Prāyaścitta for Mahāpātakas and the Sin-destroying Power of Viṣṇu-smaraṇa
సనకుడు నారదునికి ప్రాయశ్చిత్తం కర్మకాండకు అనివార్యమైన పరిపూర్ణత అని బోధిస్తాడు—ప్రాయశ్చిత్తం లేని కర్మలు ఫలహీనమై, నిజమైన శుద్ధి నారాయణాభిముఖతతోనే కలుగుతుంది. ఈ అధ్యాయంలో నాలుగు మహాపాతకాలు—బ్రహ్మహత్య, సురాపానం, సువర్ణస్తేయం, గురుతల్పగమనం—నిర్వచించి, అటువంటి పాతకులతో సంగమం/సంసర్గం కూడా ఐదవ దోషంగా చెప్పి, సహవాసకాలం మేరకు పతనస్థాయిని నిర్ణయిస్తుంది. బ్రాహ్మణాది వధకు కపాలధారణ తపస్సు, తీర్థవాసం, భిక్ష, సంధ్యోపాసన, బహువత్సర వ్రతాలు వంటి ప్రాయశ్చిత్తాలు; రాజదండ నియమాలు మరియు స్త్రీలు, పిల్లలు, రోగులకు శమనాలు కూడా ఉన్నాయి. సురా విషయంలో రకాలు, పాత్రలు, ఔషధ వినియోగ మినహాయింపులు, చాంద్రాయణంతో పునర్దీక్ష సూచించబడింది. దొంగతన ప్రాయశ్చిత్తం బంగారం-వెండి విలువలు, త్రసరేణువు నుంచి సువర్ణం వరకు సూక్ష్మ ప్రమాణాలు, ప్రాణాయామం మరియు గాయత్రీజప పరిమితులతో సాంకేతికంగా చెప్పబడింది. అక్రమ సంభోగం, పశుహింస, అశౌచస్పర్శ, ఆహార-వాక్య నిషేధాలు కూడా వివరించబడతాయి. ముగింపులో మోక్షధర్మంగా హరిభక్తి, విష్ణుస్మరణ మహిమ—ఒక్కసారి స్మరణమే పాపరాశిని నశింపజేసి ధర్మార్థకామమోక్ష ఫలాన్ని ఇస్తుందని ప్రకటిస్తుంది।
Shlokas
Verse 1
सनक उवाच । प्रायश्चित्तविधिं वक्ष्ये श्रृणु नारद सांप्रतम् । प्रायश्चित्तविशुद्धात्मा सर्वकर्मफलं लभेत् ॥ १ ॥
సనకుడు పలికెను—ఓ నారదా, ఇప్పుడు ప్రాయశ్చిత్త విధానాన్ని చెప్పుదును; వినుము. ప్రాయశ్చిత్తంతో శుద్ధాత్ముడైనవాడు సమస్త కర్మఫలమును పొందును॥
Verse 2
प्रायश्चित्तविहीनैस्तु यत्कर्म क्रियते मुने । तत्सर्वं निष्फलं प्रोक्तं राक्षसैः परिसेवितम् ॥ २ ॥
ఓ మునీ, ప్రాయశ్చిత్తం లేక చేసిన ఏ కర్మమైనా పూర్తిగా నిష్ఫలమని చెప్పబడింది; అది రాక్షసప్రభావం చేత సేవింపబడినదని అన్నారు॥
Verse 3
कामक्रोधविहीनैश्च धर्मशास्त्रविशारदैः । प्रष्टव्या ब्राह्मणा धर्मं सर्वधर्मफलेच्छुभिः ॥ ३ ॥
కామక్రోధరహితులై ధర్మశాస్త్రంలో నిపుణులైన బ్రాహ్మణులను—సర్వధర్మఫలాన్ని కోరువారు—ధర్మం గురించి అడగవలెను॥
Verse 4
प्रायश्चित्तानि चीर्णानि नारायणपराङ्मुखैः । न निष्पुनंति विप्रेंद्र सुराभांडमिवापगाः ॥ ४ ॥
హే విప్రేంద్రా! నారాయణుని నుండి విముఖులై చేసిన ప్రాయశ్చిత్తాలు వారిని శుద్ధి చేయవు; మద్యం నిండిన పాత్రను నది కూడా శుభ్రం చేయలేనట్లే।
Verse 5
ब्रह्महा च सुरापी च स्तेयी च गुरुतल्पगः । महापातकिननस्त्वेते तत्संसर्गी च पंचमः ॥ ५ ॥
బ్రాహ్మణహంతకుడు, మద్యపానికుడు, దొంగ, గురువు శయనాన్ని అపవిత్రం చేసినవాడు—ఇవే మహాపాతకులు; వీరితో సాంగత్యం చేసేవాడు ఐదవడిగా లెక్కించబడతాడు।
Verse 6
यस्तु संवत्सरं ह्यतैः शयनासनभोजनैः । संवसेत्सह तं विद्यात्पतितं सर्वकर्मसु ॥ ६ ॥
ఎవరైతే సంపూర్ణ ఒక సంవత్సరం అతనితో శయనం, ఆసనం, భోజనం పంచుకొని నివసిస్తాడో, అతడిని అన్ని ధర్మకర్మలలో పతితుడిగా తెలుసుకోవాలి।
Verse 7
अज्ञानाद्वाह्मणं हत्वा चीरवासा जटी भवेत् । स्वेनैव हतविप्रस्य कपालमपि धारयेत् ॥ ७ ॥
అజ్ఞానవశాత్ బ్రాహ్మణుని హతమార్చినవాడు వల్కలవస్త్రాలు ధరించి జటలు పెట్టుకోవాలి; తన చేతిలో హతమైన ఆ విప్రుని కపాలమును కూడా ధరించాలి।
Verse 8
तदभावे मुनिश्रष्ट कपालं वान्यमेव वा । तद्द्रव्यं ध्वजदंडे तु धृत्वा वनचरो भवेत् ॥ ८ ॥
హే మునిశ్రేష్ఠా! అది లభించకపోతే కపాలపాత్రమో లేదా మరే తగిన పాత్రమో తీసుకోవాలి; ఆ అవసర ద్రవ్యాన్ని ధ్వజదండంపై ధరించి వనచారిగా ఉండాలి।
Verse 9
वन्याहारो वसेतत्र वारमेकं मिताशनः । सम्यक्संध्यामुपासीत त्रिकालं स्नानमाचरेत् ॥ ९ ॥
అతడు అక్కడ ఒక కాలం నివసించి, వన్యాహారంతో జీవించి మితాహారిగా ఉండాలి. విధిగా సంధ్యోపాసన చేసి, రోజుకు మూడుసార్లు స్నానం ఆచరించాలి।
Verse 10
अध्ययनाध्यापनादून्वर्जयेत्संस्मरेद्धरिम् । ब्रह्मचारी भवेन्नित्यं गंधमाल्यादि वर्जयेत् ॥ १० ॥
అధ్యయన-అధ్యాపనకు ఆటంకమయ్యే వాటిని వదలి, హరిని నిరంతరం స్మరించాలి. నిత్యం బ్రహ్మచారిగా ఉండి, సుగంధాలు, మాలలు మొదలైన భోగాలంకారాలను వర్జించాలి।
Verse 11
तीर्थान्यनुवसेच्चैव पुण्याश्चावाश्रमांस्तथा । यदि वन्यैर्न जीवेत ग्रामे भिक्षां समाचरेत् ॥ ११ ॥
అతడు తీర్థస్థానాలలోను, పుణ్యమైన ఆశ్రమాలలోను నివసించాలి. వన్య పదార్థాలతో జీవించలేకపోతే, గ్రామానికి వెళ్లి విధిగా భిక్షతో జీవనం సాగించాలి।
Verse 12
द्वादशाब्दं व्रतं कुर्यादेवं हरिपरायणः । ब्रह्महा शुद्धिमाप्नोति कर्मार्हश्चैव जायते ॥ १२ ॥
ఇలా హరిపరాయణుడై అతడు పన్నెండు సంవత్సరాల వ్రతం చేయాలి. బ్రహ్మహత్య చేసినవాడుకూడా దీనివల్ల శుద్ధి పొందుతూ, మళ్లీ వైదిక కర్మలకు అర్హుడవుతాడు।
Verse 13
व्रतमध्ये मृगैर्वापि रोगैर्वापि निषूदितः । गोनिमित्तं द्विजार्थं वा प्राणान्वापि परित्यजेत् ॥ १३ ॥
వ్రతమధ్యంలో అతడు మృగాల చేత గానీ, రోగాల చేత గానీ హతుడైతే, లేదా గోవు నిమిత్తం గానీ ద్విజహితార్థం గానీ ప్రాణాలను త్యజిస్తే—(అటువంటి మరణం ధర్మ్యమని ప్రశంసించబడుతుంది)।
Verse 14
यद्वा दद्याद्द्विजेंद्राणां गवामयुतमुत्तसम् । एतेष्वन्यतमं कृत्वा ब्रह्महा शुद्धिमान्पुयात् ॥ १४ ॥
లేదా ద్విజేంద్రులలో శ్రేష్ఠులకు పదివేల గోవుల ఉత్తమ దానము చేయవచ్చు. వీటిలో ఏదో ఒక ప్రాయశ్చిత్తం ఆచరించినచో బ్రహ్మహంతకుడుకూడా శుద్ధి పొందును॥१४॥
Verse 15
दीक्षितं क्षत्रियं हत्वा चरेद्धि ब्रह्महव्रतम् । अग्निप्रवेशनं वापि मरुत्प्रपतनं तथा ॥ १५ ॥
దీక్షిత క్షత్రియుని హతముచేసినవాడు నిశ్చయంగా బ్రహ్మహత్యా వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. లేదా అగ్నిలో ప్రవేశించడం గానీ, ఎత్తునుంచి పడిపోవడం గానీ (ప్రాయశ్చిత్తం)గా చెప్పబడింది॥१५॥
Verse 16
दीक्षीतं ब्राह्मणं हत्वा द्विगुणं व्रतमाचरेत् । आचार्यादिवधे चैव व्रतमुक्तं चतुर्गुणम् ॥ १६ ॥
దీక్షిత బ్రాహ్మణుని హతముచేసినచో ప్రాయశ్చిత్త వ్రతాన్ని రెండింతలు చేసి ఆచరించాలి. ఆచార్యాది వధలో అదే వ్రతం నాలుగింతలుగా చెప్పబడింది॥१६॥
Verse 17
हत्वा तु विप्रमात्रं च चरेत्संवत्सरं व्रतम् । एवं विप्रस्य गदितः प्रायश्चित्तविधिर्द्विज ॥ १७ ॥
కేవలం ఒక బ్రాహ్మణుని హతముచేసినచో ఒక సంవత్సరం ప్రాయశ్చిత్త వ్రతం ఆచరించాలి. ఓ ద్విజా! ఈ విధంగా బ్రాహ్మణవధ ప్రాయశ్చిత్త విధానం చెప్పబడింది॥१७॥
Verse 18
द्विगुणं क्षत्रियस्योक्तं त्रिगुणं तु विशः स्मृतम् । ब्राह्मणं हंति यः शूद्रस्तं मुशल्यं विर्दुर्बुधाः ॥ १८ ॥
క్షత్రియునికి శిక్ష ద్విగుణమని, వైశ్యునికి త్రిగుణమని స్మృతిలో చెప్పబడింది. బ్రాహ్మణుని హతముచేసే శూద్రునికి ముషలంతో మరణదండన యోగ్యమని పండితులు ప్రకటిస్తారు॥१८॥
Verse 19
राज्ञैव शिक्षा कर्तव्या इति शास्तेषु निश्चयः । ब्राह्मणीनां वधे त्वर्द्धं पादः स्यात्कन्यकावधे ॥ १९ ॥
శాస్త్రాలలో నిశ్చయం—దండన విధించడం రాజునే చేయవలెను. బ్రాహ్మణీ వధలో దండం సగం తగ్గును; అవివాహిత కన్య వధలో అది పావు భాగమగును.
Verse 20
हत्वा त्वनुपनीतांश्च तथा पादव्रतं चरेत् । हत्वा तु क्षत्रियं विप्रः षडब्दं कुच्छ्रमाचरेत् ॥ २० ॥
ఉపనయనం పొందని వారిని హతమార్చినచో ప్రాయశ్చిత్తంగా పాదవ్రతం ఆచరించవలెను. బ్రాహ్మణుడు క్షత్రియుని హతమార్చితే ఆరు సంవత్సరాలు కృచ్ఛ్ర తపస్సు చేయవలెను.
Verse 21
संवत्सरं त्रयं वेश्यं शूर्द्रं हत्वा तु वत्सरम् । दीक्षितस्य स्त्रियं हत्वा ब्राह्मणी चाष्टवत्सरान् ॥ २१ ॥
వైశ్యుని వధకు మూడు సంవత్సరాల ప్రాయశ్చిత్తం, శూద్రుని వధకు ఒక సంవత్సరం. దీక్షితుని భార్యను హతమార్చినచో, అలాగే బ్రాహ్మణీ వధలోనూ, ఎనిమిది సంవత్సరాల ప్రాయశ్చిత్తం విధించబడింది.
Verse 22
ब्रह्महत्याव्रतं कृत्वा शुद्धो भवति निश्चितम् । प्रायश्चित्तं विधानं तु सर्वत्र मुनिसत्तम ॥ २२ ॥
బ్రహ్మహత్యకు విధించిన ప్రాయశ్చిత్త వ్రతాన్ని ఆచరించినచో నిశ్చయంగా శుద్ధి కలుగును. ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ప్రాయశ్చిత్త విధానం ఎక్కడ విధించబడిందో అక్కడ అంతటా అది వర్తిస్తుంది.
Verse 23
वृद्धातुरस्त्रीबालानामर्द्धमुक्तं मनीषिभिः । गौडी पैष्टी च माध्वी च विज्ञेया त्रिविधा सुरा ॥ २३ ॥
వృద్ధులు, రోగులు, స్త్రీలు, బాలులు—వారికి (దండాది) సగమే అని మేధావులు చెప్పారు. సురా మూడు విధాలుగా తెలుసుకోవాలి—గౌడీ, పైష్టీ, మాధ్వీ.
Verse 24
चातुर्वर्ण्यारपेया स्यात्तथा स्त्रीभिश्च नारद । क्षीरं घृतं वा गोमूत्रमेतेष्वन्यतमं मुने ॥ २४ ॥
హే నారదా! నాలుగు వర్ణాలవారూ, అలాగే స్త్రీలూ ఆర్పేయ (ఆచమనస్వరూప పాన) చేయవచ్చు. హే మునీ! పాలు, నెయ్యి లేదా గోమూత్రం—ఇవాటిలో ఏదో ఒకదానితో అది చేయాలి.
Verse 25
स्नात्वर्द्रवासा नियतो नारायणमनुस्मरन् । पक्वायसनिभं कृत्वा पिबेज्चैवोदकं ततः ॥ २५ ॥
స్నానం చేసి, తడివస్త్రం ధరించి, నియమంతో నారాయణుని స్మరించాలి. తరువాత (ద్రవ్యాన్ని) ఉడికిన ఇనుములా చేయించి, ఆపై నీటిని త్రాగాలి.
Verse 26
तत्तु लौहेन पात्रेण ह्यायसेनाथवा पिबेत् । ताम्रेण वाथं पात्रेण तत्पीत्वा मरणं व्रजेत् ॥ २६ ॥
అది ఇనుము పాత్రలోనో లేదా ఆయస (ఉక్కు) పాత్రలోనో మాత్రమే త్రాగాలి. కానీ రాగి పాత్రలో త్రాగితే, త్రాగిన వెంటనే మరణాన్ని పొందుతాడు.
Verse 27
सुरापी शुद्धिमाप्नोति नान्यथा शुद्धिरिष्यते । अज्ञानादात्मबुद्द्या तु सुरां पीत्वा द्विजश्चरेत् ॥ २७ ॥
సురాపానుడు ప్రాయశ్చిత్తం ద్వారా శుద్ధిని పొందుతాడు; దీనికన్నా వేరే శుద్ధి చెప్పబడలేదు. కానీ ద్విజుడు అజ్ఞానవశాత్తు వేరేదని భావించి సురాను త్రాగితే, అతడు విధిపూర్వక ప్రాయశ్చిత్తాన్ని ఆచరించాలి.
Verse 28
ब्रह्महत्याव्रतं सम्यक्तच्चिह्नपरिवर्जितः । यदि रोगानिवृत्त्यर्थमौषधार्थं सुरां पिबेत् ॥ २८ ॥
బ్రహ్మహత్యా ప్రాయశ్చిత్త వ్రతాన్ని సక్రమంగా ఆచరిస్తూ, దానికి సంబంధించిన బాహ్యచిహ్నాలు మరియు భోగాలను వదిలినవాడు, రోగనివృత్తి కోసం కేవలం ఔషధంగా సురాను త్రాగితే, అది ఔషధార్థమేనని భావించబడుతుంది.
Verse 29
तस्योपनयनं भूयस्तथा चांद्रायणद्वयम् । सुरासंस्पृष्टपात्रं तु सुराभांडोदकं तथा ॥ २९ ॥
అతనికి మళ్లీ ఉపనయన సంస్కారం చేయవలెను; అలాగే రెండు చాంద్రాయణ వ్రతాలు ఆచరించవలెను. సురా తాకిన పాత్రకూ, సురా భాండంలోని నీటికీ ఇదే విధి అని చెప్పబడింది.
Verse 30
सुरापानसमं प्राहुस्तथा चन्द्रस्य भक्षणम् । तालं च पानसं चैव द्राक्षं खार्जूरसंभवम् ॥ ३० ॥
‘చంద్ర’ అనే పదార్థాన్ని భక్షించడం కూడా సురాపానంతో సమానమని వారు ప్రకటించారు. అలాగే తాళ (పామర), పనస (జాక్ఫ్రూట్), ద్రాక్ష, ఖర్జూరం నుండి ఉద్భవించిన పదార్థాలు కూడా అదే నిషిద్ధ వర్గమని గ్రహించాలి.
Verse 31
माधुक शैलमारिष्टं मैरेयं नालिकेरजम् । गौडी माध्वी सुरा मद्यमेवमेकादश स्मृताः ॥ ३१ ॥
మాధుక, శైల, ఆరిష్ట, మైరేయ, నాళికేరజ (కొబ్బరి నుండి తయారైనది); అలాగే గౌడీ, మాధ్వీ, సురా, మద్య—ఇలా ఇవి పదకొండు మత్తుపానీయాలుగా స్మరించబడ్డాయి.
Verse 32
एतेष्वन्यतमं विप्रो न पिबेद्वै कदाचन । एतेष्वन्यतमं यस्तु पिबेदज्ञानतो द्विजः ॥ ३२ ॥
విప్రుడు వీటిలో ఏదైనా ఎప్పుడూ పానము చేయకూడదు. కానీ ఏదైనా ద్విజుడు అజ్ఞానవశాత్తు వీటిలో ఏదైనా త్రాగితే, (దానికి ప్రాయశ్చిత్తం తరువాత చెప్పబడుతుంది)।
Verse 33
तस्योपनयनं भूयस्तप्तकृच्छ्रं चरेत्तथा । समक्षं वा परोक्षं वा बलाच्चौयण वा तथा ॥ ३३ ॥
అతనికి మళ్లీ ఉపనయన సంస్కారం చేయవలెను; అలాగే ‘తప్తకృచ్ఛ్ర’ అనే ప్రాయశ్చిత్తాన్ని ఆచరించవలెను—అది సమక్షంగా జరిగినా, రహస్యంగా జరిగినా, బలవంతంగా జరిగినా, లేదా దొంగతనవశాత్తు జరిగినా సరే.
Verse 34
परस्वानामुपादानं स्तेयमित्युच्यते बुधैः । सुवर्णस्य प्रमाणं तु मन्वाद्यैः परिभाषितम् ॥ ३४ ॥
ఇతరుని ధనాన్ని అపహరించుటనే పండితులు ‘స్తేయము’ (దొంగతనం) అంటారు. స్వర్ణపు ప్రమాణములు మనువు మొదలైన ధర్మకర్తలు నిర్ధారించారు.
Verse 35
वक्ष्ये श्रृणुष्व विप्रेंद्र प्रायश्चजितोक्तिसाधनम् । गवाक्षागतमार्तण्डरश्मिमध्ये प्रदृश्यते ॥ ३५ ॥
హే విప్రేంద్రా, వినుము—ప్రాయశ్చిత్తోపదేశాన్ని స్థిరపరచు సాధనాన్ని నేను చెప్పుదును. కిటికీ ద్వారా వచ్చిన సూర్యకిరణాల మధ్య సూర్యప్రకాశం స్పష్టంగా కనిపించునట్లు.
Verse 36
त्रसरेणुप्रमाणं तु रज इत्युच्यते बुधैः । त्रसरेण्वष्टकं निष्कस्तत्रयं राजसर्षपः ॥ ३६ ॥
త్రసరేణు ప్రమాణమునే పండితులు ‘రజః’ అని అంటారు. ఎనిమిది త్రసరేణువులు ఒక నిష్కము; ఆ నిష్కముల మూడు ‘రాజసర్షప’ ప్రమాణము.
Verse 37
गौरसर्षपस्तर्त्रयं स्यात्तत्षट्कं यव उच्यते । यवत्रयं कृष्णलः स्यान्माषस्तत्पंचकं स्मृतः ॥ ३७ ॥
మూడు గౌరసర్షపములు ఒక ప్రమాణము; దాని ఆరు ‘యవ’ అని చెప్పబడును. మూడు యవలు ‘కృష్ణల’; ఐదు కృష్ణలలు ‘మాష’ అని స్మృతిలో ఉంది.
Verse 38
माषषोडषमानं स्यात्सुवर्णमिति नारद । हत्वा ब्रह्मस्वमज्ञानाद्द्वादशांब्दं तु पूर्ववत् ॥ ३८ ॥
హే నారదా, పదహారు మాషములు ఒక ‘సువర్ణ’మని చెప్పబడింది. అజ్ఞానవశాత్ బ్రహ్మస్వము (బ్రాహ్మణసంబంధ ధనం) నాశము/హింస జరిగితే, పూర్వవిధంగా పన్నెండు సంవత్సరాలు ప్రాయశ్చిత్తం ఆచరించాలి.
Verse 39
कपालध्वजहीनं तु ब्रह्महत्याव्रतं चरेत् । गुरुणां यज्ञकतॄणां धार्मिष्टानां तथैव च ॥ ३९ ॥
కపాలధ్వజాన్ని ధరించకుండానే బ్రహ్మహత్యా ప్రాయశ్చిత్త వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. అలాగే గురువులు, యజ్ఞకర్తలు మరియు ఇతర ధార్మికుల విషయంలోనూ విధివిధానంగా ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలి.
Verse 40
श्रोत्रियाणां द्विजानां तु हृत्वा हेमैवमाचरेत् । कृतानुतापो देहे च संपूर्णे लेपयेद् धृतम् ॥ ४० ॥
వేదపారంగతులైన శ్రోత్రియ ద్విజుల నుండి బంగారం దొంగిలిస్తే, నిర్దిష్ట ప్రాయశ్చిత్తాన్ని అలాగే ఆచరించాలి; నిజమైన పశ్చాత్తాపంతో సమస్త దేహంపై ఘృతం (నెయ్యి) పూయాలి.
Verse 41
करीषच्छादितो दग्धः स्तेयपापाद्विमुच्यते । ब्रह्मस्वं क्षत्रियो हृत्वा पश्चात्तापमवाप्य च ॥ ४१ ॥
ఎవడు ఆవుపేడతో కప్పబడి తరువాత దహింపబడతాడో, అతడు దొంగతన పాపం నుండి విముక్తుడవుతాడు. అలాగే క్షత్రియుడు బ్రాహ్మణుని ధనాన్ని తీసుకున్నా, పశ్చాత్తాపం పొందిన తరువాత శుద్ధి పొందుతాడు.
Verse 42
पुनर्ददाति तत्रैव तद्विधानं श्रृणुष्व मे । तत्र सांतपनं कृत्वा द्वादशाहोपवासतः ॥ ४२ ॥
తర్వాత అదే స్థలంలో దానిని మళ్లీ సమర్పించాలి/తిరిగి ఇవ్వాలి. దాని విధానాన్ని నన్ను విను—అక్కడ ‘సాంతపన’ ప్రాయశ్చిత్తం చేసి పన్నెండు రోజుల ఉపవాసం ఆచరించాలి.
Verse 43
शुद्धिमाप्नोति देवर्षे ह्यन्यथा पतितो भवेत् । रत्नासनमनुष्यस्त्रीधेनुभूम्यादिकेषु च ॥ ४३ ॥
ఓ దేవర్షీ! ఇలా ఆచరించితే శుద్ధి లభిస్తుంది; లేకపోతే పతితుడవుతాడు—ప్రత్యేకంగా రత్నాసనం, మనుష్యులు, స్త్రీలు, ధేనువు (ఆవు), భూమి మొదలైన విషయాలలో.
Verse 44
सुवर्णसहृशेष्वेषु प्रायश्चितार्द्धमुच्यते । त्रसरेणुसमं हेम हृत्वा कुर्यात्समाहितः ॥ ४४ ॥
సువర్ణసమాన విలువగల వస్తువుల విషయంలో ప్రాయశ్చిత్తం అర్ధమని చెప్పబడింది. త్రసరేణువంత స్వల్పమైన బంగారం దొంగిలించినా మనస్సు సమాధానంగా ఉంచి విధిగా ప్రాయశ్చిత్తం చేయవలెను॥४४॥
Verse 45
प्राणायामद्वयं सम्यक् तेन शुद्धच्चति मानवः । प्राणायामत्रयं कुर्याद्धृत्वा निष्कप्रमाणकम् ॥ ४५ ॥
సరిగ్గా రెండు ప్రాణాయామాలు చేయుటవలన మనిషి శుద్ధి పొందును. నిష్క-ప్రమాణమంత (సువర్ణం) తీసుకున్నవాడు మూడు ప్రాణాయామాలు చేయవలెను॥४५॥
Verse 46
प्राणायामाश्च चत्वारो राजसर्षपमात्रके । गौरसर्षपमानं तु हृत्वा हेम विचक्षणः ॥ ४६ ॥
రాజసర్షప (రాజకీయ ఆవగింజ) పరిమాణంతో నాలుగు ప్రాణాయామాల ప్రమాణం చెప్పబడింది. హే వివేకవంతుడా, బంగారం హరణ విషయంలో గౌరసర్షప (తెల్ల ఆవగింజ) ప్రమాణమును కూడా పరిగణించవలెను॥४६॥
Verse 47
स्नात्वा च विधिवज्जप्याद्गायत्र्यष्टसहस्त्रकम् । यवमात्रसुवर्णस्य स्तेयाच्छुद्धो भवेद्दिजः ॥ ४७ ॥
స్నానం చేసి విధిగా గాయత్రీని ఎనిమిది వేల సార్లు జపించాలి. యవమాత్ర బంగారం దొంగతన దోషం నుండి ద్విజుడు శుద్ధి పొందును॥४७॥
Verse 48
आसायं प्रातरारभ्य जप्त्वा वै वेदमातरम् । हेम कृष्णलमात्रं तु हृत्वा सांतपनं चरेत् ॥ ४८ ॥
సాయంకాలం నుండి ప్రారంభించి మరుసటి ప్రాతఃకాలం వరకు వేదమాత (గాయత్రీ) జపించాలి. కృష్ణలమాత్ర బంగారం తీసుకొని సాంతపన ప్రాయశ్చిత్త వ్రతాన్ని ఆచరించాలి॥४८॥
Verse 49
माषप्रमाणे हेम्नस्तु प्रायश्चित्तं निगद्यते । गोमूत्रपक्वयवभुग्वर्षेणैकेन शुद्ध्यति ॥ ४९ ॥
మాషా ప్రమాణమంత బంగారం దొంగిలించినవానికి ప్రాయశ్చిత్తం చెప్పబడింది. గోమూత్రంలో ఉడికించిన యవాన్ని భుజించి ఒక సంవత్సరం గడిపితే శుద్ధి కలుగుతుంది.
Verse 50
संपूर्णस्य सुवर्णस्य स्तेयं कृत्वा मुनीश्वर । ब्रह्महत्याव्रतं कुर्याद्द्वादशाब्दं समाहितः ॥ ५० ॥
ఓ మునీశ్వరా! సంపూర్ణ పరిమాణ బంగారాన్ని దొంగిలించినవాడు, మనస్సు ఏకాగ్రం చేసి పన్నెండు సంవత్సరాలు బ్రహ్మహత్యా-ప్రాయశ్చిత్త వ్రతాన్ని ఆచరించాలి.
Verse 51
सुवर्णमानान्न्यूने तु रजतस्तेयकर्मणि । कुर्यात्सांतपनं सम्यगन्यथा पतितो भवेत् ॥ ५१ ॥
కానీ బంగారు ప్రమాణం కంటే తక్కువ పరిమాణంలో వెండిని దొంగిలిస్తే, సక్రమంగా సాంతపన ప్రాయశ్చిత్తం చేయాలి; లేకపోతే పతితుడవుతాడు.
Verse 52
दशनिष्कांतपर्यंतमूर्द्धूं निष्कचतुष्टयात् । हत्वा च रजतं विद्वान्कुर्याच्चांद्रायणं मुने ॥ ५२ ॥
ఓ మునే! ఒక పండితుడు వెండిని దొంగిలిస్తే—నాలుగు నిష్కాల విలువ వరకు, అలాగే దానికంటే ఎక్కువగా పది నిష్కాల వరకు—ప్రాయశ్చిత్తంగా చాంద్రాయణ వ్రతం ఆచరించాలి.
Verse 53
दशादिशतिष्कांतं यः स्तेयी रजतस्य तु । चांद्रायणद्वयं तस्य प्रोक्तं पापविशोधकम् ॥ ५३ ॥
‘దశాదిశతిష్కాంత’ అనే ప్రమాణమంత వెండిని దొంగిలించినవానికి, పాప విశోధనార్థం ద్విచాంద్రాయణ వ్రతం విధించబడింది.
Verse 54
शतादूर्द्धूं सहस्त्रांतं प्रोक्तं चांद्रायणत्रयम् । सहस्त्रादधिकस्तेये ब्रह्महत्याव्रतं चरेत् ॥ ५४ ॥
వందకు మించి వెయ్యి వరకు విలువైన దొంగతనానికి త్రివిధ చాంద్రాయణ వ్రతం విధించబడింది. వెయ్యికి మించిన దొంగతనమైతే బ్రహ్మహత్యా ప్రాయశ్చిత్త వ్రతాన్ని ఆచరించాలి.
Verse 55
कांस्यपित्तलमुख्येषु ह्ययस्कांते तथैव च । सहस्रनिष्कमाने तु पराकं परिकीर्तितम् ॥ ५५ ॥
కాంస్యము, పిత్తలము మొదలైన పాత్రలలోను, అలాగే అయస్కాంతము (లోహచుంబక/ఇనుము) విషయములోను, ‘పరాక’ అనే ప్రమాణం వెయ్యి నిష్కల పరిమాణమని ప్రకటించబడింది.
Verse 56
प्रायश्चित्तं तु रत्नानां स्तेये राजतवत्स्मृतम् । गुरुतल्पगतानां च प्रायश्चित्तमुदीर्यते ॥ ५६ ॥
రత్నాల దొంగతనానికి ప్రాయశ్చిత్తం వెండి దొంగతనానికి సమానమని స్మృతిలో చెప్పబడింది. అలాగే గురుతల్పగాముల (గురువు శయ్యను లంఘించినవారి) ప్రాయశ్చిత్తమూ వివరించబడింది.
Verse 57
अज्ञानान्मातरं गत्वा तत्सपत्नीमथापि वा । स्वयमेव स्वमुष्कं तु च्छिंद्यात्पापमुदीरयन् ॥ ५७ ॥
అజ్ఞానవశాత్తు ఎవడైనా తన తల్లిని—లేదా తండ్రి మరో భార్యను కూడా—సంబంధించితే, తన పాపాన్ని ఒప్పుకుంటూ తానే తన వృషణాలను కోసివేయాలి.
Verse 58
हस्ते गृहीत्वा मुष्कं तु गच्छंद्वै नैऋतीं दिशम् । गच्छन्मार्गै सुखं दुःखं न कदाचिद्विचारयेत् ॥ ५८ ॥
వృషణాన్ని చేతిలో పట్టుకొని అతడు నైరృతి (దక్షిణ-పడమర) దిశ వైపు నడవాలి; మార్గమధ్యంలో సుఖదుఃఖాలను ఎప్పుడూ విచారించకూడదు.
Verse 59
अपश्यन्गच्छतो गच्छेत्पाणान्तं यः स शुद्ध्यति । मरुत्प्रपतनं वापि कुर्यात्पापमुदाहरन् ॥ ५९ ॥
చూడకుండా వెళుతున్నవానిని తాకినచో అతడు శుద్ధుడగును. లేదా పాపమును ఒప్పుకొని 'మరుత్ప్రపతన' అను ప్రాయశ్చిత్తమును ఆచరించవలెను.
Verse 60
स्ववर्णोत्तमवर्णस्त्रीगमने त्वविचारतः । ब्राह्महत्याव्रतं कुर्याद्वादशाब्दं समाहितः ॥ ६० ॥
తన వర్ణము లేదా ఉత్తమ వర్ణపు స్త్రీతో అవిచారముగా సంగమించినచో, పన్నెండు సంవత్సరములు ఏకాగ్రతతో బ్రహ్మహత్యా వ్రతమును ఆచరించవలెను.
Verse 61
अमत्याभ्यासतो गच्छेत्सवर्णां चोत्तमां तथा । कारीषवह्निना दग्धः शुद्धिं याति द्विजोत्तम ॥ ६१ ॥
ఓ ద్విజోత్తమా! అభ్యాసము వలన సవర్ణ లేదా ఉత్తమ వర్ణపు స్త్రీని పొందినచో, ఎండిన ఆవుపేడ నిప్పులో కాలి శుద్ధిని పొందును.
Verse 62
रेतःसेकात्पूर्वमेव निवृत्तो यदि मातरि । ब्रह्महत्याव्रतं कुर्याद्रेतः सेकेऽग्निदाहनम् ॥ ६२ ॥
తల్లి విషయంలో వీర్యపాతానికి ముందే నివృత్తుడైతే బ్రహ్మహత్యా వ్రతం చేయాలి; వీర్యపాతం జరిగితే అగ్నిప్రవేశం చేయాలి.
Verse 63
सवर्णोत्तमवर्णासु निवृत्तो वीर्यसेचनात् । ब्रह्महत्याव्रतं कुर्यान्नवाब्दान्विष्णुतत्परः ॥ ६३ ॥
సవర్ణ లేదా ఉత్తమ వర్ణపు స్త్రీల విషయంలో వీర్యపాతానికి ముందే నివృత్తుడైతే, విష్ణుపरायణుడై తొమ్మిది సంవత్సరాలు బ్రహ్మహత్యా వ్రతం చేయాలి.
Verse 64
वैश्यायां पितृपत्न्यां तु षडब्दं व्रतमाचरेत् । गत्वा शूद्वां गुरोर्भार्यां त्रिवर्षं व्रतमाचरेत् ॥ ६४ ॥
వైశ్య స్త్రీతో—ప్రత్యేకంగా తండ్రి భార్యతో—అపరాధమైతే ఆరు సంవత్సరాలు ప్రాయశ్చిత్త వ్రతం ఆచరించాలి. శూద్ర స్త్రీతో—ప్రత్యేకంగా గురుపత్నితో—అపరాధమైతే మూడు సంవత్సరాలు వ్రతం ఆచరించాలి.
Verse 65
मातृष्वसारं च पितृष्वसारमाचार्यभार्यां श्वशुरस्य पत्नीम् । पितृव्यभार्यामथ मातुलानीं पुत्रीं च गच्छेद्यदि काममुग्धः ॥ ६५ ॥
కామమోహంతో ఎవడు మేనత్త, పిన్ని, ఆచార్యపత్నీ, శ్వశురుని భార్య, పితృవ్యపత్నీ, మాతులానీ, అంతేకాదు తన కుమార్తెతో కూడ గమనం చేస్తాడో—అతడు మహాపాతకానికి పాత్రుడు.
Verse 66
दिनद्वये ब्रह्महत्याव्रतं कुर्याद्यथाविधि । एकस्मिन्नेव दिवसे बहुवारं त्रिवार्षिकम् ॥ ६६ ॥
విధివిధానంగా రెండు రోజుల్లో బ్రహ్మహత్యా ప్రాయశ్చిత్త వ్రతం చేయాలి; అలాగే మూడు సంవత్సరాలు చేయవలసిన కర్మను ఒకే రోజులో అనేకసార్లు పునరాచరించాలి.
Verse 67
एकवारं गते ह्यब्दंव्रतं कृत्वा विशुद्ध्यति । दिनत्रये गते वह्निदग्धः शुध्येत नान्यथा ॥ ६७ ॥
ఒక్కసారి అయినా సంవత్సర వ్రతాన్ని పూర్తి చేస్తే శుద్ధి కలుగుతుంది. కానీ అగ్నిదగ్ధుడైనవాడు మూడు రోజులు గడిచిన తరువాతనే శుద్ధుడవుతాడు—ఇతర మార్గం లేదు.
Verse 68
चांजालीं पुष्कसीं चैव स्नुषां च भगिनीं तथा । मित्रस्त्रियं शिष्यपत्नीं यस्तु वै कामतो व्रजेत् ॥ ६८ ॥
కామవశంగా ఎవడు చాండాల స్త్రీ, పుష్కస స్త్రీ, తన కోడలు, తన సోదరి, మిత్రుని భార్య లేదా శిష్యుని భార్యతో గమనం చేస్తాడో—అతడు ఘోర పాపానికి పాత్రుడు.
Verse 69
ब्रह्महत्याव्रतं कुर्यात्स षडब्दं मुनीश्वर । अकामतो व्रजेद्यस्तु सोऽब्दकृच्छ्रं समाचरेत् ॥ ६९ ॥
హే మునీశ్వరా! బ్రహ్మహత్యా ప్రాయశ్చిత్త వ్రతాన్ని ఆరు సంవత్సరాలు ఆచరించాలి. కాని ఎవడు అనుకోకుండా ఆ దోషంలో పడితే, అతడు ఒక సంవత్సరపు కృచ్ఛ్ర వ్రతాన్ని సమ్యగ్గా చేయాలి.
Verse 70
महापातकिसंसर्गे प्रायश्चित्तं निगद्यते । प्रायश्चित्तविशुद्धात्मा सर्वकर्मफलं लभेत् ॥ ७० ॥
మహాపాతకితో సంగమం/సంసర్గం కలిగినప్పుడు ప్రాయశ్చిత్తం విధించబడింది. ఆ ప్రాయశ్చిత్తంతో అంతఃకరణం శుద్ధి పొందినవాడు సమస్త ధర్మకర్మఫలాన్ని పొందుతాడు.
Verse 71
यस्य येन भवेत्संगो ब्रह्महांदिचतुर्ष्वपि । तत्तद्व्रतं स निव्रर्त्य शुद्धिमान्पोत्यसंशयम् ॥ ७१ ॥
ఎవడికి బ్రహ్మహా మొదలైన నాలుగు మహాదోషులలో ఎవరివల్ల ఏ విధమైన సంగం కలుగుతుందో, ఆ సంగానికి తగిన ప్రాయశ్చిత్త వ్రతాన్ని ఆచరించి అతడు నిస్సందేహంగా శుద్ధిని పొందుతాడు.
Verse 72
अज्ञानात्पंचरात्रं तु संगमेभिः करोतियः । कायकृच्छ्रं चरेत्सम्यगन्यथा पतितो भवेत् ॥ ७२ ॥
అజ్ఞానవశాత్ సంగమంలో ఉండగానే పాంచరాత్ర వ్రతాన్ని ఆచరించినవాడు, సమ్యగ్గా ‘కాయ-కృచ్ఛ్ర’ ప్రాయశ్చిత్తాన్ని చేయాలి; లేకపోతే అతడు పతితుడవుతాడు.
Verse 73
द्वादशाहेतु संसर्गे महासांतपनं स्मृतम् । संगंकृत्वार्द्धमासं तु द्वादशाहमुपावसेत् ॥ ७३ ॥
పన్నెండు రోజులపాటు జరిగిన సంగ-సంసర్గానికి ‘మహా-శాంతపన’ ప్రాయశ్చిత్తమని స్మృతిలో చెప్పబడింది. అర్ధమాసం విధిని నిర్వహించి, తరువాత పన్నెండు రోజులు ఉపవాసం చేయాలి.
Verse 74
पराको माससंसर्गे चांद्रमासत्रयेस्मृतम् । कृत्वा संगं तु षण्मासं चरेच्चांद्रायणद्वयम् ॥ ७४ ॥
ఒక మాసం అక్రమ సంగమం జరిగినచో మూడు చాంద్రమాసముల పరాక వ్రతమే ప్రాయశ్చిత్తమని స్మృతిలో చెప్పబడింది. అది ఆరు మాసములు కొనసాగితే రెండు చాంద్రాయణ వ్రతములు ఆచరించవలెను॥७४॥
Verse 75
किंचिन्न्यूनाब्दसंगे तु षण्मासव्रतमाचरेत् । एतच्च त्रिगुणं प्रोक्तं ज्ञानात्संगे यथाक्रमम् ॥ ७५ ॥
ఒక సంవత్సరానికి కొద్దిగా తక్కువగా (నియమాచరణ) సంగమం ఉన్నచో ఆరు మాసముల వ్రతం ఆచరించాలి. జ్ఞానం మరియు సంగమ స్థాయిని బట్టి ఇది క్రమంగా త్రిగుణమని ప్రకటించబడింది॥७५॥
Verse 76
मंडूकं नकुलं काकं वराहं मूषकं तथा । मार्जाराजाविकं श्वानं हत्वा कुक्कुटकं तथा ॥ ७६ ॥
కప్ప, ముంగిస, కాకి, వరాహం, ఎలుక; అలాగే పిల్లి, మేక, కుక్క మరియు కోడి—ఇవన్నీ చంపినచో (పాపం కలిగి) ప్రాయశ్చిత్తం అవసరం॥७६॥
Verse 77
कृच्छ्रार्द्धमाचरेद्विप्रोऽतिकृच्छ्रं चाश्वह चरेत् । जतप्तकृच्छ्रं करिवधे पराकं गोवधे स्मृतम् ॥ ७७ ॥
బ్రాహ్మణుడు (ఇలాంటి దోషాలకు) అర్ధ-కృచ్ఛ్ర ప్రాయశ్చిత్తం ఆచరించాలి; అశ్వవధకు అతికృచ్ఛ్రం. గజవధకు జ-తప్త కృచ్ఛ్రం, గోవధకు పరాకం అని స్మృతిలో చెప్పబడింది॥७७॥
Verse 78
कामतो गोवधे नैव शुद्धिर्द्दष्टा मनीषिभिः । पानशय्यासनाद्येषु पुष्पमूलफलेषु च ॥ ७८ ॥
కామపూర్వకంగా గోవధ చేసినచో మునీశ్వరులు ఏ శుద్ధినీ అంగీకరించలేదు. అలాగే పానం, శయ్య, ఆసనం మొదలైన వాటిలోను, పుష్పం, మూలం, ఫలం మొదలైన వాటిలోను (అటువంటి మహాపాపానికి) శుద్ధి లేదని చెప్పబడింది॥७८॥
Verse 79
भक्ष्यभोज्यापहारेषु पंचगव्यविशोधनम् । शुष्ककाष्टतृणानां च द्रुमाणां च गुडस्य च ॥ ७९ ॥
భక్ష్యము లేదా వండిన భోజనము అపహరింపబడినదైనా, కలుషితమైనదైనా పంచగవ్యముతో శుద్ధి చేయవలెను. ఇదే శుద్ధి విధి ఎండు కట్టెలు, గడ్డి, వృక్షములు మరియు బెల్లమునకును వర్తిస్తుంది.
Verse 80
चर्मवस्त्रामिषाणां च त्रिरात्रं स्यादभोजनम् । टिट्टिभं चक्रवाकं च हंसं कारंडवं तथा ॥ ८० ॥
చర్మము, వస్త్రములు, మాంసము విషయములో దోషము కలిగితే మూడు రాత్రులు సంపూర్ణ ఉపవాసము చేయవలెను. అలాగే టిట్టిభ, చక్రవాక, హంస, కారండవ పక్షుల విషయములోను ఇదే నియమము.
Verse 81
उलूकं सारसं चैव पकोतं जलपादकम् । शुकं चाषं बलाकं च शिशुमारं च कच्छपम् ॥ ८१ ॥
అలాగే ఉలూకము (గుడ్లగూబ), సారసము, పకోతము (పావురము), జలపాదకము (జలపక్షి), శుకము (చిలుక), చాష పక్షి, బలాకము (కొంగ), శిశుమారము మరియు కచ్ఛపము (తాబేలు) కూడా పేర్కొనబడినవి.
Verse 82
एतेष्वन्यतमं हत्वा द्वादशाहमभोजनम् । प्राजापत्यव्रतं कुर्याद्रेतोविण्मूत्रभोजने ॥ ८२ ॥
ఇవాటిలో ఏదైనా ఒకదానిని హతమార్చినచో పన్నెండు దినములు ఉపవాసము చేయవలెను. మరియు వీర్యము, మలం లేదా మూత్రము భక్షించిన సందర్భములో ప్రాజాపత్య ప్రాయశ్చిత్త వ్రతము ఆచరించవలెను.
Verse 83
चांद्रायणत्रयं प्रोक्तं शूद्रोच्छिष्टस्य भोजने । रजस्वलां च चांडालं महापातकिनं तथा ॥ ८३ ॥
శూద్రుని ఉచ్ఛిష్టము (జూఠ) భక్షించినచో మూడు చాంద్రాయణ వ్రతములు ప్రాయశ్చిత్తమని చెప్పబడింది. అలాగే రజస్వల స్త్రీ, చాండాలుడు మరియు మహాపాతకితో సంబంధములోను అదే ప్రాయశ్చిత్తము.
Verse 84
सूतिकां पतितं चैव उच्छिष्टं रजकादिकम् । स्पृष्ट्वा सचैलं स्नायीत घृतं संप्राशेयत्तथा ॥ ८४ ॥
సూతికావస్థలోని స్త్రీని, పతితుణ్ణి, ఉచ్ఛిష్టాన్ని లేదా రజకాది వారిని తాకినచో వస్త్రాలతోనే స్నానం చేసి, శుద్ధికై ఘృతం ప్రాశనం చేయాలి।
Verse 85
गायत्रीं च विशुद्धात्मा जपेदष्टशतं द्विज । एतेष्वन्यतमं स्पृष्ट्वा अज्ञानाधद्यदि भोजने ॥ ८५ ॥
హే ద్విజా, విశుద్ధమనస్సుతో గాయత్రీని ఎనిమిది వందల సార్లు జపించాలి. భోజన సమయంలో అజ్ఞానవశాత్ వీటిలో ఏదైనా తాకితే ఇదే జపం ప్రాయశ్చిత్తం।
Verse 86
त्रिरात्रो पोषणाच्छुद्ध्ये त्पंचगव्याशनाद्विज । स्नानदानजपादौ च भोजनादौ च नारद ॥ ८६ ॥
హే ద్విజా, మూడు రాత్రులు నియమిత అల్పాహారంతో లేదా పంచగవ్య సేవనంతో శుద్ధి కలుగుతుంది. హే నారదా, స్నానం, దానం, జపం మరియు భోజనాది ఆచారాలలోను ఇవే శుద్ధి విధానాలు చెప్పబడ్డాయి।
Verse 87
एषामन्यतमस्यापि शब्दं यः श्रृणुयाद्वदेत् । उद्वमेद्धुक्तमंन्नतत्स्त्रात्वा चोपवसेत्तथा ॥ ८७ ॥
వీటిలో ఏదైనా ఒక్క పదాన్ని ఎవరు వినినా లేదా పలికినా, వెంటనే తిన్న అన్నాన్ని వాంతి చేసి బయటకు తీయాలి; తరువాత స్నానం చేసి ఉపవాసం చేయాలి।
Verse 88
द्वितीयेऽह्नि घृतं प्राश्य शुद्धिमाप्नोति नारद । व्रतादिमध्ये यद्येषा श्रृणुयाद्धूनिमप्युत ॥ ८८ ॥
హే నారదా, రెండవ రోజున ఘృతం ప్రాశనం చేయడం వల్ల శుద్ధి లభిస్తుంది. అలాగే వ్రతారంభం నుండి వ్రతాచరణ మధ్యలో దీని పఠనధ్వని మాత్రమే వినిపించినా అది కూడా ఫలప్రదం అవుతుంది।
Verse 89
अष्टोत्तरसहस्रं तु जपेद्वै वेदमातरम् । पापानामधिकं पापं द्विजदैवतनिंदनम् ॥ ८९ ॥
వేదమాతను అష్టోత్తర సహస్రసార్లు జపించవలెను. అయితే దేవతుల సమానమైన ద్విజులను నిందించుట అన్ని పాపాలకన్నా మహాపాపము.
Verse 90
न दृष्ट्वा निष्कृतिस्तस्य सर्वशास्त्रेषु नारद । महापातकतुल्यानि यानि प्रोक्तानि सूरिभिः ॥ ९० ॥
ఓ నారదా! సమస్త శాస్త్రాలలో దానికి ప్రాయశ్చిత్తం కనబడదు; అందుచేత జ్ఞానులు దానిని మహాపాతకసమానమని ప్రకటించారు.
Verse 91
प्रायश्चित्तं तु तेषां च कुर्यादेवं यथाविधि । प्रायश्चित्तानि यः कुर्यान्नारायणपरायणः ॥ ९१ ॥
వారికీ ఇదే విధంగా శాస్త్రవిధి ప్రకారం ప్రాయశ్చిత్తం చేయవలెను. ప్రాయశ్చిత్తాలు చేయువాడు నారాయణపరాయణుడై చేయాలి.
Verse 92
तस्य पापानि नश्यंतिह्यन्यथा पतितो भवेत् । यस्तु रागादिनिर्मुक्तो ह्यनुतापसमन्वितः ॥ ९२ ॥
అతని పాపాలు నశిస్తాయి; లేకపోతే అతడు పతితుడవుతాడు. కానీ రాగాది బంధాల నుండి విముక్తుడై, అనుతాపంతో కూడినవాడే నిజంగా శుద్ధి పొందుతాడు.
Verse 93
सर्वभूतययायुक्तो विष्णुस्मरणतत्परः । महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः ॥ ९३ ॥
ఎవరైనా లోకబంధాలలో చిక్కుకున్నవాడైనా, విష్ణుస్మరణలో నిమగ్నుడైతే—మహాపాతకంతో కలుషితుడైనా లేదా అన్ని పాపాలతో కూడినవాడైనా—ఆ స్మరణచేత उद्धరింపబడతాడు.
Verse 94
विमुक्त एव पापेभ्यो ज्ञेयो विष्णुपरो यतः । नारायणमनांद्यंतं विश्वाकारमनामयम् ॥ ९४ ॥
విష్ణుపరాయణుడైనవాడే పాపముల నుండి విముక్తుడని తెలిసికొనవలెను. ఆ నారాయణుడు అనాది-అనంతుడు, విశ్వరూపుడు, నిరామయుడు.
Verse 95
यस्तु संस्मरते मर्त्यः स मुक्तः पापकोटिभिः । स्मृतो वा पूजितो वापि ध्यातः प्रणमितोऽपि वा ॥ ९५ ॥
ఏ మానవుడు ఆయనను నిజంగా స్మరిస్తాడో, అతడు కోట్ల పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు—కేవలం స్మరణచేత, లేదా పూజచేత, ధ్యానచేత, లేదా నమస్కారముచేత కూడా.
Verse 96
नाशयत्येव पापानि विष्णुर्हृद्गमनः सताम् । संपर्काद्यदि वा मोहाद्यस्तु पूजयते हरिम् ॥ ९६ ॥
సత్పురుషుల హృదయాలలో నివసించే విష్ణువు నిశ్చయంగా పాపాలను నశింపజేస్తాడు. సాంగత్యం వల్ల గానీ, మోహం వల్ల గానీ ఎవడు హరిని పూజిస్తాడో, ఆ పూజ కూడా పాపనాశినియే.
Verse 97
सर्वपापविनिर्मुक्तः स प्रयाति हरेः पदम् । सकृत्संस्मरणाद्विष्णोर्नश्यंति क्लेशसंचयाः ॥ ९७ ॥
అతడు సమస్త పాపముల నుండి విముక్తుడై హరి పదమును పొందుతాడు. విష్ణువును ఒక్కసారి స్మరించినా క్లేశాల సమూహాలు నశిస్తాయి.
Verse 98
स्वर्गादिभोगप्रात्पिस्तु तस्य विप्रानुमीयते । मानुषं दुर्लभं जन्म प्राप्यते यैर्मुनीश्वर ॥ ९८ ॥
ఇదివల్ల, ఓ మునీశ్వరా, పండితులు అతడు స్వర్గాది భోగాలను పొందుతాడని అనుమానిస్తారు; ఎందుకంటే ఇలాంటి పుణ్యోపాయాల ద్వారానే దుర్లభమైన మానవ జన్మ లభిస్తుంది.
Verse 99
तत्रापि हरिभक्तिस्तु दुर्लभा परिकीर्त्तिता । तस्मात्तडिल्लतालोलं मानुष्यं प्राप्य दुर्लभम् ॥ ९९ ॥
ఆ దుర్లభ సాధనలలోనూ హరి-భక్తి అత్యంత దుర్లభమని కీర్తించబడింది. కాబట్టి మెరుపు తీగలా చంచలమైన ఈ దుర్లభ మానవజన్మ లభించినప్పుడు దానిని వృథా చేయకూడదు।
Verse 100
हरिं संपूजयेद्भक्त्या पशुपाशविमोचनम् । सर्वेऽन्तराया नश्यंति मनःशुद्धिश्च जायते ॥ १०० ॥
భక్తితో హరిని సమ్యక్గా పూజించాలి—ఆయనే జీవుని బంధనరూప పాశాల నుండి విమోచించువాడు. అప్పుడు అన్ని అంతరాయాలు నశించి మనశ్శుద్ధి కలుగుతుంది।
Verse 101
परं मोक्षं लभेश्चैव पूजिते तु जनार्दने । धर्मार्थकामोक्षाख्याः पुरुषार्थाः सनातनाः ॥ १०१ ॥
జనార్దనుడు (విష్ణువు) పూజింపబడినప్పుడు నిశ్చయంగా పరమ మోక్షం లభిస్తుంది; అలాగే ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షమనే సనాతన పురుషార్థాలు కూడా సిద్ధిస్తాయి।
Verse 102
हरिपूजापराणां तु सिध्यन्ति नात्र संशयः । पुत्रदारगृहक्षेत्रधनधान्याभिधावतीम् ॥ १०२ ॥
హరి పూజలో పరాయణులైనవారి అభీష్టాలు సిద్ధిస్తాయి—ఇందులో సందేహం లేదు. కుమారులు, భార్య, ఇల్లు, పొలం, ధనం, ధాన్యం వెంబడి పరుగెత్తే ఆ చంచల ప్రయత్నమూ ఫలిస్తుంది।
Verse 103
लब्ध्वेमां मानुषीं वृत्तिं रेरे दर्पं तु मा कृथाः । संत्यज्य कामं क्रोधं च लोभं मोहं मदं तथा ॥ १०३ ॥
ఈ మానవ జీవనాన్ని పొందిన ఓ నరా, గర్వం చేయకుము. కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం మరియు మదం—ఇవన్నీ విడిచిపెట్టు।
Verse 104
परापवादं निंदां च भजध्वं भक्तितो हरिम् । व्यापारान्सकलांसत्यक्तवा पूजयध्वं जनार्दनम् ॥ १०४ ॥
పరనిందను, దోషారోపణను విడిచి భక్తితో హరిని భజించండి. సమస్త లోకవ్యవహారాలను త్యజించి జనార్దనుని పూజించండి.
Verse 105
निकटा एव दृश्यंते कृतांतनगरद्रुमाः । यावन्नायाति मरणं यावन्नायाति वै जरा ॥ १०५ ॥
కృతాంతనగరము (మరణనగరం) యొక్క వృక్షాలు ఎంతో సమీపంలోనే కనిపిస్తున్నాయి. కాబట్టి మరణం రాకముందు, జరా రాకముందు, శ్రేయస్సుకు తగిన కార్యం చేయాలి.
Verse 106
यावन्नेन्द्रियवैकल्यं तावदेवाचर्येद्धरिम् । धीमान्नकुर्याद्विश्वासं शरीरेऽस्मिन्विनश्वरे ॥ १०६ ॥
ఇంద్రియ వైకల్యం రాకముందు వరకు హరిని సేవిస్తూ భక్తి సాధన చేయాలి. జ్ఞాని ఈ నశ్వర శరీరంపై విశ్వాసం పెట్టకూడదు.
Verse 107
नित्यं सन्निहितो मृत्युः संपदत्यंतचंचला । आसन्नमरणो देहस्तस्माद्दर्प्पं विमुचत ॥ १०७ ॥
మరణం నిత్యం సమీపంలోనే ఉంది; సంపద అత్యంత చంచలమైనది. దేహం ఎల్లప్పుడూ అంతానికి దగ్గరవుతోంది; కాబట్టి దర్పాన్ని విడిచిపెట్టండి.
Verse 108
संयोगा विप्रयोगांताः सर्वं च क्षणभंगुरम् । एतज्ज्ञात्वा महाभाग पूजयस्व जनार्दनम् ॥ १०८ ॥
సర్వ సంయోగాలు వియోగంతోనే ముగుస్తాయి; అన్నీ క్షణభంగురమే. ఇది తెలిసికొని, ఓ మహాభాగ, జనార్దనుని పూజించు.
Verse 109
आशया व्यथते चैव मोक्षस्त्वत्यंतदुर्लभः । भक्त्या यजति यो विष्णुं महापातकवानपि ॥ १०९ ॥
ఆశ వల్ల మనిషి నిశ్చయంగా వ్యథపడతాడు, మోక్షం అత్యంత దుర్లభం; అయినా భక్తితో విష్ణువును ఆరాధించువాడు మహాపాతకుడైనా శుభాన్ని పొందుతాడు.
Verse 110
सोऽपि याति परं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति । सर्वतीर्थानि यज्ञाश्च सांगा वेदाश्च सत्तम ॥ ११० ॥
అతడును పరమ స్థానాన్ని పొందుతాడు; అక్కడికి వెళ్లిన తరువాత శోకం ఉండదు. ఓ సత్తమా! అతనికి సమస్త తీర్థాలు, సమస్త యజ్ఞాలు, అంగాలతో కూడిన వేదాలు అన్నీ నెరవేరినట్లే అవుతాయి.
Verse 111
नारायणार्चनस्यैते कलां नार्हंति षोडशीम् । किं वै वेदैर्मखैः शास्त्रैः किंवा तीर्थनिषेवणैः ॥ १११ ॥
నారాయణార్చన పుణ్యానికి ఇవి పదహారవ భాగానికైనా అర్హం కావు. దానితో పోల్చితే వేదాలు, యజ్ఞాలు, శాస్త్రాలు లేదా తీర్థసేవ ఏమి ప్రయోజనం?
Verse 112
विष्णुभक्तिविहीनानां किं तपोभिर्व्रतैरपि ॥ ११२ ॥
విష్ణుభక్తి లేనివారికి తపస్సులు, వ్రతాలు చేసినా ఏమి ప్రయోజనం? భక్తియే పరమ సిద్ధి.
Verse 113
यजंति ये विष्णुमनंतमूर्तिं निरीक्ष्य चाकारगतं वरेण्यम् । वेदांतवेद्यं भवरोगवैद्यं ते यांति मर्त्याः पदमच्युतस्य ॥ ११३ ॥
అనంతమూర్తి విష్ణువును ఆరాధించే మానవులు—పవిత్ర ‘అ’ అక్షరంలో స్థితమైన పరమ వరణీయ ప్రభువును ధ్యానిస్తూ—వేదాంతవేద్యుడైన, భవరోగ వైద్యుడైన ఆయనను సేవించి, అచ్యుతుని పరమ పదాన్ని పొందుతారు.
Verse 114
अनादिमात्मानमनंतशक्तिमाधारभूतं जगतः सुरेड्यम् । ज्योतिः स्वरुपं परमच्युताख्यं स्मृत्वा समभ्येति नरः सखायम् ॥ ११४ ॥
ఆది లేని ఆత్మ, అనంత శక్తిమంతుడు, జగత్తుకు ఆధారభూతుడు, దేవతలచే స్తుతింపబడినవాడు, జ్యోతిస్వరూపుడైన పరమ ‘అచ్యుతుడు’—ఆయనను స్మరించిన నరుడు ఆ దివ్య సఖుని సన్నిధికి చేరుతాడు।
Frequently Asked Questions
Sanaka frames prāyaścitta as the purificatory completion (saṃskāra) of karma: without it, actions are declared fruitless and spiritually ‘tainted.’ The chapter also adds a theological condition—atonement purifies only when one is oriented toward Nārāyaṇa—making expiation both procedural (vrata) and devotional (bhakti).
The four grave sins are brahmahatyā (killing a Brāhmaṇa), surā-pāna (drinking intoxicants), suvarṇa-steya (stealing gold), and guru-talpa-gamana (violating the teacher’s bed). Association is treated as a fifth because sustained sharing of food, seat, and bed transmits impurity and complicity (saṅga-doṣa), rendering one unfit for rites unless a corresponding expiation is performed.
It grades penalties by varṇa and circumstance, specifies named penances and durations, and introduces metrological units to quantify theft (from trasareṇu up to suvarṇa and niṣka-based scales). This converts moral fault into adjudicable categories, resembling Dharmaśāstra jurisprudence while remaining within Purāṇic discourse.
After enumerating penances, the text asserts that remembrance and worship of Viṣṇu/Hari destroy heaps of sins—even when devotion arises from mere association—and that worship of Janārdana fulfills dharma, artha, kāma, and mokṣa, culminating in attainment of Hari’s abode.