Adhyaya 175

Verse 1

अफ-४#-कात त्रिसप्तत्यांधिकशततमोब<् ध्याय: कर्णद्वारा धृष्टद्युम्न एवं पांचालोंकी पराजय

సంజయుడు పలికెను—అనంతరం శత్రువీర సంహారకుడైన కర్ణుడు యుద్ధభూమిలో పృషతపుత్రుడు ధృష్టద్యుమ్నుని చూచి, అతని వక్షస్థలంలో మర్మభేదకమైన పది బాణాలు సంధించాడు.

Verse 2

प्रतिविव्याध त॑ तूर्ण धृष्टद्युम्नोडपि मारिष | दशभि: सायकै्शष्टस्तिष्ठ तिछेति चाब्रवीत्‌

మాన్య నరేశా! అప్పుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు కూడా వెంటనే పది బాణాలతో కర్ణుని గాయపరచి ప్రతిఘాతం చేసి, “నిలువు, నిలువు!” అని గర్జించాడు.

Verse 3

तावन्योन्यं शरै: संख्ये संछाद्य सुमहारथै: । पुनः पूर्णायतोत्सूष्टविंव्यघाते परस्परम्‌

ఆ ఇద్దరు మహారథులు సంగ్రామంలో పరస్పరం బాణవర్షంతో ఒకరినొకరు కప్పివేసి, మళ్లీ ధనుస్సును పూర్తిగా లాగి విడిచిన బాణాలతో పరస్పరంగా ఆఘాత-ప్రత్యాఘాతాలు చేయసాగారు.

Verse 4

ततः: पाज्चालमुख्यस्य धृष्टद्युम्नस्य संयुगे । सारथिं चतुरश्चाश्चान्‌ कर्णो विव्याध सायकै:

తదనంతరం యుద్ధంలో కర్ణుడు పాంచాలుల ప్రధానుడైన ధృష్టద్యుమ్నుని సారథిని మరియు నాలుగు గుర్రాలను తన బాణాలతో గాయపరచాడు.

Verse 5

कार्मुकप्रवरं चापि प्रचिच्छेद शितै: शरै: । सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपातयत्‌

అంతేకాదు, కర్ణుడు తన పదునైన బాణాలతో ధృష్టద్యుమ్నుని శ్రేష్ఠ ధనుస్సును తెగగొట్టి, ఒక భల్లబాణంతో అతని సారథిని రథాసనంనుండి కింద పడవేశాడు.

Verse 6

धृष्टद्युम्नस्तु विरथो हताश्वो हतसारथि: । गृहीत्वा परिघं घोरं कर्णस्याश्वानपीपिषत्‌,घोड़े और सारथिके मारे जानेपर रथहीन हुए धृष्टद्युम्नने एक भयंकर परिघ उठाकर उसके द्वारा कर्णके घोड़ोंको पीस डाला

అశ్వాలు, సారథి హతులై రథరహితుడైన ధృష్టద్యుమ్నుడు భయంకరమైన పరిఘాన్ని ఎత్తుకొని దానితో కర్ణుని గుర్రాలను నలిపివేశాడు।

Verse 7

विद्धश्न बहुभिस्तेन शरैराशीविषोपमै: । ततो युधिष्ठिरानीकं पद्धयामेवान्वपद्यत

అప్పుడు కర్ణుడు విషసర్పసమానమైన భయంకరమైన అనేక బాణాలతో అతనిని గాయపరచి చీల్చివేశాడు. ఆపై అతడు కాలినడకనే యుధిష్ఠిరుని సేనావ్యూహంలోకి ప్రవేశించాడు।

Verse 8

आरुरोह रथं चापि सहदेवस्य मारिष । प्रयातुकाम: कर्णाय वारितो धर्मसूनुना

ఆర్యా! అక్కడ ధృష్టద్యుమ్నుడు సహదేవుని రథాన్ని ఎక్కి మళ్లీ కర్ణుని ఎదుర్కొనడానికి బయలుదేరబోయాడు; కాని ధర్మపుత్రుడైన యుధిష్ఠిరుడు అతనిని ఆపాడు।

Verse 9

कर्णस्तु सुमहातेजा: सिंहनादविमिश्रितम्‌ । धनु:शब्दं महच्चक्रे दथ्मौ तारेण चाम्बुजम्‌,उधर महातेजस्वी कर्णने सिंहनादके साथ-साथ अपने धनुषकी महती टंकारध्वनि फैलायी और उच्चस्वरसे शंख बजाया

అటు మహాతేజస్సుగల కర్ణుడు సింహనాదంతో కలిపి తన ధనుస్సు మహా టంకారాన్ని విరబూసి, తారస్వరంతో ‘ఆంబుజ’ శంఖాన్ని ఊదాడు।

Verse 10

दृष्टवा विनिर्जित युद्धे पार्षत॑ ते महारथा: । अमर्षवशमापतन्ना: पठचाला: सहसोमका:

యుద్ధంలో పృషత్పుత్రుడైన ధృష్టద్యుమ్నుడు పరాజితుడైనట్లు చూసి, పాంచాల మహారథులు సోమకులతో కలిసి ఆగ్రహావేశానికి లోనయ్యారు. సమస్తాస్త్రశస్త్రాలు ధరించి, యుద్ధనివృత్తికి హద్దు మరణమేనని నిశ్చయించుకొని, సూతపుత్రుడైన కర్ణుని వధించుటకు అతని వైపు దూసుకెళ్లారు।

Verse 11

सूतपुत्रवधार्थाय शस्त्राण्यादाय सर्वश: । प्रययु: कर्णमुद्दिश्य मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्‌

యుద్ధంలో ధృష్టద్యుమ్నుడు పరాజితుడైనట్లు చూసి కోపంతో ఉప్పొంగిన పాంచాల, సోమక మహారథులు అన్ని విధాల ఆయుధాలు ధరించి, సూతపుత్రుడు కర్ణుని వధించాలనే ఉద్దేశంతో ముందుకు కదిలారు. యుద్ధం నుంచి వెనుదిరిగే హద్దుగా మరణాన్నే నిర్ణయించుకొని, మరణమే విరమణమని భావించి అతనిపై దూసుకెళ్లారు.

Verse 12

कर्णस्यापि रथे वाहानन्यान्‌ सूतो5भ्ययोजयत्‌ | शड्खवर्णान्‌ महावेगान्‌ सैन्धवान्‌ साधुवाहिन:

కర్ణుని రథంలో కూడా అతని సారథి మరో కొత్త గుర్రాలను జూదాడు. అవి సింధుదేశపు అశ్వాలు—శంఖవర్ణంలా తెల్లగా, మహావేగంతో, సవారీకి ఎంతో అనుకూలంగా ఉండేవి.

Verse 13

लब्धलक्ष्यस्तु राधेय: पञ्चालानां महारथान्‌ | अभ्यपीडयदायस्त: शरैमेंघ इवाचलम्‌

లక్ష్యాన్ని తప్పనివ్వని రాధేయుడు కర్ణుడు పాంచాల మహారథులపై తీవ్రంగా దాడి చేయసాగాడు. మేఘం పర్వతంపై జలధారలు కురిపించినట్లే, అతడు అహర్నిశలు శరవర్షం కురిపించి వారిని బాధించసాగాడు.

Verse 14

सा पीड्यमाना कर्णेन पञ्चालानां महाचमू: । सम्प्राद्रवत्‌ सुसंत्रस्ता सिंहेनेवार्दिता मृगी

కర్ణుని చేత పీడింపబడిన పాంచాలుల మహాసేన తీవ్ర భయంతో చెదిరిపోయి, సింహం తరిమిన జింకలా వేగంగా పారిపోవసాగింది.

Verse 15

पतितास्तुरगेभ्यश्व गजेभ्यश्व महीतले | रथेभ्यश्व नरास्तूर्णमदृश्यन्त ततस्तत:,कितने ही मनुष्य वहाँ इधर-उधर घोड़ों, हाथियों और रथोंसे तुरंत ही गिरकर धराशायी हुए दिखायी देने लगे

అప్పుడు అక్కడక్కడా మనుషులు గుర్రాల నుంచి, ఏనుగుల నుంచి, రథాల నుంచి వేగంగా కిందపడుతూ నేలపై కూలిపోయినట్లు కనిపించసాగారు.

Verse 16

धावमानस्य योधस्य क्षुरप्रै: स महामृथे । बाहू चिच्छेद वै कर्ण: शिरश्चनैव सकुण्डलम्‌,कर्ण उस महासमरमें अपने क्षुरप्रोंद्वारा भागते हुए योद्धाकी दोनों भुजाओं तथा कुण्डलमण्डित मस्तकको भी काट डाला था

సంజయుడు పలికెను—ఆ మహాభీకర సమరంలో కర్ణుడు క్షురధార బాణాలతో పారిపోతున్న యోధుని రెండు భుజాలను నరికివేసి, కుండలాలతో కూడిన శిరస్సును కూడా ఛేదించాడు।

Verse 17

ऊरू चिच्छेद चान्यस्य गजस्थस्य विशाम्पते । वाजिपृष्ठगतस्यापि भूमिष्ठस्थ च मारिष

సంజయుడు పలికెను—హే ప్రజానాథా! కర్ణుడు మరొక యోధుని తొడలను కూడా నరికివేశాడు—అతడు ఏనుగుపై కూర్చున్నా, గుర్రపు వెన్నుపై ఎక్కినా, నేలపై పాదాతిగా ఉన్నా।

Verse 18

नाज्ञासिषुर्धावमाना बहवश्न महारथा: । संछिन्नान्यात्मगात्राणि वाहनानि च संयुगे,भागते हुए बहुत-से महारथी उस युद्धस्थलमें अपने कटे हुए अंगों और वाहनोंको नहीं जान पाते थे

సంజయుడు పలికెను—ఆ యుద్ధంలో ఉరుకులు పరుగులు తీస్తున్న అనేక మహారథులు తమకు తెగిపోయిన అవయవాలను, ఛిన్నమైన వాహనాలను కూడా గుర్తించలేకపోయారు।

Verse 19

ते वध्यमाना: समरे पञ्चाला: सृञ्जयै: सह । तृणप्रस्पन्दनाच्चापि सूतपुत्र सम मेनिरे,समरांगणमें मारे जाते हुए पांचाल और सूंजय एक तिनकेके हिल जानेसे भी सूतपुत्र कर्णको ही आया हुआ मानने लगते थे

సంజయుడు పలికెను—సమరంలో సంహరింపబడుతున్న పాంచాలులు సృంజయులతో కలిసి, గడ్డి తునక కదిలినా సూతపుత్రుడు కర్ణుడే వచ్చాడని భావించేవారు।

Verse 20

अपि स्वं समरे योधं धावमानं विचेतसम्‌ । कर्णमेवाभ्यमन्यन्त ततो भीता द्रवन्ति ते,उस रणभूमिमें अचेत होकर भागते हुए अपने योद्धाको भी वे कर्ण ही समझ लेते और उसीसे डरकर भागने लगते थे

సంజయుడు పలికెను—రణభూమిలో తమవాడే అయిన యోధుడు గందరగోళంగా పరుగెత్తుతున్నా, వారు అతడినే కర్ణుడని భ్రమించేవారు; ఆ భయంతోనే వారు పారిపోతుండేవారు।

Verse 21

तान्यनीकानि भग्नानि द्रवमाणानि भारत | अभ्यद्रवद्‌ द्रुतं कर्ण: पृष्ठठो विकिरन्‌ शरान्‌,भारत! भयभीत होकर भागते हुए उन सैनिकोंके पीछे बाणोंकी वर्षा करता हुआ कर्ण बड़े वेगसे धावा करता था

ఓ భారతా! ఆ వ్యూహాలు చెదిరి సైన్యం భయంతో పారిపోతుండగా, కర్ణుడు వెనుక నుంచి బాణవర్షం కురిపిస్తూ వేగంగా వారి వెంట దూసుకెళ్లాడు।

Verse 22

अवेक्षमाणास्त्वन्योन्यं सुसम्मूढा विचेतस: । नाशवनुवन्नवस्थातुं काल्यमाना महात्मना

పాంచాల యోధులు మోహగ్రస్తులై, వివేకం కోల్పోయి, ఒకరినొకరు చూస్తూ నిలిచిపోయారు; ఆ మహాత్ముడు (కర్ణుడు) ఒత్తిడి చేసి తరిమివేయగా, వారు ఎక్కడా స్థిరంగా నిలువలేకపోయారు।

Verse 23

कर्णेनाभ्याहता राजन्‌ पञ्चाला: परमेषुभि: । द्रोणेन च दिश: सर्वा वीक्षमाणा: प्रदुद्र॒ुवु:

రాజా! కర్ణుని ఉత్తమ బాణాలతోను, ద్రోణాచార్యుని శరాలతోను గాయపడిన పాంచాల సైనికులు అన్ని దిక్కుల వైపు చూస్తూ పారిపోయారు।

Verse 24

ततो युधिष्छिरो राजा स्वसैन्यं प्रेक्ष्य विद्रुतम्‌ । अपयाने मन: कृत्वा फाल्गुनं वाक्यमब्रवीत्‌

అప్పుడు రాజు యుధిష్ఠిరుడు తన సైన్యం పారిపోతున్నదాన్ని చూసి తానూ యుద్ధభూమి నుంచి వెనుదిరగాలని మనసు పెట్టి, ఫాల్గుణుడు (అర్జునుడు)తో ఈ మాటలు అన్నాడు।

Verse 25

पश्य कर्ण महेष्वासं धनुष्पाणिमवस्थितम्‌ । निशीथे दारुणे काले तपन्तमिव भास्करम्‌,'पार्थ! महाधनुर्धर कर्णको देखो; वह हाथमें धनुष लिये खड़ा है और इस भयंकर आधी रातके समय सूर्यके समान तप रहा है

పార్థా! మహాధనుర్ధరుడైన కర్ణుడు ధనుస్సు చేతబట్టి అచంచలంగా నిలిచినదాన్ని చూడు; ఈ భయంకర అర్ధరాత్రి వేళ అతడు సూర్యునిలా మండిపోతున్నాడు।

Verse 26

कर्णसायकनुन्नानां क्रोशतामेष नि:स्वन: । अनिशं श्रूयते पार्थ त्वद्वन्धूनामनाथवत्‌

సంజయుడు అన్నాడు—హే పార్థా! కర్ణుని బాణాలతో గాయపడిన నీ బంధువులు, సహాయకులు అనాథులవలె విలపిస్తూ చేసే ఈ ఆర్తనాదం నిరంతరం వినిపిస్తోంది।

Verse 27

यथा विसृजतश्चास्य संदधानस्य चाशुगान्‌ । पश्यामि नान्तरं पार्थ क्षपयिष्यति नो ध्रुवम्‌

హే పార్థా! కర్ణుడు ఎప్పుడు బాణాన్ని ధనుస్సుపై అమర్చుతున్నాడో, ఎప్పుడు విడిచిపెడుతున్నాడో—దానిలో నాకు క్షణమాత్రం తేడా కనిపించడం లేదు; అందువల్ల అతడు నిశ్చయంగా మన సైన్యమంతటినీ సంహరించనున్నాడు।

Verse 28

यदत्रानन्तरं कार्य प्राप्तकालं च पश्यसि । कर्णस्य वधसंयुक्तं तत्‌ कुरुष्व धनंजय,“धनंजय! अब यहाँ कर्णके वधके सम्बन्धमें तुम्हें जो समयोचित कर्तव्य दिखायी देता हो, उसे करो”

హే ధనంజయా! ఇక్కడ ఇప్పుడు నీకు తక్షణం చేయవలసిన, కాలోచితమైన కర్తవ్యమేదైనా కనిపిస్తే—ప్రత్యేకంగా కర్ణవధంతో సంబంధమున్నది—అదే ఇప్పుడే చేయి।

Verse 29

एवमुक्तो महाराज पार्थ: कृष्णमथाब्रवीत्‌ । भीत: कुन्तीसुतो राजा राधेयस्याद्य विक्रमात्‌

సంజయుడు అన్నాడు—మహారాజా! ఇలా చెప్పబడిన తరువాత పార్థుడు అర్జునుడు కృష్ణునితో ఇలా అన్నాడు—“ప్రభూ! ఈ రోజు కుంతీపుత్రుడు రాజు యుధిష్ఠిరుడు రాధేయ కర్ణుని పరాక్రమం చూసి భయపడిపోయాడు।”

Verse 30

एवंगते प्राप्तकालं कर्णानीके पुन: पुन: । भवान्‌ व्यवस्यतु क्षिप्रं द्रवते हि वरूथिनी

ఇలాంటి పరిస్థితిలో కర్ణుని విభాగం ఎదుట ఇప్పుడు చేయవలసిన కాలోచిత కర్తవ్యాన్ని మీరు త్వరగా నిర్ణయించండి; ఎందుకంటే మన సైన్యం పదేపదే చెదిరి పారిపోతోంది।

Verse 31

द्रोणसायकनुन्नानां भग्नानां मधुसूदन । कर्णेन त्रास्यमानानामवस्थानं न विद्यते,“मधुसूदन! द्रोणाचार्यके बाणोंसे घायल और कर्णसे भयभीत होकर भागते हुए हमारे सैनिक कहीं भी ठहर नहीं पाते हैं

మధుసూదనా! ద్రోణుని బాణాలతో గాయపడి, మనోబలం చెదిరి, కర్ణుని భయంతో త్రాసపడుతున్న మా సైన్యానికి ఎక్కడా నిలిచే స్థానం లేదు; ఏ స్థావరాన్నీ నిలబెట్టుకోలేరు.

Verse 32

पश्यामि च तथा कर्ण विचरन्तमभीतवत्‌ । द्रवमाणान्‌ रथोदारान्‌ किरन्तं निशितै: शरै:,“मैं देखता हूँ, कर्ण निर्भय-सा विचर रहा है और भागते हुए श्रेष्ठ रथियोंपर भी पीछेसे तीखे बाणोंकी वर्षा कर रहा है

నేను చూస్తున్నాను—కర్ణుడు భయమేమీ లేనట్టుగా యుద్ధభూమిలో సంచరిస్తూ, పారిపోతున్న శ్రేష్ఠ రథవీరులపై కూడా వెనుకనుంచి పదునైన బాణవర్షం కురిపిస్తున్నాడు.

Verse 33

नैनं शक्ष्यामि संसोढुं चरन्तं रणमूर्थनि । प्रत्यक्ष वृष्णिशार्दूल पादस्पर्शमिवोरग:

వృష్ణిశార్దూలా! పాము పాదస్పర్శను తట్టుకోలేనట్లే, నా కళ్లముందే యుద్ధరంగ అగ్రభాగంలో కర్ణుడు ఇలా సంచరించడాన్ని నేను భరించలేను.

Verse 34

स भवांस्तत्र यात्वाशु यत्र कर्णो महारथ: । अहमेनं हनिष्यामि मां वैष मधुसूदन,“मधुसूदन! अतः आप शीघ्र वहीं चलिये, जहाँ महारथी कर्ण है। आज मैं इसे मार डालूँगा या यह मुझे (मार डालेगा)'

మధుసూదనా! కాబట్టి మహారథి కర్ణుడు ఉన్న చోటుకు నీవు వెంటనే రా. ఈ రోజు నేను అతనిని తప్పక సంహరిస్తాను—లేదా అతడే నన్ను సంహరిస్తాడు.

Verse 35

श्रीवायुदेव उवाच पश्यामि कर्ण कौन्तेय देवराजमिवाहवे । विचरन्तं नरव्याप्रमतिमानुषविक्रमम्‌

శ్రీకృష్ణుడు అన్నాడు—కౌంతేయా! ఈ రోజు యుద్ధంలో నేను నరవ్యాఘ్రుడైన కర్ణుడిని దేవరాజు ఇంద్రుని వలె, అతిమానుష పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శిస్తూ సంచరిస్తున్నట్లు చూస్తున్నాను.

Verse 36

नैतस्यान्यो<स्ति संग्रामे प्रत्युद्याता धनंजय । ऋते त्वां पुरुषव्याप्र राक्षसाद्‌ वा घटोत्कचात्‌

హే ధనంజయా! ఈ సంగ్రామంలో అతనికి ఎదురుగా నిలిచే వాడు నీవు తప్ప మరెవ్వరూ లేరు—హే పురుషసింహా! లేదా రాక్షసుడు ఘటోత్కచుడు తప్ప.

Verse 37

न तु तावदहं मन्ये प्राप्तकालं तवानघ । समागमं महाबाहो सूतपुत्रेण संयुगे,निष्पाप महाबाहु अर्जुन! इस समय रणक्षेत्रमें सूतपुत्रके साथ तुम्हारा युद्ध करना मैं उचित नहीं मानता

హే నిర్దోషుడా! ఇంకా నీకు సమయం వచ్చినట్లు నేను భావించను. హే మహాబాహో! ఈ వేళ యుద్ధంలో సూతపుత్రునితో నీవు సమరానికి దిగడం సముచితం కాదని నేను అనుకుంటున్నాను.

Verse 38

दीप्यमाना महोल्केव तिष्ठत्यस्य हि वासवी । त्वदर्थ हि महाबाहों सूतपुत्रेण संयुगे

హే మహాబాహో! అతని వద్ద వాసవీ (ఇంద్రశక్తి) మహా ఉల్కలాగా దగ్ధమై ప్రకాశిస్తోంది; అది నీ కోసమే అతడు దాచిపెట్టుకున్నది—యుద్ధంలో సూతపుత్రునికి వ్యతిరేకంగా ప్రయోగించుటకు.

Verse 39

घटोत्कचस्तु राधेयं प्रत्युद्यातु महाबल:

కాబట్టి ఈ వేళ మహాబలవంతుడైన ఘటోత్కచుడే రాధేయుడు (రాధాపుత్ర కర్ణుడు)ను ఎదుర్కొనడానికి ముందుకు సాగాలి.

Verse 40

स हि भीमेन बलिना जात: सुरपराक्रम: । तस्मिन्नस्त्राणि दिव्यानि राक्षसान्यासुराणि च

ఎందుకంటే అతడు బలవంతుడైన భీముని నుండి జన్మించి, దేవతలతో సమానమైన పరాక్రమం కలవాడు. అతనిలో రాక్షస-అసుర సంబంధమైన అనేక దివ్యాస్త్రాలు కూడా ఉన్నాయి. కాబట్టి ఈ వేళ రాధాపుత్ర కర్ణుని ఎదుట మహాబలవంతుడైన ఘటోత్కచుడినే పంపాలి.

Verse 41

सतत चानुरक्तो वो हितैषी च घटोत्कच: । विजेष्यति रणे कर्णमिति मे नात्र संशय:,घटोत्कच तुमलोगोंका हितैषी है और सदा तुम्हारे प्रति अनुराग रखता है। वह रणभूमिमें कर्णको जीत लेगा, इसमें मुझे संशय नहीं है

ఘటోత్కచుడు ఎల్లప్పుడూ మీ పట్ల అనురక్తుడూ, మీ హితాన్ని కోరువాడూ. యుద్ధరంగంలో కర్ణుణ్ణి అతడు జయిస్తాడు—ఇందులో నాకు ఏ సందేహమూ లేదు.

Verse 42

एवमुक्तो महाबाहु: पार्थ: पुष्करलोचन: । आजुहावाथ तद्‌ रक्षस्तच्चासीत्‌ प्रादुरग्रत:

ఇలా చెప్పబడినపుడు మహాబాహువు, కమలనయనుడు అయిన పార్థుడు (అర్జునుడు) ఆ రాక్షసుణ్ణి ఆహ్వానించాడు; అతడు వెంటనే అతని ముందర ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

Verse 43

भगवान्‌ श्रीकृष्णफेके ऐसा कहनेपर महाबाहु कमलनयन कुन्तीकुमारने राक्षस घटोत्कचका आवाहन किया और वह तत्काल उनके सामने प्रकट हो गया ।।

భగవాన్ శ్రీకృష్ణుడు ఇలా చెప్పగానే మహాబాహువు, కమలనయనుడు అయిన కుంతీపుత్రుడు (అర్జునుడు) రాక్షసుడు ఘటోత్కచుణ్ణి ఆహ్వానించాడు; అతడు వెంటనే అతని ముందర ప్రత్యక్షమయ్యాడు. ఓ రాజా, అతడు కవచధారి, బాణాలతో కూడినవాడు, ఖడ్గధారి, ధనుర్ధారి. శ్రీకృష్ణునికీ పాండవ ధనంజయునికీ నమస్కరించి, ఆ సమయంలో శ్రీకృష్ణునితో ఇలా అన్నాడు—“ప్రభూ, నేను సేవకు సిద్ధంగా ఉన్నాను; ఆజ్ఞాపించండి.”

Verse 44

प्रजानाथ! उसने कवच, धनुष, बाण और खड्ग धारण कर रखे थे। वह श्रीकृष्ण और पाण्डुपुत्र धनंजयको प्रणाम करके उस समय भगवान्‌ श्रीकृष्णसे बोला--'प्रभो! यह मैं सेवामें उपस्थित हूँ। मुझे आज्ञा दीजिये, क्या करूँ?” ।।

ప్రజానాథా! అతడు కవచం, ధనుస్సు, బాణాలు, ఖడ్గం ధరించి ఉన్నాడు. శ్రీకృష్ణునికీ పాండుపుత్రుడు ధనంజయునికీ నమస్కరించి, ఆ సమయంలో భగవాన్ శ్రీకృష్ణునితో—“ప్రభూ! నేను సేవకు సిద్ధంగా ఉన్నాను; ఆజ్ఞాపించండి, నేడు ఏమి చేయాలి?” అని అన్నాడు. అప్పుడు మేఘవర్ణుడై, జ్వలితముఖుడై, ప్రకాశించే కుండలాలు ధరించిన హైడింబుడు (ఘటోత్కచుడు)ను దాశార్హుడు శ్రీకృష్ణుడు నవ్వినట్లుగా సంభాషించాడు.

Verse 45

श्रीवायुदेव उवाच घटोत्कच विजानीहि यत्‌ त्वां वक्ष्यामि पुत्रक प्राप्तो विक्रमकालो5यं तव नान्यस्य कस्यचित्‌

శ్రీకృష్ణుడు అన్నాడు—“పుత్రా ఘటోత్కచా! నేను చెప్పబోయేదాన్ని బాగా గ్రహించు. ఇది నీ పరాక్రమం ప్రదర్శించవలసిన సమయం; ఇది నీకే, మరెవరికీ కాదు.”

Verse 46

स भवान्‌ मज्जमानानां बन्धूनां त्वं प्लवो भव । विविधानि तवास्त्राणि सन्ति माया च राक्षसी

నీ బంధువులు అపాయ సముద్రంలో మునుగుతున్నారు—నీవే వారికి తెప్పగా మారి అవతలికి చేర్చు. నీ వద్ద నానావిధ ఆయుధాలు ఉన్నాయి; రాక్షసీ మాయాశక్తి కూడా ఉంది. ఆ బలంతో నీ వారిని రక్షించు.

Verse 47

पश्य कर्णेन हैडिम्बे पाण्डवानामनीकिनी । काल्यमाना यथा गाव: पालेन रणमूर्थनि

హే హైడింబీ! చూడు—గోపాలుడు గోవులను తోలినట్లే, యుద్ధముఖంలో నిలబడి కర్ణుడు పాండవుల మహాసేనను తరిమేస్తున్నాడు.

Verse 48

एष कर्णों महेष्वासो मतिमान्‌ दृढविक्रम: । पाण्डवानामनीकेषु निहन्ति क्षत्रियर्षभान्‌

ఈ కర్ణుడు—మహాధనుర్ధరుడు, బుద్ధిమంతుడు, దృఢవిక్రముడు—పాండవుల వ్యూహాల్లో క్షత్రియవృషభులైన వీరులను సంహరిస్తున్నాడు.

Verse 49

यह कर्ण महाथधनुर्धर, बुद्धिमान्‌ और दृढ़तापूर्वक पराक्रम प्रकट करनेवाला है। यह पाण्डवोंकी सेनाओंमें जो श्रेष्ठ क्षत्रिय वीर हैं, उनका विनाश कर रहा है ।।

ఈ కర్ణుడు మహాధనుర్ధరుడు, బుద్ధిమంతుడు, దృఢవిక్రముడు; పాండవసేనల్లోని శ్రేష్ఠ క్షత్రియ వీరులను నాశనం చేస్తున్నాడు. అతని బాణాగ్ని తాపానికి దగ్ధులై, మహా శరవర్షం కురిపించే దృఢధన్వులు కూడా యుద్ధభూమిలో నిలువలేరు—శరతేజస్సు పీడతో స్థిరంగా ఉండలేరు.

Verse 50

निशीथे सूतपुत्रेण शरवर्षेण पीडिता: । एते द्रवन्ति पञ्चाला: सिंहेनेवार्दिता मृगा:

నిశీథంలో సూతపుత్రుడు కురిపించిన శరవర్షంతో పీడితులై ఈ పాంచాలులు పారిపోతున్నారు—సింహం తరిమిన జింకల వలె.

Verse 51

देखो, जैसे सिंहसे पीड़ित हुए मृग भागते हैं, उसी प्रकार इस आधी रातके समय सूतपुत्रके द्वारा की हुई बाण-वर्षासे व्यथित हो ये पांचाल सैनिक भागे जा रहे हैं ।।

వాయువు అన్నాడు—“చూడుము; సింహం వేధించగా జింకలు భయంతో ఎలా పారిపోతాయో, అలాగే ఈ అర్ధరాత్రి వేళ సూతపుత్రుడైన కర్ణుడు కురిపించిన బాణవర్షంతో బాధపడిన పాంచాల సైనికులు ప్రాణాలు కాపాడుకొనుటకు పరుగెత్తి పారిపోతున్నారు. యుద్ధంలో ఇలా ఉప్పొంగి ముందుకు దూసుకొచ్చే కర్ణుణ్ని ఆపగలవాడు నీవు తప్ప మరెవ్వరూ లేరు—ఓ భీమవిక్రమా, భయంకర పరాక్రమవంతుడైన వీరా! ఈ రణభూమిలో నీ తప్ప ఈ విధంగా ముందుకు సాగుతున్న కర్ణుణ్ని నిలువరించగల యోధుడు మరొకడు లేడు.”

Verse 52

स त्वं कुरु महाबाहो कर्म युक्तमिहात्मन: । मातुलानां 4 तेजसोअस्त्रबलस्य च

కాబట్టి, ఓ మహాబాహూ, ఇక్కడ నీ కర్తవ్యానికి, నీ ఉద్దేశ్యానికి తగిన కార్యాన్ని చేయుము—నీ మాతులుల తేజస్సుకు, వారి అస్త్రబల గౌరవానికి కూడా తగినట్లుగా నీ ప్రవర్తన ఉండనీ.

Verse 53

महाबाहो! तुम अपने पिता, मामा, तेज, अस्त्रबल तथा अपनी प्रतिष्ठके अनुरूप युद्धमें पराक्रम करो ।।

ఓ మహాబాహూ! నీ తండ్రి, నీ మాతులులు, నీ తేజస్సు, నీ అస్త్రబలం, నీ ప్రతిష్ఠ—ఇవన్నీ తగినట్లుగా యుద్ధంలో పరాక్రమం చూపుము. ఓ హైడింబీ పుత్రా! మనుష్యులు కుమారుణ్ని కోరేది ఇదే కారణం—అతడు ఏదో విధంగా మనలను దుఃఖం నుండి దాటిస్తాడని; కాబట్టి, హిడింబా కుమారా, నీ బంధువులను కష్టాల నుండి రక్షించుము.

Verse 54

इच्छन्ति पितर: पुत्रान्‌ स्वार्थहेतोर्घटोत्कच । इहलोकात्‌ परे लोके तारयिष्यन्ति ये हिता:

ఓ ఘటోత్కచా! తండ్రులు తమ స్వార్థం కోసమే కుమారులను కోరుతారు—హితైషి కుమారులు తమను ఈ లోకం నుండి పరలోకానికి దాటిస్తారని భావించి.

Verse 55

तव हद्वात्र बल॑ भीम॑ मायाश्व तव दुस्तरा: । संग्रामे युध्यमानस्य सततं भीमनन्दन,भीमनन्दन! संग्रामभूमिमें युद्ध करते समय सदा तुम्हारा भयंकर बल बढ़ता है और तुम्हारी मायाएँ दुस्तर होती हैं

ఓ భీమా! రణభూమిలో యుద్ధం చేస్తూ ఉండగా నీ భయంకర బలం నిరంతరం పెరుగుతుంది; నీ మాయాశక్తులు మరింత దుర్జేయమవుతాయి—ఓ భీమనందనా!

Verse 56

पाण्डवानां प्रभग्नानां कर्णेन निशि सायकै: । मज्जतां धार्तराष्ट्रेषु भव पारं परंतप

వాయువు పలికెను—రాత్రి కర్ణుని బాణములచే పాండవసేన ఛిన్నభిన్నమైంది. ధృతరాష్ట్రుల మధ్య వారు మునుగుచున్నారు; ఓ శత్రుతాపకా, ఓ శత్రుతాపకా! వారికి అవతలి తీరం నీవై నిలువు.

Verse 57

रात्रौ हि राक्षसा भूयो भवन्त्यमितविक्रमा: । बलवन्त: सुदुर्धर्षा: शूरा विक्रान्तचारिण:

వాయుదేవుడు పలికెను—రాత్రివేళ రాక్షసుల పరాక్రమం మరింత పెరుగుతుంది. అప్పుడు వారు అత్యంత బలవంతులు, దుర్జయులు, శూరులు, పరాక్రమంతో సంచరించువారు అవుతారు.

Verse 58

जहि कर्ण महेष्वासं निशीथे मायया रणे । पार्था द्रोणं वधिष्यन्ति धृष्टद्युम्नपुरोगमा:

వాయువు పలికెను—అర్ధరాత్రి సమయమున యుద్ధభూమిలో నీ మాయచే మహాధనుర్ధరుడైన కర్ణుని సంహరించు. అప్పుడు ధృష్టద్యుమ్నుని ముందుంచి పృథాపుత్రులు ద్రోణాచార్యుని వధించుదురు.

Verse 59

संजय उवाच केशवस्य वच: श्रुत्वा बीभत्सुरपि राक्षसम्‌ | अभ्यभाषत कौरव्य घटोत्कचमरिंदमम्‌,संजय कहते हैं--कुरुगज! भगवान्‌ श्रीकृष्फका यह वचन सुनकर अर्जुनने भी शत्रुओंका दमन करनेवाले राक्षस घटोत्कचसे कहा--

సంజయుడు పలికెను—ఓ కౌరవ! కేశవుని వచనము విని బీభత్సుడైన అర్జునుడు కూడా శత్రుదమన రాక్షసుడు ఘటోత్కచుని సంభాషించెను.

Verse 60

घटोत्कच भवांश्वैव दीर्घबाहुश्व सात्यकि: । मतो मे सर्वसैन्येषु भीमसेनश्न पाण्डव:,'घटोत्कच! मेरी सम्पूर्ण सेनाओंमें तीन ही वीर श्रेष्ठ माने गये हैं--तुम, महाबाहु सात्यकि तथा पाण्डुनन्दन भीमसेन

సంజయుడు పలికెను—ఓ ఘటోత్కచా! నా అభిప్రాయమున సమస్త సేనలలో మూడు వీరులే అగ్రగణ్యులు—నీవు, దీర్ఘబాహువైన సాత్యకి, మరియు పాండునందనుడు భీమసేనుడు.

Verse 61

तद्भधवान्‌ यातु कर्णेन द्वैरथं युध्यतां निशि । सात्यकि: पृष्ठगोपस्ते भविष्यति महारथ:

అప్పుడు ఆ పూజ్యుడు కర్ణునితో కలిసి ముందుకు సాగుగాక; రాత్రి వేళ ఇద్దరూ రథద్వంద్వ యుద్ధం చేయుగాక. మహారథి సాత్యకి నీ పృష్ఠరక్షకుడుగా, సంరక్షకుడుగా ఉండును.

Verse 62

“अतः तुम इस निशीथकालमें कर्णके साथ द्वैरथ युद्ध करो और महारथी सात्यकि तुम्हारे पृष्ठरक्षक होंगे ।। जहि कर्ण रणे शूरं सात्वतेन सहायवान्‌ । यथेन्द्रस्तारकं पूर्व स्कन्देन सह जध्निवान्‌

కాబట్టి ఈ నిశీథకాలంలో కర్ణునితో ద్వైరథ యుద్ధం చేయుము; మహారథి సాత్యకి నీ పృష్ఠరక్షకుడుగా ఉండును. సాత్వతుడు (సాత్యకి) సహాయంతో రణంలో శూరుడైన కర్ణుని సంహరించుము—పూర్వకాలంలో ఇంద్రుడు స్కందునితో కలిసి తారకుని వధించినట్లే.

Verse 63

'जैसे पूर्वकालमें स्कन्दके साथ रहकर इन्द्रने तारकासुरका वध किया था, उसी प्रकार तुम भी सात्यकिकी सहायता पाकर रणभूमिमें शूरवीर कर्णको मार डालो” ।।

పూర్వకాలంలో స్కందునితో కలిసి ఉండి ఇంద్రుడు తారకాసురుని వధించినట్లే, నీవు కూడా సాత్యకి సహాయంతో రణభూమిలో శూరుడైన కర్ణుని సంహరించుము. ఘటోత్కచుడు పలికెను—మహాబాహో, ప్రభూ! మీరు చెప్పినట్లే. మీ ఆజ్ఞతో నేను కర్ణవధ సంకల్పంతో బయలుదేరుతున్నాను. ఓ భారతా! కర్ణుని ఎదుర్కొనటానికి నేను సమర్థుడను; ద్రోణాచార్యునికీ నేను బాగా ప్రతిఘటించగలను; ఆయుధవిద్యలో నిపుణులైన ఇతర మహాత్మ క్షత్రియులతోనూ నేను పోరాడగలను.

Verse 64

अद्य दास्यामि संग्रामं सूतपुत्राय तं निशि । यं जना: सम्प्रवक्ष्यन्ति यावद्‌ भूमिर्धरिष्यति

ఈ రాత్రి నేను సూతపుత్రుడైన కర్ణునితో అటువంటి సంగ్రామం చేయుదును; భూమి నిలిచినంతకాలం ప్రజలు దాని గాథను చెప్పుకొనెదరు.

Verse 65

नचात्र शूरान्‌ मोक्ष्यामि न भीतान्न कृताञज्जलीन्‌ । सवनिव वधिष्यामि राक्षसं धर्ममास्थित:

ఈ యుద్ధంలో నేను ఎవరినీ విడిచిపెట్టను—శూరులను కాదు, భయపడినవారిని కాదు, చేతులు జోడించి వేడుకునేవారినీ కాదు. రాక్షసధర్మాన్ని ఆశ్రయించి, యజ్ఞబలిలా వారందరినీ సంహరించెదను.

Verse 66

संजय उवाच एवमुक्‍्त्वा महाबाहुहैंडिम्बिर्वरवीरहा । अभ्ययात्‌ तुमुले कर्ण तव सैन्यं विभीषयन्‌

సంజయుడు పలికెను—రాజా! శ్రేష్ఠ వీరులను సంహరించువాడు మహాబాహు హిడింబపుత్రుడు ఇలా చెప్పి, ఆ ఘోర యుద్ధంలో నీ సేనను భయపెట్టి కర్ణుని ఎదుర్కొనుటకు దూసుకెళ్లెను.

Verse 67

तमापतत्तं संक्रुद्धं दीप्तास्यं दीप्तमूर्थजम्‌ । प्रहसन्‌ पुरुषव्यात्र: प्रतिजग्राह सूतज:

కోపంతో ఉప్పొంగి, జ్వలించే ముఖముతో మెరుస్తున్న కేశములతో దూసుకొచ్చే ఆ రాక్షసుని చూచి, పురుషసింహుడైన సూతపుత్రుడు కర్ణుడు నవ్వుతూ అతనిని ప్రత్యర్థిగా స్వీకరించెను.

Verse 68

तयो: समभवद्‌ युद्ध कर्णराक्षसयोर्मधे । गर्जतो राजशार्दूल शक्रप्रहादयोरिव

అప్పుడు కర్ణుడు మరియు ఆ రాక్షసుని మధ్య ఘోర యుద్ధం చెలరేగెను. రాజశార్దూలుడైన కర్ణుడు గర్జిస్తూ, ఒకనాడు శక్రుడు ప్రహ్లాదునితో ఢీకొన్నట్లే అతనితో ఢీకొన్నాడు.

Verse 172

इस प्रकार श्रीमह्ाा भारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत घटोत्कचवधपर्वमें यात्रियुद्धके अवसरपर संकुलयुद्धविषयक एक सौ बहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

ఇట్లు శ్రీమహాభారత ద్రోణపర్వాంతర్గత ఘటోత్కచవధపర్వంలో రాత్రియుద్ధప్రసంగమున సంకులయుద్ధవిషయక నూట డెబ్బై రెండవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 173

नृपश्रेष्ठ! संग्रामभूमिमें गर्जना करते हुए कर्ण और राक्षस दोनोंमें इन्द्र और प्रह्नलादके समान युद्ध होने लगा ।।

నృపశ్రేష్ఠా! సంగ్రామభూమిలో గర్జిస్తూ ఉన్న కర్ణుడు మరియు రాక్షసుని మధ్య ఇంద్రుడు–ప్రహ్లాదుని వలె యుద్ధం ప్రారంభమైంది. ఇతి శ్రీమహాభారతే ద్రోణపర్వణి ఘటోత్కచవధపర్వణి రాత్రియుద్ధే ఘటోత్కచప్రోత్సాహనే త్రిసప్తత్యధికశతతమోऽధ్యాయః.

Verse 386

रक्ष्यते शक्तिरेषा हि रौद्रें रूपं बिभर्ति च । क्योंकि उसके पास इन्द्रकी दी हुई शक्ति है

వాయువు అన్నాడు—ఈ శక్తి నిజంగా దాచిపెట్టబడింది; అది రౌద్రమైన, భయంకరమైన రూపాన్ని ధరించుతుంది. ఇది ఇంద్రుడు ప్రసాదించిన దివ్య శక్తి—జ్వలించే ఉల్క వలె ప్రకాశిస్తుంది; మహాబాహో, సూతపుత్రుడు కర్ణుడు యుద్ధరంగంలో ప్రత్యేకంగా నీ మీదే ప్రయోగించేందుకు దీనిని సంరక్షించి ఉంచాడు.