
Vighneshvara-Prashna and Deva-Krita Shiva-Stava (Adhyaya 104)
ఋషులు సూతుని అడుగుతారు—ఏనుగు ముఖముగల వినాయక గణేశ్వరుడు ఎలా జన్మించాడు? విఘ్నాలపై అతని అధికారం ఎందుకు అంత గొప్పది? సూతుడు ఒక మహాకాల సంధిని వర్ణిస్తాడు; ఇంద్ర-ఉపేంద్రులతో కూడిన దేవతలు దైత్యప్రేరిత విఘ్న-ఉపద్రవాన్ని నివారించి ధర్మాన్ని స్థాపించేందుకు ఉపాయం కోరుతారు. ఇక్కడ ‘విఘ్నం’ కేవలం దురదృష్టం కాదు, కర్మఫల నియామకం; దేవతలు అవిఘ్నంగా ఉండటానికి, మనుష్యులకు పుత్రలాభం మరియు కార్యసిద్ధి కలగటానికి శివస్తుతి చేయాలి, గణప/విఘ్నేశుని ప్రాదుర్భావం కావాలి. అనంతరం దేవతలు శివుని విస్తృతంగా స్తుతిస్తారు—ఆయనను కాలుడు, కాలాగ్నిరుద్రుడు, ఓంకారం, వేదాలు, పంచాక్షరం, గుణాతీత పరతత్త్వంగా గుర్తిస్తారు. చివర ఫలశ్రుతి—భక్తితో ఈ దేవకృత శివస్తవాన్ని పఠించినా బోధించినా పరమపదం పొందుతాడు; తదుపరి అధ్యాయంలో విఘ్నేశ్వరుని ప్రత్యేక ఉద్భవం, కార్యం వివరించబడుతుంది।
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पार्वतीविवाहवर्णनं नाम त्र्यधिकशततमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कथं विनायको जातो गजवक्त्रो गणेश्वरः कथं प्रभावस्तस्यैवं सूत वक्तुमिहार्हसि
ఇట్లు శ్రీలింగమహాపురాణ పూర్వభాగంలో ‘పార్వతీవివాహవర్ణనం’ అనే నూట నాల్గవ అధ్యాయం ప్రారంభమగుచున్నది। ఋషులు పలికిరి—గజవక్త్రుడైన గణేశ్వరుడు వినాయకుడు ఎలా జన్మించాడు? అతని మహిమ ఇంతగా ఎలా? ఓ సూతా, నీవు ఇక్కడ చెప్పుటకు యోగ్యుడవు।
Verse 2
सूत उवाच एतस्मिन्नन्तरे देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समेत्य ते धर्मविघ्नं तदा कर्तुं दैत्यानामभवन्द्विजाः
సూతుడు పలికెను—ఈ మధ్యలో ఇంద్రోపేంద్రులతో కూడిన దేవతలు సమేతులై, ఆ సమయంలో దైత్యుల ధర్మానికి విఘ్నం కలిగించుటకు ద్విజుల రూపమును ధరించిరి।
Verse 3
असुरा यातुधानाश् च राक्षसाः क्रूरकर्मिणः तामसाश् च तथा चान्ये राजसाश् च तथा भुवि
భూమిపై అసురులు, యాతుధానులు, రాక్షసులు—క్రూరకర్ములు—తామస స్వభావముగలవారు; అలాగే మరికొందరు రాజస స్వభావముగలవారును ఉన్నారు।
Verse 4
अविघ्नं यज्ञदानाद्यैः समभ्यर्च्य महेश्वरम् ब्रह्माणं च हरिं विप्रा लब्धेप्सितवरा यतः
హే విప్రులారా, యజ్ఞదానాదులచే మహేశ్వరుని—అలాగే బ్రహ్మను, హరిని—సమ్యగారాధించి వారు నిర్విఘ్నులై, కోరిన వరములను పొందిరి।
Verse 5
ततो ऽस्माकं सुरश्रेष्ठाः सदा विजयसंभवः तेषां ततस्तु विघ्नार्थम् अविघ्नाय दिवौकसाम्
అప్పుడు, ఓ దేవశ్రేష్ఠులారా, మా పక్షాన సదా విజయము నిశ్చితమైయుండెను. అందువల్ల వారి పక్షమున విఘ్నములు కలుగజేసి, దివౌకసులకు నిర్విఘ్నత కలుగునట్లు దివ్య ప్రతిశక్తి ప్రవృత్తమైంది.
Verse 6
पुत्रार्थं चैव नारीणां नराणां कर्मसिद्धये विघ्नेशं शङ्करं स्रष्टुं गणपं स्तोतुमर्हथ
స్త్రీలకు పుత్రప్రాప్తి కోసం, పురుషులకు కార్యసిద్ధి కోసం, శంకరుడు విఘ్నహరుడుగా సిద్ధిదాతగా సృష్టించిన గణపుడు—విఘ్నేశ్వరుని—స్తుతించి పూజించవలెను.
Verse 7
इत्युक्त्वान्योन्यमनघं तुष्टुवुः शिवमीश्वरम् नमः सर्वात्मने तुभ्यं सर्वज्ञाय पिनाकिने
ఇట్లు పరస్పరం పలికిన తరువాత వారు నిర్దోష పరమేశ్వరుడైన శివుని స్తుతించారు—“సర్వాత్ముడవైన నీకు నమస్కారం; సర్వజ్ఞుడవు, పినాకధారివైన నీకు నమస్కారం.”
Verse 8
अनघाय विरिञ्चाय देव्याः कार्यार्थदायिने अकायायार्थकायाय हरेः कायापहारिणे
పాపరహితుడైన ప్రభువుకు నమస్కారం; విరిఞ్చుడు (బ్రహ్మ) కు నమస్కారం; దేవికి కార్యసాధన శక్తిని ప్రసాదించువానికి నమస్కారం; దేహరహితుడైయుండి కూడా అర్థవంతమైన రూపమును ధరించువానికి నమస్కారం; హరి (విష్ణు) యొక్క దేహావస్థను కూడా లయపరచువానికి నమస్కారం.
Verse 9
कायान्तस्थामृताधारमण्डलावस्थिताय ते कृतादिभेदकालाय कालवेगाय ते नमः
దేహాంతరస్థ అమృతాధార మండలమున నివసించువైన నీకు నమస్కారం; కృతాది యుగభేదములను విభజించు కాలమైయున్న నీకు నమస్కారం; కాలవేగమైయున్న నీకు నమస్కారం.
Verse 10
कालाग्निरुद्ररूपाय धर्माद्यष्टपदाय च कालीविशुद्धदेहाय कालिकाकारणाय ते
కాలాగ్ని-రుద్రస్వరూపుడవైనవాడా, ధర్మాది అష్టపదాధారమా, కాళీశక్తితో విశుద్ధదేహుడా, కాలికాకారణస్వరూపా—నీకు నమస్కారం।
Verse 11
कालकण्ठाय मुख्याय वाहनाय वराय ते अंबिकापतये तुभ्यं हिरण्यपतये नमः
నీలకంఠుడా, పరమ ప్రధానుడా, శ్రేష్ఠ వాహనస్వరూపా వరదాయకా, అంబికాపతీ, హిరణ్య-సంపదాధిపతీ—నీకు నమః।
Verse 12
हिरण्यरेतसे चैव नमः शर्वाय शूलिने कपालदण्डपाशासिचर्माङ्कुशधराय च
హిరణ్యరేతస్కు నమః; శర్వుడైన శూలధారికి నమః; కపాలదండం, పాశం, ఖడ్గం, చర్మం, అంకుశం ధరించువాడైన ప్రభువుకు ప్రణామం।
Verse 13
पतये हैमवत्याश् च हेमशुक्लाय ते नमः पीतशुक्लाय रक्षार्थं सुराणां कृष्णवर्त्मने
హైమవతీ (పార్వతి) పతీ, హేమ-శుక్ల తేజస్సు గలవాడా—నీకు నమః. దేవతల రక్షణార్థం పీత-శుక్ల రూపుడా, కృష్ణవర్త్మా (గూఢ మార్గుడా)—నీకు నమః।
Verse 14
पञ्चमाय महापञ्चयज्ञिनां फलदाय च पञ्चास्यफणिहाराय पञ्चाक्षरमयाय ते
పంచముడా (పంచకాన్ని అతీతుడా), మహాపంచయజ్ఞులు చేసే వారికి ఫలదాయకుడా, పంచాస్యులపై ఫణిహారధారుడా, పంచాక్షర (నమః శివాయ)మయుడా—నీకు నమః।
Verse 15
पञ्चधा पञ्चकैवल्यदेवैरर्चितमूर्तये पञ्चाक्षरदृशे तुभ्यं परात्परतराय ते
ఐదు విధాలుగా ఐదు కైవల్యదేవతలచే ఆరాధింపబడే మూర్తిస్వరూపుడా, పంచాక్షరి ‘నమః శివాయ’ దర్శనమంత్రంగా ప్రత్యక్షమగు పరాత్పరుడా, నీకు నమస్కారం.
Verse 16
षोडशस्वरवज्राङ्गवक्त्रायाक्षयरूपिणे कादिपञ्चकहस्ताय चादिहस्ताय ते नमः
పదహారు పవిత్ర స్వరాల వజ్రశక్తితో ప్రకాశించే ముఖముగలవాడా, అక్షయస్వరూపుడా, ‘క’ మొదలైన పంచక అక్షరసమూహాన్ని హస్తశక్తి (మంత్రబల)గా ధరించినవాడా, స్వయంగా ఆదిహస్తమైన ప్రథమ కర్తృత్వస్వరూపా, నీకు నమః.
Verse 17
टादिपादाय रुद्राय तादिपादाय ते नमः पादिमेण्ढ्राय यद्यङ्गधातुसप्तकधारिणे
ట-ఆది పాదతత్త్వరూప రుద్రుడా, నీకు నమః; త-ఆది పాదాధారస్వరూపుడా, నీకు నమః. పాదాధారంలో స్థితుడై, దేహాంగములు మరియు సప్తధాతువులను ధరించువాడా, నీకు నమస్కారం.
Verse 18
शान्तात्मरूपिणे साक्षात् क्षदन्तक्रोधिने नमः लवरेफहलाङ्गाय निरङ्गाय च ते नमः
శాంతాత్మస్వరూపుడా, సాక్షాత్తత్త్వప్రకాశుడా, క్రోధాన్ని క్షయింపజేసి భస్మం చేయువాడా, నీకు నమః. ‘ల-వ-ర-రే-ఫ-హ-లాంగ’ అక్షరదేహస్వరూపుడా, నీకు నమః; అలాగే నిరంగుడా, నిర్మల నిరాకారుడా, నీకు మరల నమస్కారం.
Verse 19
सर्वेषाम् एव भूतानां हृदि निःस्वनकारिणे भ्रुवोर् अन्ते सदा सद्भिर् दृष्टायात्यन्तभानवे
సర్వ భూతముల హృదయమందు సూక్ష్మ అంతర్నాదాన్ని కలిగించువాడా, మరియు భ్రూవుల మధ్య అంతస్థానంలో సదా సద్భక్తులచే దర్శింపబడే అత్యంత తేజోమయుడా, నీకు నమస్కారం.
Verse 20
भानुसोमाग्निनेत्राय परमात्मस्वरूपिणे गुणत्रयोपरिस्थाय तीर्थपादाय ते नमः
సూర్యచంద్రాగ్ని నేత్రుడవై, పరమాత్మస్వరూపుడవై, త్రిగుణాతీతుడవై, నీ పాదాలే తీర్థములైనవాడా—నీకు నమస్కారం।
Verse 21
तीर्थतत्त्वाय साराय तस्मादपि पराय ते ऋग्यजुःसामवेदाय ओंकाराय नमो नमः
తీర్థతత్త్వమై, సారస్వరూపమై, దానికన్నా పరమాతీతుడవైన నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. నీవే ఋగ్-యజుః-సామ వేదములు, నీవే ప్రణవ ఓంకారం—నమో నమః।
Verse 22
ओङ्कारे त्रिविधं रूपम् आस्थायोपरिवासिने पीताय कृष्णवर्णाय रक्तायात्यन्ततेजसे
ఓంకారంలో నిలిచి ఆయన త్రివిధ రూపాన్ని ధరిస్తాడు—ఊర్ధ్వస్థ పరాత్పర ప్రభువుగా; పీతవర్ణ, కృష్ణవర్ణ, రక్తవర్ణ రూపాలుగా; అపార తేజస్సుతో ప్రకాశించువాడుగా।
Verse 23
स्थानपञ्चकसंस्थाय पञ्चधाण्डबहिः क्रमात् ब्रह्मणे विष्णवे तुभ्यं कुमाराय नमोनमः
పంచస్థానాలలో స్థితుడై, క్రమంగా పంచ ఆవరణాలకూ అతీతుడవైన నీకు నమో నమః. బ్రహ్మ, విష్ణు, మరియు నీవైన దివ్య కుమారుడు (స్కంద)కు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం।
Verse 24
अंबायाः परमेशाय सर्वोपरिचराय ते मूलसूक्ष्मस्वरूपाय स्थूलसूक्ष्माय ते नमः
అంబా (శక్తి) యొక్క పరమేశ్వరుడా, సమస్తులు సేవించువాడా—నీకు నమస్కారం. మూలకారణమైన అతి సూక్ష్మస్వరూపుడవై, స్థూల-సూక్ష్మ రెండింటిగానూ ఉన్న నీకు నమః।
Verse 25
सर्वसंकल्पशून्याय सर्वस्माद्रक्षिताय ते आदिमध्यान्तशून्याय चित्संस्थाय नमोनमः
హే భగవన్! సమస్త సంకల్పాల నుండి శూన్యుడవై, సమస్త పరిమితుల నుండి రక్షితుడవై, ఆది‑మధ్య‑అంతములేని వాడవై, శుద్ధ చిత్లో స్థితుడవైన నీకు పునఃపునః నమస్కారం।
Verse 26
यमाग्निवायुरुद्रांबुसोमशक्रनिशाचरैः दिङ्मुखे दिङ्मुखे नित्यं सगणैः पूजिताय ते
హే పతి! యముడు, అగ్ని, వాయువు, రుద్రుడు, వరుణుడు (జలాధిపతి), సోముడు, శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మరియు నిశాచరులు—ప్రతి దిక్కు ద్వారమున—నీ గణములతో కూడ నిత్యం నిన్ను పూజిస్తారు।
Verse 27
सर्वेषु सर्वदा सर्वमार्गे सम्पूजिताय ते रुद्राय रुद्रनीलाय कद्रुद्राय प्रचेतसे महेश्वराय धीराय नमः साक्षाच्छिवाय ते
సర్వులు, సర్వకాలములలో, సర్వమార్గముల ద్వారా సంపూర్ణంగా పూజించే ఆ రుద్రునికి—నీలవర్ణ రుద్రునికి, ఉగ్ర రుద్రునికి, సర్వజ్ఞ ప్రచేతస్కు; మహేశ్వరుడైన ధీర‑శాంత స్వరూపునికి—సాక్షాత్ శివుడైన నీకు నమస్కారం।
Verse 28
अथ शृणु भगवन् स्तवच्छलेन कथितमजेन्द्रमुखैः सुरासुरेशैः /* मखमदनयमाग्निदक्षयज्ञक्षपणविचित्रविचेष्टितं क्षमस्व
ఇప్పుడు, హే భగవన్! బ్రహ్మా మరియు దేవాసురాధిపతులు స్తోత్రం అనే ముసుగులో చెప్పినదాన్ని వినుము. మఖుని దమనము, మదనుని గర్వభంగము, యమ‑అగ్నుల నియమనము, దక్షయజ్ఞ విధ్వంసమనే అద్భుత లీలలను క్షమించుము।
Verse 29
सूत उवाच यः पठेत्तु स्तवं भक्त्या शक्राग्निप्रमुखैः सुरैः कीर्तितं श्रावयेद्विद्वान् स याति परमां गतिम्
సూతుడు పలికెను—శక్ర‑అగ్ని మొదలైన దేవులు కీర్తించిన ఈ స్తవాన్ని భక్తితో పఠించువాడు, అలాగే విద్వాంసుడు దీన్ని ఇతరులకు శ్రవణం చేయించువాడు—పరమగతిని పొందును।
The rishis ask how Vināyaka (Gaṇeśvara) was born with an elephant face and why his authority over obstacles is uniquely powerful.
Shiva is praised as Kāla and Kālāgni-Rudra, as Oṃkāra and the very substance of Ṛg–Yajus–Sāma, as pañcākṣara-maya, as the inner Self of all beings, and as transcendent beyond the three guṇas—uniting ritual, mantra, and metaphysics.
The text states that one who recites it with devotion—or a learned person who causes it to be heard—attains paramā gati, the supreme state associated with liberation through Shiva’s grace.