Adhyaya 53: Rudrasarga and the Measure of the Manvantaras: Svayambhuva Manu, Priyavrata’s Line, and the Seven Dvipas

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे रुद्रसर्गाभिधानो नाम द्विपञ्चाशोऽध्यायः । त्रिपञ्चाशोऽध्यायः— क्रौष्टुकिरुवाच— स्वायम्भुवं त्वयाख्यातमेतन्मन्वन्तरञ्च यत् । तदहं भगवन् सम्यक् श्रोतुमिच्छामि कथ्यताम् ॥

ఇట్లు శ్రీ మార్కండేయ పురాణంలో ‘రుద్ర-సర్గ’ అనే యాభై రెండవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు యాభై మూడవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. క్రౌష్టుకి అన్నది—మీరు స్వాయంభువ మనువును మరియు ఆ మన్వంతరాన్ని వర్ణించారు. ఓ భగవన్, దానిని సమ్యకంగా సంపూర్ణంగా వినదలచుకున్నాను; దయచేసి చెప్పండి.

Verse 2

मन्वन्तरप्रमाणञ्च देवा देवर्षयस्तथा । ये च क्षितीशा भगवन् देवेन्द्रश्चैव यस्तथा ॥

ఓ భగవన్, మన్వంతరపు ప్రమాణం (కాలవ్యవధి), దేవతలు మరియు దివ్య ఋషులు, అలాగే భూమిపై రాజులు—ఇవన్నీ చెప్పండి; ఆ కాలంలో ఇంద్రుడు ఎవరో కూడా తెలియజేయండి.

Verse 3

मार्कण्डेय उवाच— मन्वन्तराणां संख्याता साधिका ह्येकसप्ततिः । मानुषेण प्रमाणेन शृणु मन्वन्तरं च मे ॥

మార్కండేయుడు అన్నాడు—మన్వంతరాలు డెబ్బై ఒకటి (మరియు మరింత)గా లెక్కించబడతాయి. మానవ లెక్క ప్రకారం మన్వంతరపు ప్రమాణాన్ని నన్ను నుండి వినండి.

Verse 4

त्रिंशत्कोट्यस्तु संख्याताः सहस्राणि च विंशतिः । सप्तषष्टिस्तथान्यानि नियुतानि च संख्यया ॥

దాని ప్రమాణం ముప్పై కోట్లు, ఇరవై వేల, మరియు అదనంగా అరవై ఏడు; అలాగే సంఖ్యలో నియుతాలు (పది వేలల) కూడా మరింతగా చేరుతాయి.

Verse 5

मन्वन्तरप्रमाणञ्च इत्येतत् साधिकं विना । अष्टौ शतसहस्राणि दिव्यया संख्यया स्मृतम् ॥

దేవమాన గణన ప్రకారం, ‘సాధిక’ (అదనపు) భాగాన్ని విడిచిపెట్టి, ఒక మన్వంతర పరిమాణం ఎనిమిది లక్షలుగా స్మరించబడింది.

Verse 6

द्विपञ्चाशत्तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि च । स्वायम्भुवो मनुः पूर्वं मनुः स्वारोचिषस्तथा ॥

దీనికి అదనంగా యాభై రెండు వేల మరింత. మొదట స్వాయంభువ మనువు; అలాగే (తర్వాత) స్వారోచిష మనువు.

Verse 7

औत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा । षडेते मनवोऽतीतास्तथा वैवस्वतोऽधुना ॥

తర్వాత ఉత్తమ, తామస, రైవత, చాక్షుష (మనువులు). ఈ ఆరు మనువులు గడిచిపోయారు; ఇప్పుడు వైవస్వత (మనువు).

Verse 8

सावर्णिः पञ्च रौच्याश्च भौत्याश्चागामिनस्त्वमी । एतेषां विस्तरं भूयो मन्वन्तरपरिग्रहे ॥

సావర్ణి, ఐదు రౌచ్యులు, మరియు భౌత్యుడు—ఇవే రాబోయే మనువులు. వీరి విస్తార వివరణ మన్వంతర ప్రकरणంలో తరువాత చెప్పబడుతుంది.

Verse 9

वक्ष्ये देवानृषींश्चैव यक्षेन्द्राः पितरश्च ये । उत्पत्तिं संग्रहं ब्रह्मन् श्रूयतामस्य सन्ततिः ॥

నేను దేవతలను, ఋషులను, యక్షాధిపతులను, పితృదేవతలను కూడా ప్రకటిస్తాను. అలాగే ఉద్భవం మరియు సంక్షేపం—ఓ బ్రాహ్మణా, దీని పరంపర క్రమం వినబడుగాక.

Verse 10

यच्च तेषामभूत् क्षेत्रं तत्पुत्राणां महात्मनाम् । मनोः स्वायम्भुवस्यासन् दश पुत्रास्तु तत्समाः ॥

ఆ మహాత్ములైన కుమారులకు ఏ ఏ క్షేత్రం ఉండెనో, వారికి సమానమైన కాయప్రమాణముతో స్వాయంభువ మనువుకును పది మంది కుమారులు ఉండిరి।

Verse 11

यैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता । ससमुद्राकरवती प्रतिवर्षं निवेशिता ॥

వారిచేత ఏడు ద్వీపములు, పర్వతములు, సముద్రములు, ఖనులు కలిగిన ఈ సమస్త భూమి నివసింపబడెను; వర్షం వర్షంగా (ప్రాంతం ప్రాంతంగా) విభజింపబడెను।

Verse 12

ससमुद्राकरवती प्रतिवर्षं त्रेतायुगे तथा । प्रियव्रतस्य पुत्रैस्तैः पौत्रैः स्वायम्भुवस्य च ॥

ఇదే విధంగా త్రేతాయుగములోనూ సముద్రములు, ఖనులు కలిగిన భూమిని ప్రియవ్రతుని కుమారులు మరియు స్వాయంభువ (మనువు) యొక్క మనుమలు వర్షం వర్షంగా సక్రమపరచిరి।

Verse 13

प्रियव्रतात् प्रजावत्यां वीरात् कन्या व्यजायत । कन्या सा तु महाभागा कर्दमस्य प्रजापते ॥

వీరుడైన ప్రియవ్రతునికి ప్రజావతికి ఒక కుమార్తె జన్మించెను. ఆ పుణ్యశాలిని కుమార్తె ప్రజాపతి కర్దమునితో సంబంధము పొందెను।

Verse 14

कन्ये द्वे दश पुत्रांश्च सम्राट्कुक्षी च ते उभे । तयोर्वै भ्रातरः शूराः प्रजापतिसमा दश ॥

రెండు కుమార్తెలు—సమ్రాట్ మరియు కుక్షి—మరియు పది మంది కుమారులు ఉండిరి. వారి సోదరులు కూడా ప్రజాపతుల సమానమైన వైభవముగల పది మంది వీరులు.

Verse 15

आग्नीध्रो मेधातिथिश्च वपुष्मांश्च तथापरः । ज्योतिष्मान्द्युतिमान् भव्यः सवनः सप्त एव ते ॥

వారు నిజంగా ఏడుగురు—ఆగ్నీధ్రుడు, మేధాతిథి, వపుష్మాన్, జ్యోతిష్మాన్, ద్యుతిమాన్, భవ్యుడు మరియు సవనుడు।

Verse 16

प्रियव्रतोऽभ्यषिञ्चत्तान् सप्त सप्तसु पार्थिवान् । द्वीपेषु तेन धर्मेण द्वीपांश्चैव निबोध मे ॥

ప్రియవ్రతుడు ఆ ధర్మానుసారం ఆ ఏడుగురిని ఏడు ద్వీపాలపై రాజులుగా అభిషేకించి నియమించాడు. ఇప్పుడు ద్వీపాల పేర్లు, విభాగాలు కూడా నన్ను విను।

Verse 17

जम्बुद्वीपे तथाग्नीध्रं राजानं कृतवान् पिता । प्लक्षद्वीपेश्वरश्चापि तेन मेधातिथिः कृतः ॥

జంబూద్వీపంలో తండ్రి ఆగ్నీధ్రుణ్ని రాజుగా నియమించాడు. అలాగే ప్లక్షద్వీపానికి అధిపతిగా మేధాతిథిని నియమించాడు.

Verse 18

शाल्मलेस्तु वपुष्मन्तं ज्योतिष्मन्तं कुशाह्वये । क्रौञ्चद्वीपे द्युतिमन्तं भव्यं शाकाह्वयेश्वरम् ॥

శాల్మలద్వీపంలో వపుష్మాన్‌ను, కుశ అనే ద్వీపంలో జ్యోతిష్మాన్‌ను, క్రౌంచద్వీపంలో ద్యుతిమాన్‌ను, మరియు శాక అనే ద్వీపానికి అధిపతిగా భవ్యుణ్ని నియమించాడు.

Verse 19

पुष्कराधिपतिं चापि सवनं कृतवान् सुतम् । महावीतो धातकीश्च पुष्कराधिपतेः सुतौ ॥

అతడు తన కుమారుడు సవనుణ్ని పుష్కరద్వీపానికి పాలకుడిగా చేశాడు. ఆ పుష్కరాధిపతికి మహావీతుడు మరియు ధాతకీ అనే ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు.

Verse 20

द्विधा कृत्वा तयोर्वर्षं पुष्करे संन्यवेशयत् । भव्यस्य पुत्राः सप्तासन्नामतस्तान्निबोध मे ॥

ఆ వర్షాన్ని రెండు భాగాలుగా విభజించి, వారిని పుష్కరంలో స్థాపించాడు. భవ్యునికి ఏడు కుమారులు—వారి పేర్లు నన్ను విను.

Verse 21

जलदश्च कुमारश्च सुकुमारो मनीवकः । कुशोत्तरोऽथ मेधावी सप्तमस्तु महाद्रुमः ॥

జలద, కుమార, సుకుమార, మణీవక, కుశోత్తర, మేధావీ—ఏడవవాడు మహాద్రుముడు.

Verse 22

तन्नामकानि वर्षाणि शाकद्वीपे चकार सः । तथा द्युतिमतः सप्त पुत्रास्तांश्च निबोध मे ॥

శాకద్వీపంలోని వర్షాలకు అతడు అవే పేర్లు పెట్టాడు. అలాగే ద్యుతిమతునికి కూడా ఏడు కుమారులు—వారినీ నన్ను విను.

Verse 23

कुशलो मनुगश्चोष्णः प्राकरश्चार्थकारकः । मुनिश्च दुन्दुभिश्चैव सप्तमः परिकीर्तितः ॥

కుశల, మనుగ, ఓష్ణ, ప్రాకర, అర్థకారక, ముని, దుందుభి—ఇవే ఏడు కుమారులని ప్రకటించబడింది.

Verse 24

तेषां स्वनामधेयानि क्रौञ्चद्वीपे तथाभवन् । ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे पुत्रनामाङ्कितानि वै ॥

క్రౌంచద్వీపంలో ప్రాంతాలు తమ తమ పేర్లతోనే ప్రసిద్ధి చెందాయి. అలాగే కుశద్వీపంలో జ్యోతిష్మతుని కుమారుల పేర్లతోనే ప్రాంతాలు గుర్తించబడ్డాయి.

Verse 25

तत्रापि सप्त वर्षाणि तेषां नामानि मे शृणु । उद्भिदं वैष्णवञ्चैव सुरथं लम्बनं तथा ॥

అక్కడ కూడా ఏడు వర్షాలు ఉన్నాయి; వాటి పేర్లు నన్ను విను—ఉద్భిదా, వైష్ణవ, సురథ, లంబన।

Verse 26

धृतिमत् प्राकरञ्चैव कापिलं चापि सप्तमम् । वपुष्मतः सुताः सप्त शाल्मलेशस्य चाभवन् ॥

ధృతిమత్, ప్రాకార, కాపిల కూడా (పేర్లుగా) ఉన్నారు—ఏడవదిగా. అలాగే శాల్మలద్వీపాధిపతి వపుష్మాన్‌కూ ఏడు కుమారులు ఉన్నారు.

Verse 27

श्वेतश्च हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा । वैद्युतो मानसश्चैव केतुमान् सप्तमस्तथा ॥

శ్వేత, హరిత, జీమూత, రోహిత, వైద్యుత, మానస—అలాగే ఏడవవాడు కేతుమాన్.

Verse 28

तथैव शाल्मले तेषां समनामानि सप्त वै । सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरस्य वै ॥

అదేవిధంగా శాల్మలద్వీపంలో కూడా అదే పేర్లతో ఏడు ప్రాంతాలు ప్రసిద్ధి చెందాయి. అలాగే ప్లక్షద్వీపాధిపతి మేధాతిథికి ఏడు కుమారులు ఉన్నారు.

Verse 29

येषां नामाङ्कितैर्वर्षैः प्लक्षद्वीपस्तु सप्तधा । पूर्वं शाकभवं वर्षं शिशिरन्तु सुखोदयम् ॥

వారి పేర్లతో గుర్తింపబడిన వర్షాల వలన ప్లక్షద్వీపం ఏడు భాగాలుగా ఏర్పడింది. మొదటి ప్రాంతం శాకభవ; మరొకటి శిశిర, దానిని సుఖోదయ అని పిలిచారు.

Verse 30

आनन्दञ्च शिवञ्चैव क्षेमकञ्च ध्रुवन्तथा । प्लक्षद्वीपादिभूतेषु शाकद्वीपान्तिमेषु वै ॥

ప్లక్షద్వీపం నుండి ప్రారంభించి చివరి శాకద్వీపం వరకు ఉన్న దేశాలలో ‘ఆనంద’, ‘శివ’, ‘క్షేమక’, అలాగే ‘ధ్రువ’ అనే నామాలు ప్రసిద్ధంగా ఉన్నాయి।

Verse 31

ज्ञेयः पञ्चसु धर्मश्च वर्णाश्रमविभागजः । नित्यः स्वाभाविकश्चैव अहिंसाविधिवर्धितः ॥

ఆ ఐదు ప్రాంతాలలో వర్ణ-ఆశ్రమ విభాగం వల్ల ధర్మం ప్రవృత్తమవుతుందని తెలుసుకో. ఆ ధర్మం నిత్యమూ స్వాభావికమూ; అహింసా నియమం చేత మరింత బలపడుతుంది।

Verse 32

पञ्चस्वेतेषु वर्षेषु सर्वसाधारणः स्मृतः । अग्नीध्राय पिता पूर्वं जम्बूद्वीपं ददौ द्विज ॥

ఆ ఐదు వర్షాలలో ధర్మం అందరికీ సామాన్యమని స్మరించబడుతుంది. ఓ ద్విజా! పూర్వం అతని తండ్రి అగ్నీధ్రునికి జంబూద్వీపాన్ని ప్రసాదించాడు।

Verse 33

तस्य पुत्रा बभूवुर्हि प्रजापतिसमा नव । ज्येष्ठो नाभिरिति ख्यातस्तस्य किंपुरुषो 'नुजः ॥

అతనికి తొమ్మిది మంది కుమారులు ఉన్నారు, ప్రజాపతుల సమానులుగా. పెద్దవాడు ‘నాభి’ అని ప్రసిద్ధుడు; అతని తమ్ముడు ‘కింపురుష’ అని చెప్పబడెను।

Verse 34

हरिवर्षस्तृतीयस्तु चतुर्थो 'भूदिलावृतः । वश्यश्च पञ्चमः पुत्रो हिरण्यः षष्ठ उच्यते ॥

మూడవ కుమారుడు ‘హరివర్ష’; నాలుగవాడు ‘ఇలావృత’. ఐదవ కుమారుడు ‘వశ్య’; ఆరవవాడు ‘హిరణ్య’ అని చెప్పబడుతుంది।

Verse 35

कुरुस्तु सप्तमस्तेषां भद्राश्वश्चाष्टमः स्मृतः । नवमः केतुमालश्च तन्नाम्ना वर्षसंस्थितिः ॥

వారిలో కురు ఏడవవాడు; భద్రాశ్వుడు ఎనిమిదవడని స్మరించబడును. తొమ్మిదవడు కేతుమాలుడు; ఆ పేరుతోనే ఆ వర్షము (ప్రదేశము) స్థాపితమైంది.

Verse 36

यानि किपुरुषाद्यानि वर्जयित्वा हिमाह्वयम् । तेषां स्वबावतः सिद्धिः सुखप्राया ह्यत्नतः ॥

కింపురుష మొదలైన వర్షములను, అలాగే ‘హిమ’ అని పిలువబడే వర్షమును విడిచి, ఇతర వర్షములలో సిద్ధి సహజంగా కలుగుతుంది. అక్కడ జీవితం ఎక్కువగా సుఖమయం; శ్రమ లేకుండానే సాధనాలు లభిస్తాయి.

Verse 37

विपर्ययो न तेष्वस्ति जरा मृत्युभयं न च । धर्माधर्मौ न तेष्वास्तां नोत्तमाधममध्यमाः ॥

వారిలో పతనం (విపర్యయం) లేదు; ముసలితనం లేదు, మరణభయం లేదు. వారికి ధర్మమూ లేదు, అధర్మమూ లేదు; ఉత్తమ-అధమ-మధ్యమ అనే భేదమూ లేదు.

Verse 38

न वै चतुर्युगावस्था नार्तवा ऋतवो न च । आग्नीध्रसूनोर्नाभेस्तु ऋषभो 'भूत् सुतो द्विज ॥

అక్కడ నాలుగు యుగాల వ్యవస్థ లేదు; నెలనెలా మారే ఋతువులు లేవు, నియమిత ఋతుచక్రమూ లేదు. అయితే అగ్నీధ్రుని కుమారుడైన నాభికి, ఓ ద్విజా, ఋషభుడు కుమారునిగా జన్మించాడు.

Verse 39

ऋषभाद्भरतो जज्ञे वीरः पुत्रशताद्वरः । सो 'भिषिच्यर्षभः पुत्रं महाप्रव्राज्यमास्थितः ॥

ఋషభుని నుండి ఆ వీరుడు భరతుడు జన్మించాడు—తన వందమంది కుమారులలో శ్రేష్ఠుడు. కుమారునికి అభిషేకం చేసి, ఋషభుడు మహాప్రవ్రాజ్య (మహాసన్యాస) మార్గంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 40

तपस्तेपे महाभागः पुलहाश्रमसंश्रयः । हिमाह्विं दक्षिणं वर्षं भरताय पिता ददौ ॥

పులహ ఆశ్రమాన్ని ఆశ్రయించి ఆ భాగ్యవంతుడు తపస్సు చేశాడు. అతని తండ్రి ‘హిమాహ్వ’ అని పిలువబడే దక్షిణ ప్రాంతాన్ని భరతునికి ఇచ్చాడు.

Verse 41

तस्मात् तु भारतं वर्षं तस्य नाम्ना महात्मनः । भतस्याप्यभूत् पुत्रः सुमतिर्नाम धार्मिकः ॥

అందువల్ల ఆ మహాత్ముని పేరున ఈ ప్రాంతం ‘భారతవర్షం’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది. అతనికి సుమతి అనే ధర్మాత్ముడైన కుమారుడు జన్మించాడు.

Verse 42

तस्मिन् राज्यं समावेश्य भरतोऽपि वनं ययौ । एतेषां पुत्रपौत्रैस्तु सप्तद्वीपा वसुन्धरा ॥

అతనిని రాజ్యంలో స్థాపించి భరతుడు కూడా అరణ్యానికి వెళ్లాడు. వీరి కుమారులు, మనవళ్లచే ఏడు ద్వీపాలతో కూడిన భూమి అనుభవించబడి పాలించబడింది.

Verse 43

प्रियव्रतस्य पुत्रैस्तु भुक्त्वा स्वायम्भुवेऽन्तरे । एष स्वायम्भुवः सर्गः कथितस्ते द्विजोत्तम ॥

ఇలా స్వాయంభువ మన్వంతరంలో ప్రియవ్రతుని కుమారులు భూమిని పాలించారు. ఓ ద్విజోత్తమా, ఈ స్వాయంభువ సృష్టివృత్తాంతం నీకు చెప్పబడింది.

Verse 44

पूर्वमन्वन्तरे सम्यक् किमन्यत् कथयामि ते ॥

ఇప్పుడు పూర్వ మన్వంతర విషయమై—క్రమంగా నీకు నేను ఇంకేమి వివరించాలి?