Adhyaya 29

Verse 1

अत-४#-#क+ - भगदत्तके हाथीने जब आक्रमण किया

ధృతరాష్ట్రుడు అన్నాడు— సంజయా! ఆ సమయంలో కోపంతో ఉప్పొంగిన పాండవుడు అర్జునుడు భగదత్తునికి ఏమి చేశాడు? లేదా ప్రాగ్జ్యోతిష రాజు భగదత్తుడు పార్థునికి ఏమి చేశాడు? జరిగినదాన్ని జరిగినట్లే నాకు సరిగ్గా చెప్పు.

Verse 2

संजय उवाच प्राग्ज्योतिषेण संसक्तावुभौ दाशार्हपाण्डवौ । मृत्युदंष्टान्तिकं प्राप्ती सर्वभूतानि मेनिरे

సంజయుడు అన్నాడు— రాజా! ప్రాగ్జ్యోతిషాధిపతి భగదత్తునితో యుద్ధంలో చిక్కుకున్న దాశార్హుడు శ్రీకృష్ణుడు మరియు పాండవుడు అర్జునుడు—ఈ ఇద్దరూ మరణదంతాల అంచుకు చేరారని సమస్త ప్రాణులు భావించారు.

Verse 3

तथा तु शरवर्षाणि पातयत्यनिशं प्रभो । गजस्कन्धान्महाराज कृष्णयो: स्यन्दनस्थयो:,शक्तिशाली महाराज! हाथीकी पीठसे भगदत्त रथपर बैठे हुए श्रीकृष्ण और अर्जुनपर निरन्तर बाणोंकी वर्षा कर रहे थे

సంజయుడు అన్నాడు— మహారాజా! ఏనుగు మీద నుంచున్న భగదత్తుడు రథస్థులైన శ్రీకృష్ణుడు, అర్జునుడులపై నిరంతరం బాణవర్షం కురిపిస్తున్నాడు.

Verse 4

अथ कार्ष्णयसैर्बाणै: पूर्णकार्मुकनि:सूतै: । अविध्यद्‌ देवकीपुत्र हेमपुड्खै: शिलाशितै:

సంజయుడు అన్నాడు— అప్పుడు పూర్తిగా లాగిన ధనుస్సు నుంచి విడిచిన ఇనుప బాణాలతో—రాయిపై పదును పెట్టి, బంగారు రెక్కలతో అలంకరించినవాటితో—దేవకీపుత్రుడు శ్రీకృష్ణుడు గాయపడ్డాడు.

Verse 5

अग्निस्पर्शसमास्तीक्ष्णा भगदत्तेन चोदिता: । निर्भिद्य देवकीपुत्र क्षितिं जग्मु: सुवासस:

సంజయుడు అన్నాడు— భగదత్తుడు ప్రయోగించిన అగ్ని స్పర్శలాంటివి, అత్యంత పదునైనవి, అందమైన రెక్కలతో కూడిన ఆ బాణాలు దేవకీపుత్రుడు శ్రీకృష్ణుని దేహాన్ని చీల్చి భూమిలోకి దూరిపోయాయి.

Verse 6

तस्य पार्थोीं धनुश्छित्त्वा परिवारं निहत्य च । लालयजन्निव राजानं भगदत्तमयोधयत्‌,तब अर्जुनने राजा भगदत्तका धनुष काटकर उनके परिवारको मार डाला और उन्हें लाड़ लड़ाते हुए-से उनके साथ युद्ध आरम्भ किया

అప్పుడు పార్థుడు అర్జునుడు ముందుగా అతని ధనుస్సును కోసివేసి, అతని పరివారాన్ని (అనుచరులను) సంహరించి, ఆపై రాజు భగదత్తునితో యుద్ధం ప్రారంభించాడు—అతనిని లాలిస్తూ ఆటలాడుతున్నట్టుగా.

Verse 7

सोडर्करश्मिनिभांस्ती क्ष्णांस्तोमरान्‌ वै चतुर्दश । अप्रेषयत्‌ सव्यसाची द्विधैकैकमथाच्छिनत्‌

అప్పుడు భగదత్తుడు సూర్యకిరణాలవలె తేజస్సుతో, పదునైన పద్నాలుగు తోమరాలను విసిరాడు; కాని సవ్యసాచి అర్జునుడు వాటిలో ప్రతి ఒక్కదానిని రెండుగా చీల్చివేశాడు.

Verse 8

ततो नागस्य तद्‌ वर्म व्यधमत्‌ पाकशासनि: । शरजालेन महता तद्‌ू व्यशीर्यत भूतले,तब इन्द्रकुमारने भारी बाण-वर्षके द्वारा उस हाथीके कवचको काट डाला, जिससे कवच जीर्ण-शीर्ण होकर पृथ्वीपर गिर पड़ा

ఆపై పాకశాసని (అర్జునుడు) మహా బాణజాలాన్ని కురిపించి ఆ ఏనుగు కవచాన్ని చీల్చివేశాడు; అది చిద్రమై భూమిపై పడిపోయింది.

Verse 9

शीर्णवर्मा स तु गज: शरै: सुभृशमर्दित: । बभौ धारानिपाताक्तो व्यभ्र: पर्वतराडिव

కవచం చిద్రమైన ఆ ఏనుగు బాణాల దెబ్బలకు తీవ్రంగా బాధపడింది. రక్తధారలతో తడిసి, మేఘరహితంగా జలధారలతో కడిగిన మహాపర్వతంలా అది ప్రకాశించింది.

Verse 10

ततः प्राग्ज्योतिष: शक्ति हेमदण्डामयस्मयीम्‌ । व्यसृजद्‌ वासुदेवाय द्विधा तामर्जुनो5च्छिनत्‌

అప్పుడు ప్రాగ్జ్యోతిషాధిపతి భగదత్తుడు వాసుదేవనందనుడు శ్రీకృష్ణుని లక్ష్యంగా బంగారు దండంతో కూడిన ఇనుప శక్తిని విసిరాడు; కాని అర్జునుడు దానిని రెండుగా కోసివేశాడు.

Verse 11

ततश्छत्र॑ ध्वजं चैव छित्त्वा राज्ञो3र्जुन: शरै: । विव्याध दशभिस्तूर्णमुत्स्मयन्‌ पर्वतेश्वरम्‌

అప్పుడు అర్జునుడు తన బాణాలతో రాజుని ఛత్రం, ధ్వజాన్ని కోసివేసి; చిరునవ్వుతో పర్వతేశ్వరుడైన భగదత్తుని వేగంగా పది బాణాలతో ఛేదించాడు।

Verse 12

सो5तिविद्धो<र्जुनशरै: सुपुड्खै: कड्कपत्रिभि: | भगदत्तस्ततः क्रुद्ध: पाण्डवस्य जनाधिप:,अर्जुनके कंकपत्रयुक्त सुन्दर पाँखवाले बाणोंद्वारा अत्यन्त घायल हो राजा भगदत्त उन पाण्डुपुत्रपर कुपित हो उठे

అర్జునుని కంకపత్రాలతో అలంకరించిన సుపక్ష బాణాలతో తీవ్రంగా గాయపడిన జనాధిపతి భగదత్త రాజు, ఆపై పాండవుడైన అర్జునునిపై కోపంతో మండిపోయాడు।

Verse 13

व्यसृजत्‌ तोमरान्‌ मूर्श्नि श्वेताश्वस्पोन्ननाद च । तैरर्जुनस्थ समरे किरीटं परिवर्तितम्‌

అతడు అర్జునుని తలపై తోమరాలను విసిరి గట్టిగా గర్జించాడు; ఆ తోమరాల దెబ్బకు సమరంలో అర్జునుని కిరీటం త్రిప్పబడింది।

Verse 14

परिवृत्तं किरीटं तद्‌ यमयन्नेव पाण्डव: । सुदृष्ट: क्रियतां लोक इति राजानमब्रवीत्‌,उलटे हुए किरीटको ठीक करते हुए पाण्डुपुत्र अर्जुनने भगदत्तसे कहा--“राजन्‌! अब इस संसारको अच्छी तरह देख लो”

తిరిగిపోయిన కిరీటాన్ని సరిచేసుకుంటూనే పాండవుడైన అర్జునుడు రాజు భగదత్తునితో—“రాజా! ఇప్పుడు ఈ లోకాన్ని బాగా చూడు” అని అన్నాడు।

Verse 15

एवमुक्तस्तु संक्रुद्ध: शरवर्षेण पाण्डवम्‌ । अभ्यवर्षत्‌ सगोविन्दं धनुरादाय भास्वरम्‌

అర్జునుడు ఇలా అన్న వెంటనే భగదత్తుడు తీవ్ర కోపంతో మండిపోయి; ప్రకాశించే ధనుస్సు ఎత్తుకొని గోవిందుడుతో కూడిన పాండవ అర్జునునిపై బాణవర్షం కురిపించాడు।

Verse 16

तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा तूणीरान्‌ संनिकृत्य च । त्वरमाणो द्विसप्तत्या सर्वमर्मस्वताडयत्‌

Sañjaya said: Then Pārtha (Arjuna), cutting down his bow and striking down his quivers as well, hurriedly assailed him with twice seven and ten (i.e., twenty‑eight) arrows, each aimed at the vital points. The verse underscores Arjuna’s disciplined, targeted force in battle—swift action governed by skill and purpose rather than indiscriminate violence.

Verse 17

अर्जुनने उनके धनुषको काटकर उनके तूणीरोंके भी टुकड़े-टुकड़े कर दिये। फिर तुरंत ही बहत्तर बाणोंसे उनके सम्पूर्ण मर्मस्थानोंमें गहरी चोट पहुँचायी ।।

Sañjaya said: Arjuna cut down his bow and shattered his quivers as well. Then, without delay, he struck him with seventy-two arrows, inflicting deep wounds upon all his vital points. Pierced by those shafts and writhing in intense pain, Bhagadatta invoked the Vaiṣṇava weapon. In anger, he consecrated his elephant-goad with that divine missile and hurled it at the chest of Arjuna, the son of Pāṇḍu.

Verse 18

उरसा प्रतिजग्राह पार्थ संच्छाद्य केशव:,भगदत्तका छोड़ा हुआ वह अस्त्र सबका विनाश करनेवाला था। भगवान्‌ श्रीकृष्णने अर्जुनको ओटमें करके स्वयं ही अपनी छातीपर उसकी चोट सह ली

Sañjaya said: Keśava (Śrī Kṛṣṇa), shielding Pārtha (Arjuna), received the blow upon his own chest. The missile released by Bhagadatta was said to be capable of destroying all; yet the Lord placed himself in front, accepting the danger to protect his devotee and uphold the righteous cause in the midst of war.

Verse 19

वैजयन्त्यभवन्माला तदस्त्रं केशवोरसि । पद्मकोशविचित्राब्या सर्वर्तुकुसुमोत्कटा

Sañjaya said: That missile, striking Keśava upon the chest, became a Vaijayantī garland—adorned with variegated lotus-buds and thick with blossoms of every season. The scene underscores the moral order of the war: when the righteous are protected by divine power, even weapons meant to harm are transformed into ornaments, revealing the futility of aggression against one who stands as the refuge of dharma.

Verse 20

ज्वलनार्केन्दुवर्णाभा पावकोज्ज्वलपल्लवा । तया पद्मपलाशिन्या वातकम्पितपत्रया

Sañjaya said: It appeared in hues like blazing fire, the sun, and the moon, with shoots glowing as if kindled by flame. It was like a lotus-leaf-bearing creeper, its leaves trembling in the wind—an image of radiant, living energy amid the harshness of war, where even nature’s beauty seems charged with fiery power.

Verse 21

शुशुभे5 भ्यधिकं शौरिरतसीपुष्पसंनिभ: । (केशव: केशिमथन: शार्ड्रधन्वारिमर्दन: । संध्याभ्रेरिव संछन्न: प्राव॒ट्काले नगोत्तम: ।।

సంజయుడు అన్నాడు—అవిసె పువ్వు వలె శ్యామవర్ణుడైన శూరసేననందనుడు కేశవుడు—కేశిహంత, శార్ఙ్గధన్వా, శత్రుసూదనుడు—మరింత మహిమతో ప్రకాశించాడు. వర్షాకాలంలో సంధ్యామేఘాలతో కప్పబడిన శ్రేష్ఠ పర్వతంలా అతడు కనిపించాడు. యుద్ధంలోని ధర్మసంకటంలో కృష్ణుని తేజస్సు అర్జునునికి భరోసా, ధర్మసహాయానికి దృశ్యమైన ప్రమాణచిహ్నంలా నిలిచింది.

Verse 22

अयुध्यमानस्तुरगान्‌ संयन्तास्मीति चानघ । इत्युक्त्वा पुण्डरीकाक्ष प्रतिज्ञां स्वां न रक्षसि

సంజయుడు అన్నాడు—హృదయంలో బాధతో అర్జునుడు శ్రీకృష్ణునితో ఇలా అన్నాడు—“అనఘా! ‘నేను యుద్ధం చేయను; కేవలం గుర్రాలను అదుపులో ఉంచి సారథిగా ఉంటాను’ అని మీరు ప్రకటించారు. కానీ పుండరీకాక్షా! అలా చెప్పి కూడా మీ ప్రతిజ్ఞను మీరు కాపాడటం లేదు. నేను ఘోర అపాయంలో పడితే గానీ, శత్రువస్త్రాలను నివారించలేని స్థితిలో ఉంటే గానీ, మీ జోక్యం సముచితం; కానీ నేను యుద్ధానికి సిద్ధంగా నిలిచినప్పుడు మీరు ఇలా చేయకూడదు.”

Verse 23

यद्यहं व्यसनी वा स्यामशक्तो वा निवारणे । ततस्त्वयैवं कार्य स्यान्न तत्कार्य मयि स्थिते

“నేను విపత్తుతో కుంగిపోయి ఉంటే గానీ, ఆయుధాలను నివారించలేని అశక్తుడై ఉంటే గానీ, మీరు అలా చేయడం సముచితం; కానీ నేను స్థిరంగా నిలిచినప్పుడు అది చేయరాదు.”

Verse 24

सबाण: सथनुश्चाहं ससुरासुरमानुषान्‌ । शक्तो लोकानिमाजउ्जेतुं तच्चापि विदितं तव

“ధనుస్సు బాణాలతో నేను దేవులు, అసురులు, మనుష్యులతో కూడిన ఈ లోకాలన్నిటినీ జయించగలను—ఇది మీకూ తెలిసినదే.”

Verse 25

ततोडर्जुनं वासुदेव: प्रत्युवाचार्थवद्‌ वच: । शृणु गुह्ामिदं पार्थ पुरा वृत्तं यथानघ

అప్పుడు వాసుదేవుడు శ్రీకృష్ణుడు అర్జునునితో అర్థవంతమైన మాటలు పలికాడు—“పార్థా! ఈ గోప్యమైన విషయాన్ని విను; అనఘా! ఇది పూర్వకాలంలో నిజంగా జరిగిన వృత్తాంతం.”

Verse 26

चतुर्मूर्तिरहं शश्वल्लोकत्राणार्थमुद्यत: । आत्मानं प्रविभज्येह लोकानां हितमादथे

సంజయుడు అన్నాడు— “నేను నాలుగు రూపాలు ధరించి లోకాల రక్షణార్థం నిత్యం అప్రమత్తంగా ఉంటాను. ఇక్కడ నా స్వరూపాన్నే అనేక ప్రకటనలుగా విభజించి సమస్త జీవుల హితాన్ని సాధిస్తాను.”

Verse 27

एका मूर्तिस्तपश्चर्या कुरुते मे भुवि स्थिता । अपरा पश्यति जगत्‌ कुर्वाणं साध्वसाधुनी

“నా ఒక రూపం ఈ భూమిపై స్థితమై తపస్సు చేస్తుంది. మరొక రూపం శుభాశుభ కర్మలు చేసే జగత్తును సాక్షిరూపంగా నిరంతరం చూస్తూ ఉంటుంది.”

Verse 28

अपरा कुरुते कर्म मानुषं लोकमाश्रिता । शेते चतुर्थी त्वपरा निद्रां वर्षसहस्रिकम्‌

“మరొక రూపం మనుష్యలోకాన్ని ఆశ్రయించి అనేక విధాల మానవకర్మలను చేస్తుంది. ఇంకా నాలుగవ రూపం సహస్ర సంవత్సరాలు నిద్రలో శయనిస్తుంది.”

Verse 29

यासौ वर्षसहसान्ते मूर्तिरुत्तिष्ठते मम । वराहें भ्यो वरान्‌ श्रेष्ठांस्तस्मिन्‌ काले ददाति सा,“सहस्रयुगके पश्चात्‌ मेरा वह चौथा स्वरूप जब योगनिद्रासे उठता है, उस समय वर पानेके योग्य श्रेष्ठ भक्तोंको उत्तम वर प्रदान करता है इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि संशप्तकवधपर्वणि भगदत्तवधे एकोनत्रिंशो5ध्याय: ।।

“సహస్ర సంవత్సరాల అంతంలో నా ఆ రూపం మేల్కొనగానే, ఆ సమయంలో వరానికి అర్హులైనవారికి—ప్రత్యేకించి శ్రేష్ఠ భక్తులకు—ఉత్తమ వరాలను ప్రసాదిస్తుంది.”

Verse 30

तं तु कालमनुप्राप्तं विदित्वा पृथिवी तदा । अयाचत वरं यन्मां नरकार्थाय तच्छुणु,“एक बार जब कि वही समय प्राप्त था, पृथ्वीदेवीने अपने पुत्र नरकासुरके लिये मुझसे जो वर माँगा, उसे सुनो

సంజయుడు అన్నాడు— “ఆ నియతకాలం సమీపించిందని తెలిసి, అప్పుడు భూదేవి తన కుమారుడు నరకాసురుని కోసం నన్ను వరం అడిగింది; ఆమె ఏమి కోరిందో విను.”

Verse 31

देवानां दानवानां च अवध्यस्तनयोडस्तु मे । उपेतो वैष्णवास्त्रेण तन्मे त्वं दातुमहसि

“వైష్ణవాస్త్రంతో సముపేతుడై నా కుమారుడు దేవులకూ దానవులకూ అవధ్యుడగునట్లు కావాలి. అందుచేత దయచేసి మీ ఆ ఆయుధాన్ని నాకు ప్రసాదించవలెను.”

Verse 32

एवं वरमहं श्रुत्वा जगत्यास्तनये तदा । अमोघमस्त्रं प्रायच्छ॑ वैष्णवं परमं पुरा

ఆ సమయంలో భూమిదేవి తన కుమారునికై ఈ విధంగా వరం యాచించుట విని, నేను పూర్వకాలంలో నా పరమోత్తమమైన, అమోఘమైన వైష్ణవాస్త్రాన్ని అతనికి ప్రసాదించితిని.

Verse 33

अवोचं चैतदस्त्रं वै हमोघं भवतु क्षमे । नरकस्याभिरक्षार्थ नैनं कश्नचिद्‌ वधिष्यति

అస్త్రాన్ని ఇస్తూ నేను ఇలా పలికితిని—“ఓ వసుధా! ఈ వైష్ణవాస్త్రం అమోఘమగునుగాక. నరకుని రక్షణార్థం ఇది అతని వద్ద నిలిచియుండుగాక; ఆపై ఎవరూ అతనిని వధించలేరు.”

Verse 34

अनेनास्त्रेण ते गुप्त: सुत: परबलार्दन: । भविष्यति दुराधर्ष: सर्वलोकेषु सर्वदा,“इस अस्त्रसे सुरक्षित रहकर तुम्हारा पुत्र शत्रुओंकी सेनाको पीड़ित करनेवाला और सदा सम्पूर्ण लोकोंमें दुर्धर्ष बना रहेगा”

ఈ అస్త్రం చేత రక్షింపబడి నీ కుమారుడు శత్రుసేనలను నాశనం చేయువాడై, సర్వలోకములలో సర్వకాలమున దుర్ధర్షుడై నిలిచియుండును.

Verse 35

तथेत्युक्त्वा गता देवी कृतकामा मनस्विनी । स चाप्यासीद्‌ दुराधर्षो नरक: शत्रुतापन:

అప్పుడు “తథాస్తు” అని పలికి మనస్వినియైన భూమిదేవి కృతకామగా వెళ్లిపోయెను. నరకుడును (ఆ అస్త్రం పొందినందున) శత్రువులకు తాపం కలిగించువాడై, అత్యంత దుర్జయుడయ్యెను.

Verse 36

तस्मात्‌ प्राग्ज्योतिषं प्राप्तं तदस्त्रं पार्थ मामकम्‌ | नास्यावध्योडस्ति लोकेषु सेन्द्ररुद्रेषु मारिष

సంజయుడు అన్నాడు—అందుచేత, ఓ పార్థా, నా ఆ ఆయుధం ప్రాగ్జ్యోతిష రాజైన భగదత్తుని అధీనంలోకి వచ్చింది. ఓ ఆర్యా, ఇంద్రుడు మరియు రుద్రుడు ఉన్న త్రిలోకాల్లో కూడా ఈ ఆయుధానికి అవధ్యుడైన యోధుడు ఎవరూ లేరు.

Verse 37

तन्मया त्वत्कृते चैतदन्‍्यथा व्यपनामितम्‌ । विमुक्तं परमास्त्रेण जहि पार्थ महासुरम्‌

కాబట్టి నీ రక్షణార్థం నేను ఆ ఆయుధాన్ని అతని చేతుల నుంచి వేరే విధంగా తొలగించాను. పార్థా! ఆ మహాసురుడు ఇప్పుడు ఆ పరమాస్త్రం లేకుండా అయ్యాడు; కనుక నీవు అతనిని సంహరించు.

Verse 38

वैरिणं जहि दुर्धर्ष भगदत्तं सुरद्विषम्‌ यथाहं जघध्निवान्‌ पूर्व हितार्थ नरकं तथा

నీ శత్రువైన, జయించుటకు కఠినుడైన, దేవద్వేషి భగదత్తుని సంహరించు; నేను పూర్వం లోకహితార్థం నరకాసురుని సంహరించినట్లే.

Verse 39

एवमुक्तस्तदा पार्थ: केशवेन महात्मना । भगदत्तं शितैर्बाणै: सहसा समवाकिरत्‌,महात्मा केशवके ऐसा कहनेपर कुन्तीकुमार अर्जुन उसी समय भगदत्तपर सहसा पैने बाणोंकी वर्षा करने लगे

మహాత్ముడైన కేశవుడు ఇలా చెప్పగానే కుంతీపుత్రుడైన పార్థ అర్జునుడు వెంటనే భగదత్తునిపై పదునైన బాణాల వర్షాన్ని కురిపించాడు.

Verse 40

ततः पार्थो महाबाहुरसम्भ्रान्तो महामना: । कुम्भयोरन्तरे नागं नाराचेन समार्पयत्‌,तत्पश्चात्‌ महाबाहु महामना पार्थने बिना किसी घबराहटके हाथीके कुम्भस्थलमें एक नाराचका प्रहार किया

ఆపై మహాబాహువు, మహామనస్కుడైన పార్థుడు ఏ మాత్రం కలవరపడకుండా ఏనుగు కుంభస్థలాల మధ్యకు ఒక నారాచ బాణాన్ని సంధించాడు.

Verse 41

स समासाद्य तं नागं बाणो वज्ञ इवाचलम्‌ | अभ्यगात्‌ सह पुड्खेन वल्मीकमिव पन्नग:

ఆ బాణము పర్వతమువలె దృఢమైన ఆ గజమును చేరి, శిలపై వజ్రం పడినట్లు దాని మస్తకమును బలంగా తాకింది. పాము పుట్టలో దూరినట్లు, ఆ బాణము రెక్కలతో సహా గజపు కుంభస్థలములో లోతుగా దిగిపోయింది.

Verse 42

स करी भगदत्तेन प्रेर्यमाणो मुहुर्मुहुः । न करोति वचस्तस्य दरिद्रस्येव योषिता

భగదత్తుడు మళ్లీ మళ్లీ ప్రేరేపించినా ఆ ఏనుగు అతని ఆజ్ఞను పాటించలేదు—దరిద్ర భర్త మాటను దుష్ట స్త్రీ లెక్కచేయనట్లుగా.

Verse 43

सतु विष्ट भ्य गात्राणि दन्ताभ्यामवनिं ययौ । नदन्नार्तस्वनं प्राणानुत्ससर्ज महाद्विप:

ఆ మహాగజము తన అవయవాలను బిగించి, రెండు దంతాలపై ఆధారపడి నేలపై కూలిపోయింది; ఆర్తనాదంతో గర్జించి ప్రాణాలను విడిచింది.

Verse 44

ततो गाण्डीवधन्वानमभ्यभाषत केशव: । अयं महत्तर: पार्थ पलितेन समावृतः

అప్పుడు కేశవుడు గాండీవధారి అర్జునునితో పలికెను—“పార్థా! ఇతడు (భగదత్తుడు) అత్యంత వృద్ధుడు; ఇతని దేహము పాండుర కేశములతో కప్పబడి ఉంది.”

Verse 45

वलीसंछज्ननयन: शूर: परमदुर्जय: । अक्ष्णोरुन्मीलनार्थाय बद्धपट्टो हासौ नृप:

ముడతలతో కప్పబడిన నేత్రాలుగల ఆ రాజు శూరుడు, అత్యంత దుర్జయుడు; తన కళ్లను తెరిచి ఉంచుటకై నుదుటిపై వస్త్రపట్టీని బిగించి కట్టుకున్నాడు.

Verse 46

देववाक्यात्‌ प्रचिच्छेद शरेण भृशमर्जुन: । छिन्नमात्रें3शुके तस्मिन्‌ रुद्धनेत्रो बभूव सः:

దైవవాక్యంలాంటి ఆ ప్రకటన వినగానే అర్జునుడు అత్యంత వేగంగా బాణంతో దానిని చీల్చివేశాడు. ఆ ధ్వజం తెగిన క్షణమే శత్రువు చూపు ఆపబడినవాడిలా అయ్యాడు.

Verse 47

भगवान्‌ श्रीकृष्णके कहनेसे अर्जुनने बाण मारकर भगदत्तके सिरकी पट्टी अत्यन्त छिन्न-भिन्न कर दी। उस पट्टीके कटते ही भगदत्तकी आँखें बंद हो गयीं ।।

భగవాన్ శ్రీకృష్ణుని ఆజ్ఞతో అర్జునుడు నతపర్వ బాణంతో కొట్టి భగదత్తుని తలపై ఉన్న పట్టీని పూర్తిగా చీల్చివేశాడు. ఆ పట్టీ తెగగానే భగదత్తుని కళ్ళు మూసుకుపోయాయి; ఆ ప్రతాపవంతుడు సమస్త జగత్తు చీకటిమయమైందని భావించాడు.

Verse 48

स भिन्नहृदयो राजा भगदत्त: किरीटिना

కిరీటధారి అర్జునుడు హృదయాన్ని చీల్చిన వెంటనే రాజు భగదత్తుడు ప్రాణశూన్యుడై ధనుస్సు, బాణాలను వదిలేశాడు. అతని తలపైని పాగడి, పట్టీ అనే అందమైన వస్త్రం జారిపడి పోయింది—కమలకాండం దెబ్బతింటే ఆకు తెగి పడినట్లుగా.

Verse 49

शरासनं शरांश्वैव गतासु: प्रमुमोच ह । शिरसस्तस्य विश्रष्टं पपात च वरांशुकम्‌ । नालताडनविश्रष्टं पलाशं नलिनादिव

ప్రాణం విడిచిన తరువాత అతడు ధనుస్సు, బాణాలను వదిలేశాడు. అతని తలపైని ఉత్తమ వస్త్రం సడలిపోయి పడిపోయింది—కమలకాండం దెబ్బతింటే కమల ఆకు తెగి పడినట్లుగా.

Verse 50

स हेममाली तपनीयभाण्डात्‌ पपात नागाद्‌ गिरिसंनिकाशात्‌ | सुपुष्पितो मारुतवेगरुग्णो महीधराग्रादिव कर्णिकार:

సువర్ణమాల ధరించిన భగదత్తుడు, బంగారు అలంకారాలతో ముస్తాబైన పర్వతసమానమైన ఏనుగుపై నుండి భూమిపై పడిపోయాడు—పుష్పాలతో విరాజిల్లే కర్ణికార వృక్షం గాలి వేగానికి విరిగి పర్వతశిఖరం నుండి కూలినట్లుగా.

Verse 51

निहत्य तं नरपतिमिन्द्रविक्रमं सखायमिन्द्रस्य तदैन्द्रिराहवे । ततो<परांस्तव जयकाड्क्षिणो नरान्‌ बभज्ज वायुर्बलवान्‌ द्रमानिव

రాజా! ఇంద్రుని సఖుడూ, ఇంద్రసమాన పరాక్రమశాలియైన భగదత్త రాజును యుద్ధంలో సంహరించిన తరువాత ఇంద్రపుత్రుడు అర్జునుడు, మీ విజయాకాంక్ష గల ఇతర వీరులను కూడా బలమైన గాలి చెట్లను పెకలించివేసినట్లు చిత్తుచిత్తుగా చేశాడు।

Verse 4736

बिभेद हृदयं राज्ञों भगदत्तस्य पाण्डव: | फिर तो प्रतापी भगदत्तको सारा जगत्‌ अन्धकारमय प्रतीत होने लगा। उस समय झुकी हई गाँठवाले एक अर्धचन्द्राकार बाणके द्वारा पाण्डुनन्दन अर्जुनने राजा भगदत्तके वक्ष:स्थलको विदीर्ण कर दिया

అప్పుడు పాండవుడు అర్జునుడు ప్రతాపశాలి భగదత్త రాజు హృదయాన్ని ఛేదించాడు. ఆ దెబ్బతో భగదత్తకు సమస్త లోకం అంధకారమయంగా కనిపించింది; తదుపరి వంగిన ముడి గల అర్ధచంద్రాకార బాణంతో అర్జునుడు అతని వక్షస్థలాన్ని చీల్చివేశాడు।