

Verse 42

सगुणं निर्गुणं शान्तं मायाऽतीतं सुमायिनम् । अरूपं बहुरूपं तं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ४२ ॥

సగుణుడూ, నిర్గుణుడూ; శాంతస్వరూపుడు; మాయాతీతుడై ఉండి మాయాధీశుడు; అరూపుడై ఉండి బహురూపుడైన జనార్దనునకు నేను ప్రణామం చేస్తున్నాను।

Verse 43

यत्र तद्भगवान्विश्वं सृजत्यवति हन्ति च । तमादिदेवमीशानं प्रणतोऽस्मि जनार्दनम् ॥ ४३ ॥

యందు ఆ భగవానుడు ఈ విశ్వాన్ని సృష్టించి, పోషించి, అంతమున లయముచేయునో—ఆ ఆదిదేవుడు, ఈశానుడైన జనార్దనునకు నేను ప్రణామం చేస్తున్నాను।

Verse 44

परेश परमानन्द शरणागतवत्सल । त्राहि मां करुणासिन्धो मनोतीत नमोऽस्तु ते ॥ ४४ ॥

హే పరమేశ్వరా, పరమానందస్వరూపా, శరణాగతవత్సలా! హే కరుణాసింధో, మనస్సుకు అతీతుడా, నన్ను రక్షించుము; నీకు నమస్కారం.

Verse 45

एवं स्तुवन्तं विप्रेन्द्रं मार्कण्डेयं जगद्गुरुम् । उवाच परया प्रीत्या शंखचक्रगदाधरः ॥ ४५ ॥

ఇలా స్తుతిస్తున్న బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు, జగద్గురు మార్కండేయునితో శంఖ-చక్ర-గదాధారి భగవంతుడు పరమ ప్రీతితో పలికెను।

Verse 46

श्रीभगवानुवाच । लोके भागवता ये च भगवद्भक्तमानसाः । तेषां तुष्टो न सन्देहो रक्षाम्येतांश्च सर्वदा ॥ ४६ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—లోకంలో భాగవతులైన వారు, భగవద్భక్తులలో మనస్సు లీనమైన వారు—వారిపై నేను తృప్తుడను; సందేహం లేదు. నేను వారిని ఎల్లప్పుడూ రక్షిస్తాను.

Verse 47

अहमेव द्विजश्रेष्ठ नित्यं प्रच्छन्नविग्रहः । भगवद्भक्तरूपेण लोकान्रक्षामि सर्वदा ॥ ४७ ॥

హే ద్విజశ్రేష్ఠా! నేనే నిత్యం గుప్త స్వరూపుడనై ఉంటాను; భగవద్భక్తుని రూపం ధరించి లోకాలను ఎల్లప్పుడూ రక్షిస్తాను.

Verse 48

मार्कण्डेय उवाच । किं लक्षणा भागवता जायन्ते केन कर्म्मणा । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं कौतूहलपरो यतः ॥ ४८ ॥

మార్కండేయుడు పలికెను—భాగవతుల లక్షణాలు ఏమిటి? ఏ కర్మచేత వారు భాగవతులుగా అవుతారు? కౌతూహలంతో నేను ఇది వినదలచుకున్నాను.

Verse 49

श्रीभगवानुवाच । लक्षणं भागवतानां शृणुष्व मुनिसत्तम । वक्तुं तेषां प्रभावं हि शक्यते नाब्दकोटिभिः ॥ ४९ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను— ఓ మునిశ్రేష్ఠా, భాగవతుల లక్షణములను వినుము. వారి మహిమను కోటి మాటలతో కూడ పూర్తిగా చెప్పుట సాధ్యము కాదు.

Verse 50

ये हिताः सर्वजन्तूनां गतासूया अमत्सराः । वशिनो निस्पृहाः शान्तास्ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५० ॥

సర్వజీవుల హితాన్ని కోరువారు, అసూయా-మత్సరరహితులు, ఇంద్రియనిగ్రహులు, నిస్పృహులు, శాంతులు— వారే నిజంగా భాగవతోత్తములు.

Verse 51

कर्म्मणा मनसा वाचा परपीडां न कुर्वते । अपरिग्रहशीलाश्च ते वै भागवताः स्मृताः ॥ ५१ ॥

కర్మతో, మనసుతో, వాక్యంతో ఇతరులకు బాధ కలిగించని వారు, అలాగే అపరిగ్రహశీలులు— వారే భాగవతులని స్మరించబడుతారు.

Verse 52

सत्कथाश्रवणे येषां वर्त्तते सात्विकी मतिः । तद्भक्तविष्णुभक्ताश्च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५२ ॥

సత్కథాశ్రవణంలో వారి సాత్త్విక బుద్ధి నిలిచియుండి, భగవద్భక్తుల పట్ల భక్తి మరియు విష్ణుభక్తి— రెండింటిలోనూ రతులైనవారు— వారే భాగవతోత్తములు.

Verse 53

मातापित्रोश्च शुश्रूषां कुर्वन्ति ये नरोत्तमाः । गङ्गाविश्वेश्वरधिया ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५३ ॥

మాతా-పితృసేవను చేయు నరోత్తములు, ఆ సేవను గంగా మరియు విశ్వేశ్వరుని సమాన పవిత్రంగా భావించువారు— వారే భాగవతోత్తములు.

Verse 54

ये तु देवार्चनरता ये तु तत्साधकाः स्मृताः । पूजां दृष्ट्वानुमोदन्ते ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५४ ॥

భగవంతుని ఆరాధనలో రతులై, దాని సాధకులుగా ప్రసిద్ధులైన వారు—ఆ పూజను చూచి ఆనందించి సమ్మతించువారు—వారే నిజంగా భాగవతోత్తములు.

Verse 55

व्रतिनां च यतीनां च परिचर्यापराश्च ये । वियुक्तपरनिन्दाश्च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५५ ॥

వ్రతధారులకును యతులకును సేవలో నిమగ్నులై, పరనిందకు దూరంగా ఉండువారు—వారే నిజంగా భాగవతోత్తములు.

Verse 56

सर्वेषां हितवाक्यानि ये वदन्ति नरोत्तमाः । ये गुणग्राहिणो लोके ते वै भागवताः स्मृताः ॥ ५६ ॥

సర్వుల హితకరమైన మాటలు పలికే నరోత్తములు, ఈ లోకంలో గుణగ్రాహులై (ఇతరుల సద్గుణాలను గ్రహించువారై) ఉండువారు—వారే భాగవతులని స్మరించబడుతారు.

Verse 57

आत्मवत्सर्वभूतानि ये पश्यन्ति नरोत्तमाः । तुल्याः शत्रुषु मित्रेषु ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५७ ॥

సర్వభూతాలను ఆత్మవలె దర్శించు నరోత్తములు, శత్రువులయందు మిత్రులయందు సమభావముతో ఉండువారు—వారే నిజంగా భాగవతోత్తములు.

Verse 58

धर्म्मशास्त्रप्रवक्तारः सत्यवाक्यरताश्च ये । सतां शुश्रूषवो ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५८ ॥

ధర్మశాస్త్రాలను ప్రవచించువారు, సత్యవాక్యములో రతులైన వారు, సజ్జనుల శుశ్రూషా-సేవలో నిమగ్నులైన వారు—వారే నిజంగా భాగవతోత్తములు.

Verse 59

व्याकुर्वते पुराणानि तानि शृण्वन्ति ये तथा । तद्वक्तरि च भक्ता ये ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ५९ ॥

పురాణాలను వ్యాఖ్యానించువారు, వాటిని అలాగే శ్రద్ధతో వినువారు, మరియు ఆ ఉపదేశక వక్తపై భక్తి కలవారు—వారే నిజంగా భగవంతుని భాగవతోత్తములు.

Verse 60

ये गोब्राह्मणशुश्रूषां कुर्वते सततं नराः । तीर्थयात्रापरा ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६० ॥

ఎల్లప్పుడూ గోవులు, బ్రాహ్మణులకు శుశ్రూష సేవ చేయువారు, మరియు తీర్థయాత్రలో పరులైనవారు—వారే నిజంగా భగవంతుని భాగవతోత్తములు.

Verse 61

अन्येषामुदयं दृष्ट्वा येऽभिनंदन्ति मानवाः । हरिनामपरा ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६१ ॥

ఇతరుల అభ్యుదయాన్ని చూచి ఆనందించి అభినందించువారు, మరియు హరినామంలో పరులైనవారు—వారే నిజంగా భగవంతుని భాగవతోత్తములు.

Verse 62

आरामारोपणरतास्तडागपरिरक्षकाः । कासारकूपकर्तारस्ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६२ ॥

తోటలను నాటుటలో రతులై, చెరువులను పరిరక్షించువారు, మరియు సరస్సులు, బావులు నిర్మించువారు—వారే నిజంగా భగవంతుని భాగవతోత్తములు.

Verse 63

ये वै तडागकर्तारो देवसद्मानि कुर्वते । गायत्रीनिरता ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६३ ॥

ప్రజాహితార్థం చెరువులు నిర్మించువారు, దేవసదనములు (ఆలయాలు) కట్టువారు, మరియు గాయత్రీ జపంలో నిరతులైనవారు—వారే నిజంగా భగవంతుని భాగవతోత్తములు.

Verse 64

येऽभिनन्दन्ति नामानि हरेः श्रुत्वाऽतिहर्षिताः । रोमाञ्चितशरीराश्च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६४ ॥

హరి నామాలను విని పరమానందంతో వాటిని అభినందించి, శరీరమంతా రోమాంచంతో ఉప్పొంగే వారు—వారే నిజంగా భాగవతోత్తములు.

Verse 65

तुलसीकाननं दृष्ट्वा ये नमस्कुर्वते नराः । तत्काष्ठाङ्कितकर्णा ये ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६५ ॥

తులసీ వనాన్ని చూసి నమస్కరించే వారు, అలాగే ఆ పవిత్ర కాష్ఠంతో చెవులు గుర్తింపబడిన/అలంకరించబడిన వారు—వారే భాగవతోత్తములు.

Verse 66

तुलसीगन्धमाघ्राय सन्तोषं कुर्वते तु ये । तन्मूलमृतिकां ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६६ ॥

తులసీ సువాసనను పీల్చగానే సంతృప్తి పొందే వారు, అలాగే ఆమె మూలంలోని పవిత్ర మట్టిని కూడా గౌరవించే వారు—వారే భాగవతోత్తములు.

Verse 67

आश्रमाचारनिरतास्तथैवातिथिपूजकाः । ये च वेदार्थवक्तारस्ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६७ ॥

ఆశ్రమాచారంలో నిమగ్నులై, అతిథి పూజ చేసే వారు, అలాగే వేదార్థాన్ని వివరించగల వారు—వారే భాగవతోత్తములు.

Verse 68

शिवप्रियाः शिवासक्ताः शिवपादार्च्चने रताः । त्रिपुण्ड्रधारिणो ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६८ ॥

శివునికి ప్రియులై, శివభక్తిలో ఆసక్తులై, శివపాదార్చనలో నిమగ్నులై, త్రిపుండ్రాన్ని ధరించే వారు—వారే భాగవతోత్తములు.

Verse 69

व्याहरन्ति च नामानि हरेः शम्भोर्महात्मनः । रुद्रा क्षालंकृता ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ६९ ॥

ఎవరు నిరంతరం హరి మరియు మహాత్ముడైన శంభు (శివుడు) నామాలను ఉచ్చరిస్తారో, అలాగే ఆ నామోచ్చారణతో అలంకృతులైన రుద్రులు—వారే నిజంగా భాగవతోత్తములు.

Verse 70

ये यजन्ति महादेवं क्रतुभिर्बहुदक्षिणैः । हरिं वा परया भक्त्या ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ७० ॥

ఎవరు విస్తార దానాలతో కూడిన యజ్ఞక్రతువుల ద్వారా మహాదేవుని పూజిస్తారో, లేదా పరమ భక్తితో హరిని ఆరాధిస్తారో—వారే నిజంగా భాగవతోత్తములు.

Verse 71

विदितानि च शास्त्राणि परार्थं प्रवदन्ति ये । सर्वत्र गुणभाजो ये ते वै भागवताः स्मृताः ॥ ७१ ॥

ఎవరు శాస్త్రాలను బాగా గ్రహించి పరహితార్థంగా బోధిస్తారో, మరియు ఎవరూ అన్ని చోట్ల గుణభాగులై ఉంటారో—వారే భాగవతులని స్మరించబడతారు.

Verse 72

शिवे च परमेशे च विष्णौ च परमात्मनि । समबुद्ध्या प्रवर्त्तन्ते ते वै भागवताः स्मृताः ॥ ७२ ॥

ఎవరు పరమేశ్వరుడైన శివుని పట్ల, అలాగే పరమాత్ముడైన విష్ణువుపట్ల సమబుద్ధితో సమాన గౌరవంతో ప్రవర్తిస్తారో—వారే భాగవతులని స్మరించబడతారు.

Verse 73

शिवाग्निकार्यनिरताः पञ्चाक्षरजपे रताः । शिवध्यानरता ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ७३ ॥

ఎవరు శివుని అగ్నికార్యాలలో నిమగ్నులై ఉంటారో, పంచాక్షర మంత్రజపంలో రమిస్తారో, మరియు శివధ్యానంలో లీనమై ఉంటారో—వారే నిజంగా భాగవతోత్తములు.

Verse 74

पानीयदाननिरता येऽन्नदानरतास्तथा । एकादशीव्रतरता ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ७४ ॥

తాగునీరు దానంలో నిమగ్నులై, అన్నదానంలో ఆనందించే వారు, ఏకాదశీ వ్రతంలో స్థిరులైన వారు—వారే నిజంగా భగవంతుని భక్తుల్లో శ్రేష్ఠులు।

Verse 75

गोदाननिरता ये च कन्यादानरताश्च ये । मदर्थं कर्म्मकर्त्तारस्ते वै भागवतोत्तमाः ॥ ७५ ॥

గోదానంలో నిమగ్నులైన వారు, కన్యాదానంలో రతులైన వారు, మరియు నా కోసమే కర్మలు చేసే వారు—వారే నిజంగా భగవంతుని భక్తుల్లో శ్రేష్ఠులు।

Verse 76

एते भागवता विप्र केचिदत्र प्रकीर्तिताः । मयाऽपि गदितुं शक्या नाब्दकोटिशतैरपि ॥ ७६ ॥

ఓ విప్రా! ఇక్కడ అటువంటి భాగవత భక్తుల్లో కొందరినే కీర్తించాము; నేనుకూడా వారిని పూర్తిగా చెప్పలేను—కోట్ల కొద్ది సంవత్సరాల్లోనూ కాదు।

Verse 77

तस्मात्त्वमपि विप्रेन्द्र सुशीलो भव सर्वदा । सर्वभूताश्रयो दान्तो मैत्रो धर्म्मपरायणः ॥ ७७ ॥

కాబట్టి, ఓ విప్రేంద్రా! నీవు కూడా ఎల్లప్పుడూ సుశీలుడవై ఉండు; సమస్త భూతాలకు ఆశ్రయమై, దమనం కలిగి, మైత్రితో, ధర్మంలో పరాయణుడవై ఉండు।

Verse 78

पुनर्युगान्तपर्य्यन्तं धर्म्मं सर्वं समाचरन् । मन्मूर्तिध्याननिरतः परं निर्वाणमाप्स्यसि ॥ ७८ ॥

యుగాంతం వరకు పునఃపునః సమస్త ధర్మాలను ఆచరిస్తూ, నా మూర్తి ధ్యానంలో నిమగ్నుడై ఉంటే, నీవు పరమ నిర్వాణాన్ని పొందుతావు।

Verse 79

एवं मृकण्डुपुत्रस्य स्वभक्तस्य कृपानिधिः । दत्त्वा वरं स देवेशस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ७९ ॥

ఇలా కృపాసముద్రుడైన దేవేశుడు తన భక్తుడైన మృకండుపుత్రునికి వరమిచ్చి, అదే స్థలంలో అంతర్ధానమయ్యాడు।

Verse 80

मार्कण्डेयो महाभागो हरिभक्तिरतः सदा । चचार परमं धर्ममीजे च विधिवन्मखैः ॥ ८० ॥

మహాభాగ్యశాలి మార్కండేయుడు ఎల్లప్పుడూ హరిభక్తిలో నిమగ్నుడై పరమధర్మాన్ని ఆచరించి, శాస్త్రవిధి ప్రకారం యజ్ఞాలను నిర్వహించేవాడు।

Verse 81

शालग्रामे महाक्षेत्रे तताप परमं तपः । ध्यानक्षपितकर्मा तु परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ८१ ॥

శాలగ్రామ మహాక్షేత్రంలో అతడు పరమ తపస్సు చేశాడు; ధ్యానంతో కర్మలను క్షయపరచి పరమ నిర్వాణాన్ని పొందాడు।

Verse 82

तस्माज्जन्तुषु सर्वेषु हितकृद्धरिपूजकः । ईप्सितं मनसा यद्यत्तत्तदाप्नोत्यसंशयम् ॥ ८२ ॥

కాబట్టి హరిని పూజించి సమస్త జీవులకు హితం చేసే వాడు, మనసులో కోరినదేదైనా నిస్సందేహంగా పొందుతాడు।

Verse 83

सनक उवाच । एतत्सर्वं निगदितं त्वया पृष्टं द्विजोत्तम । भगवद्भक्तिमाहात्म्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ८३ ॥

సనకుడు పలికెను—హే ద్విజోత్తమా! నీవు అడిగినదంతా, అనగా భగవద్భక్తి మహాత్మ్యాన్ని నేను వివరించాను; ఇంకా ఏమి వినాలని కోరుతున్నావు?

Verse 84

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे मार्कण्डेयवर्णनं नाम पञ्चमोऽध्यायः ॥ ५ ॥

ఇట్లు శ్రీబృహన్నారదీయపురాణము పూర్వభాగములో ప్రథమపాదమున ‘మార్కండేయవర్ణనము’ అను పంచమాధ్యాయము సమాప్తమైంది ॥५॥