Adhyaya 1
नैमिषारण्ये सूतागमनम् — लिङ्गमाहात्म्यभूमिका तथा शब्दब्रह्म-ओङ्कार-लिङ्गतत्त्वम्
ఈ అధ్యాయంలో నారదుడు వివిధ తీర్థక్షేత్రాలలో లింగపూజ చేసి నైమిషారణ్యానికి వస్తాడు. నైమిషేయ ఋషులు ఆయనను సత్కరించి, వ్యాసశిష్యుడు సూత రోమహర్షణుని దర్శించి లింగమాహాత్మ్యంతో కూడిన పురాణసంహితను చెప్పమని ప్రార్థిస్తారు. సూతుడు దేవత్రయమునకు, వ్యాసాదులకు నమస్కరించి లింగతత్త్వానికి తాత్త్విక ఆధారాన్ని స్థాపిస్తాడు—శబ్దబ్రహ్మం ఓంకారస్వరూపం, వేదాంగసమన్వితం, ప్రధాన-పురుషాతీతం; త్రిగుణవ్యవహారంలో సత్త్వంగా విష్ణువు, రజసుగా హిరణ్యగర్భుడు, తమసుగా కాలరుద్రుడు వ్యక్తమవుతారు; నిర్గుణస్థితిలో అదే మహేశ్వరత్వమని ప్రతిపాదిస్తాడు. ఈ పాత్రిక తరువాతి అధ్యాయాలలో లింగోద్భవకథ, సృష్టి-సంహారలీలలు, లింగపూజావిధి ప్రकरणాలకు దృఢమైన పునాది వేస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
लिङ्गपुराण, १-१०८ (ग्रेतिल्) लिङ्गपुराण, १-१०८ हेअदेर् थिस् फ़िले इस् अन् ह्त्म्ल् त्रन्स्फ़ोर्मतिओन् ओफ़् स_लिग्गपुरन१-१०८।xम्ल् wइथ् अ रुदिमेन्तर्य् हेअदेर्। फ़ोर् अ मोरे एxतेन्सिवे हेअदेर् प्लेअसे रेफ़ेर् तो थे सोउर्चे फ़िले। दत एन्त्र्य्: मेम्बेर्स् ओफ़् थे सन्स्क्नेत् प्रोजेच्त् चोन्त्रिबुतिओन्: मेम्बेर्स् ओफ़् थे सन्स्क्नेत् प्रोजेच्त् दते ओफ़् थिस् वेर्सिओन्: २०२०-०७-३१ सोउर्चे: बोम्बय् : वेन्कतेस्वर स्तेअम् प्रेस्स् १९०६। पुब्लिस्हेर्: गऺत्तिन्गेन् रेगिस्तेर् ओफ़् एलेच्त्रोनिच् तेxत्स् इन् इन्दिअन् लन्गुअगेस् (ग्रेतिल्), सुब् गऺत्तिन्गेन् लिचेन्चे: थिस् ए-तेxत् wअस् प्रोविदेद् तो ग्रेतिल् इन् गोओद् फ़ैथ् थत् नो चोप्य्रिघ्त् रिघ्त्स् हवे बेएन् इन्फ़्रिन्गेद्। इफ़् अन्योने wइस्हेस् तो अस्सेर्त् चोप्य्रिघ्त् ओवेर् थिस् फ़िले, प्लेअसे चोन्तच्त् थे ग्रेतिल् मनगेमेन्त् अत् ग्रेतिल्(अत्)सुब्(दोत्)उनि-गोएत्तिन्गेन्(दोत्)दे। थे फ़िले wइल्ल् बे इम्मेदिअतेल्य् रेमोवेद् पेन्दिन्ग् रेसोलुतिओन् ओफ़् थे च्लैम्। दिस्त्रिबुतेद् उन्देर् अ च्रेअतिवे चोम्मोन्स् अत्त्रिबुतिओन्-नोन्चोम्मेर्चिअल्-स्हरेअलिके ४।० इन्तेर्नतिओनल् लिचेन्से। इन्तेर्प्रेतिवे मर्कुप्: रेमर्क्स् नोतेस्: थिस् फ़िले हस् बेएन् च्रेअतेद् ब्य् मस्स् चोन्वेर्सिओन् ओफ़् ग्रेतिल्ऽस् सन्स्क्रित् चोर्पुस् फ़्रोम् लिप्१_औ।ह्त्म् । दुए तो थे हेतेरोगेनेइत्य् ओफ़् थे सोउर्चेस् थे हेअदेर् मर्कुप् मिघ्त् बे सुबोप्तिमल्। फ़ोर् थे सके ओफ़् त्रन्स्परेन्च्य् थे हेअदेर् ओफ़् थे लेगच्य् फ़िले इस् दोचुमेन्तेद् इन् थे <नोते> एलेमेन्त् बेलोw: लिन्ग-पुरन, पर्त् १ (अध्य्। १-१०८) बसेद् ओन् थे एदितिओन् बोम्बय् : वेन्कतेस्वर स्तेअम् प्रेस्स् १९०६ इन्पुत् ब्य् मेम्बेर्स् ओफ़् थे सन्स्क्नेत्-प्रोजेच्त् (www।सन्स्क्नेत्।ओर्ग्) रेविसेद् ब्य् ओलिवेर् हेल्ल्wइग् अच्चोर्दिन्ग् तो थे एद्। चल्चुत्त, १९६० (गुरुमन्दल् सेरिएस् नो। xव्) तेxत् wइथ् पद मर्केर्स् थिस् ग्रेतिल् वेर्सिओन् हस् बेएन् चोन्वेर्तेद् फ़्रोम् अ चुस्तोम् देवनगरि एन्चोदिन्ग्। चोन्सेक़ुएन्त्ल्य्, मन्य् wओर्द् बोउन्दरिएस् अरे नोत् मर्केद् ब्य् स्पचेस्। रेविसिओन्स्: २०२०-०७-३१: तेइ एन्चोदिन्ग् ब्य् मस्स् चोन्वेर्सिओन् ओफ़् ग्रेतिल्ऽस् सन्स्क्रित् चोर्पुस् तेxत् नमो रुद्राय हरये ब्रह्मणे परमात्मने प्रधानपुरुषेशाय सर्गस्थित्यन्तकारिणे
రుద్రుడైన హరుడికి, బ్రహ్మస్వరూప పరమాత్మకు నమస్కారం; ప్రధానం–పురుషానికి అధీశ్వరుడై సృష్టి, స్థితి, లయములను కర్తగా ఉన్న ప్రభువుకు ప్రణామం।
Verse 2
नारदो ऽभ्यर्च्य शैलेशे शङ्करं सङ्गमेश्वरे हिरण्यगर्भे स्वर्लीने ह्य् अविमुक्ते महालये
నారదుడు శైలేశ, సంగమేశ్వర, హిరణ్యగర్భ, స్వర్లీనుడు, అలాగే అవిముక్తమనే మహాలయంలో శంకరుని విధివిధానంగా ఆరాధించాడు।
Verse 3
रौद्रे गोप्रेक्षके चैव श्रेष्ठे पाशुपते तथा विघ्नेश्वरे च केदारे तथा गोमायुकेश्वरे
రౌద్ర, గోప్రేక్షక, శ్రేష్ఠ, పాశుపత, విఘ్నేశ్వర, కేదార, గోమాయుకేశ్వర—ఈ పుణ్యక్షేత్రాలలో ప్రభువు లింగతత్త్వరూపంగా ఆరాధింపబడతాడు।
Verse 4
हिरण्यगर्भे चन्द्रेशे ईशान्ये च त्रिविष्टपे शुक्रेश्वरे यथान्यायं नैमिषं प्रययौ मुनिः
హిరణ్యగర్భ, చంద్రేశ, ఈశాన్య, త్రివిష్టపంలోని దేవతలు, అలాగే శుక్రేశ్వరునికి యథావిధిగా నమస్కరించి ముని నైమిషారణ్యానికి బయలుదేరాడు।
Verse 5
नैमिषेयास्तदा दृष्ट्वा नारदं हृष्टमानसाः समभ्यर्च्यासनं तस्मै तद्योग्यं समकल्पयन्
అప్పుడు నైమిషంలోని ఋషులు నారదుని చూసి హర్షించి, ఆయనను సత్కరించి, ఆయనకు తగిన ఆసనాన్ని సిద్ధం చేశారు।
Verse 6
सो ऽपि हृष्टो मुनिवरैर् दत्तं भेजे तदासनम् सम्पूज्यमानो मुनिभिः सुखासीनो वरासने
అతడును హర్షించి మునివరులు ఇచ్చిన ఆ ఆసనాన్ని స్వీకరించాడు. మునులచే యథావిధిగా పూజింపబడి, శ్రేష్ఠాసనంపై సుఖంగా ఆసీనుడయ్యాడు.
Verse 7
चक्रे कथां विचित्रार्थां लिङ्गमाहात्म्यमाश्रिताम् एतस्मिन्नेवकाले तु सूतः पौराणिकः स्वयम्
అదే సమయంలో పౌరాణిక వక్త అయిన సూతుడు స్వయంగా శివలింగ మహాత్మ్యాన్ని ఆశ్రయించిన, విచిత్రార్థసంపన్నమైన కథను రచించాడు.
Verse 8
जगाम नैमिषं धीमान् प्रणामार्थं तपस्विनाम् तस्मै साम च पूजां च यथावच्चक्रिरे तदा
ఆ ధీమంతుడు తపస్వి ఋషులకు ప్రణామం చేయుటకై నైమిషారణ్యానికి వెళ్లాడు. అప్పుడు వారు యథావిధిగా అతనికి సత్కారమును, పూజను నిర్వహించారు.
Verse 9
नैमिषेयास्तु शिष्याय कृष्णद्वैपायनस्य तु अथ तेषां पुराणस्य शुश्रूषा समपद्यत
అప్పుడు నైమిషారణ్య ఋషులు కృష్ణద్వైపాయన (వ్యాస) శిష్యుని పట్ల సేవాభావంతో నిండిపోయి, ఆ పురాణాన్ని శ్రద్ధతో వినాలనే తపనను పొందారు.
Verse 10
दृष्ट्वा तम् अतिविश्वस्तं विद्वांसं रोमहर्षणम् अपृच्छंश्च ततः सूतम् ऋषिं सर्वे तपोधनाः
అతివిశ్వసనీయుడూ, విద్వాంసుడైన రోమహర్షణుని చూసి, తపోధనులైన సమస్త ఋషులు ఆ సూత ఋషిని ప్రశ్నించారు.
Verse 11
पुराणसंहितां पुण्यां लिङ्गमाहात्म्यसंयुताम् नैमिषेया ऊचुः त्वया सूत महाबुद्धे कृष्णद्वैपायनो मुनिः
నైమిషారణ్య ఋషులు పలికిరి—హే మహాబుద్ధిమాన్ సూతా! లింగమాహాత్మ్యసంయుతమైన ఈ పుణ్య పురాణసంహితను నీకు ముని కృష్ణద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు) ప్రసాదించెను।
Verse 12
उपासितः पुराणार्थं लब्धा तस्माच्च संहिता तस्माद्भवन्तं पृच्छामः सूत पौराणिकोत्तमम्
పురాణార్థాన్ని సమ్యక్గా ఉపాసించి అధ్యయనం చేసి, దానివలన ఈ సంహితను పొందినందున, హే సూతా—పౌరాణికులలో ఉత్తమా—మేము నిన్ను ప్రశ్నిస్తున్నాము; పతితత్త్వం (శివుడు), పశువు మోక్షం, పాశబంధ ఛేదం స్పష్టంగా తెలిసేలా।
Verse 13
पुराणसंहितां दिव्यां लिङ्गमाहात्म्यसंयुताम् नारदो ऽप्यस्य देवस्य रुद्रस्य परमात्मनः
లింగమాహాత్మ్యసంయుతమైన ఈ దివ్య పురాణసంహితను—ఆ దేవుడు, పరమాత్మ రుద్రుని విషయమై—నారదుడుకూడా ప్రవచించెను।
Verse 14
क्षेत्राण्यासाद्य चाभ्यर्च्य लिङ्गानि मुनिपुङ्गवः इह संनिहितः श्रीमान् नारदो ब्रह्मणः सुतः
పుణ్యక్షేత్రాలకు వెళ్లి, శివలింగాలను విధివిధానంగా అర్చించి, మునిపుంగవుడు—శ్రీమాన్ నారదుడు, బ్రహ్ముని కుమారుడు—ఇక్కడ సన్నిహితుడై ఉన్నాడు।
Verse 15
भवभक्तो भवांश्चैव वयं वै नारदस्तथा अस्याग्रतो मुनेः पुण्यं पुराणं वक्तुमर्हसि
నీవు భవుడు (శివుడు) యొక్క భక్తుడవు, భక్తిలో స్థిరుడవు; మేము కూడా—నారదుడుతో సహా—అలానే ఉన్నాము. కాబట్టి ఈ ముని సమక్షంలో ఈ పుణ్యమైన, శివాభిముఖ పురాణాన్ని నీవు ప్రవచించుట యోగ్యం।
Verse 16
सफलं साधितं सर्वं भवता विदितं भवेत् एवमुक्तः स हृष्टात्मा सूतः पौराणिकोत्तमः
మీ వల్ల సమస్తమూ ఫలప్రదమై సిద్ధించెను; అన్నీ మీకు సంపూర్ణంగా తెలిసియుండుగాక. ఇలా అనబడినప్పుడు పురాణవక్తలలో శ్రేష్ఠుడైన సూతుడు హృదయంలో ఆనందించి ఉపన్యాసానికి సిద్ధమయ్యెను।
Verse 17
अभिवाद्याग्रतो धीमान् नारदं ब्रह्मणः सुतम् नैमिषेयांश्च पुण्यात्मा पुराणं व्याजहार सः
ముందున్న బ్రహ్మపుత్రుడైన ధీమంతుడు నారదునికి, అలాగే నైమిషారణ్యంలోని పుణ్య ఋషులకు నమస్కరించి ఆ పుణ్యాత్ముడు పురాణాన్ని వివరించెను।
Verse 18
सूत उवाच नमस्कृत्य महादेवं ब्रह्माणं च जनार्दनम् मुनीश्वरं तथा व्यासं वक्तुं लिङ्गं स्मराम्यहम्
సూతుడు పలికెను—మహాదేవునికి, బ్రహ్మకు, జనార్దనుడైన విష్ణువుకు, అలాగే మునీశ్వరునికి మరియు వ్యాసునికి నమస్కరించి, నేను లింగతత్త్వాన్ని స్మరిస్తున్నాను—దానిని వివరించుటకై।
Verse 19
शब्दं ब्रह्मतनुं साक्षाच् छब्दब्रह्मप्रकाशकम् वर्णावयवम् अव्यक्तलक्षणं बहुधा स्थितम्
శబ్దమే సాక్షాత్తుగా బ్రహ్మదేహము; అది శబ్దబ్రహ్మాన్ని ప్రకాశింపజేయును. అది వర్ణములు మరియు వాటి అవయవములతో కూడి, అవ్యక్తలక్షణముతో గుర్తింపబడి, అనేక విధములుగా నిలిచియుండును।
Verse 20
अकारोकारमकारं स्थूलं सूक्ष्मं परात्परम् ओङ्काररूपम् ऋग्वक्त्रं समजिह्वासमन्वितम्
ఆయనే అ, ఉ, మ—స్థూలమూ, సూక్ష్మమూ, పరాత్పర పరముడూ. ఆయన స్వరూపమే ఓంకారం; ఆయన ముఖమే ఋగ్వేదం; సమ్యక్ జిహ్వా—పవిత్ర ఉచ్చారణశక్తితో యుక్తుడు।
Verse 21
यजुर्वेदमहाग्रीवम् अथर्वहृदयं विभुम् प्रधानपुरुषातीतं प्रलयोत्पत्तिवर्जितम्
యజుర్వేదమే మహాగ్రీవముగా, అథర్వవేదమే హృదయముగా కలిగిన సర్వవ్యాపి ప్రభువుకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను; ఆయన ప్రధానం, పురుషుని అతీతుడు, సృష్టి-ప్రళయాలకు అస్పృశ్యుడు.
Verse 22
तमसा कालरुद्राख्यं रजसा कनकाण्डजम् सत्त्वेन सर्वगं विष्णुं निर्गुणत्वे महेश्वरम्
తమోగుణంలో ఆయన కాలరుద్రుడని, రజోగుణంలో కనకాండజుడు (హిరణ్యగర్భ-బ్రహ్మ) అని, సత్త్వగుణంలో సర్వవ్యాపి విష్ణువని; గుణాతీత స్థితిలో మహేశ్వరుడని పిలువబడతాడు.
Verse 23
प्रधानावयवं व्याप्य सप्तधाधिष्ठितं क्रमात् पुनः षोडशधा चैव षड्विंशकम् अजोद्भवम्
ప్రధానం మరియు దాని అవయవాలను వ్యాపించి, అది క్రమంగా సప్తధా అధిష్ఠితమవుతుంది; మరల అది షోడశధా అవుతుంది; ఆపై అజ-ఉద్భవమైన షడ్వింశక తత్త్వం ఉద్భవిస్తుంది.
Verse 24
सर्गप्रतिष्ठासंहारलीलार्थं लिङ्गरूपिणम् प्रणम्य च यथान्यायं वक्ष्ये लिङ्गोद्भवं शुभम्
సృష్టి, స్థితి (ప్రతిష్ఠ) మరియు సంహార లీలార్థం లింగరూపాన్ని ధరించే ప్రభువుకు యథావిధిగా నమస్కరించి, ఇప్పుడు శుభమైన లింగోద్భవాన్ని వివరిస్తాను.
Frequently Asked Questions
अत्र सूतः लिङ्गं ‘सर्ग–स्थिति–संहारलीलार्थं’ परतत्त्वस्य प्रतीकं/स्वरूपं च इति प्रतिपादयति; एतादृशं तत्त्वाधिष्ठानं स्थापयित्वा एव ‘लिङ्गोद्भव’ (अनन्तस्तम्भ/ज्योतिस्तम्भ) कथायाः दार्शनिकं अर्थविस्तारं सम्भवति।
लिङ्गतत्त्वं नाद-स्वरूपेण ‘शब्दब्रह्म’ इति निरूप्यते; ओङ्कारः तस्य संक्षेपचिह्नं, वेदस्वर-परम्परया प्रकाशकं च। अनेन लिङ्गपूजा ध्यान-उपासना-तत्त्वविचारसमन्विता भवति, केवलं बाह्यकर्म न।