Adhyaya 97
शरभप्रादुर्भावो नाम षण्णवतितमोऽध्यायः (जलन्धरविमर्दनम्)
నైమిషారణ్యంలో ఋషులు సూతుని అడుగుతారు—జటామౌలి, భగనేత్రహర హరుడు జలంధరుణ్ని ఎలా సంహరించాడు? సూతుడు చెబుతాడు: జలమండలసంభవుడైన జలంధరుడు తపోబలంతో అపార పరాక్రమం పొందాడు; దేవ-గంధర్వ-యక్ష-రాక్షసులను, బ్రహ్మనూ జయించి విష్ణువుతో దీర్ఘయుద్ధం చేసి, విష్ణువునే ఓడించి శంకరుణ్ని ‘అజిత’ అని సవాలు చేశాడు. బ్రహ్మవచనరక్షణకూ జగద్రక్షణకర్తవ్యానికీ శివుడు నంది-గణాలతో కలిసి యుద్ధాన్ని స్వీకరించాడు. అహంకారంతో జలంధరుడు తన బలగర్వం (ఇంద్రాదుల నిగ్రహం, గంగానిరోధం, గరుడబంధనం, స్త్రీహరణం మొదలైనవి) చెప్పుకొంటాడు; శివుడు నేత్రాగ్నితో అతని రథాన్ని దహించి, పాదాంగుష్ఠంతో సముద్రంలో రథచక్రాన్ని సృష్టించి దైత్యుణ్ని యుద్ధానికి పిలిచాడు. జలంధరుడు సుదర్శనసదృశ చక్రాన్ని పట్టుకోబోతే అదే చక్రంతో ద్విధా ఛిన్నుడై పడిపోయాడు; అతని రక్తం రుద్రనియోగంతో మాంససదృశమై ‘రక్తకుండ’లా కనిపించింది. దేవతలు జయఘోషం చేశారు; ఫలశ్రుతి—‘జలంధరవిమర్దన’ను పఠించు/విను/వినిపించు వాడికి శివగణసంబంధ అనుగ్రహసిద్ధి లభిస్తుంది; నిర్ణాయకం శివానుగ్రహమే అన్న భావం స్థిరపడుతుంది.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शरभप्रादुर्भावो नाम षण्णवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः जलन्धरं जटामौलिः पुरा जम्भारिविक्रमम् कथं जघान भगवान् भगनेत्रहरो हरः
ఇట్లు శ్రీలింగమహాపురాణ పూర్వభాగంలో ‘శరభప్రాదుర్భావం’ అనే తొంభై ఏడవ అధ్యాయం. ఋషులు పలికిరి—“జటామౌళి, భగనేత్రహరుడు, ఒకనాడు జంభారి (ఇంద్రుడు) విక్రమాన్నికూడా మించిన పరాక్రమశాలి భగవాన్ హరుడు జలంధరుని ఎలా సంహరించెను?”
Verse 2
वक्तुमर्हसि चास्माकं रोमहर्षण सुव्रत सूत उवाच जलन्धर इति ख्यातो जलमण्डलसंभवः
“ఓ రోమహర్షణ, సువ్రత! మాకు ఇది చెప్పుటకు మీరు యోగ్యులు.” సూతుడు పలికెను—“అతడు ‘జలంధరుడు’ అని ఖ్యాతి పొందినవాడు; జలమండలమునుండి జన్మించినవాడు.”
Verse 3
आसीदन्तकसंकाशस् तपसा लब्धविक्रमः तेन देवाः सगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः
అతడు అంతకుడు (మరణదేవుడు) వలె కనిపించాడు; తపస్సుతో అప్రతిహత పరాక్రమం పొందాడు. అతని వల్ల దేవులు—గంధర్వులు, యక్షులు, నాగులు, రాక్షసులతో కూడి—భయంతో, దుఃఖంతో కలవరపడ్డారు.
Verse 4
निर्जिताः समरे सर्वे ब्रह्मा च भगवानजः जित्वैव देवसंघातं ब्रह्माणं वै जलन्धरः
యుద్ధంలో అందరూ ఓడిపోయారు—స్వయంభూ భగవాన్ బ్రహ్మ కూడా. దేవసంఘాన్ని జయించి జలంధరుడు నిజంగా బ్రహ్మను సైతం అధిగమించాడు.
Verse 5
जगाम देवदेवेशं विष्णुं विश्वहरं गुरुम् तयोः समभवद्युद्धं दिवारात्रम् अविश्रमम्
అతడు దేవదేవేశుడు, విశ్వధారకుడు, పూజ్య గురువు అయిన విష్ణువుని చేరాడు. ఆ ఇద్దరి మధ్య పగలు-రాత్రి విరామం లేకుండా యుద్ధం చెలరేగింది.
Verse 6
जलन्धरेशयोस्तेन निर्जितो मधुसूदनः जलन्धरो ऽपि तं जित्वा देवदेवं जनार्दनम्
జలంధరాధిపతితో జరిగిన ఆ సంగ్రామంలో మధుసూదనుడు (విష్ణువు) ఓడిపోయాడు. దేవదేవుడైన జనార్దనుని జయించి జలంధరుడు కూడా విజేతగా నిలిచాడు.
Verse 7
प्रोवाचेदं दितेः पुत्रान् न्यायधीर्जेतुमीश्वरम् सर्वे जिता मया युद्धे शङ्करो ह्यजितो रणे
అప్పుడు న్యాయధీ (యుక్తి-న్యాయబుద్ధి గలవాడు) దితి కుమారులతో ఇలా అన్నాడు—“యుద్ధంలో నేను అందరినీ జయించాను; కానీ ఈశ్వరుడు శంకరుడు రణంలో నిజంగా అజేయుడు.”
Verse 8
तं जित्वा सर्वमीशानं गणपैर् नन्दिना क्षणात् अहमेव भवत्वं च ब्रह्मत्वं वैष्णवं तथा
నందీ గణములచే క్షణమాత్రంలో సర్వవ్యాపి ఈశానుని జయించి అతడు పలికెను—“నేనే భవ (శివ) పదమును, అలాగే బ్రహ్మా మరియు విష్ణు పదములనూ స్వీకరిస్తాను।”
Verse 9
वासवत्वं च युष्माकं दास्ये दानवपुङ्गवाः जलन्धरवचः श्रुत्वा सर्वे ते दानवाधमाः
“మరియు మీరు, దానవులలో శ్రేష్ఠులారా, దాస్యభావముచే వాసవ (ఇంద్ర) పదమును పొందుదురు।” జలంధరుని వచనము విని ఆ అధమ దానవులందరూ అతని ఆజ్ఞను స్వీకరించిరి।
Verse 10
जगर्जुरुच्चैः पापिष्ठा मृत्युदर्शनतत्पराः दैत्यैरेतैस्तथान्यैश् च रथनागतुरङ्गमैः
ఆ మహాపాపి దైత్యులు గట్టిగా గర్జించిరి, శత్రువుల ముందే మృతిని దర్శింపజేయుటకు ఉత్సుకులై; వీరితో పాటు ఇతర అసురులతో కూడి రథాలు, గజాలు, వేగవంతమైన అశ్వాలతో ముందుకు దూసుకెళ్లిరి।
Verse 11
संनद्धैः सह संनह्य शर्वं प्रति ययौ बली भवो ऽपि दृष्ट्वा दैत्येन्द्रं मेरुकूटमिव स्थितम्
ఆ బలవంతుడు తన సన్నద్ధ సైన్యముతో కూడి తానూ ఆయుధసన్నద్ధుడై శర్వుని వైపు సాగెను। దైత్యేంద్రుడు మేరుశిఖరంలా అచలంగా నిలిచినదాన్ని చూచి భవుడు (శివుడు) కూడ అతనిని అచల తేజోరాశిగా భావించెను।
Verse 12
अवध्यत्वम् अपि श्रुत्वा तथान्यैर् भगनेत्रहा ब्रह्मणो वचनं रक्षन् रक्षको जगतां प्रभुः
అతడు ‘అవధ్యుడు’ అని విన్నప్పటికీ—ఇతరులచే కూడా అదే వినినప్పటికీ—భగనేత్రహా, జగత్ప్రభువు శివుడు, బ్రహ్మ వచనాన్ని కాపాడుచూ సమస్త భూతములకు రక్షకుడై నిలిచెను।
Verse 13
सांबः सनन्दी सगणः प्रोवाच प्रहसन्निव किं कृत्यमसुरेशान युद्धेनानेन सांप्रतम्
సాంబుడు, నంది మరియు గణములతో కూడి చిరునవ్వుతో ఇట్లనెను: 'ఓ అసురేశ్వరా! ఇప్పుడు ఈ యుద్ధము వలన ఏమి ప్రయోజనము?'
Verse 14
मद्बाणैर्भिन्नसर्वाङ्गो मर्तुमभ्युद्यते मुदा जलन्धरो ऽपि तद्वाक्यं श्रुत्वा श्रोत्रविदारणम्
'నా బాణములచే సర్వాంగములు ఛేదింపబడినవాడై, సంతోషముగా మరణించుటకు సిద్ధముగా నున్నాడు.' ఆ చెవులు ఠపాఠపలాడించు మాటలను విని జలంధరుడు కూడా...
Verse 15
सुरेश्वरमुवाचेदं सुरेतरबलेश्वरः वाक्येनालं महाबाहो देवदेव वृषध्वज
అసుర సేనాధిపతి సురేశ్వరునితో (శివునితో) ఇట్లనెను: 'ఓ మహాబాహూ! ఓ దేవదేవా! ఓ వృషభధ్వజా! ఇక మాటలు చాలు.'
Verse 16
चन्द्रांशुसन्निभैः शस्त्रैर् हर योद्धुमिहागतः निशम्यास्य वचः शूली पादाङ्गुष्ठेन लीलया महांभसि चकाराशु रथाङ्गं रौद्रमायुधम्
'ఓ హరా! చంద్రకిరణముల వంటి ఆయుధములతో యుద్ధము చేయుటకు వచ్చెను.' అతని మాటలను విని శూలి (శివుడు) లీలగా తన కాలి బొటనవేలితో మహాసముద్రములో తక్షణమే భయంకరమైన రథాంగమును (చక్రమును) సృష్టించెను.
Verse 17
कृत्वार्णवांभसि सितं भगवान् रथाङ्गं स्मृत्वा जगत्त्रयमनेन हताः सुराश् च दक्षान्धकान्तकपुरत्रययज्ञहर्ता लोकत्रयान्तककरः प्रहसंतदाह
భగవంతుడు సముద్ర జలములలో ఆ శ్వేత చక్రమును సృష్టించి ముల్లోకములను స్మరించెను. దక్ష, అంధక, త్రిపురాసురులను సంహరించినవాడు, యజ్ఞమును ధ్వంసము చేసినవాడు, ముల్లోకములను అంతము చేయగల ఆ ప్రభువు నవ్వుచు ఇట్లనెను.
Verse 18
पादेन निर्मितं दैत्य जलन्धर महार्णवे बलवान् यदि चोद्धर्तुं तिष्ठ योद्धुं न चान्यथा
హే దైత్య జలంధరా! మహాసముద్రంలో ప్రభువు పాదముచే నిర్మితుడవు నీవు—నిజంగా బలవంతుడవై లేచి నిలువదలచితే, యుద్ధానికి నిలువు; ఇదే మార్గం, మరొకటి లేదు।
Verse 19
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधेनादीप्तलोचनः प्रदहन्निव नेत्राभ्यां प्राहालोक्य जगत्त्रयम्
ఆ మాట విని అతడు కోపంతో జ్వలించే నేత్రాలవాడయ్యాడు; చూపుతోనే త్రిలోకాన్ని దహిస్తున్నట్లుగా జగత్త్రయాన్ని చూచి, ఆపై పలికాడు।
Verse 20
जलन्धर उवाच गदामुद्धृत्य हत्वा च नन्दिनं त्वां च शङ्कर हत्वा लोकान्सुरैः सार्धं डुण्डुभान् गरुडो यथा
జలంధరుడు పలికెను—గదను ఎత్తి నందిని, నిన్ను కూడా ఓ శంకరా, సంహరిస్తాను; దేవులతో కూడిన లోకాలను కొట్టి చూర్ణం చేస్తాను—గరుడుడు డుండుభులను నలిపినట్లు।
Verse 21
हन्तुं चराचरं सर्वं समर्थो ऽहं सवासवम् को महेश्वर मद्बाणैर् अच्छेद्यो भुवनत्रये
ఇంద్రుడుతో కూడిన దేవులతో సహా చరాచర సమస్తాన్ని సంహరించగల శక్తి నాకు ఉంది. హే మహేశ్వరా, త్రిభువనంలో నా బాణాలకు చెదరని వాడు ఎవడు?
Verse 22
बालभावे च भगवान् तपसैव विनिर्जितः ब्रह्मा बली यौवने वै मुनयः सुरपुङ्गवैः
బాల్యములోనూ భగవంతుడు తపస్సుచేతనే వశమయ్యేవాడు; లేకపోతే అజేయుడు. యౌవనంలో బలవంతుడైన బ్రహ్మ కూడా జయింపబడెను; అలాగే దేవశ్రేష్ఠులతో కూడిన మునులు కూడా వశమయ్యారు।
Verse 23
दग्धं क्षणेन सकलं त्रैलोक्यं सचराचरम् तपसा किं त्वया रुद्र निर्जितो भगवानपि
క్షణమాత్రంలో నీవు చరాచరాలతో కూడిన సమస్త త్రిలోకాన్ని దహించివేశావు. ఓ రుద్రా, ఏ తపస్సుతో నీవు భగవంతునికూడా జయించావు?
Verse 24
इन्द्राग्नियमवित्तेशवायुवारीश्वरादयः न सेहिरे यथा नागा गन्धं पक्षिपतेरिव
ఇంద్రుడు, అగ్ని, యముడు, కుబేరుడు, వాయువు, వరుణుడు, ఈశ్వరుడు మొదలైనవారు దానిని సహించలేకపోయారు—పక్షిరాజు గరుడుని సువాసనను నాగులు భరించలేనట్లు.
Verse 25
न लब्ध्वा दिवि भूमौ च बाहवो मम शङ्कर समस्तान्पर्वतान्प्राप्य घर्षिताश् च गणेश्वर
ఓ గణేశ్వరా, ఓ శంకరా! నా భుజాలు ఆకాశంలోనూ భూమిలోనూ (దాని) అంతాన్ని పొందలేక, సమస్త పర్వతాలను చేరి రాపిడితో గాయపడ్డాయి.
Verse 26
गिरीन्द्रो मन्दरः श्रीमान् नीलो मेरुः सुशोभनः घर्षितो बाहुदण्डेन कण्डूनोदार्थम् आपतत्
పర్వతాధిపతి—శ్రీమంతమైన మందరుడు, నీలవర్ణుడై సుశోభితమైన మేరువు—భుజదండంలా ఉన్న ముందుబాహుతో రాపిడికి గురై, దురద తీర్చుకోవాలని కిందకు దూసుకొచ్చాడు.
Verse 27
गङ्गा निरुद्धा बाहुभ्यां लीलार्थं हिमवद्गिरौ नारीणां मम भृत्यैश् च वज्रो बद्धो दिवौकसाम्
హిమవద్గిరిపై లీలార్థంగా భుజాలతో గంగను ఆపివేశారు; అలాగే స్త్రీల నిమిత్తం, దివ్యలోకవాసుల మధ్య నా సేవకులు ఇంద్రుని వజ్రాన్నికూడా బంధించారు.
Verse 28
वडवाया मुखं भग्नं गृहीत्वा वै करेण तु तत्क्षणादेव सकलं चैकार्णवमभूदिदम्
వడవా-శక్తి యొక్క విరిగిన ముఖాన్ని చేతిలో పట్టుకున్న వెంటనే, ఆ క్షణంలోనే ఈ సమస్త జగత్తు ఒక్క మహా-ఏకార్ణవంగా (ఒకే మహాసముద్రంగా) మారింది।
Verse 29
ऐरावतादयो नागाः क्षिप्ताः सिन्धुजलोपरि सरथो भगवानिन्द्रः क्षिप्तश् च शतयोजनम्
ఐరావతాది నాగులు సముద్రజలంపైకి విసిరివేయబడ్డారు; రథంతో కూడిన భగవాన్ ఇంద్రుడు కూడా శత యోజనాల దూరం త్రోసివేయబడ్డాడు।
Verse 30
गरुडो ऽपि मया बद्धो नागपाशेन विष्णुना उर्वश्याद्या मया नीता नार्यः कारागृहान्तरम्
గరుడుడిని కూడా నేను విష్ణువు యొక్క నాగపాశంతో బంధించాను; ఉర్వశీ మొదలైన స్త్రీలను నేను కారాగార అంతర్భాగానికి తీసుకెళ్లాను।
Verse 31
कथंचिल्लब्धवान् शक्रः शचीमेकां प्रणम्य माम् मां न जानासि दैत्येन्द्रं जलन्धरमुमापते
ఎలాగో శక్రుడు (ఇంద్రుడు) నాకు నమస్కరించి శచీని మాత్రమే తిరిగి పొందాడు; హే ఉమాపతీ! నన్ను—దైత్యేంద్ర జలంధరుని—గుర్తించవా?
Verse 32
सूत उवाच एवमुक्तो महादेवः प्रादहद्वै रथं तदा तस्य नेत्राग्निभागैककलार्धार्धेन चाकुलम्
సూతుడు అన్నాడు—ఇలా పలికిన వెంటనే మహాదేవుడు ఆ రథాన్ని తక్షణమే దహించాడు; తన నేత్రాగ్ని భాగంలోని ఒక్క కళ యొక్క అర్ధార్ధమాత్రంతోనే దానిని కలవరపెట్టాడు।
Verse 33
दैत्यानामतुलबलैर्हयैश् च नागैर् दैत्येन्द्रास् त्रिपुररिपोर् निरीक्षणेन नागाद् वैशसम् अनुसंवृतश् च नागैर् देवेशं वचनमुवाच चाल्पबुद्धिः
అతులబలముగల అశ్వములచే, నాగసేనలచే ఆధారపడిన దైత్యేంద్రులు త్రిపురరిపువు శివుని కేవల దృష్టితోనే కంపించిరి. నాగములచే చుట్టుముట్టబడి విపత్తులో పడిన ఆ అల్పబుద్ధి దేవేశునితో మాటలాడెను.
Verse 34
किं कार्यं मम युधि देवदैत्यसंघैर् हन्तुं यत्सकलमिदं क्षणात्समर्थः यत्तस्माद्भयमिहनास्ति योद्धुम् ईश वाञ्छैषा विपुलतरा न संशयो ऽत्र
యుద్ధంలో దేవదైత్యసంఘములు నన్ను చంపవలసిన అవసరం ఏముంది, నేను ఈ సమస్త సేనను క్షణములోనే నశింపజేయగలిగినవాడనైతే? అందుచేత, ఓ ఈశ్వరా, ఇక్కడ యుద్ధానికి భయం లేదు. నా కోరిక అత్యంత విస్తారమైనది—ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 35
तस्मात्त्वं मम मदनारिदक्षशत्रो यज्ञारे त्रिपुररिपो ममैव वीरैः भूतेन्द्रैर्हरिवदनेन देवसंघैर् योद्धुं ते बलमिह चास्ति चेद्धि तिष्ठ
కాబట్టి, ఓ మదనారీ, ఓ దక్షగర్వశత్రూ, ఓ యజ్ఞవైరీ, ఓ త్రిపురరిపూ! ఇక్కడ యుద్ధం చేయగల బలం నిజంగా నీలో ఉంటే, నిలిచి నా వీరులను ఎదుర్కొనుము—భూతేంద్రులు, దేవసంఘములు, మరియు ముందుగా హరి ఉన్నవారు.
Verse 36
इत्युक्त्वाथ महादेवं महादेवारिनन्दनः न चचाल न सस्मार निहतान्बान्धवान्युधि
ఇట్లు మహాదేవునితో పలికిన తరువాత, మహాదేవుని శత్రువు కుమారుడు అచలంగా నిలిచెను. అతడు కదలలేదు; యుద్ధంలో హతమైన తన బంధువులను కూడా స్మరించలేదు.
Verse 37
दुर्मदेनाविनीतात्मा दोर्भ्यामास्फोट्य दोर्बलात् सुदर्शनाख्यं यच्चक्रं तेन हन्तुं समुद्यतः
దుర్మదముచే అంధుడై, అవినీతాత్ముడై, భుజబలంతో తన భుజాలను ఢీకొట్టి గర్వం ప్రదర్శించెను. తరువాత ‘సుదర్శన’ అనే చక్రాన్ని ఆశ్రయించి హతముచేయుటకు సముద్యతుడయ్యెను.
Verse 38
दुर्धरेण रथाङ्गेन कृच्छ्रेणापि द्विजोत्तमाः स्थापयामास वै स्कन्धे द्विधाभूतश् च तेन वै
హే ద్విజోత్తములారా, దుర్ధరమైన రథాంగము (చక్రము) అతడు మహా కష్టంతో భుజముపై నిలిపెను; ఆ క్రియవల్లనే అది రెండు భాగాలుగా చీలిపోయెను।
Verse 39
कुलिशेन यथा छिन्नो द्विधा गिरिवरो द्विजाः पपात दैत्यो बलवान् अञ्जनाद्रिरिवापरः
హే ద్విజులారా, వజ్రముచే చీల్చబడిన మహా పర్వతము రెండు భాగాలై కూలినట్లు, అట్లే ఆ బలవంతుడైన దైత్యుడు మరొక అంజనాద్రివలె పడిపోయెను।
Verse 40
तस्य रक्तेन रौद्रेण सम्पूर्णम् अभवत्क्षणात् तद्रक्तमखिलं रुद्रनियोगान्मांसमेव च
క్షణములోనే అతని రౌద్ర రక్తముతో సమస్తము నిండిపోయెను; రుద్రుని నియోగముచే ఆ రక్తమంతయు మాంసముగా మారెను।
Verse 41
महारौरवमासाद्य रक्तकुण्डमभूदहो जलन्धरं हतं दृष्ट्वा देवगन्धर्वपार्षदाः
భయంకరమైన మహారౌరవమును చేరి, అయ్యో, అది రక్తకుండమైయెను. జలంధరుడు హతుడైనదాన్ని చూచి దేవులు, గంధర్వులు, శివపార్షదులు సాక్షులై నిలిచిరి।
Verse 42
सिंहनादं महत्कृत्वा साधु देवेति चाब्रुवन् यः पठेच्छृणुयाद्वापि जलन्धरविमर्दनम्
వారు మహాసింహనాదము చేసి—“సాధు, హే దేవా!” అని పలికిరి. జలంధరవిమర్దనమును ఎవడు పఠించునో వినునో, అతడు ప్రభువు పతి కృపచే ఉద్ధరింపబడును।
Verse 43
श्रावयेद्वा यथान्यायं गाणपत्यमवाप्नुयात्
లేదా యథావిధిగా దీనిని పఠింపజేయువాడు గణపత్యస్థితిని పొందును—సక్రమాచరణచేత శివగణత్వానికి యోగ్యుడగును।
Frequently Asked Questions
Jalandhara is described as ‘jalamandala-sambhava’ (born from the watery sphere) and ‘antaka-sankasha’ (death-like in terror), empowered by intense tapas that grants extraordinary martial dominance over devas and even challenges Vishnu.
Shiva burns Jalandhara’s chariot with the fire of his eye (netra-agni) and fashions a formidable rathanga/chakra in the ocean by mere play (lila). When Jalandhara attempts to wield/withstand the weapon, he is split in two and falls, demonstrating the supremacy of Shiva’s tejas over demonic pride.
The episode teaches that tapas and power, when allied with arrogance and adharma, culminate in self-destruction; dharma is ultimately protected by Shiva, and true auspiciousness arises from surrender, devotion, and alignment with cosmic order rather than conquest.
The chapter’s phala-shruti states that one who reads, hears, or properly recites the ‘Jalandhara-vimardana’ attains ‘gāṇapatya’—interpretable as Shiva’s gaṇa-related grace, protection, and spiritual accomplishment within the Shaiva fold.