Gṛhastha-praveśa: Vivāha-bheda, Ācāra-śauca, Śrāddha-kāla, and Vaiṣṇava-lakṣaṇa
సనక–నారద ఉపదేశసందర్భంలో బ్రహ్మచర్యం పూర్తైన తరువాత గురుసేవ, అనుమతి, అగ్నిప్రతిష్ఠ, దక్షిణా ఇచ్చి వివాహం ద్వారా గృహస్థాశ్రమ ప్రవేశం వివరించబడింది. యోగ్య వర–వధూ ఎంపికలో గుణాలు, సగోత్రాది బంధ పరిమితులు, అర్హతలేని లక్షణాలు చెప్పబడతాయి. ఎనిమిది వివాహభేదాలు వివరించి కొన్ని నిందనీయం, కొన్ని స్థాయివారీగా అనుమేయమని సూచించబడింది. బాహ్య–ఆంతర ఆచారం—వస్త్రధారణ, శౌచం, వాక్సంయమం, గురుసత్కారం, నిందా-దుర్సంగత్యాగం—విధించబడింది; అపవిత్రస్పర్శల తరువాత శుద్ధిస్నానాలు, శుభాశుభ సూచకాలు కూడా పేర్కొనబడాయి. సంధ్యావందనం, నిత్య-నైమిత్తిక యజ్ఞాలు, అలాగే శ్రాద్ధకాల విస్తారం—గ్రహణాలు, సంక్రాంతులు, ప్రేతపక్షం, మన్వాది, అష్టకలు, తీర్థప్రసంగాలు—నిర్దేశించబడింది. ముగింపులో వైష్ణవ లక్షణం ప్రధానంగా: ఊర్ధ్వపుండ్రం లేని కర్మ ఫలహీనమని, శ్రాద్ధంలో తులసి/తిలక నిషేధం నిరాధార ఆచారమని, విష్ణుకృపే ధర్మసిద్ధికి ఆధారమని చెప్పబడింది.
Shlokas
Verse 1
सनक उवाच । वेदग्रहणपर्यंतं शुश्रूषानियतो गुरोः । अनुज्ञातस्ततस्तेन कुर्यादग्निपरिग्रहम् ॥ १ ॥
సనకుడు పలికెను—వేదాధ్యయనం పూర్తయ్యే వరకు గురువుకు శుశ్రూషలో నియమబద్ధుడై ఉండాలి. ఆపై గురువు అనుమతి పొందిన తరువాత పవిత్ర అగ్నుల స్వీకారం-ప్రతిష్ఠ చేయాలి.
Verse 2
वेदाश्च धर्मशास्त्राणि वेदाङ्गान्यपि च द्विजः । अधीत्य गुरवे दत्त्वा दक्षिणां संविशेद्वृहम् ॥ २ ॥
వేదాలు, ధర్మశాస్త్రాలు, వేదాంగాలు అధ్యయనం చేసి ద్విజుడు గురువుకు దక్షిణ సమర్పించి అనంతరం గృహస్థాశ్రమంలో ప్రవేశించాలి.
Verse 3
रुपलावण्यसंपन्नां सगुणां सुकुलोद्भवाम् । द्विजः समुद्वहेत्कन्यां सुशीलां धर्म चारिणीम् ॥ ३ ॥
ద్విజుడు రూపలావణ్యసంపన్న, సద్గుణవంత, సుకులజన్మ, సుశీల, ధర్మాచరణ పరాయణమైన కన్యను వివాహం చేసుకోవాలి.
Verse 4
मातृतः पंचमीं धीमान्पितृतः सप्तमीं तथा । द्विजः समुद्वहेत्कन्यथा गुरुतल्पराः ॥ ४ ॥
బుద్ధిమంతుడైన ద్విజుడు మాతృపక్షంలో ఐదవ తరానికి మించి, పితృపక్షంలో ఏడవ తరానికి మించి ఉన్న కన్యను వివాహం చేసుకోవాలి; లేకపోతే గురుశయ్యను లంఘించినవాడివలె నింద్యుడగును।
Verse 5
रोगिणीं चैव वृत्ताक्षीं सरोगकुलसंभवाम् । अतिकेशाममकेशां च वाचालां नोद्वहेद्वुधः ॥ ५ ॥
బుద్ధిమంతుడు రోగిణి, ఉబ్బిన/గుండ్రని కళ్లుగలది, రోగగ్రస్త వంశంలో పుట్టినది, అతికేశముగలది లేదా కేశరహితురాలు, అలాగే అతివాచాలురాలిని వివాహం చేయకూడదు।
Verse 6
कोपानां वामनां चैव दीर्घदेहां विरुपिणीम् । न्यानाधिकाङ्गीमुन्मत्तां पिशुनां नोद्वहेद् बुधः ॥ ६ ॥
బుద్ధిమంతుడు కోపిష్టి, వామనకాయ లేదా అతిదీర్ఘదేహి, విరూపిణి, అవయవాలు తక్కువగా లేదా ఎక్కువగా ఉన్నది, ఉన్మత్తురాలు, పరనిందకురాలిని భార్యగా స్వీకరించకూడదు।
Verse 7
स्थूलगुल्फां दीर्घजंघां तथैव पुरुषाकृतिम् । श्मश्रुव्यंजनसंयुक्तां कुब्जां चैवाद्वहेन्न च ॥ ७ ॥
మోటు మడమలుగలది, దీర్ఘజంఘలుగలది, పురుషాకృతిగలది, గడ్డం/రోమములు వంటి లక్షణాలున్నది, అలాగే కుబ్జురాలిని స్వీకరించకూడదు।
Verse 8
वृथाहास्यमुखीं चैव सदान्यगृह वासिनीम् । विवादशीलां भ्रमितां निष्ठुरां नोद्वहेद्रुधः ॥ ८ ॥
బుద్ధిమంతుడు కారణంలేని నవ్వుతో ముఖమున్నది, ఎల్లప్పుడూ ఇతరుల ఇంట్లో ఉండేది, కలహప్రియురాలు, చంచలమనసుతో తిరుగాడేది, కఠిన వాక్య/స్వభావమున్నదిని వివాహం చేయకూడదు।
Verse 9
बह्वशिनीं स्थीलदंतां स्थूलोष्ठीं घुर्घुरस्वनाम् । अतिकृष्णां रक्तवर्णां धूर्तां नैवोद्वहे द्वुधः ॥ ९ ॥
అతిగా తినేది, పెద్ద దంతాలు కలిగినది, లావు పెదవులు కలిగినది, గురక పెట్టేది, నల్లని వర్ణం కలిగినది, ఎర్రని కళ్ళు కలిగినది మరియు మోసపూరితమైన స్త్రీని బుద్ధిమంతుడు వివాహం చేసుకోకూడదు.
Verse 10
सदा रोदनशीलां च पांडुराभां च कुत्सिताम् । तासश्वासादिसंयुक्तां निद्राशीलां च नोद्वहेत् ॥ १० ॥
ఎప్పుడూ ఏడుస్తూ ఉండే, పాలిపోయిన రంగులో ఉండే, నింద్యమైన ప్రవర్తన కలిగిన, దగ్గు మరియు ఆయాసంతో బాధపడే, మరియు ఎప్పుడూ నిద్రపోయే స్త్రీని వివాహం చేసుకోకూడదు.
Verse 11
अनर्थभाषिणीं चैव लोकद्वेष परायणाम् । परापवादनिरतां तस्कारां नोद्वहेद्वुधः ॥ ११ ॥
హానికరమైన మాటలు మాట్లాడే, ప్రజలను ద్వేషించే, ఇతరులను నిందించడంలో నిమగ్నమైన మరియు దొంగ బుద్ధి కలిగిన స్త్రీని బుద్ధిమంతుడు వివాహం చేసుకోకూడదు.
Verse 12
दीर्घनासां च कितवां तनूरुहविभूषिगताम् । गर्वितां बकवृत्तिं च सर्वथा नोद्वहेद्वुधः ॥ १२ ॥
పొడవైన ముక్కు కలిగిన, మోసకారి, శరీర అలంకరణపైనే ధ్యాస ఉంచే, గర్వం కలిగిన మరియు కొంగ వంటి (కపట) ప్రవర్తన కలిగిన స్త్రీని బుద్ధిమంతుడు ఎప్పుడూ వివాహం చేసుకోకూడదు.
Verse 13
बालभावादविज्ञातस्वभावामुद्वहेद्यदि । प्रगल्भां वाऽगुणां ज्ञात्वा सर्वथा तां परित्यजेत् ॥ १३ ॥
చిన్నతనం వల్ల స్వభావం తెలియకుండా వివాహం చేసుకుని, తర్వాత ఆమె సిగ్గులేనిది లేదా గుణహీనురాలని తెలిస్తే, ఆమెను పూర్తిగా విడిచిపెట్టాలి.
Verse 14
भर्त्तृपुत्रेषु या नारी सर्वदा निष्ठुरा भवेत् । परानुकूलिनी या च सर्वथा तां परित्यजेत् ॥ १४ ॥
భర్త పుత్రుల పట్ల ఎల్లప్పుడూ కఠినంగా ఉండే స్త్రీని, అలాగే పూర్తిగా పరుల పక్షాన ఉండే స్త్రీని, అన్ని విధాలా పరిత్యజించవలెను.
Verse 15
विवाहाश्चाष्टधा ज्ञेया ब्राह्माद्या मुनिसत्तम । पूर्वः पूर्वो वरो ज्ञेयः पूर्वाभावे परः परः ॥ १५ ॥
మునిశ్రేష్ఠా! వివాహాలు బ్రాహ్మాది ఎనిమిది విధాలుగా చెప్పబడినవి. ముందున్నది ముందున్నదే శ్రేష్ఠం; అది సాధ్యంకాకపోతే క్రమంగా తరువాతదాన్ని స్వీకరించాలి.
Verse 16
ब्राह्नो दैवस्तथैवार्षः प्राजापत्यस्तथासुरः । गांधर्वो राक्षसश्चैव पैशाचश्चाष्टमो मतः ॥ १६ ॥
బ్రాహ్మ, దైవ, ఆర్ష, ప్రాజాపత్య, ఆసుర; అలాగే గాంధర్వ, రాక్షస, పైశాచ—ఇవే ఎనిమిది వివాహ విధాలుగా చెప్పబడినవి.
Verse 17
ब्राह्मेण च विवाहेन वैवाह्यो वै द्विजोत्तमः । दैवेनाप्यथवा विप्र केचिदार्षं प्रचक्षते ॥ १७ ॥
ద్విజోత్తమా! బ్రాహ్మ వివాహం ద్వారా వరుడు యథావిధిగా వివాహయోగ్యుడవుతాడు; దైవ వివాహం ద్వారానూ, ఓ విప్రా. కొందరు దీనిని ఆర్ష వివాహమని చెప్పుతారు.
Verse 18
प्राजापत्यादयो विप्र विवाहाः पंचज गर्हिताः । अभावेषु तु पूर्वेषां कुर्यादेव परान्बुधः ॥ १८ ॥
ఓ విప్రా! ప్రాజాపత్యాది ఐదు వివాహాలు నిందితమని చెప్పబడినవి. అయినా ముందున్న శ్రేష్ఠ విధానాలు సాధ్యంకాకపోతే, జ్ఞాని క్రమంగా తరువాతివాటిని స్వీకరించవలెను.
Verse 19
यज्ञोपवीतद्वितयं सोत्तरीयं च धारयेत् । सुवर्णकुंडले चैव धौतवस्त्रद्वयं तथा ॥ १९ ॥
అతడు రెండు యజ్ఞోపవీతాలు, ఉత్తరీయం ధరించాలి; అలాగే స్వర్ణ కుండలాలు మరియు శుభ్రంగా కడిగిన వస్త్రజోడును కూడా ధరించాలి।
Verse 20
अनुलेपनलित्पांगः कृत्तकेशनखः शुचिः । धारयेद्वैणवं दंडं सोदकं च कमंडलुम् ॥ २० ॥
అంగాలకు అనులేపనం చేసి, కేశనఖాలు కత్తిరించి శుచిగా ఉండి, అతడు వైష్ణవ దండం మరియు నీటితో నిండిన కమండలువును ధరించాలి।
Verse 21
उष्णीषममलं छत्रं पादुके चाप्युपानहौ । धारयेत्पुष्पमाल्ये च सुगंधं प्रियदर्शनः ॥ २१ ॥
ప్రియదర్శనుడైన భక్తుడు మలినరహిత ఉష్ణీషం ధరించి ఛత్రాన్ని మోసాలి; పాదుకలు, ఉపానహాలు ఉపయోగించి, పుష్పమాలలు మరియు సుగంధాన్ని కూడా ధరించాలి।
Verse 22
नित्यं स्वाध्यायशीलः स्याद्यथाचारं समाचरेत् । परान्नं नैव भुञ्जीत परवादं च वर्जयेत् ॥ २२ ॥
అతడు నిత్యం స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నుడై, యథాచారంగా ప్రవర్తించాలి। ఇతరుల అన్నం తినకూడదు; పరనిందను కూడా వర్జించాలి।
Verse 23
पादेन नाक्रमेत्पादमुच्छिष्टं नैव लंघयेत् । न संहताभ्यां हस्ताभ्यां कंडूयेदात्मनः शिरः ॥ २३ ॥
తన పాదంతో ఇతరుని పాదాన్ని తొక్కకూడదు; ఉచ్ఛిష్టం/అశుచిని లంఘించకూడదు। రెండు చేతులు కలిపి తన తలని గోకకూడదు।
Verse 24
पूज्यं देवालयं चैव नापसव्यं व्रजेद्दिजः । देवार्चाचमनस्नानव्रतश्राद्धक्रियादिषु ॥ २४ ॥
ద్విజుడు పూజ్యుని గానీ దేవాలయాన్ని గానీ అపసవ్యంగా (ఎడమవైపు/వామావర్తంగా) ప్రదక్షిణ చేయకూడదు. దేవార్చన, ఆచమనం, స్నానం, వ్రతం, శ్రాద్ధాది క్రియలలోనూ ఇదే నియమం.
Verse 25
न भवेन्मुक्तकेशश्च नैकवस्त्रधरस्तथा । नारोहेदुष्ट्रयानं च शुष्कवादं च वर्जयेत् ॥ २५ ॥
జుట్టును విప్పి ఉంచుకొని ఉండకూడదు; ఒక్క వస్త్రమాత్రమే ధరించకూడదు. ఒంటెపై ఎక్కకూడదు; శుష్కమైన, వ్యర్థమైన వాదప్రతివాదాలను వర్జించాలి.
Verse 26
अन्य स्त्रियं न गच्छेच्च पैशुन्यं परिवर्जयेत् । नापसव्यं व्रजेद्विप्र गोश्चत्थानलपर्वतान् ॥ २६ ॥
పరస్త్రీ వద్దకు వెళ్లకూడదు; పైశున్యం (చాడీ-నింద)ను వర్జించాలి. ఓ విప్రా! గోవు, అశ్వత్థ వృక్షం, అగ్ని, పర్వతాల చుట్టూ అపసవ్యంగా తిరగకూడదు.
Verse 27
चतुष्पथं चैत्यवृक्षं र्देवखातं नृपं तथा । असूयां मत्सरत्वं च दिवास्वापं च वर्जयेत् ॥ २७ ॥
చతుష్పథం, చైత్యవృక్షం, దేవఖాతం (దేవాలయ తటాకం) మరియు రాజు సమక్షంలో అనుచిత ప్రవర్తనను వర్జించాలి. అలాగే అసూయ, మత్సరం, పగలు నిద్రను కూడా విడిచిపెట్టాలి.
Verse 28
न वदेत्परपापानि स्वपुण्यं न प्रकाशयेत् । स्वकं नाम स्वनक्षत्रं मानं चैवातिगोपयेत् ॥ २८ ॥
ఇతరుల పాపాలను పలకకూడదు; తన పుణ్యాన్ని ప్రచారం చేయకూడదు. తన పేరు, తన నక్షత్రం, తన మానం-గౌరవాన్ని కూడా బాగా గోప్యంగా ఉంచాలి.
Verse 29
न दुर्जनैः सह वसे न्नाशास्त्रं श्रृणुयात्तथा । आसवद्यूतगीतेषु द्विजस्तु न रर्तिं चरेत् ॥ २९ ॥
ద్విజుడు దుర్జనసంగంలో నివసించకూడదు, అశాస్త్రీయ ఉపదేశాలు వినకూడదు; అలాగే మద్యం, జూదం, అశ్లీల గీతాలలో ఆసక్తి చూపకూడదు।
Verse 30
आर्द्रास्थि च तथोच्छिष्टं शूद्रं च पतितं तथा । सर्पं च भषणं स्पृष्ट्वा सचैलं स्नानमाचरेत् ॥ ३० ॥
తడి ఎముక, ఉచ్ఛిష్టం, శూద్రుడు, పతితుడు, పాము లేదా ఆభరణం తాకిన తరువాత శుద్ధి కోసం వస్త్రాలతోనే స్నానం చేయాలి।
Verse 31
चितिं च चितिकाष्टं च यूपं चांडालमेव च । स्पृष्ट्वा देवलकं चैव सवासा जलमाविशेत् ॥ ३१ ॥
చితి, చితికట్టెలు, యూపం, చాండాలుడు లేదా దేవలకుడిని తాకిన తరువాత శుద్ధి కోసం వస్త్రాలతోనే నీటిలో ప్రవేశించి స్నానం చేయాలి।
Verse 32
दीपखट्वातनुच्छायाकेशवस्रकटोदकम् । अजामार्जंनिमार्जाररेणुर्द्दैवं शुभं हरेत् ॥ ३२ ॥
దీపం, మంచం, సన్నని నీడ, జుట్టు, వస్త్రం, కుండ నీరు, మేక, పిల్లి, ఊడ్చే సాధనం, పిల్లి లేపిన ధూళి, అలాగే దైవప్రదత్త శుభలక్షణం—ఇవన్నీ శుభమని స్వీకరించాలి।
Verse 33
शूर्प्पवातं प्रेतधूमं तथा शूद्रान्नभोजनम् । वृषलीपतिसङ्गं च दूरतः परिवर्जयेत् ॥ ३३ ॥
శూర్పపు గాలి, ప్రేతకర్మ ధూమం, శూద్రుడి అన్నభోజనం, అలాగే వృషలీ భర్తతో సాంగత్యం—ఇవన్నీ దూరంగా వదలాలి।
Verse 34
असच्छास्त्र्रार्थमननं खादनं नखकेशयोः । तथैव नग्नशयनं सर्वदा परिवर्जयेत् ॥ ३४ ॥
అసత్ (అశుభ) శాస్త్రార్థాన్ని మననం చేయడం, గోర్లు‑జుట్టు కొరికడం, అలాగే నగ్నంగా నిద్రించడం—ఇవన్నీ ఎల్లప్పుడూ వర్జించాలి।
Verse 35
शिरोभ्यंगावशिष्टेन तैलेनांगं न लेपयेत् । तांबूलमशुचिं नाद्यात्तथा सुप्तं न बोधयेत् ॥ ३५ ॥
శిరో‑అభ్యంగం తరువాత మిగిలిన నూనెతో శరీరానికి లేపనం చేయకూడదు। అశుచిగా ఉన్నప్పుడు తాంబూలం తినకూడదు; నిద్రిస్తున్నవారిని లేపకూడదు।
Verse 36
नाशुद्धोऽग्निं परिचरेत्पूजयेद्गुरुदेवताः । न वामहस्तेनैकेन पिबेद्वक्रेण वा जलम् ॥ ३६ ॥
అశుద్ధ స్థితిలో అగ్ని పరిచర్య చేయకూడదు, గురు మరియు దేవతలను పూజించకూడదు। కేవలం ఎడమ చేతితో గానీ, నోరు వంకరగా పెట్టి గానీ నీరు త్రాగకూడదు।
Verse 37
न चाक्रमेद्गुरोश्छायां तदाज्ञां च मुनीश्वर । न निंदेद्योगिनो विप्रान्व्रतिनोऽपि यतींस्तथा ॥ ३७ ॥
ఓ మునీశ్వరా! గురువు నీడను దాటకూడదు, ఆయన ఆజ్ఞను ఉల్లంఘించకూడదు। యోగులు, విప్రులు, వ్రతధారులు మరియు యతులను నిందించకూడదు।
Verse 38
परस्परस्य मर्माणि न कदापि वदेद्द्विजः । दर्शे च पौर्णमास्यां च यागं कुर्याद्यथाविधि ॥ ३८ ॥
ద్విజుడు పరస్పరుల మర్మాలను (గుప్త దోషాలు/బలహీనతలు) ఎప్పుడూ చెప్పకూడదు। దర్శ మరియు పౌర్ణమాసి రోజుల్లో విధిపూర్వకంగా యాగం చేయాలి।
Verse 39
उपसनं च होतव्यं सायं प्रातर्द्विजातिभिः । उपासनपरित्यागी सुरापीत्युच्यते बुधैः ॥ ३९ ॥
సాయంకాలం మరియు ప్రాతఃకాలంలో ద్విజులు నిత్యం సంధ్యా-ఉపాసన తప్పక చేయవలెను. దానిని విడిచినవాడిని పండితులు సురాపానికుడితో సమానమని చెప్పుదురు.
Verse 40
अयने विषुवे चैव युगादिषु चतुर्ष्वपि । दर्शे च प्रेतपक्षे च श्राद्धं कुर्याद्गृही द्विजः ॥ ४० ॥
అయనములు, విషువము, నాలుగు యుగాది దినములు, దర్శ (అమావాస్య) మరియు ప్రేతపక్షంలో ద్విజ గృహస్థుడు శ్రాద్ధం ఆచరించవలెను.
Verse 41
मन्वादिषु मृदाहे च अष्टकासु च नारद । नावधान्ये समायाते गृही श्राद्धं समाचरेत् ॥ ४१ ॥
ఓ నారదా! మన్వాది దినములలో, మృదాహ దినమున, అష్టకా దినములలో మరియు నవధాన్య కాలము వచ్చినప్పుడు గృహస్థుడు విధిగా శ్రాద్ధం ఆచరించవలెను.
Verse 42
श्रोत्रिये गृहमायाते ग्रहणे चंद्रसूर्योः । पुण्यक्षेत्रेषु तीर्थेषु गृही श्राद्धं समाचरेत् ॥ ४२ ॥
శ్రోత్రియ బ్రాహ్మణుడు ఇంటికి వచ్చినప్పుడు, చంద్ర-సూర్య గ్రహణ సమయములో, అలాగే పుణ్యక్షేత్రాలు మరియు తీర్థాలలో ఉన్నప్పుడు గృహస్థుడు విధిగా శ్రాద్ధం ఆచరించవలెను.
Verse 43
यज्ञो दानं तपो होमः स्वाध्यायः पितृतर्पणम् । वृथा भवति तत्सर्वमूर्द्धपुंड्रं विना कृतम् ॥ ४३ ॥
యజ్ఞం, దానం, తపస్సు, హోమం, స్వాధ్యాయం, పితృతర్పణం—ఊర్ధ్వపుండ్రం లేకుండా చేయబడితే అవన్నీ వ్యర్థమగును.
Verse 44
उर्द्धपुंड्रं च तुलसीं श्राद्धे नेच्छंति केचन । वृथाचारः परित्याज्यस्तस्माच्छ्रेयोऽर्थिभिर्द्विजैः ॥ ४४ ॥
కొంతమంది శ్రాద్ధకర్మలో ఊర్ధ్వపుండ్రధారణను, తులసీ సేవను అంగీకరించరు. అందువల్ల పరమశ్రేయస్సు కోరే ద్విజులు అటువంటి వ్యర్థమైన, ఆధారంలేని ఆచారాన్ని విడిచిపెట్టాలి.
Verse 45
इत्येवमादयो धर्माः स्मृतिमार्गप्रचोदिताः । कार्याद्विजातिभिः सम्यक्सर्वकर्मफलप्रदाः ॥ ४५ ॥
ఇలాంటివే ఇతర ధర్మాలు కూడా స్మృతి మార్గం ద్వారా ఉపదేశించబడ్డాయి. ద్విజాతులు వాటిని సక్రమంగా ఆచరించాలి; అవి సమస్త కర్మఫలాలను ప్రసాదిస్తాయి.
Verse 46
सदा चारपरा ये तु तेषां विष्णुः प्रसीदति । विष्णौ प्रसन्नतां याते किमसाध्यं द्विजोत्तम ॥ ४६ ॥
ఎప్పుడూ సదాచారంలో నిమగ్నులైన వారిపై శ్రీ విష్ణువు ప్రసన్నుడవుతాడు. విష్ణువు ప్రసన్నుడైతే, ఓ ద్విజోత్తమా, సాధించలేనిది ఏముంది?
Frequently Asked Questions
They provide a graded Smṛti taxonomy for lawful household formation: earlier forms (e.g., Brāhma/Daiva/Ārṣa/Prājāpatya) are treated as superior, while later forms are censured yet conditionally permitted when prior options are not feasible—showing the Purāṇa’s pragmatic dharma logic within a normative hierarchy.
It asserts that sacrifice, charity, austerity, fire-offerings, Vedic study, and ancestral offerings become fruitless without the ūrdhva-puṇḍra, and it explicitly dismisses objections to using ūrdhva-puṇḍra and tulasī during śrāddha—recasting ancestor-rites as devotionally validated rather than merely customary.