Adhyaya 22

Verse 1

सूत उवाच अत्यन्तावनतौ दृष्ट्वा मधुपिङ्गायतेक्षणः प्रहृष्टवदनो ऽत्यर्थम् अभवत्सत्यकीर्तनात्

సూతుడు అన్నాడు—వారు అత్యంత వినయంతో వంగి నమస్కరించడాన్ని చూసి, తేనె-బంగారు వర్ణ నేత్రాలవాడు సత్యకీర్తన వలన అత్యంత ఆనందముఖుడయ్యాడు।

Verse 2

उमापतिर्विरूपाक्षो दक्षयज्ञविनाशनः पिनाकी खण्डपरशुः सुप्रीतस्तु त्रिलोचनः

ఆయనే ఉమాపతి, విరూపాక్షుడు, దక్షయజ్ఞవినాశకుడు, పినాకధారి, అడ్డంకులను ఛేదించే ఖండపరశుధారి, మరియు త్రిలోచనుడు—సదా పరమ ప్రసన్న శివుడు।

Verse 3

ततः स भगवान्देवः श्रुत्वा वागमृतं तयोः जानन्नपि महादेवः क्रीडापूर्वमथाब्रवीत्

అప్పుడు ఆ భగవాన్ దేవుడు మహాదేవుడు వారి ఇద్దరి వాక్యామృతాన్ని విని, అన్నీ తెలిసినవాడైనా, లీలాపూర్వకంగా మళ్లీ పలికాడు।

Verse 4

कौ भवन्तौ महात्मानौ परस्परहितैषिणौ समेतावंबुजाभक्षाव् अस्मिन् घोरे महाप्लवे

హే మహాత్ములారా, మీరు ఇద్దరు ఎవరు—పరస్పర హితైషులు—పద్మాహారంతో జీవిస్తూ, ఈ ఘోర మహాప్లవంలో ఇక్కడ కలిసి ఎలా వచ్చారు?

Verse 5

तावूचतुर्महात्मानौ संनिरीक्ष्य परस्परम् भगवान् किं तु यत्ते ऽद्य न विज्ञानं त्वया विभो

ఆ ఇద్దరు మహాత్ములు పరస్పరం చూచి ఇలా అన్నారు— “ఓ భగవాన్! ఓ విభో, నేడు మీలో ఈ సమ్యగ్ వివేకజ్ఞానం ఎందుకు ప్రాప్తించలేదు?”

Verse 6

विभो रुद्र महामाय इच्छया वां कृतौ त्वया तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा अभिनन्द्याभिमान्य च

“ఓ విభో రుద్రా, ఓ మహామాయా! మీ స్వేచ్ఛా సంకల్పంతోనే మీరు ఈ ఇద్దరినీ సృష్టించారు.” వారి మాటలు విని ఆయన సంతోషించి సమ్మతించి గౌరవించాడు.

Verse 7

उवाच भगवान्देवो मधुरं श्लक्ष्णया गिरा भो भो हिरण्यगर्भ त्वां त्वां च कृष्ण ब्रवीम्यहम्

భగవాన్ దేవుడు మధురమైన, మృదువైన వాణితో పలికాడు— “ఓ హిరణ్యగర్భా (బ్రహ్మా)! అలాగే నీవు కూడా, ఓ కృష్ణా—నేను చెప్పేది విను.”

Verse 8

प्रीतो ऽहमनया भक्त्या शाश्वताक्षरयुक्तया भवन्तौ हृदयस्यास्य मम हृद्यतरावुभौ

శాశ్వత అక్షరంతో యుక్తమైన ఈ భక్తితో నేను పరమంగా ప్రీతుడను. మీరు ఇద్దరూ నా హృదయపు హృదయం—నాకు అత్యంత ప్రియులు.

Verse 9

युवाभ्यां किं ददाम्यद्य वराणां वरमीप्सितम् अथोवाच महाभागो विष्णुर्भवमिदं वचः

“నేడు మీ ఇద్దరికీ నేను ఏమి వరం ఇవ్వాలి—వరాలలో అత్యంత కోరుకున్న వరం?” అని చెప్పి మహాభాగుడు విష్ణువు భవుడు (శివుడు)తో ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 10

सर्वं मम कृतं देव परितुष्टो ऽसि मे यदि त्वयि मे सुप्रतिष्ठा तु भक्तिर्भवतु शङ्करः

హే దేవా! ఇదంతా నేను చేసితిని. నీవు నాపై ప్రసన్నుడవైతే, హే శంకరా, నీ యందు నా భక్తి సుస్థిరమై అచలముగా స్థాపితమగుగాక।

Verse 11

एवमुक्तस्तु विज्ञाय संभावयत केशवम् प्रददौ च महादेवो भक्तिं निजपदांबुजे

ఇలా పలికిన తరువాత మహాదేవుడు విషయాన్ని గ్రహించి కేశవుని గౌరవించి, తన స్వపదాంబుజముల యందు భక్తిని ప్రసాదించాడు।

Verse 12

भवान्सर्वस्य लोकस्य कर्ता त्वमधिदैवतम् तदेवं स्वस्ति ते वत्स गमिष्याम्यंबुजेक्षण

నీవు సమస్త లోకాల కర్తవు; నీవు దేవతలకూ అధిదైవతము. కావున వత్సా, నీకు మంగళం కలుగుగాక. హే అంబుజాక్షా, నేను ఇప్పుడు వెళ్తున్నాను।

Verse 13

एवमुक्त्वा तु भगवान् ब्रह्माणं चापि शङ्करः अनुगृह्यास्पृशद्देवो ब्रह्माणं परमेश्वरः

ఇలా పలికి భగవాన్ శంకరుడు—పరమేశ్వరుడు—కరుణతో బ్రహ్మను స్పర్శించి అనుగ్రహించాడు।

Verse 14

कराभ्यां सुशुभाभ्यां च प्राह हृष्टतरः स्वयम् मत्समस्त्वं न संदेहो वत्स भक्तश् च मे भवान्

తన రెండు శుభ్రమైన చేతులతో (స్పర్శించి) స్వయంగా అత్యంత ఆనందంతో పలికెను—“వత్సా, సందేహం లేదు; భావములో నీవు నాతో సమానుడవు; నీవు నా భక్తుడవే।”

Verse 15

स्वस्त्यस्तु ते गमिष्यामि संज्ञा भवतु सुव्रत एवमुक्त्वा तु भगवांस् ततो ऽन्तर्धानमीश्वरः

నీకు శుభం కలుగుగాక. నేను వెళ్లుచున్నాను; ఓ సువ్రతా, ఇదే సంజ్ఞ (చిహ్నం) స్థిరమగుగాక. అని చెప్పి భగవాన్ ఈశ్వరుడు అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 16

गतवान् गणपो देवः सर्वदेवनमस्कृतः अवाप्य संज्ञां गोविन्दात् पद्मयोनिः पितामहः

సర్వ దేవతలచే నమస్కరింపబడిన గణప-దేవుడు వెళ్లిపోయాడు. పద్మయోని పితామహుడు బ్రహ్మ గోవిందుని నుండి సంజ్ఞ (నామ-గౌరవం) పొందించి ఆ పేరుతో ప్రసిద్ధుడయ్యాడు.

Verse 17

प्रजाः स्रष्टुमनाश्चक्रे तप उग्रं पितामहः तस्यैवं तप्यमानस्य न किंचित् समवर्तत

ప్రజలను సృష్టించాలనే కోరికతో పితామహుడు బ్రహ్మ ఘోర తపస్సు ప్రారంభించాడు; అయినా అలా తపించుచుండగా ఏదియు ప్రकटించలేదు.

Verse 18

ततो दीर्घेण कालेन दुःखात्क्रोधो ह्यजायत क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः

ఆపై దీర్ఘకాలానంతరం దుఃఖం నుండి క్రోధం పుట్టింది; క్రోధావేశంతో ఉన్న అతని నేత్రాల నుండి కన్నీటి బిందువులు పడిపోయాయి.

Verse 19

ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो वातपित्तकफात्मकाः महाभागा महासत्त्वाः स्वस्तिकैरप्यलंकृताः

అప్పుడు ఆ కన్నీటి బిందువుల నుండి వాత-పిత్త-కఫ స్వరూపులైన మహాభాగులు, మహాసత్త్వులు జన్మించారు; వారు శుభ స్వస్తిక చిహ్నాలతో కూడ అలంకరింపబడ్డారు.

Verse 20

प्रकीर्णकेशाः सर्पास्ते प्रादुर्भूता महाविषाः सर्पांस्तानग्रजान्दृष्ट्वा ब्रह्मात्मानम् अनिन्दयत्

ఆ సర్పాలు చెదరిన కేశాలతో, మహావిషధరులై ప్రత్యక్షమయ్యాయి. ఆ అగ్రజ సర్పాలను చూచి కూడా బ్రహ్మా తన ఆత్మస్వరూపంలో స్థిరుడై, తనను తాను నిందించలేదు.

Verse 21

अहो धिक् तपसो मह्यं फलमीदृशकं यदि लोकवैनाशिकी जज्ञे आदावेव प्रजा मम

అయ్యో, నా తపస్సుకు ధిక్కారం, దాని ఫలం ఇలాంటిదే అయితే—నా ప్రజలు ఆది నుంచే లోకవినాశక శక్తిగా జన్మించారు.

Verse 22

तस्य तीव्राभवन्मूर्च्छा क्रोधामर्षसमुद्भवा मूर्च्छाभिपरितापेन जहौ प्राणान्प्रजापतिः

అప్పుడు క్రోధం మరియు అవమానభావం నుండి పుట్టిన తీవ్రమైన మూర్ఛ అతనికి కలిగింది. ఆ మూర్ఛా తాపంతో ప్రజాపతి తన ప్రాణాలను విడిచాడు.

Verse 23

तस्याप्रतिमवीर्यस्य देहात्कारुण्यपूर्वकम् अथैकादश ते रुद्रा रुदन्तो ऽभ्यक्रमंस् तथा

అప్పుడు అప్రమిత వీర్యమున్న అతని దేహం నుండి కరుణాపూర్వకంగా ఆ ఏకాదశ రుద్రులు ప్రాదుర్భవించారు; మరియు రోదిస్తూ ముందుకు సాగారు.

Verse 24

रोदनात्खलु रुद्रत्वं तेषु वै समजायत ये रुद्रास्ते खलु प्राणा ये प्राणास्ते तदात्मकाः

వారి రోదనముచేతనే వారిలో ‘రుద్రత్వం’ కలిగింది. రుద్రులని పిలువబడేవారు నిజంగా ప్రాణాలే; ఆ ప్రాణాలు ఆ రుద్రతత్త్వ స్వరూపమే.

Verse 25

प्राणाः प्राणवतां ज्ञेयाः सर्वभूतेष्ववस्थिताः अत्युग्रस्य महत्त्वस्य साधुराचरितस्य च

ప్రాణములు సమస్త ప్రాణవంతులైన దేహధారులవే; అవి అన్ని భూతములలో అంతర్వ్యాప్తమై నిలిచియున్నవి. వాటి ద్వారానే అత్యుగ్ర ప్రభువు మహిమను, సాధువుల సదాచారమును యథార్థంగా గ్రహించగలము.

Verse 26

प्राणांस्तस्य ददौ भूयस् त्रिशूली नीललोहितः लब्ध्वासून् भगवान्ब्रह्म देवदेवमुमापतिम्

అప్పుడు త్రిశూలధారి నీలలోహితుడు మరల అతనికి ప్రాణములను ప్రసాదించాడు. ప్రాణములు తిరిగి పొందిన భగవాన్ బ్రహ్మ దేవదేవుడైన ఉమాపతిని పరమ పతిగా గ్రహించి స్తుతించాడు.

Verse 27

प्रणम्य संस्थितो ऽपश्यद् गायत्र्या विश्वमीश्वरम् सर्वलोकमयं देवं दृष्ट्वा स्तुत्वा पितामहः

ప్రణమించి భక్తిభావంతో నిలిచిన బ్రహ్మ గాయత్రి ప్రభావముచేత విశ్వరూపుడైన ఈశ్వరుని దర్శించాడు. సమస్త లోకములలో వ్యాపించిన ఆ దేవుని చూచి పితామహుడు స్తుతించాడు.

Verse 28

ततो विस्मयमापन्नः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः उवाच वचनं शर्वं सद्यादित्वं कथं विभो

అప్పుడు అతడు ఆశ్చర్యముతో నిండిపోయి, మళ్లీ మళ్లీ ప్రణిపాతముచేసి శర్వునితో ఇలా అన్నాడు—“హే విభో! మీరు ‘సద్యాది’ ఎలా—ఆదినుండే తక్షణమే ప్రకాశించి సదా సన్నిహితుడై ఉండటం ఎలా?”