Adhyaya 77
Kṛṣṇopadeśa and Duryodhana’s Challenge (Droṇa-parva, Adhyāya 77)
Upa-parva: Duryodhana–Arjuna Saṃmukha (Rathāntika Saṃvāda) Episode
This chapter presents a tightly framed battlefield counsel followed by a public confrontation. Vāsudeva addresses Arjuna, identifying Duryodhana as having come within range and describing him as a formidable archer—well-trained, powerful, and emboldened by sovereignty—yet strategically vulnerable because he underestimates Arjuna’s capability. Kṛṣṇa frames the encounter as the ‘proper time’ for engagement, urging Arjuna to release long-contained anger in a controlled, goal-directed manner and to treat Duryodhana as the root-cause agent behind the Pāṇḍavas’ misfortunes (deceit in the dice-game, loss of kingdom, exile, and Draupadī’s distress). Arjuna assents, declaring intent to pursue and, if possible, neutralize Duryodhana in battle as recompense for those injuries. As they advance, Saṃjaya reports the Kaurava army’s agitation: some perceive the king’s peril, morale wavers, and the scene is marked by loud war-cries and conch-blasts. Duryodhana then addresses Arjuna directly, challenging him to display both divine and human weapons and to substantiate his reputed feats and honor-bound service, thereby formalizing the duel-like confrontation within the broader strategic engagement.
Shlokas
Verse 1
अपना बछ। ] अतणऑशा: षट्सप्ततितमो<ध्याय: अर्जुनके वीरोचित वचन अजुन उवाच षड् रथान् धार्तराष्ट्रस्य मन्यसे यान् बलाधिकान् | तेषां वीर्य ममार्थेन न तुल्यमिति मे मति:
అర్జునుడు పలికెను—మధుసూదన! ధృతరాష్ట్రపుత్రుల ఆరు రథులను నీవు బలవంతులని భావించినా, నా సంకల్పార్థముతో తూచినప్పుడు వారి వీర్యము సమానముకాదు అని నా మతి।
Verse 2
अस्त्रमस्त्रेण सर्वेषामेतेषां मधुसूदन । मया द्रक्ष्यसि निर्भिन्नं जयद्रथवधैषिणा
మధుసూదన! జయద్రథవధసంకల్పముతో నేను వీరి అందరి అస్త్రాలను ప్రతిఅస్త్రాలతో ఛేదించి ఛిన్నభిన్నం చేయుటను నీవు దర్శించెదవు।
Verse 3
अर्जुन बोले--मधुसूदन! दुर्योधनके जिन छः महारथियोंको आप बलमें अधिक मानते हैं, उनका पराक्रम मेरे आधेके बराबर भी नहीं है, ऐसा मेरा विश्वास है। जयद्रथके वधकी इच्छासे मेरे युद्ध करते समय आप देखेंगे कि मैंने इन सबके अस्त्रोंको अपने अस्त्रसे काट गिराया है ।।
అర్జునుడు పలికెను—మధుసూదన! దుర్యోధనుడు బలవంతులని భావించే ఆరు మహారథుల పరాక్రమము నా అర్ధమునకైనా సమానము కాదు—ఇది నా దృఢనిశ్చయము. జయద్రథవధసంకల్పముతో యుద్ధము చేయుచుండగా, నేను వీరి అందరి అస్త్రాలను నా అస్త్రాలతో కోసి పడవేయుటను నీవు చూచెదవు. ద్రోణాచార్యుడు చూస్తుండగానే, అతని గణము విలపించుచుండగా, నేను సింధురాజు జయద్రథుని శిరస్సును భూమిపై పడవేయుదును।
Verse 4
यदि साध्याश्र रुद्राक्ष वसवश्च सहाश्चिन: । मरुतश्न सहेन्द्रेण विश्वेदेवा: सहेश्वरा:
అర్జునుడు అన్నాడు—ఓ మధుసూదన శ్రీకృష్ణా! సాధ్యులు, రుద్రులు, వసువులు, అశ్వినీకుమారులు; ఇంద్రునితో కూడిన మరుత్గణాలు, విశ్వేదేవులు మరియు దేవేశ్వరగణాలు సమస్త బలంతో లేచి జయద్రథుని రక్షించుటకు సిద్ధపడినా—నేను సత్యమునకు శపథం చేసి, నా ధనుస్సును స్పర్శించి చెప్పుచున్నాను: రేపు యుద్ధంలో నీవు జయద్రథుడు నా బాణములచేత హతుడైనట్లు చూచెదవు.
Verse 5
पितर: सहगन्धर्वा: सुपर्णा: सागराद्रय: । द्यौर्वियत् पृथिवी चेयं दिशश्व॒ सदिगीश्वरा:
అర్జునుడు అన్నాడు—పితృదేవతలు గంధర్వులతో కలిసి, గరుడుడు, మహాసముద్రాలు, మహాపర్వతాలు; స్వర్గం, ఆకాశం, ఈ భూమి, దిక్కులు మరియు దిక్పాలకులతో కూడి—ఇవన్నీ జయద్రథుని రక్షించుటకు లేచి నిలిచినా, నేను సత్యమునకు శపథం చేసి, ధనుస్సును స్పర్శించి చెబుతున్నాను: రేపు యుద్ధంలో నీవు జయద్రథుడు నా బాణములచేత హతుడైనట్లు చూచెదవు.
Verse 6
ग्रामारण्यानि भूतानि स्थावराणि चराणि च । त्रातार: सिन्धुराजस्य भवन्ति मधुसूदन
అర్జునుడు అన్నాడు—ఓ మధుసూదనా! గ్రామాలలోను అరణ్యాలలోను నివసించే సమస్త జీవులు—స్థావరములు, చరములు—అన్నీ సిన్ధురాజు జయద్రథునికి రక్షకులుగా లేచినా, నేను సత్యమునకు శపథం చేసి, ధనుస్సును స్పర్శించి చెబుతున్నాను: రేపు యుద్ధంలో నీవు జయద్రథుడు నా బాణములచేత హతుడైనట్లు చూచెదవు.
Verse 7
तथापि बाणैनिहितं श्वो द्रष्टासि रणे मया । सत्येन च शपे कृष्ण तथैवायुधमालभे
అయినప్పటికీ, ఓ కృష్ణా! రేపు యుద్ధంలో నీవు చూచెదవు—నేను అతనిని నా బాణములతో పడగొట్టినట్లు. నేను సత్యమునకు శపథం చేస్తున్నాను; అలాగే ఆయుధాన్ని స్పర్శించి అదే ప్రతిజ్ఞ చేస్తున్నాను.
Verse 8
यस्तु गोप्ता महेष्वासस्तस्य पापस्य दुर्मते: । तमेव प्रथमं द्रोणमभियास्यामि केशव,केशव! उस दुर्बुद्धि पापी जयद्रथकी रक्षाका बीड़ा उठाये हुए जो महाधनुर्धर आचार्य द्रोण हैं, पहले उन्हींपर आक्रमण करूँगा
ఓ కేశవా! ఆ దుర్బుద్ధి పాపి జయద్రథుని రక్షణ బాధ్యతను స్వీకరించిన మహాధనుర్ధరుడు—ఆచార్య ద్రోణుడు—ముందుగా నేనే అతనిపైనే దాడి చేస్తాను.
Verse 9
तस्मिन् द्यूतमिदं बद्धं मन्यते स सुयोधन: । तस्मात् तस्यैव सेनाग्रं भित्त्वा यास्यामि सैन्धवम्
అర్జునుడు అన్నాడు—సుయోధనుడు ఈ యుద్ధాన్ని ఆ యుక్తిపైనే పణంగా బద్ధమైన ద్యూతమని భావిస్తున్నాడు; అందుకే అతని సేన ముందుభాగాన్ని ఛేదించి నేను సైంధవుడు (జయద్రథుడు) వద్దకు వెళ్తాను.
Verse 10
द्रशसि श्वो महेष्वासान् नाराचैस्तिग्मतेजितै: । शृज्भराणीव गिरेव॑जैर्दार्यमाणान् मया युधि
అర్జునుడు అన్నాడు—రేపు యుద్ధమధ్యంలో నీవు చూస్తావు: బాగా పదును పెట్టిన, తేజస్సుగల నారాచ బాణాలతో నేను మహాధనుర్ధరులను చీల్చివేస్తాను—ఇంద్రుడు వజ్రంతో పర్వతశిఖరాలను విరిచినట్లే.
Verse 11
नरनागाश्चदेहेभ्यो विस्नरविष्पति शोणितम् । पतदृभ्य: पतितेभ्यश्व विभिन्नेभ्य: शितै: शरै:,मेरे तीखे बाणोंद्वारा विदीर्ण होकर गिरते और गिरे हुए मनुष्य, हाथी और घोड़ोंके शरीरोंसे खूनकी धारा बह चलेगी
అర్జునుడు అన్నాడు—నా పదునైన బాణాలతో చీల్చబడి పడిపోతున్నవారిలోనూ, పడిపోయినవారిలోనూ—మనుష్యులు, ఏనుగుల దేహాల నుంచి రక్తధారలు పొంగిపొర్లుతాయి.
Verse 12
गाण्डीवप्रेषिता बाणा मनोडनिलसमा जवे । ननागाश्चवान् विदेहासून् कर्तरिश्न सहस्रश:
అర్జునుడు అన్నాడు—గాండీవం నుంచి విడిచిన బాణాలు మనస్సు, గాలిలా వేగవంతమైనవి; అవి వేల సంఖ్యలో శత్రువుల ఏనుగులు, గుర్రాలు, మనుష్యులను దేహప్రాణరహితులుగా చేస్తాయి.
Verse 13
यमात् कुबेरादू वरुणादिन्द्राद् रुद्राच्व यन्मया | उपात्तमस्त्रं घोरं तद् द्रष्टारोडत्र नरा युधि
అర్జునుడు అన్నాడు—యముడు, కుబేరుడు, వరుణుడు, ఇంద్రుడు, రుద్రుడు—వారినుంచి నేను పొందిన భయంకర అస్త్రాలను రేపటి యుద్ధంలో ఇక్కడి యోధులందరూ చూస్తారు.
Verse 14
ब्राह्मेणास्त्रेण चास्त्राणि हन्यमानानि संयुगे | मया द्रष्टासि सर्वेषां सैन्धवस्याभिरक्षिणाम्
అర్జునుడు పలికెను— యుద్ధపు ఘోర సంగ్రామంలో సైంధవుడు (జయద్రథుడు) రక్షకులు విసిరే సమస్త అస్త్రాలను నేను బ్రహ్మాస్త్రంతో ఛేదించి నిర్వీర్యం చేస్తాను; అది నీవు ప్రత్యక్షంగా చూచెదవు।
Verse 15
शरवेगसमुत्कृत्तै राज्ञां केशव मूर्थभि: । आस्तीर्यमाणां पृथिवीं द्रष्टासि श्वो मया युधि,केशव! कलके युद्धमें आप देखेंगे कि इस पृथ्वीपर मेरे बाणोंके वेगसे कटे हुए राजाओंके मस्तक बिछ गये हैं
అర్జునుడు పలికెను— హే కేశవా! రేపు యుద్ధరంగంలో నా బాణాల వేగంతో ఛేదింపబడిన రాజుల శిరస్సులు భూమిపై చల్లబడినట్లు నీవు చూచెదవు।
Verse 16
क्रव्यादांस्तर्पयिष्यामि द्रावयिष्यामि शात्रवान् । सुहृदो नन्दयिष्यामि प्रमथिष्यामि सैन्धवम्
అర్జునుడు పలికెను— రేపు నేను మాంసభక్షక జీవులను తృప్తిపరుస్తాను, శత్రుసేనను తరిమివేస్తాను, సుహృదులకు ఆనందం కలిగిస్తాను, సైంధవుడు జయద్రథుడిని చూర్ణం చేస్తాను।
Verse 17
बह्दागस्कृत् कुसम्बन्धी पापदेशसमुद्धव: । मया सैन्धवको राजा हतः स्वान् शोचयिष्यति
అర్జునుడు పలికెను— సింధురాజు జయద్రథుడు పాపదేశంలో పుట్టినవాడు, అనేక అపరాధాలు చేసినవాడు, దుష్ట బంధువు; కాబట్టి రేపు నా చేతిలో హతుడై తనవారిని శోకంలో ముంచెత్తుతాడు।
Verse 18
सर्वक्षीरान्नभोक्तारं पापाचारं रणाजिरे | मया सराजकं बाणैभिन्न द्रक्ष्यसि सैन्धवम्,सदा सब प्रकारसे दूध-भात खानेवाले पापाचारी जयद्रथको रणांगणमें आप राजाओंसहित मेरे बाणोंद्वारा विदीर्ण हुआ देखेंगे
అర్జునుడు పలికెను— రణరంగంలో పాపాచారి జయద్రథుడిని—ఎల్లప్పుడూ పాలన్నం భోగించేవాడిని—అతనికి తోడుగా నిలిచిన రాజులతో కూడ నా బాణాలతో చీల్చబడినవాడిగా నీవు చూచెదవు।
Verse 19
तथा प्रभाते कर्तास्मि यथा कृष्ण सुयोधन: । नान्यं धनुर्थरं लोके मंस्यते मत्समं युधि
హే కృష్ణా! ఉదయం కాగానే నేను అట్లాంటి యుద్ధం చేస్తాను; సుయోధనుడు రణరంగంలో లోకంలో మరే ధనుర్ధరుడినీ నాతో సమానమని ఇక భావించడు।
Verse 20
गाण्डीवं च धर्नुर्दिव्यं योद्धा चाहं नरर्षभ । त्वंच यन्ता हृषीकेश कि नु स्यथादजितं मया,नरश्रेष्ठ हृषीकेश! जहाँ गाण्डीव-जैसा दिव्य धनुष है, मैं योद्धा हूँ और आप सारथि हैं, वहाँ मैं किसको नहीं जीत सकता?
నరశ్రేష్ఠ హృషీకేశా! గాండీవంలాంటి దివ్య ధనుస్సు ఉంది, నేను యోధుణ్ని, మీరు సారథి—అప్పుడు నేను జయించలేనిది ఏముంటుంది?
Verse 21
तव प्रसादाद् भगवन् किमिवास्ति रणे मम । अविषहां हृषीकेश कि जानन् मां विगर्हसे
భగవాన్! మీ కృపవల్ల రణరంగంలో నాకు అసహ్యమయ్యే శక్తి ఏది ఉండగలదు? హృషీకేశా! ఇది తెలిసికూడా నన్నెందుకు గర్హిస్తున్నారు?
Verse 22
यथा लक्ष्म स्थिरं चन्द्रे समुद्रे च यथा जलम् । एवमेतां प्रतिज्ञां मे सत्यां विद्धि जनार्दन
జనార్దనా! చంద్రునిలోని నల్ల మచ్చ ఎలా స్థిరంగా ఉంటుందో, సముద్రంలో నీరు ఎలా అచంచలంగా నిలిచివుంటుందో, అలాగే నా ఈ ప్రతిజ్ఞను సత్యమూ అచలమూ అని తెలుసుకోండి।
Verse 23
मावमंस्था ममास्त्राणि मावमंस्था भनुर्दढम् | मावमंस्था बल बाद्वोर्मावमंस्था धनंजयम्
ప్రభూ! నా అస్త్రాలను తక్కువ చేయకండి; నా ఈ దృఢ ధనుస్సును అవమానించకండి. ఈ రెండు భుజాల బలాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయకండి; మీ సఖుడు ధనంజయుణ్ని అవమానించకండి।
Verse 24
तथाभियामि संग्रामं न जीयेयं जयामि च । तेन सत्येन संग्रामे हतं विद्धि जयद्रथम्
అర్జునుడు అన్నాడు—“నేను ఈ సంగ్రామంలో అట్లా ప్రవేశిస్తున్నాను: నేను ఓడిపోను; అలాగే కేవలం విజయాసక్తితోనూ యుద్ధం చేయను. ఈ సత్యబలంతో ఈ యుద్ధంలో జయద్రథుడు హతుడైనట్టే తెలుసుకో.”
Verse 25
मैं संग्राममें इस प्रकार चलूँगा, जिससे कोई मुझे जीत न सके, वरं मैं ही विजयी होऊँ। इस सत्यके प्रभावसे आप रणक्षेत्रमें जयद्रथको मारा गया ही समझें ।।
అర్జునుడు అన్నాడు—“ఈ యుద్ధంలో నేను అట్లా ముందుకు సాగుతాను—ఎవ్వరూ నన్ను జయించలేరు; పైగా నేనే విజేతనవుతాను. ఈ సత్యబలంతో యుద్ధరంగంలో జయద్రథుడు హతుడైనట్టే భావించండి. బ్రహ్మనిష్ఠ బ్రాహ్మణునిలో సత్యం, సజ్జనులలో వినయం, యజ్ఞాలలో శ్రీ-సంపద ఎలా ధృవసత్యమో, అలాగే నారాయణుడు ఉన్న చోట విజయం కూడా అచలమే.”
Verse 26
संजय उवाच एवमुक्क्त्वा हृषीकेशं स्वयमात्मानमात्मना | संदिदेशार्जुनो नर्दन् वासवि: केशवं प्रभुम्
సంజయుడు అన్నాడు—రాజా! ఇలా చెప్పి, ఇంద్రపుత్రుడైన అర్జునుడు గర్జిస్తూ, ఇంద్రియనియంత అయిన హృషీకేశుడు—ఆత్మస్వరూపుడు, సమస్త కార్యసాధకుడు అయిన ప్రభు కేశవునిపై మనస్సును నిలిపి, ఆ ప్రభువుకు ఆజ్ఞాపించాడు।
Verse 27
यथा प्रभातां रजनीं कल्पित: स्याद् रथो मम | तथा कार्य त्वया कृष्ण कार्य हि महदुद्यतम्
అర్జునుడు అన్నాడు—“కృష్ణా! రాత్రి గడిచిన వెంటనే, ఉదయం కాగానే నా రథం సిద్ధంగా ఉండేలా ఏర్పాట్లు చేయి; ఎందుకంటే మనపై మహత్తరమైన, అత్యవసరమైన కార్యభారం పడింది.”
Verse 76
इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि प्रतिज्ञापर्वण्यर्जुनवाक्ये घट्सप्ततितमो5ध्याय: ।। ७६ || इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत प्रतिज्ञापर्वमें अरजुनवाक्यविषयक छिद्वत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ఇట్లు శ్రీమహాభారత ద్రోణపర్వాంతర్గత ప్రతిజ్ఞాపర్వంలో అర్జునవాక్యవిషయక డెబ్బై ఆరవ అధ్యాయం ముగిసింది।
Frequently Asked Questions
Whether decisive targeting of the principal antagonist—motivated by remembrance of past injustices—can be executed within kṣātra-dharma without collapsing into uncontrolled vengeance; the chapter stresses disciplined intent rather than impulsive retaliation.
Agency should be aligned with clear purpose: strong emotion (anger) is acknowledged but must be harnessed by judgment, strategic focus, and responsibility for consequences, especially when one’s action affects many.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-function is narrative and ethical—positioning the confrontation as a consequential juncture that links prior political wrongdoing to present battlefield accountability.
Ask anything about Adhyaya 77 of the Mahabharata (Gita Press)
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Mahabharata (Gita Press) in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.