Dharma-ākhyāna (Discourse on Dharma): Worthy Charity, Fruitless Gifts, and the Merit of Building Ponds

Verse 1

नातद उवाच । श्रुतं तु गङ्गामाहात्म्यं वाञ्छितं पापनाशनम् । अधुना लक्षणं ब्रूहि भ्रातर्मे दानपात्रघयोः ॥ १ ॥

నాతదుడు అన్నాడు—పాపనాశకమైన, కోరుకున్న గంగా-మాహాత్మ్యాన్ని నేను విన్నాను. ఇప్పుడు, ఓ సోదరా, దానానికి యోగ్యులైన పాత్రల లక్షణాలను చెప్పుము।

Verse 2

सनक उवाच । सर्वेषामेव वर्णानां ब्रह्मणः परमो गुरुः । तस्मै दानानि देयानि दत्तस्यानन्त्यमिच्छता ॥ २ ॥

సనకుడు అన్నాడు—సర్వ వర్ణములకు బ్రాహ్మణత్వమే పరమ గురువు; కాబట్టి దానఫలము అనంతముగా కావలెనని కోరువాడు బ్రాహ్మణునికి దానమివ్వాలి।

Verse 3

ब्राह्मणः प्रतिगृह्णीयात्सर्वतो भयवर्जितः । न कदापि क्षत्रविशो गृह्णीयातां प्रतिग्रहम् ॥ ३ ॥

బ్రాహ్మణుడు అన్ని దిక్కుల నుండీ భయరహితుడై ప్రతిగ్రహాన్ని స్వీకరించవచ్చు; కాని క్షత్రియుడు, వైశ్యుడు ఎప్పుడూ ప్రతిగ్రహం స్వీకరించరాదు।

Verse 4

चण्डस्य पुत्रहीनस्य दम्भाचाररतस्य च । स्वकर्मत्यागिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ४ ॥

క్రూరునికి, పుత్రహీనునికి, దంభాచారంలో మునిగినవానికి, స్వధర్మాన్ని విడిచినవానికి ఇచ్చిన దానం నిష్ఫలమగును।

Verse 5

परदाररतस्यापि परद्रव्याभिलिषिणः । नक्षत्रसूचकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ५ ॥

పరస్త్రీలో ఆసక్తుడికి, పరధనాన్ని ఆశించే వానికి, కేవలం నక్షత్రాలు చూపే (ధర్మరహిత జ్యోతిష్కుడికి) ఇచ్చిన దానం నిష్ఫలమగును।

Verse 6

असूयाविष्टमनसः कृतन्घस्य च मायिनः । अयाज्ययाजकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ६ ॥

ఈర్ష్యతో పట్టుబడిన మనస్సు గలవానికి, కృతఘ్నునికి, మాయావికి, అయాజ్యుల కోసం యజ్ఞం చేయించేవానికి ఇచ్చిన దానం నిష్ఫలమగును।

Verse 7

नित्यं याच्ञापरस्यापि हिंसकस्य खलस्य च । रसविक्रयिणश्वैव दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ७ ॥ नामैका द । वेदविक्रयिणश्चापि स्मृतिविक्रयिणस्तथा । धर्मविक्रयिणो विप्र दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ८ ॥

ఎల్లప్పుడూ యాచనలో మునిగినవానికి, హింసకునికి, దుష్టునికి, అలాగే రస/భోగవస్తువులను అమ్మేవానికి ఇచ్చిన దానం నిష్ఫలమగును।

Verse 8

गानेन जीविका यस्य यस्य भार्या च पुश्चली । परोपतापिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ९ ॥

గానంతోనే జీవిక నడిపేవానికి, పతివ్రతధర్మం లేని భార్య గలవానికి, ఇతరులకు బాధ కలిగించేవానికి ఇచ్చిన దానం నిష్ఫలమగును।

Verse 9

असिजीवी मषीजीवी देवलो ग्रामयाजकः । धावको वा भवेत्तेषां दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १० ॥

ఖడ్గజీవి, లేఖనజీవి, దేవాలయపూజారి (దేవలుడు), గ్రామయాజకుడు, లేదా ధావకుడు/దూత—ఇలాంటి వారికి ఇచ్చిన దానం ఫలరహితం అవుతుంది।

Verse 10

पाककर्तुः परस्यार्थे कवये गदहारिणे । अभक्ष्य भक्षकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ ११ ॥

ఇతరుల కోసం వంట చేసే వాడు, ధనార్థం కవిత్వం చేసే వాడు, గదాధారి దుష్టుడు, అలాగే అభక్ష్యాన్ని భక్షించే వాడు—ఇలాంటి వారికి ఇచ్చిన దానం ఫలరహితం అవుతుంది।

Verse 11

शूद्रान्नभोजिनश्चैव शूद्राणां शवदाहिनः । पौंश्वलान्नभुजश्चापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १२ ॥

శూద్రుని అన్నం భుజించే వాడు, శూద్రుల శవదాహం చేసే వాడు, అలాగే వ్యభిచారిణి స్త్రీ అన్నం తినే వాడు—ఇలాంటి వారికి ఇచ్చిన దానం ఫలరహితం అవుతుంది।

Verse 12

नामविक्रयिणो विष्णोः संध्याकर्म्मोर्ज्झितस्य च । दुष्प्रतिग्रहदग्धस्य दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १३ ॥

విష్ణునామాన్ని విక్రయించే వాడు, సంధ్యాకర్మాన్ని విడిచిన వాడు, అలాగే దుష్ప్రతిగ్రహం (అయోగ్య దానగ్రహణం) వల్ల దగ్ధుడైన వాడు—ఇలాంటి వారికి ఇచ్చిన దానం ఫలరహితం అవుతుంది।

Verse 13

दिवाशयनशीलस्य तथा मैथुनकारिणः । सध्याभोजिन एवापिदत्तं भवति निष्फलम् ॥ १४ ॥

పగలు నిద్రించే అలవాటు ఉన్నవాడు, కుకర్మమైన మైథునంలో లీనుడైనవాడు, అలాగే సంధ్యాసమయంలో భోజనం చేసే వాడు—ఇలాంటి వారికి ఇచ్చిన దానం ఫలరహితం అవుతుంది।

Verse 14

महापातकयुक्तस्य त्यक्तस्य ज्ञातिबान्धवैः । कुण्डस्य चापि गोलस्य दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १५ ॥

మహాపాతకంతో కలుషితుడై, తన జ్ఞాతి-బంధువులచే త్యజింపబడినవాడికి—అతడు కుండుడైనా గోలుడైనా—ఇచ్చిన దానం నిష్ఫలమగును।

Verse 15

परिवित्तेः शठस्यापि परिवत्तुः प्रमादिनः । स्त्रीजितस्यातिदुष्टस्य दत्तं भवित निष्फलम् ॥ १६ ॥

పరివిత్తుడికి, శఠుడికి, పరివత్తృకు, ప్రమాదికి, స్త్రీజితుడికి, అతిదుష్టుడికి ఇచ్చిన దానమూ నిష్ఫలమగును।

Verse 16

मद्यमांसाशिनश्चापि स्त्रीविटस्यातिलोभिनः । चौरस्य पिशुनस्यापि दत्तं भवति निष्फलम् ॥ १७ ॥

మద్యం మాంసం భక్షించువాడికి, స్త్రీలంపటుడికి, అతిలోభికి, దొంగకు, పిశునుడికి ఇచ్చిన దానమూ నిష్ఫలమగును।

Verse 17

ये केचित्पापनिरता निन्दिताः सुजनैः सदा । न तेभ्यः प्रतिगृह्णीयान्न च वद्याद्दिजोत्तम । सत्कर्मनिरतायापि देयं यत्नेन नारद ॥ १८ ॥

పాపనిరతులై సజ్జనులచే నిత్యం నిందింపబడువారినుండి దానం స్వీకరింపకూడదు; ద్విజోత్తముడు వారితో మాటలాడకూడదు. కాని సత్కర్మనిరతుడికి, ఓ నారదా, యత్నపూర్వకంగా దానం చేయవలెను।

Verse 18

यद्दानं श्रद्धया दत्तं तथा विष्णुसमर्पणम् । याचितं वापि पात्रेण भवेत्तद्दानमुत्तमम् ॥ १९ ॥

శ్రద్ధతో ఇచ్చి, భగవాన్ విష్ణువుకు సమర్పించిన దానం—యోగ్య పాత్రుడు యాచించినదైనా—అదే ఉత్తమ దానమగును।

Verse 19

परलोकं समुद्दश्य ह्यैहिकं वापि नारद । यद्दानं दीयते पात्रे तत्काम्यं मध्यमं स्मृतम् ॥ २० ॥

హే నారదా! పరలోకమున గాని ఈ లోకమున గాని ఫలాన్ని ఆశించి యోగ్య పాత్రునికి ఇచ్చే దానం ‘కామ్య’ మధ్యమ దానమని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 20

दग्भेन चापि हिंसार्थं परस्याविधिनापि च । क्रुद्धेनाश्रद्धयापात्रे तद्दानं मध्यमं स्मृतम् ॥ २१ ॥

అవమానంతో గాని హింసాభిప్రాయంతో గాని, లేదా ఇతరుల అశాస్త్రీయ విధానాన్ని అనుసరించి గాని ఇచ్చిన దానం; అలాగే కోపంతో, శ్రద్ధలేక, అపాత్రునికి ఇచ్చిన దానం—ఇది మధ్యమమని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 21

अधमं बलितोषायमध्यमं स्वार्थसिद्धये । उत्तमं हरिप्रीत्यर्थं प्राहुर्वेदविदां वराः ॥ २२ ॥

వేదవిదులలో శ్రేష్ఠులైన ఋషులు ఇలా అంటారు—బలులతో శక్తులను తృప్తిపరచడం అధమం; స్వార్థసిద్ధికై చేయడం మధ్యమం; కేవలం హరిప్రీతికోసం చేయడం ఉత్తమం.

Verse 22

दानभोगविनाशाश्च रायः स्युर्गतयस्त्रिधा ॥ २३ ॥

ధనానికి మూడు గమ్యాలు ఉన్నాయి—దానంగా వెళ్ళడం, భోగంగా ఖర్చవడం, లేదా వినాశంతో నశించడం.

Verse 23

यो ददाति च नोभुक्ते तद्धनं नाशकारणम् । धनं धर्मफलं विप्र धर्मो माधवतुष्टिकृत् ॥ २४ ॥

దానం చేసి భోగార్థం కోసం దాచుకోనివాడి ధనం నాశకారణం కాదని చెప్పబడింది. హే విప్రా! ధనానికి ఫలం ధర్మమే; ధర్మం మాధవుని తృప్తిపరచేదే.

Verse 24

तरवः किं न जीवन्ति तेऽपि लोके परार्थकाः । यत्र मूलफलैर्वृक्षाः परकार्यं प्रकुर्वते ॥ २५ ॥

ఈ లోకంలో చెట్లు జీవించవా? అవి కూడా పరార్థమే; ఎందుకంటే వేర్లు, నీడ, ఫలముల ద్వారా ఇతరుల హితకార్యాన్ని చేస్తాయి।

Verse 25

मनुष्या यदि विप्राग्थ्र न परार्थास्तदा मृताः । परकार्यं न ये मर्त्याः कायेनापि धनेन वा ॥ २६ ॥

హే విప్రశ్రేష్ఠా! మనుష్యులు పరార్థంగా జీవించకపోతే వారు మృతుల సమానమే. శరీరశ్రమతో గానీ ధనంతో గానీ పరసేవ చేయనివారు నిజంగా జీవించరు।

Verse 26

मनसा वचसा वापि ते ज्ञेयाः पापकृत्तमाः । अत्रेतिहासं वक्ष्यामि श्रृणु नारद तत्त्वतः ॥ २७ ॥

మనసుతో గానీ వాక్కుతో గానీ పరహితం చేయనివారు మహాపాపులు అని తెలుసుకోవాలి. ఇక్కడ ఒక ఇతిహాసాన్ని చెబుతాను—హే నారదా, తత్త్వంగా విను।

Verse 27

यत्र दानादिकानां तु लक्षणं परिकीर्तितम् । गङ्गामाहात्म्यसहितं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ २८ ॥

అక్కడ దానాది ధర్మకార్యాల లక్షణాలు వివరించబడ్డాయి; గంగామాహాత్మ్యంతో కూడిన ఆ ఉపదేశం సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది।

Verse 28

भगीरथस्य धर्मस्य संवादं पुण्यकारणम् । आसीद्भगीरथो राजा सगरान्वयसंभवः ॥ २९ ॥

భగీరథుని ధర్మసంబంధమైన ఈ సంభాషణ పుణ్యకారణం. సగర వంశంలో జన్మించిన భగీరథుడు అనే రాజు ఉండెను।

Verse 29

शशास पृथिवीं मेतां सत्पद्वीपां ससागराम् । सर्वधर्मरतो नित्यं सत्यसंधः प्रतापवान् ॥ ३० ॥

అతడు ఈ సమస్త భూమిని—శ్రేష్ఠ ద్వీపములతోను, చుట్టూ సాగరములతోను—పాలించాడు. నిత్యం సర్వధర్మనిష్ఠుడు, సత్యసంకల్పుడు, ప్రతాపవంతుడు అయ్యెను.

Verse 30

कन्दर्पसद्दशो रुपे यायजृको विचक्षणः । प्रालेयाद्रिसमो धैर्ये धर्मे धर्मसमो नृपः ॥ ३१ ॥

రూపంలో కందర్పుని పోలినవాడు; యజ్ఞాలలో వివేకవంతుడైన యజమాన-పోషకుడు; ధైర్యంలో హిమాలయసమ అచలుడు; ధర్మంలో ఆ రాజు ధర్మదేవునితో సమానుడు.

Verse 31

सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वशास्त्रार्थपारगः । सर्वसंपत्समायुक्तः सर्वानन्दकरो मुने ॥ ३२ ॥

ఓ మునీ, అతడు సర్వ శుభలక్షణసంపన్నుడు, సమస్త శాస్త్రాల తత్త్వార్థంలో పారంగతుడు, సర్వ సంపదలతో సమాయుక్తుడు, అందరికీ ఆనందదాయకుడు.

Verse 32

आतिथ्यप्रयतो नित्यं वासुदेवार्चनेरतः । पराक्रमी गुणनिधिर्मैत्रः कारुणिकः सधीः ॥ ३३ ॥

అతడు నిత్యం అతిథి సత్కారంలో శ్రద్ధగలవాడు, వాసుదేవార్చనలో రతుడు, పరాక్రమవంతుడు, గుణనిధి, మైత్రీస్వభావుడు, కరుణామయుడు, సుధీగలవాడు.

Verse 33

एतादृशं तं राजानं ज्ञात्वा हृष्टो भगीरथम् । धर्मराजो द्विजश्रेष्ठ कदाचिद्द्रष्टुमागतः ॥ ३४ ॥

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, భగీరథ రాజు ఇలాంటి వాడని తెలిసి ధర్మరాజు (యముడు) హర్షించాడు; ఒక సమయంలో అతనిని దర్శించుటకు వచ్చెను.

Verse 34

समागतं धर्मराजमर्हयामास भूपतिः । शास्त्रदृष्टेन विधिना धर्मः प्री उवाच तम् ॥ ३५ ॥

ధర్మరాజు వచ్చినప్పుడు రాజు శాస్త్రవిధానానుసారంగా ఆయనను యథావిధిగా సత్కరించాడు. ఆపై ప్రసన్నుడైన ధర్ముడు అతనితో పలికెను.

Verse 35

धर्मराज उवाच । राजन्धर्मविदां श्रेष्टप्रसिद्धोऽसि जगत्र्रये । धर्मराजोऽथ कीर्तिं ते श्रुत्वा त्वां द्रष्टुमागतः ॥ ३६ ॥

ధర్మరాజు పలికెను—ఓ రాజా, మూడు లోకాలలో ధర్మవిదులలో నీవే శ్రేష్ఠుడని ప్రసిద్ధి. నీ కీర్తి విని నేను ధర్మరాజు నిన్ను దర్శించుటకు వచ్చితిని.

Verse 36

सन्मार्गनिरतं सत्यं सर्वभूतहिते रतम् । द्रष्टुमिच्छन्ति विबुधारतवोत्कुष्टगुणप्रियाः ॥ ३७ ॥

సన్మార్గంలో నిమగ్నుడై సత్యనిష్ఠుడుగా, సమస్త భూతహితంలో రతుడైన వానిని దర్శించాలనేది జ్ఞానుల ఆకాంక్ష; వారు గుణప్రియులు, ఉత్తమ గుణాలను ప్రేమించువారు.

Verse 37

कीर्तिर्नीतिश्च संपत्तिर्वर्तते यत्र भूपते । वसन्ति तत्र नियतं गुणास्सन्तश्च देवताः ॥ ३८ ॥

ఓ భూపతే, ఎక్కడ కీర్తి, నీతి, సంపద నిలిచియుంటాయో, అక్కడ నిశ్చయంగా గుణములు, సజ్జనులు, దేవతలు నివసించుదురు.

Verse 38

अहो राजन्महाभाग शोभनीचरितं तव । सर्वभूतहितत्वादि मादृशामपि दुर्लभम् ॥ ३९ ॥

అహో రాజా, మహాభాగుడా, నీ చరిత్రము నిజముగా శోభనమైనది. సమస్త భూతహిత భావము వంటి గుణములు మా వంటి వారిలోకూడా దుర్లభములు.

Verse 39

इत्युक्तवन्तं तं धर्मं प्रणिपत्य भगीरथः । प्रोवाच विनयाविष्टः संहृष्टः श्लक्ष्णया गिरा ॥ ४० ॥

ధర్ముడు ఇలా పలికిన తరువాత భగీరథుడు ఆయనకు నమస్కరించాడు. వినయంతో నిండినవాడై, హర్షించి, మృదువైన వాక్యాలతో ఆయనను సంభోదించాడు.

Verse 40

भगीरथ उवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ समदर्शित् सुरेश्वर । कृपया परयाविष्टो यत्पृच्छामि वदस्व तत् ॥ ४१ ॥

భగీరథుడు అన్నాడు—భగవాన్! మీరు సర్వధర్మజ్ఞులు, సమదర్శులు, దేవేశ్వరులు. పరమ కరుణతో నేను అడిగినదాన్ని దయచేసి చెప్పండి.

Verse 41

धर्मा कीदृग्विधाः प्रोक्ताः के लोका धर्मशालिनाम् । कियत्यो यातनाः प्रोक्ताः केषां ताः परिकीर्तिताः ॥ ४२ ॥

ఎలాంటి ఎలాంటి ధర్మాలు బోధించబడ్డాయి? ధర్మంలో స్థిరులైనవారు ఏ లోకాలను పొందుతారు? ఎన్ని యాతనలు చెప్పబడ్డాయి, అవి ఎవరి కోసం ప్రత్యేకంగా ప్రకటించబడ్డాయి?

Verse 42

त्वया संमाननीया ये शासनीयाश्च ये यथा । तत्सर्वं मे महाभाग विस्तराद्वक्तुमर्हसि ॥ ४३ ॥

హే మహాభాగ! మీచేత ఎవరు గౌరవింపబడవలసినవారు, ఎవరు శిక్షింపబడవలసినవారు, ఏ విధంగా—ఇవన్నీ నాకు విస్తారంగా చెప్పవలెను.

Verse 43

धर्मराज उवाच । साधु साधु महाबुद्धे मतिस्ते विमलोर्जिता । धर्माधर्मान्प्रवक्ष्यामितत्त्वतः श्रृणु भक्तितः ॥ ४४ ॥

ధర్మరాజు అన్నాడు—సాధు, సాధు, ఓ మహాబుద్ధి! నీ మతి నిర్మలమై దృఢంగా నిలిచింది. నేను ఇప్పుడు తత్త్వంగా ధర్మాధర్మాలను చెప్పుదును; భక్తితో విను.

Verse 44

धर्मा बहुविधाः प्रोक्ताः पुण्यलोकप्रदायकाः । तथैव यातनाः प्रोक्ता असंख्या घोरदर्शताः ॥ ४५ ॥

పుణ్యలోకాలను ప్రసాదించే ధర్మాలు అనేక విధాలుగా చెప్పబడ్డాయి; అలాగే దర్శనమాత్రమే భయంకరమైన అసంఖ్య యాతనలూ వర్ణించబడ్డాయి।

Verse 45

विस्तराद्गदितुं नालमपि वर्षशतायुतैः । तस्मातंसमासतो वक्ष्ये धर्माधर्मनिदर्शनम् ॥ ४६ ॥

విస్తారంగా చెప్పడానికి కోటానుకోట్ల శతాబ్దాలైనా సరిపోవు; అందుకే ధర్మాధర్మాల లక్షణాలను సంక్షేపంగా చెప్పుదును।

Verse 46

वृत्तिदानं द्विजानां वै महापुण्यं प्रकीर्ततम् । तथैवाध्यात्मविदुषो दत्तं भवति चाक्षयम् ॥ ४७ ॥

ద్విజులకు (బ్రాహ్మణులకు) జీవనోపాధి సహాయంగా దానం చేయడం మహాపుణ్యమని కీర్తించబడింది; అలాగే ఆత్మవిద్యలో నిపుణునికి ఇచ్చిన దానం అక్షయఫలమవుతుంది।

Verse 47

कुटुम्बिनं या शास्त्रज्ञं श्रोत्रियं वा गुणान्वितम् । यो दत्त्वा स्यापयेदृतिं तस्य पुण्यफलं श्रृणु ॥ ४८ ॥

కుటుంబి గృహస్థునికైనా, శాస్త్రజ్ఞునికైనా, గుణసంపన్న శ్రోత్రియునికైనా దానం చేసి వారి ఆర్తిని తొలగించినవాడి పుణ్యఫలాన్ని వినుము।

Verse 48

मातृताः पितृतश्चैव द्विजः कोटिकुलन्वितः । निर्विश्य विष्णुभवनं कल्पं तत्रैव मोदते ॥ ४९ ॥

ఆ ద్విజుడు తల్లి వంశం, తండ్రి వంశం రెండింటి నుండీ కోటానుకోట్ల కులాలతో మహిమనొందినవాడై, విష్ణుభవనంలో ప్రవేశించి అక్కడ ఒక కల్పకాలం ఆనందిస్తాడు।

Verse 49

गण्यन्ते पांसवो भूमेर्गण्यन्ते वृष्टिविन्दवः । न गण्यन्ते विधात्रापि ब्रहह्मवृत्तिफलानि वै ॥ ५० ॥

భూమి ధూళికణాలు లెక్కించవచ్చు, వర్షబిందువులూ లెక్కించవచ్చు; కాని బ్రహ్మవృత్తి ఆచరణమున పుట్టిన పుణ్యఫలములను సృష్టికర్తయైన విధాత కూడ లెక్కించలేడు।

Verse 50

समस्तदेवतारुपो ब्राह्मणः परिकीर्तितः । जीवनं ददतस्तस्य कः पुण्यं गदितुं क्षमः ॥ ५१ ॥

బ్రాహ్మణుడు సమస్త దేవతల రూపమని కీర్తింపబడెను. అతనికి జీవనాధారాన్ని దానమిచ్చినవాని పుణ్యాన్ని ఎవరు వర్ణించగలరు?

Verse 51

यो विप्रहितकृन्नित्यं स सर्वान्कृतवान्मखान् । स स्नातः सर्वतीर्थेषु तप्तं तेनाखिलं तपः ॥ ५२ ॥

ఎవడు నిత్యం శాస్త్రవిధిత కర్తవ్యాలను ఆచరిస్తాడో, అతడు సమస్త యజ్ఞములను చేసినవాడే; అతడు అన్ని తీర్థాలలో స్నానముచేసినవాడే, అతనిచేత సమస్త తపస్సు కూడా సిద్ధించెను।

Verse 52

यो ददस्वेति विप्राणां जीवनं प्रेरयेत्परम् । सोऽपि तत्फलमाप्नोति किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ ५३ ॥

ఎవడు ‘ఇవ్వండి’ అని చెప్పి బ్రాహ్మణుల జీవనాధారానికి ఇతరులను ప్రేరేపిస్తాడో, అతడూ ఆ దానఫలాన్నే పొందుతాడు; మరెందుకు ఎక్కువ మాటలు?

Verse 53

तडागं कारयेद्यस्तु स्वयमेवापरेण वा । वक्तुं तत्पुण्यसंख्यानं नालं वर्षशतायुषा ॥ ५४ ॥

ఎవడు చెరువును నిర్మింపజేస్తాడో—తానే గాని, మరొకరితో గాని—ఆ పుణ్య పరిమాణాన్ని చెప్పుటకు వంద సంవత్సరాల ఆయుష్షు కూడా సరిపోదు।

Verse 54

एकश्चेदध्वगो राजंस्तडागस्य जलं पिबेत् । कत्कर्तुः सर्वपापानि नश्यन्त्येव न संशयः ॥ ५५ ॥

హే రాజా, ఒక్క ప్రయాణికుడైనా చెరువు నీటిని తాగితే, ఆ చెరువును చేయించినవాని సమస్త పాపాలు నిశ్చయంగా నశిస్తాయి—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 55

एकाहमपि यत्कुर्याद्भूमिस्थमुदकं नरः । स मुक्तः सर्वपापेभ्यः शतवर्षं वसेद्दिवि ॥ ५६ ॥

ఒక మనిషి ఒక్క రోజైనా భూమిపై నీటిని స్థాపించి (ఉదకదానం/అర్ఘ్యం) చేస్తే, అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై వంద సంవత్సరాలు స్వర్గంలో నివసిస్తాడు।

Verse 56

कर्तुं तडागं यो मर्त्यः साह्यकः शक्तितो भवेत् । सोऽपि तत्फलमाप्नोति तुष्टः प्रेरक एव च ॥ ५७ ॥

తన శక్తి మేరకు చెరువు నిర్మాణంలో సహాయకుడిగా ఉండే మానవుడు కూడా అదే పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు; అలాగే సంతోషంతో ఇతరులను ప్రేరేపించేవాడూ ఆ ఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 57

मृदं सिद्धार्थमात्रां वा तडागाद्यो वहिः क्षिपेत् । तिष्टत्यब्दशतं स्वर्गे विमुक्तः पापकोटिभिः ॥ ५८ ॥

చెరువులోని మట్టిని బయటకు తీసి పారవేసినవాడు—అది ఆవగింజంత మాత్రమే అయినా—కోట్ల పాపాల నుండి విముక్తుడై వంద సంవత్సరాలు స్వర్గంలో నిలుస్తాడు।

Verse 58

देवता यस्य तुष्यन्ति गुरवो वा नृपोत्तम । तडागपुण्यभाक्स स्यादित्येषा शाश्वती श्रुतिः ॥ ५९ ॥

హే నృపోత్తమా, ఎవరి వల్ల దేవతలు గానీ పూజ్య గురువులు గానీ తృప్తి చెందుతారో, అతడు చెరువు-పుణ్యానికి భాగస్వామి అవుతాడు—ఇది శాశ్వత శ్రుతి ఉపదేశం।

Verse 59

इतिहासं प्रवक्ष्यामि तवात्र नृपसत्तम । यं श्रृत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥ ६० ॥

హే నృపశ్రేష్ఠా! నేను నీకు ఇక్కడ ఒక పవిత్ర ఇతిహాసాన్ని చెప్పుదును. దానిని వినినవాడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడగును—ఇందులో సందేహము లేదు.

Verse 60

गौडदेशेऽतिविख्यातो राजासीद्वीरभद्रकः । महाप्रतापी विद्यावान्सदा विप्रप्रपूजकः ॥ ६१ ॥

గౌడదేశంలో అత్యంత ప్రసిద్ధుడైన వీరభద్రకుడు అనే రాజు ఉండెను. అతడు మహాప్రతాపి, విద్యావంతుడు, సదా బ్రాహ్మణులను పూజించి గౌరవించువాడు.

Verse 61

वेदशास्त्रकुलाचारयुक्तो मित्रक्विर्धनः । तस्य राज्ञी महाभागा नान्मा चम्पकमञ्जरी ॥ ६२ ॥

అతడు వేదశాస్త్రజ్ఞానంతో యుక్తుడై, తన కులాచారంలో స్థిరుడై, పండితులకు మిత్రుడుగా, ధనవంతుడుగా ఉండెను. ఆ రాజుని మహాభాగ్యవతి రాణి పేరు చంపకమంజరీ.

Verse 62

तस्य राज्ञो महामात्याः कृत्माकृस्यविचारणाः । धर्माणां धर्मशास्त्रेस्तु सदा कुर्वन्ति निश्चयम् ॥ ६३ ॥

ఆ రాజుని మహామంత్రులు చేసినది, చేయవలసినది అని విచారించువారు. వారు ధర్మశాస్త్రానుసారం ధర్మవిషయాలలో సదా దృఢ నిర్ణయము చేసెదరు.

Verse 63

प्रायश्चित्तं चिकित्त्सां च ज्योतिषे धर्मनिर्णयम् । विनाशास्त्रेण यो ब्रूयात्तमाहुर्ब्रह्यघातकम् ॥ ६४ ॥

వినాశకర శాస్త్రాలను ఆశ్రయించి ప్రాయశ్చిత్తం, వైద్యం, మరియు జ్యోతిష్యముతో ధర్మనిర్ణయాన్ని బోధించువానిని బ్రహ్మఘాతకుడు (మహాపాతకుడు) అని అంటారు.

Verse 64

इति निश्चित्य मनसा मन्वादीरितधर्मकान् । आचार्येभ्यः सदा भूपः श्रृणोति विधिपूर्वकम् ॥ ६५ ॥

ఇట్లు మనసులో నిశ్చయించుకొని, మనువు మొదలైన ధర్మప్రవర్తకులు ఉపదేశించిన ధర్మాలను అనుసరించుటకు, ఆ రాజు సదా ఆచార్యుల నుండి విధిపూర్వకంగా వాటిని శ్రవణం చేస్తాడు।

Verse 65

न कोऽप्यन्यायवर्ती तस्य राज्येऽवरोऽपि च । धर्मेण पाल्यमानस्य तस्य देशस्य भूपतेः ॥ ६६ ॥

ధర్మముతో తన దేశాన్ని పాలించే ఆ రాజుని రాజ్యంలో, అతి నీచుడైనవాడుకూడా అన్యాయ మార్గాన్ని అనుసరించడు।

Verse 66

जातं समत्वं स्वर्गस्य सौराज्यस्य शुभावहम् । स चैकदा तु नृपतिर्मृगयायां महावने ॥ ६७ ॥

ఇలా స్వర్గసమానమైన సమత్వం కలిగింది; అది ఆ ధర్మయుక్త రాజ్యానికి శుభప్రదమైంది. ఒకసారి ఆ రాజు మహావనంలో వేటకు వెళ్లాడు।

Verse 67

मन्त्र्यादिभिः परिवृतो बभ्राम मध्यभास्करम् । दैवादाखेटशून्यस्य ह्यतिश्रान्तस्य तत्र वै ॥ ६८ ॥

మంత్రులు మొదలైనవారితో చుట్టుముట్టబడి, ఆ రాజు మధ్యాహ్న సూర్యుడు నిలిచే వరకు సంచరించాడు. దైవవశాత్ వేట లభించక, అక్కడ అతడు అత్యంత శ్రాంతుడయ్యాడు।

Verse 68

नृपरीतस्य संजातं सरसो दर्शनं नृप । ततः शुष्कां तु सरसीं दृष्ट्वा तत्र व्यचिन्तयत् ॥ ६९ ॥

ఓ రాజా, బాధపడుతున్న ఆ నృపతికి ఒక సరస్సు దర్శనమైంది. కానీ అక్కడ ఆ సరస్సు ఎండిపోయినదిగా చూసి, అతడు అక్కడే ఆలోచనలో పడ్డాడు।

Verse 69

किमयं सरसीश्रृङ्गेभुवः केन विनिर्मिता । कथं जलं भवेदत्र येन जीवेदयं नृपः ॥ ७० ॥

సరోవర శిఖరాలపై ఉన్న ఈ భూభాగం ఏమిటి? దీన్ని ఎవరు నిర్మించారు? ఇక్కడ నీరు ఎలా కలుగుతుంది, దానితో ఈ రాజు జీవించగలడు?

Verse 70

ततो बुद्धिः समभवत्खाते तस्या नृपोत्तम । हस्तमात्रं ततो गर्त्तं खात्वा तोयमवाप्तवान् ॥ ७१ ॥

అప్పుడు, ఓ ఉత్తమ రాజా, ఆమెకు ఒక ఆలోచన కలిగింది; ఆమె చేతి లోతు గల గుంతను తవ్వి అక్కడే నీటిని పొందింది.

Verse 71

तेन तोयेन पीतेन राज्ञस्तृत्पिरजायत । मन्त्रिणश्चापि भूमिश बुद्धिसागरसंज्ञिनः ॥ ७२ ॥

ఆ నీటిని త్రాగిన తరువాత రాజుకు తృప్తి కలిగింది; అలాగే, ఓ భూమిపతీ, ‘బుద్ధిసాగరుడు’ అని ప్రసిద్ధులైన మంత్రులకూ తృప్తి కలిగింది.

Verse 72

स बुद्धिसागरो भूपं प्राह धर्मार्थकोविदः । राजन्नियं पुष्करिणी वर्षाजलवती पुरा ॥ ७३ ॥

ధర్మార్థాలలో నిపుణుడైన ఆ ‘బుద్ధిసాగరుడు’ రాజుతో ఇలా అన్నాడు—“రాజా, ఈ పుష్కరిణి పూర్వం వర్షజలంతో నిండివుండేది.”

Verse 73

अद्यैनां बद्धवप्रां च कर्त्तुं जाता मतिर्मम । तद्भवान्मोदतां देव दत्तादाज्ञां च मेऽनघ ॥ ७४ ॥

ఈరోజు ఆమెను బంధించి తీసుకెళ్లాలనే సంకల్పం నాకు కలిగింది; కాబట్టి, ఓ దేవా, ఓ నిర్దోషా, మీరు ప్రసన్నుడై నాకు అనుమతి ప్రసాదించండి.

Verse 74

इति श्रुत्वा वचस्तस्य मन्त्रिणो नृपसत्तमः । मुमुदेऽतितरां भूपः स्वयं कर्तुं समुद्यतः ॥ ७५ ॥

మంత్రివాక్యములు విని ఆ నృపశ్రేష్ఠుడు పరమానందించాడు; తానే దానిని చేయుటకు నిశ్చయించి లేచెను।

Verse 75

तमेव मन्त्रिणां तत्र युयोज शुभकर्मणि । ततो राजाज्ञया सोऽपि बुद्धिसागरको मुदा ॥ ७६ ॥

అక్కడ మంత్రులలో ఆ వ్యక్తినే శుభకార్యమునకు నియమించెను. తరువాత రాజాజ్ఞచేత బుద్ధిసాగరుడును ఆనందముతో దానిని నిర్వహించెను।

Verse 76

सरसीं सागरं कर्त्तुमुद्यतः पुण्यकृत्तमः । धनुषां चैव पञ्चाशत्सर्वतो विस्तृतायताम् ॥ ७७ ॥

ఆ పరమ పుణ్యకర్త ఆ సరస్సును సాగరముగా చేయుటకు ఉత్సాహించాడు; దానిని అన్ని దిక్కులా యాభై ధనుస్సుల మేర విస్తరింపజేశాడు।

Verse 77

सरसीं बद्धसु शिलां चकारागाधशम्बराम् । तां विनिर्माय सरसीं राज्ञे सर्वं न्यवेदयत् ॥ ७८ ॥

రాళ్లతో కట్టబడి లోతుగా, సుస్థిరంగా సరస్సును నిర్మించాడు. ఆ సరస్సును నిర్మించి సమస్త విషయమును రాజునకు నివేదించాడు।

Verse 78

तस्यां ततः प्रभृति वै सर्वेऽपि वनचारिणः । पान्थाः पिपासिता भूप लभन्ते स्म जलं शुभम् ॥ ७९ ॥

అప్పటినుండి, ఓ భూపా, అరణ్యంలో సంచరించే తృష్ణార్త పథికులందరూ ఆ సరస్సులో మంగళకరమైన శుద్ధ జలమును పొందుచుండిరి।

Verse 79

कदाचित्स्वायुषश्चान्ते स मन्त्री बुद्धिसागरः । प्रमृतो गतवाँल्लोकं लोकशास्तुर्मम प्रभो ॥ ८० ॥

ఒకసారి తన ఆయుష్షు అంతమున ఆ మంత్రి—బుద్ధిసాగరుడు—దేహం విడిచి, నా స్వామి లోకాధిపతి ప్రభువు లోకమునకు చేరెను।

Verse 80

तदर्थं तु मया पृष्टो धर्मो धर्मलिपिंकरः । चित्रगुत्पस्तु तत्कर्म मह्यं सर्वं न्यवेदयत् ॥ ८१ ॥

ఆ కారణముననే నేను ధర్మాన్ని—ధర్మలేఖకుడిని—ప్రశ్నించితిని; అప్పుడు చిత్రగుప్తుడు ఆ కర్మలన్నిటిని నాకు సంపూర్ణంగా నివేదించెను।

Verse 81

उपदेष्टा स्वयं चासौ धर्मकार्यस्य भूपतेः । तस्माद्धर्मविमानं तु समारोढुमिहार्हति ॥ ८२ ॥

ఓ భూపతే, మీ ధర్మకార్యమునకు ఆయనే స్వయంగా ఉపదేశకుడు; అందుచేత ఇక్కడ ‘ధర్మ’నామ విమానమును అధిరోహించుటకు అర్హుడు।

Verse 82

इत्युक्ते चित्रगुप्तेन समाज्ञप्तो मया नृप । विमानं धर्मसंज्ञं तु आरोढुं बुद्धिसागरः ॥ ८३ ॥

ఓ నృపా, చిత్రగుప్తుడు ఇలా పలికిన తరువాత, ‘ధర్మ’నామ విమానమును బుద్ధిసాగరుడు అధిరోహించునట్లు నాకు ఆజ్ఞ కలిగెను।

Verse 83

अथ कालान्तरे राजन्सराजा वीरभद्रकः । मृतो गतो मम स्थानं नमश्चक्रे मुदान्वितः ॥ ८४ ॥

తరువాత కొంతకాలమున, ఓ రాజా, ఆ రాజు వీరభద్రకుడు మరణించి నా స్థానమునకు వచ్చి, ఆనందముతో నమస్కరించెను।

Verse 84

मया तु तत्र तस्यापि पृष्टं कर्माखिलं नृप । कथितं चित्रगुत्पेन धर्मं सरसिसंभवम् ॥ ८५ ॥

అక్కడ, ఓ రాజా, నేను కూడా అతనిని సమస్త కర్మములు మరియు వాటి ఫలితముల గురించి అడిగితిని. అప్పుడు చిత్రగుప్తుడు పద్మజ బ్రహ్మనుండి ఉద్భవించిన ధర్మమును నాకు వివరించెను.

Verse 85

तदा सम्यङ्मया राजा बोधितोऽभूद्यथाश्रृणु । अधित्यकायां भूपाल सैकतस्य गिरेः परा ॥ ८६ ॥

అప్పుడు, ఓ రాజా, నేను రాజును సమ్యకంగా బోధించితిని—ఎలా జరిగిందో వినుము. ఓ భూపాలా, ఇసుక పర్వతానికి అవతల ఉన్న ఎత్తైన మైదానంలో అది జరిగింది.

Verse 86

लावकेनामुनाचञ्च्वा खातं द्व्यंङ्गुप्रलमबुनि । ततः कालान्तरे तेन वाराहेण नृपोत्तम ॥ ८७ ॥

లావక అనే ఆ వరాహుడు తన ముక్కుతో త్రవ్వి భూమిని రెండు అంగుళాల లోతు వరకు విస్తరింపజేసెను. తరువాత కొంత కాలానంతరం, ఓ నృపోత్తమా, అదే వరాహుడు అక్కడ మళ్లీ కార్యం చేసెను.

Verse 87

खनितं हस्तमात्रं तु जलं तुण्डेन चात्मनः । ततोऽन्यदाऽमुया काल्याहस्त युग्ममितः कृतः ॥ ८८ ॥

హే భూపతీ, మొదట అతడు ఒక చేతి లోతు మాత్రమే త్రవ్వి, తన చంచువుతో నీటిని తెచ్చెను. తరువాత మరొక సమయంలో, కాళ్యా చేసిన అదే ప్రయత్నం రెండు చేతుల ప్రమాణముగా మారెను.

Verse 88

खातो जले महाराज तोयं मासद्वयं स्थितम् । पीतं क्षुद्रैर्वनचरैः सत्त्वैस्तृष्णासमाकुलैः ॥ ८९ ॥

హే మహారాజా, త్రవ్వబడిన ఆ జలకుండలో నీరు రెండు నెలలు నిలిచెను. దాహంతో వ్యాకులమైన చిన్న చిన్న వనచర జీవులు దానిని త్రాగివేసిరి.

Verse 89

ततो वर्षत्रायान्ते तु गजतानेन सुव्रत । हस्तत्रयमितः खातः कृतस्तत्राधिकं जलम् ॥ ९० ॥

తర్వాత మూడు సంవత్సరాల ముగింపున, ఓ సువ్రతా, ఏనుగు తొండంతో అక్కడ మూడు చేతుల లోతు గుంత తవ్వబడెను; ఆ స్థలంలో అపారమైన జలం ప్రकटమైంది।

Verse 90

मासत्रये स्थितं तच्च पयो जीवैर्वनेचरैः । भवांस्तत्र समायातो जलशोषादनन्तरम् ॥ ९१ ॥

ఆ పాలు మూడు నెలలు అక్కడే నిలిచాయి; అడవిలో నివసించే జీవులు వాటిని ఉపయోగించాయి. జలం ఎండిపోయిన వెంటనే మీరు అక్కడికి వచ్చారు.

Verse 91

मासे तत्र तु संप्रात्पं हस्तं खात्वा जलं नृप । ततस्तस्योपदेशेन मन्त्रिणो नृपते त्वया ॥ ९२ ॥

అక్కడ ఒక నెల గడిచిన తరువాత, ఓ రాజా, చేతితో తవ్వగా జలం లభించింది. ఆపై అతని ఉపదేశంతో, ఓ రాజాధిరాజా, మీరు మంత్రులను నియమించారు/సలహాకు పిలిచారు.

Verse 92

पञ्चाशद्धनुरुत्खातं जातं तत्र महाजलम् । पुनः शिलाभिः सुदृढं बद्धं जातं महत्सरः । वृक्षाश्च रोपितास्तत्र सर्वलोकोपकारिणः ॥ ९३ ॥

అక్కడ యాభై ధనుస్సుల పరిమాణం వరకు తవ్వగా మహాజలరాశి ఏర్పడింది. తరువాత రాళ్లతో బలంగా కట్టిపడేసి అది విశాల సరస్సుగా మారింది; అలాగే అందరికీ ఉపకారకమైన వృక్షాలు కూడా అక్కడ నాటబడ్డాయి.

Verse 93

तेन स्वस्वेन पुण्येन पञ्चैते जगतीपते । विमानं धर्म्यमारुढास्त्वमाण्येनं समारुह ॥ ९४ ॥

తమ తమ పుణ్యఫలంతో, ఓ జగతీపతీ, ఈ ఐదుగురు ధర్మ్యమైన విమానాన్ని అధిరోహించారు. మీరు కూడా, ఓ అణీయ, ఆలస్యం చేయకుండా దీనిపై అధిరోహించండి.

Verse 94

इति वाक्यं समाकर्ण्य मम राजा स भूमिप । आरुरोह विमानं तत्षष्ठो राजा समांशभाक् ॥ ९५ ॥

ఆ మాటలు విని, ఓ భూమిపా, నా ఆ రాజు ఆ దివ్య విమానాన్ని అధిరోహించాడు; తన భాగానికి యోగ్యుడై అరవై ఆరవ రాజుగా నిలిచాడు।

Verse 95

इति ते सर्वमाख्यातं तडागजनितं फलम् । श्रुत्वैतन्मुच्यते पापादाजन्ममरणान्तिकात् ॥ ९६ ॥

ఇలా తడాగం (చెరువు) నిర్మాణం వల్ల కలిగే ఫలాన్ని నీకు పూర్తిగా చెప్పాను. దీనిని వినినవాడు జన్మ నుండి మరణాంతం వరకు కూడిన పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు।

Verse 96

यो नरः श्रद्धयो युक्तो व्याख्यातं श्रुणुयात्पठेत् । सोऽप्याप्नोत्यखिलं पुण्यं सरोनिर्माणसंभवम् ॥ ९७ ॥

శ్రద్ధతో కూడిన ఏ మనిషి ఈ వివరణను వింటాడో లేదా పఠిస్తాడో, అతడూ సరస్సు నిర్మాణం వల్ల కలిగే సమస్త పుణ్యాన్ని పొందుతాడు।

Verse 97

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे धर्माख्याने द्वादशोऽध्यायः ॥ १२ ॥

ఇట్లు శ్రీబృహన్నారదీయపురాణం పూర్వభాగం, ప్రథమపాదం, ‘ధర్మాఖ్యానం’ అనే ద్వాదశ అధ్యాయం ముగిసింది।