Adhyaya 11

Verse 1

इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे (ईश्वरगीतासु) दशमो ऽध्यायः ईश्वर उवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि योगं परमदुर्लभम् / येनात्मानं प्रपश्यन्ति भानुमन्तमिवेश्वरम्

శ్రీకూర్మపురాణంలోని ఈశ్వరగీతలో ఈశ్వరుడు పలికెను—ఇకపై నేను పరమదుర్లభమైన యోగాన్ని ప్రవచిస్తాను; దానివలన వారు ఆత్మను సూర్యునివలె కాంతిమంతంగా, ఈశ్వరస్వరూపంగా ప్రత్యక్షంగా దర్శిస్తారు.

Verse 2

योगाग्निर्दहति क्षिप्रमशेषं पापपञ्जरम् / प्रसन्नं जायते ज्ञानं साक्षान्निर्वाणसिद्धिदम्

యోగాగ్ని పాపమనే సమస్త పంజరాన్ని త్వరగా దహించివేస్తుంది. అప్పుడు ప్రసన్నమైన, నిర్మలమైన జ్ఞానం జన్మిస్తుంది—అది ప్రత్యక్షంగా నిర్వాణసిద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 3

योगात्संजायते ज्ञानं ज्ञानाद् योगः प्रवर्तते / योगज्ञानाभियुक्तस्य प्रसीदति महेश्वरः

యోగం వల్ల జ్ఞానం జన్మిస్తుంది; జ్ఞానం వల్ల యోగం ప్రవహిస్తుంది. యోగ-జ్ఞానాలలో స్థిరంగా నిమగ్నుడైనవానిపై మహేశ్వరుడు ప్రసన్నుడవుతాడు.

Verse 4

एककालं द्विकालं वा त्रिकालं नित्यमेव वा / ये युञ्जन्तीह मद्योगं ते विज्ञेया महेश्वराः

ఇక్కడ ఒకసారి, రెండుసార్లు, మూడుసార్లు లేదా నిత్యమూ నా యోగాన్ని ఆచరించువారు ‘మహేశ్వరులు’ అని తెలిసికొనవలెను.

Verse 5

योगस्तु द्विविधो ज्ञेयो ह्यभावः प्रथमो मतः / अपरस्तु महायोगः सर्वयोगोत्तमोत्तमः

యోగం రెండు విధాలుగా తెలుసుకోవలెను. మొదటిది ‘అభావ’మని చెప్పబడింది; రెండవది ‘మహాయోగం’, సమస్త యోగాలలో అత్యుత్తమోత్తమం.

Verse 6

शून्यं सर्वनिराभासं स्वरूपं यत्र चिन्त्यते / अभावयोगः स प्रोक्तो येनात्मानं प्रपश्यति

యత్ర స్వస్వరూపాన్ని ‘శూన్యం’గా—సర్వ ఆభాసరహితంగా—చింతించుదురో, అది ‘అభావయోగం’ అని చెప్పబడింది; దానివలన ఆత్మను ప్రత్యక్షంగా దర్శించును.

Verse 7

यत्र पश्यति चात्मानं नित्यानन्दं निरञ्जनम् / मयैक्यं स महायोगो भाषितः परमेश्वरः

యత్ర ఆత్మను నిత్యానందమయంగా, నిరంజనంగా దర్శించి, నాతో ఏకత్వాన్ని గ్రహించునో—అదే ‘మహాయోగం’ అని పరమేశ్వరుడు ప్రకటించెను.

Verse 8

ये चान्ये योगिनां योगाः श्रूयन्ते ग्रन्थविस्तरे / सर्वे ते ब्रह्मयोगस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

గ్రంథవిస్తారంలో యోగుల ఇతర యోగాలు వినబడినప్పటికీ, అవన్నీ బ్రహ్మయోగపు పదహారవ భాగానికీ అర్హమవు.

Verse 9

यत्र साक्षात् प्रपश्यन्ति विमुक्ता विश्वमीश्वरम् / सर्वेषामेव योगानां स योगः परमो मतः

ముక్తులు సాక్షాత్తుగా సమస్త విశ్వాన్ని వ్యాపించిన ఈశ్వరుని దర్శించే స్థితి ఏదో, అదే అన్ని యోగాలలో పరమయోగమని భావించబడుతుంది.

Verse 10

सहस्रशो ऽथ शतशो ये चेश्वरबहिष्कृताः / न ते पश्यन्ति मामेकं योगिनो यतमानसाः

వేలల్లో గానీ వందల్లో గానీ ఉన్నా, ఈశ్వరుని నుండి దూరమైనవారు నన్ను—ఏకుడిని—దర్శించరు; యత్నశీలులై నియంత్రిత మనస్సుతో ఉన్న యోగులే నిజంగా నన్ను చూస్తారు.

Verse 11

प्राणायामस्तथा ध्यानं प्रत्याहारो ऽथ धारणा / समाधिश्च मुनिश्रेष्ठा यमो नियम आसनम्

ప్రాణాయామం, ధ్యానం, ప్రత్యాహారం, తదుపరి ధారణ; అలాగే సమాధి—ఓ మునిశ్రేష్ఠా—యమం, నియమం, ఆసనం కూడా (యోగాంగాలు).

Verse 12

मय्येकचित्ततायोगो वृत्त्यन्तरनिरोधतः / तत्साधनान्यष्टधा तु युष्माकं कथितानि तु

నాలో ఏకచిత్తత యోగం ఇతర వృత్తుల నియరోధం వల్ల ఉద్భవిస్తుంది; దాని సాధనాలు అష్టాంగములుగా మీకు చెప్పబడినవే.

Verse 13

अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ / यमाः संक्षेपतः प्रोक्ताश्चित्तशुद्धिप्रदा नृणाम्

అహింస, సత్యం, అస్తేయం, బ్రహ్మచర్యం, అపరిగ్రహం—ఇవే సంక్షేపంగా యమాలు అని చెప్పబడినవి; ఇవి మనుష్యులకు చిత్తశుద్ధిని ప్రసాదిస్తాయి.

Verse 14

कर्मणा मनसा वाचा सर्वभूतेषु सर्वदा / अक्लेशजननं प्रोक्तं त्वहिंसा परमर्षिभिः

కర్మతో, మనసుతో, వాక్తో—ఎల్లప్పుడూ సమస్త భూతాల పట్ల—ఏ క్లేశమును కలిగించనిదే పరమర్షులు ‘అహింస’ అని ప్రకటించారు।

Verse 15

अहिंसायाः परो धर्मो नास्त्यहिंसा परं सुखम् / विधिना या भवेद्धिंसा त्वहिंसैव प्रकीर्तिता

అహింసకన్నా ఉన్నతమైన ధర్మం లేదు; అహింసకన్నా గొప్ప సుఖం లేదు. శాస్త్రవిధి, సమ్యక్‌ప్రక్రియతో జరిగే హింసగా కనిపించేదీ ‘అహింస’గానే కీర్తించబడింది।

Verse 16

सत्येन सर्वमाप्नोति सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम् / यथार्थकथनाचारः सत्यं प्रोक्तं द्विजातिभिः

సత్యంతో సమస్తమును పొందగలరు; సత్యంలోనే సమస్తం స్థిరపడింది. యథార్థాన్ని యథాతథంగా పలకే నియమాచారం—ద్విజులు దానినే ‘సత్యం’ అని చెప్పారు।

Verse 17

परद्रव्यापहरणं चौर्याद् वाथ बलेन वा / स्तेयं तस्यानाचरणादस्तेयं धर्मसाधनम्

ఇతరుల ధనాన్ని అపహరించడం—దొంగతనంగా గానీ బలప్రయోగంగా గానీ—దానిని ‘స్తేయం’ అంటారు. దానిని చేయకుండుట ‘అస్తేయం’; అది ధర్మసాధనకు ఉపాయం.

Verse 18

कर्मणा मनसा वाचा सर्वावस्थासु सर्वदा / सर्वत्र मैथुनत्यागं ब्रह्मचर्यं प्रचक्षते

కర్మతో, మనసుతో, వాక్తో—ఎల్లప్పుడూ అన్ని స్థితుల్లో—సర్వత్ర మైథునత్యాగమే ‘బ్రహ్మచర్యం’ అని ప్రకటిస్తారు।

Verse 19

द्रव्याणामप्यनादानमापद्यपि यथेच्छया / अपरिग्रह इत्याहुस्तं प्रयत्नेन पालयेत्

ద్రవ్యములనుకూడా స్వేచ్ఛానుసారంగా, ఆపదలోనూ స్వీకరించకపోవడమే ‘అపరిగ్రహం’ అని చెప్పబడింది. దానిని యత్నంతో కాపాడాలి.

Verse 20

तपः स्वाध्यायसंतोषाः शौचमीश्वरपूजनम् / समासान्नियमाः प्रोक्ता योगसिद्धिप्रदायिनः

తపస్సు, స్వాధ్యాయం, సంతోషం, శౌచం, మరియు ఈశ్వరపూజ—ఇవే సంక్షేపంగా ‘నియమాలు’ అని చెప్పబడ్డాయి; ఇవి యోగసిద్ధిని ప్రసాదిస్తాయి.

Verse 21

उपवासपराकादिकृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः / शरीरशोषणं प्राहुस्तापसास्तप उत्तमम्

ఉపవాసం, పరాక, కృచ్ఛ్ర, చాంద్రాయణం మొదలైన వ్రతాల ద్వారా శరీరశోషణం (కాయక్లేశం) చేయడమే తపస్వులు ‘ఉత్తమ తపస్సు’ అని చెబుతారు.

Verse 22

वेदान्तशतरुद्रीयप्रणवादिजपं बुधाः / सत्त्वशुद्धिकरं पुंसां स्वाध्यायं परिचक्षते

వేదాంతం, శతరుద్రీయం, మరియు ప్రణవం (ఓం) మొదలైన మంత్రజపాన్ని జ్ఞానులు—మనుషుల సత్త్వశుద్ధి కలిగించే ‘స్వాధ్యాయం’ అని పేర్కొంటారు.

Verse 23

स्वाध्यायस्य त्रयो भेदा वाचिकोपांशुमानसाः / उत्तरोत्तरवैशिष्ट्यं प्राहुर्वेदार्थवेदिनः

స్వాధ్యాయానికి మూడు భేదాలు—వాచికం, ఉపాంశు, మానసం. వేదార్థవేత్తలు ప్రతి తరువాతి విధానం ముందటిదానికంటే శ్రేష్ఠమని చెబుతారు.

Verse 24

यः शब्दबोधजननः परेषां शृण्वतां स्फुटम् / स्वाध्यायो वाचिकः प्रोक्त उपांशोरथ लक्षणम्

ఇతరులు వినుచుండగా స్పష్టమైన శబ్దంతో బోధను కలిగించు స్వాధ్యాయము ‘వాచిక’మని చెప్పబడింది; దానికి భిన్నమైన ‘ఉపాంశు’ లక్షణము తదుపరి నిర్దేశించబడుతుంది।

Verse 25

ओष्ठयोः स्पन्दमात्रेण परस्याशब्दबोधकः / उपांशुरेष निर्दिष्टः साहस्रो वाचिकाज्जपः

కేవలం పెదవుల స్వల్ప కదలికతో, వినిపించే శబ్దం లేకుండానే మంత్రబోధ కలిగితే అది ‘ఉపాంశు’ అని చెప్పబడింది; ఈ ఉపాంశు-జపము వాచిక జపముకంటే వెయ్యిరెట్లు ఫలప్రదమని నిర్దేశించారు।

Verse 26

यत्पदाक्षरसङ्गत्या परिस्पन्दनवर्जितम् / चिन्तनं सर्वशब्दानां मानसं तं जपं विदुः

మంత్రపదాల అక్షరాలతో అంతరంగంలో ఏకత్వం కలిగి, బాహ్య కదలిక లేకుండా, మంత్రంలోని సమస్త పదార్థాలను మనసులో ధ్యానించుట—దానిని జ్ఞానులు ‘మానస జపం’ అని తెలుసుకొందురు।

Verse 27

यदृच्छालाभतो नित्यमलं पुंसो भवेदिति / या धीस्तामृषयः प्राहुः संतोषं सुखलक्षणम्

‘స్వయంగా దొరికినదే నాకు నిత్యము చాలును’ అని మనిషిలో స్థిరంగా ఉండే బుద్ధిని ఋషులు ‘సంతోషం’ అని చెప్పారు; అదే సుఖలక్షణం।

Verse 28

बाह्यमाभ्यन्तरं शौचं द्विधा प्रोक्तं द्विजोत्तमाः / मृज्जलाभ्यां स्मृतं बाह्यं मनःशुद्धिरथान्तरम्

ఓ ద్విజోత్తములారా, శౌచము రెండు విధములని చెప్పబడింది—బాహ్యమూ ఆభ్యంతరమూ. మట్టి మరియు నీటితో శుద్ధి బాహ్య శౌచము; మనశ్శుద్ధియే అంతఃశౌచము।

Verse 29

स्तुतिस्मरणपूजाभिर्वाङ्मनःकायकर्मभिः / सुनिश्चला शिवे भक्तिरेतदीश्वरपूजनम्

స్తుతి, స్మరణ, పూజలను వాక్కు, మనస్సు, కాయకర్మలతో ఆచరించి, శివునందు భక్తి అచంచలమైతే అదే నిజమైన ఈశ్వరపూజ.

Verse 30

यमाः सनियमाः प्रोक्ताः प्राणायामं निबोधत / प्राणः स्वदेहजो वायुरायामस्तन्निरोधनम्

యమాలు, నియమాలు చెప్పబడ్డాయి; ఇప్పుడు ప్రాణాయామాన్ని గ్రహించండి. ప్రాణం అనేది స్వదేహంలో పుట్టిన ప్రాణవాయువు; ‘ఆయామం’ అంటే దాని నిరోధం—అందువల్ల ప్రాణాయామం ప్రాణవాయుని నియంత్రణ.

Verse 31

उत्तमाधममध्यत्वात् त्रिधायं प्रतिपादितः / स एव द्विविधः प्रोक्तः सगर्भो ऽगर्भ एव च

ఉత్తమ, అధమ, మధ్యమ భేదాల వల్ల ఇది త్రివిధంగా బోధించబడింది. అదే మళ్లీ ద్వివిధమని కూడా చెప్పబడింది—సగర్భ (గర్భజ) మరియు అగర్భ (అగర్భజ)గా.

Verse 32

मात्राद्वादशको मन्दश्चतुर्विंशतिमात्रिकः / मध्यमः प्राणसंरोधः षट्त्रिंशन्मात्रिकोत्तमः

ప్రాణసంరోధం (ప్రాణాయామం) మూడు స్థాయిలు: మందం పన్నెండు మాత్రలు, మధ్యమం ఇరవై నాలుగు మాత్రలు, ఉత్తమం ముప్పై ఆరు మాత్రలు.

Verse 33

प्रस्वेदकम्पनोत्थानजनकत्वं यथाक्रमम् / मन्दमध्यममुख्यानामानन्दादुत्तमोत्तमः

క్రమంగా ఆనందం వల్ల చెమట, కంపనం, లేచి నిలబడటం వంటి స్థితులు కలుగుతాయి. మంద, మధ్యమ, ముఖ్య స్థాయిలలో అత్యుత్తమ ఆనందమే పరమోత్తమం.

Verse 34

सगर्भमाहुः सजपमगर्भं विजपं बुधाः / एतद् वै योगिनामुक्तं प्राणायामस्य लक्षणम्

మంత్రజపంతో కూడిన ప్రాణాయామాన్ని పండితులు ‘సగర్భం’ అంటారు; జపం లేనిదాన్ని ‘అగర్భం’ (విజపం) అంటారు. ఇదే యోగులు ప్రాణాయామ లక్షణమని చెప్పారు।

Verse 35

सव्याहृतिं सप्रणवां गायत्रीं शिरसा सह / त्रिर्जपेदायतप्राणः प्राणायामः स उच्यते

వ్యాహృతులు, ప్రణవం (ఓం) తో పాటు ‘శిరస్’ మంత్రాన్ని కలిపి, శ్వాసను దీర్ఘంగా నియంత్రిస్తూ గాయత్రిని మూడుసార్లు జపించాలి—ఇదే ప్రాణాయామం అని అంటారు।

Verse 36

रेचकः पूरकश्चैव प्राणायामो ऽथ कुम्भकः / प्रोच्यते सर्वशास्त्रेषु योगिभिर्यतमानसैः

రేచక (శ్వాస విడిచే క్రియ), పూరక (శ్వాస తీసుకునే క్రియ), తరువాత కుంభక (శ్వాస నిలుపు)—ఇదే ప్రాణాయామం అని అన్ని శాస్త్రాలలో, నియమిత మనస్సు గల యోగులు బోధించారు।

Verse 37

रेचको ऽजस्त्रनिश्वासात् पूरकस्तन्निरोधतः / साम्येन संस्थितिर्या सा कुम्भकः परिगीयते

నిరంతరం బయటకు వెళ్లే శ్వాస ప్రవాహం వల్ల జరిగే విడిచే క్రియ రేచకం; ఆ ప్రవాహాన్ని నిరోధించడంతో లోపలికి ప్రవేశించే క్రియ పూరకం. సమత్వంలో నిలిచే స్థిర స్థితినే కుంభకం అని కీర్తిస్తారు।

Verse 38

इन्द्रियाणां विचरतां विषयेषु स्वभावतः / निग्रहः प्रोच्यते सद्भिः प्रत्याहारस्तु सत्तमाः

హే సత్తమా! ఇంద్రియాలు స్వభావతః విషయాలలో సంచరిస్తాయి; వాటిని నియంత్రించడమే సద్భులు ‘ప్రత్యాహారం’ అని చెప్పారు।

Verse 39

हृत्पुण्डरीके नाभ्यां वा मूर्ध्नि पर्वतमस्तके / एवमादिषु देशेषु धारणा चित्तबन्धनम्

హృదయపద్మంలో గాని, నాభిలో గాని, శిరోమణి శిఖరంలో గాని, లేదా పర్వతశిఖరంపై గాని మనస్సును నిలిపి—అటువంటి స్థలాలలో చిత్తాన్ని బంధించి స్థిరపరచుటే ధారణ.

Verse 40

देशावस्थितिमालम्ब्य बुद्धेर्या वृत्तिसंततिः / वृत्त्यन्तरैरसंसृष्टा तद्ध्यानं सूरयो विदुः

ఒకే దేశ-స్థితిని ఆధారంగా చేసుకొని బుద్ధి వృత్తుల నిరంతర ప్రవాహం కొనసాగి, ఇతర వృత్తులతో కలగకుండా ఉండితే—దానినే జ్ఞానులు ధ్యానం అని తెలుసుకొంటారు.

Verse 41

एकाकारः समाधिः स्याद् देशालम्बनवर्जितः / प्रत्ययो ह्यर्थमात्रेण योगसाधनमुत्तमम्

సమాధి ఏకాకార లయ; అది దేశ-ఆలంబనలపై ఆధారంలేనిది. కేవలం అర్థమాత్రంలో నిలిచే ప్రత్యయమే యోగసాధనలో ఉత్తమ సాధనం.

Verse 42

धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वादशधारणाः / ध्यानं द्वादशकं यावत् समाधिरभिधीयते

ధారణ పన్నెండు యామాల వరకు అని చెప్పబడింది; పన్నెండు ధారణలు కలిసితే ధ్యానం. ధ్యానం పన్నెండు సమూహమయ్యే వరకు చేరితే దానినే సమాధి అంటారు.

Verse 43

आसनं स्वस्तिकं प्रोक्तं पद्ममर्धासनं तथा / साधनानां च सर्वेषामेतत्साधनमुत्तमम्

స్వస్తికాసనం అని చెప్పబడింది; అలాగే పద్మాసనం, అర్ధాసనం కూడా. సమస్త సాధనాలలో ఇది (ఆసనాభ్యాసం) ఉత్తమ సాధనం అని భావించబడుతుంది.

Verse 44

ऊर्वोरुपरि विप्रेन्द्राः कृत्वा पादतले उभे / समासीतात्मनः पद्ममेतदासनमुत्तमम्

హే విప్రేంద్రులారా, రెండు పాదతళాలను తొడలపై ఉంచి, ఆత్మను సంయమించి స్థిరంగా కూర్చుండుట—ఇదే పద్మాసనం, ధ్యానానికి పరమాసనం.

Verse 45

एकं पादमथैकस्मिन् विन्यस्योरुणि सत्तमाः / आसीतार्धासनमिदं योगसाधनमुत्तमम्

హే సత్తములారా, ఒక పాదాన్ని ఎదురు తొడపై ఉంచి కూర్చుండుట—ఇది అర్ధాసనం; యోగసాధనకు ఉత్తమ సహాయకం.

Verse 46

उभे कृत्वा पादतले जानूर्वोरन्तरेण हि / समासीतात्मनः प्रोक्तमासनं स्वस्तिकं परम्

రెండు పాదతళాలను మోకాళ్లు మరియు తొడల మధ్య ఉంచి, ఆత్మను సంయమించి స్థిరంగా కూర్చుండుట—ఇదే పరమ స్వస్తికాసనం అని ఉపదేశించబడింది.

Verse 47

अदेशकाले योगस्य दर्शनं हि न विद्यते / अग्न्यभ्यासे जले वापि शुष्कपर्णचये तथा

అనుచిత దేశకాలంలో యోగసాక్షాత్కారం కలగదు; నీటిలో అగ్ని సాధన చేయుటవలె, లేదా ఎండు ఆకుల కుప్పలో (అగ్ని ప్రయత్నం) వృథా అవుతుంది.

Verse 48

जन्तुव्याप्ते श्मशाने च जीर्णगोष्ठे चतुष्पथे / सशब्दे सभये वापि चैत्यवल्मीकसंचये

జంతువులతో నిండిన చోట, శ్మశానంలో, జీర్ణ గోశాలలో, చౌరస్తాలో, శబ్దభరితమై భయంకరమైన స్థలంలో, అలాగే చైత్యాలు మరియు వల్మీకాల గుట్టల వద్ద—అక్కడ (ధ్యానం) చేయరాదు.

Verse 49

अशुभे दुर्जनाक्रान्ते मशकादिसमन्विते / नाचरेद् देहबाधे वा दौर्मनस्यादिसंभवे

అశుభ స్థలంలో—దుష్టుల ఆక్రమణ, దోమలు మొదలైన ఉపద్రవం ఉన్న చోట—లేదా శరీరబాధ, నిరాశాదివిక్షోభం కలిగినప్పుడు, విధి/వ్రతాచరణ చేయకూడదు।

Verse 50

सुगुप्ते सुशुभे देशे गुहायां पर्वतस्य तु / नद्यास्तीरे पुण्यदेशे देवतायतने तथा

బాగా రక్షితమైన శుభస్థలంలో—పర్వతగుహలో, నదీ తీరంలో, పుణ్యదేశంలో, అలాగే దేవాలయంలో—నివసించి సాధన చేయాలి।

Verse 51

गृहे वा सुशुभे रम्ये विजने जन्तुवर्जिते / युञ्जीत योगी सततमात्मानं मत्परायणः

శుభ్రమైన అందమైన ఇంటిలో గానీ, లేదా నిర్జనంగా జీవుల ఉపద్రవం లేని స్థలంలో గానీ—నన్నే పరమగమ్యంగా ఆశ్రయించిన యోగి—ఎల్లప్పుడూ ఆత్మను యోగంలో యుక్తం చేయాలి।

Verse 52

नमस्कृत्य तु योगीन्द्रान् सशिष्यांश्च विनायकम् / गुरुं चैवाथ मां योगी युञ्जीत सुसमाहितः

యోగీంద్రులకు శిష్యులతో సహా, వినాయకునికి మరియు గురువుకు నమస్కరించి—తర్వాత మనస్సును సుసమాహితంగా చేసి—యోగి నన్ను ధ్యేయంగా చేసుకొని యోగంలో నిమగ్నమవాలి।

Verse 53

आसनं स्वस्तिकं बद्ध्वा पद्ममर्धमथापि वा / नासिकाग्रे समां दृष्टिमीषदुन्मीलितेक्षणः

స్వస్తికాసనం వేసుకొని—లేదా అర్ధపద్మాసనంలో—కళ్లను స్వల్పంగా తెరిచి ఉంచి, నాసికాగ్రంపై సమదృష్టిని స్థిరపరచాలి।

Verse 54

कृत्वाथ निर्भयः शान्तस्त्यक्त्वा मायामयं जगत् / स्वात्मन्यवस्थितं देवं चिन्तयेत् परमेश्वरम्

అలా చేసి, నిర్భయుడై శాంతుడై, మాయామయ జగత్తును త్యజించి, స్వాత్మలో స్థితుడైన దేవ పరమేశ్వరుని ధ్యానించాలి।

Verse 55

शिखाग्रे द्वादशाङ्गुल्ये कल्पयित्वाथ पङ्कजम् / धर्मकन्दसमुद्भूतं ज्ञाननालं सुशोभनम्

తర్వాత శిరోమణి శిఖరాగ్రంలో—పన్నెండు అంగుళాల ఎత్తున—ధర్మకందం నుండి ఉద్భవించిన, జ్ఞాననాళంతో శోభించే పద్మాన్ని భావించాలి।

Verse 56

ऐश्वर्याष्टदलं श्वेतं परं वैराग्यकर्णिकम् / चिन्तयेत् परमं कोशं कर्णिकायां हिरण्मयम्

ఆ పరమ పద్మాన్ని ధ్యానించాలి—దాని ఎనిమిది దళాలు ఐశ్వర్యంతో శ్వేతమై, కర్ణిక పరమ వైరాగ్యమై; ఆ కర్ణికలో హిరణ్మయమైన పరమ కోశాన్ని భావించాలి।

Verse 57

सर्वशक्तिमयं साक्षाद् यं प्राहुर्दिव्यमव्ययम् / ओङ्कारवाच्यमव्यक्तं रश्मिजालसमाकुलम्

మునులు సాక్షాత్ సర్వశక్తిమయుడు, దివ్యుడు, అవ్యయుడు అని చెప్పే వాడిని—ఓంకారవాచ్యుడు, అవ్యక్తుడు, రశ్మిజాలంతో వ్యాపించిన వాడిని—ధ్యానించాలి।

Verse 58

चिन्तयेत् तत्र विमलं परं ज्योतिर्यदक्षरम् / तस्मिन् ज्योतिषि विन्यस्यस्वात्मानं तदभेदतः

అక్కడ ఆ నిర్మలమైన, పరమమైన, అక్షర జ్యోతిని ధ్యానించాలి; ఆ జ్యోతిలో స్వాత్మను నిలిపి, దానితో అభేదంగా స్థితి పొందాలి।

Verse 59

ध्यायीताकाशमध्यस्थमीशं परमकारणम् / तदात्मा सर्वगो भूत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत्

ఆకాశమధ్యంలో నివసించే పరమకారణమైన ఈశ్వరుని ధ్యానించాలి. ఆత్మతో ఏకమై సర్వవ్యాపిగా మారి ఏదీ ఆలోచించకూడదు.

Verse 60

एतद् गुह्यतमं ध्यानं ध्यानान्तरमथोच्यते / चिन्तयित्वा तु पूर्वोक्तं हृदये पद्ममुत्तमम्

ఇది అత్యంత గూఢమైన ధ్యానం; ఇప్పుడు మరో ధ్యాన విధానం చెప్పబడుతోంది. ముందుగా చెప్పిన హృదయంలోని ఉత్తమ పద్మాన్ని ధ్యానించి,

Verse 61

आत्मानमथ कर्तारं तत्रानलसमत्विषम् / मध्ये वह्निशिखाकारं पुरुषं पञ्चविंशकम्

తర్వాత అక్కడ ఆత్మను అంతఃకర్తగా, అగ్నివలె ప్రకాశించే వాడిగా ధ్యానించాలి; మధ్యలో అగ్నిశిఖాకారమైన ఇరవై ఐదవ తత్త్వమైన పురుషుని దర్శించాలి.

Verse 62

चिन्तयेत् परमात्मानं तन्मध्ये गगनं परम् / ओङ्करबोधितं तत्त्वं शाश्वतं शिवमच्युतम्

పరమాత్మను ధ్యానించాలి; దాని మధ్యలో పరమ గగనసమమైన శుద్ధచైతన్యాన్ని ధ్యానించాలి. ఓంకారంతో బోధితమైన ఆ తత్త్వం శాశ్వతం—శివమయ శుభం, అచ్యుతం.

Verse 63

अव्यक्तं प्रकृतौ लीनं परं ज्योतिरनुत्तमम् / तदन्तः परमं तत्त्वमात्माधारं निरञ्जनम्

అవ్యక్తం ప్రకృతిలో లీనమైనదే అనుత్తమ పరమజ్యోతి. దాని అంతరంలో పరమ తత్త్వం ఉంది—నిరంజనం, ఆత్మకు ఆధారం.

Verse 64

ध्यायीत तन्मयो नित्यमेकरूपं महेश्वरम् / विशोध्य सर्वतत्त्वानि प्रणवेनाथवा पुनः

ఆయనలో తన్ను లీనమై నిత్యం ఏకరూపుడైన మహేశ్వరుని ధ్యానించాలి. సమస్త తత్త్వాలను శుద్ధి చేసి, మళ్లీ ప్రణవం ‘ఓం’ ద్వారా కూడా మనసును శుద్ధి చేసి స్థిరపరచాలి.

Verse 65

संस्थाप्य मयि चात्मानं निर्मले परमे पदे / प्लावयित्वात्मनो देहं तेनैव ज्ञानवारिणा

నిర్మలమైన పరమ పదంలో—నాలో—ఆత్మను స్థాపించి, అదే జ్ఞానజలంతో తన దేహభావాన్ని ముంచెత్తి శుద్ధి చేసుకోవాలి.

Verse 66

मदात्मा मन्मयो भस्म गृहीत्वा ह्यग्निहोत्रजम् / तेनोद्धृत्य तु सर्वाङ्गमग्निरित्यादिमन्त्रतः / चिन्तयेत् स्वात्मनीशानं परं ज्योतिः स्वरूपिणम्

‘నేను ఆయన ఆత్మను; నేను ఆయనతో నిండిపోయాను’ అనే భావంతో అగ్నిహోత్రజ భస్మాన్ని గ్రహించాలి. ‘అగ్ని…’ మొదలైన మంత్రాలను జపిస్తూ దానిని తీసుకొని సర్వాంగమంతా లేపనం చేయాలి. అనంతరం స్వాత్మలో ఈశానుని పరమ జ్యోతిస్వరూపుడిగా ధ్యానించాలి.

Verse 67

एष पाशुपतो योगः पशुपाशविमुक्तये / सर्ववेदान्तसारो ऽयमत्याश्रममिति श्रुतिः

ఇది పాశుపత యోగం; బద్ధజీవుడు (పశు) బంధనాల (పాశ) నుండి విముక్తి పొందుటకై ఉపదేశించబడింది. ఇదే సమస్త వేదాంతసారం; శ్రుతి దీనిని అన్ని ఆశ్రమాలను అతిక్రమించినదిగా ప్రకటిస్తుంది.

Verse 68

एतत् परतरं गुह्यं मत्सायुज्योपपादकम् / द्विजातीनां तु कथितं भक्तानां ब्रह्मचारिणाम्

ఇది పరమాతిపరమైన, అత్యంత గూఢమైన ఉపదేశం; నాతో సాయుజ్యము (ఏకత్వం) కలిగించేది. ఇది ద్విజులలో భక్తులకూ, బ్రహ్మచర్య నియమంలో నిలిచినవారికీ చెప్పబడింది.

Verse 69

ब्रह्मचर्यमहिंसा च क्षमा शौचं तपो दमः / संतोषः सत्यमास्तिक्यं व्रताङ्गानि विशेषतः

బ్రహ్మచర్యం, అహింస, క్షమ, శౌచం, తపస్సు, దమం—అలాగే సంతోషం, సత్యం, ఆస్తిక్యం—ఇవే విశేషంగా వ్రతాల ప్రధాన అంగాలుగా ప్రకటించబడ్డాయి.

Verse 70

एकेनाप्यथ हीनेन व्रतमस्य तु लुप्यते / तस्मादात्मगुणोपेतो मद्व्रतं वोढुमर्हति

ఇవాటిలో ఒక్కటి కూడా లోపిస్తే ఈ వ్రతం భంగమవుతుంది. కాబట్టి ఆత్మసంయమం మరియు అంతర్గుణాలతో యుక్తుడైనవాడే నా వ్రతాన్ని ధరించి నిలుపుటకు అర్హుడు.

Verse 71

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः / बहवो ऽनेन योगेन पूता मद्भावमागताः

రాగం, భయం, క్రోధం లేనివారై, నాలో తల్లీనమై, నన్నే శరణు పొందినవారై—అనేకులు ఈ యోగం ద్వారానే పవిత్రులై నా భావాన్ని (నా స్వరూపస్థితిని) పొందారు.

Verse 72

ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् / ज्ञानयोगेन मां तस्माद् यजेत परमेश्वरम्

ఎవరు ఏ విధంగా నన్ను శరణు పొందుతారో, నేను వారిని అదే విధంగా అనుగ్రహిస్తాను. కాబట్టి జ్ఞానయోగం ద్వారా నన్ను—పరమేశ్వరుని—ఆరాధించాలి.

Verse 73

अथवा भक्तियोगेन वैराग्येण परेण तु / चेतसा बोधयुक्तेन पूजयेन्मां सदा शुचिः

లేదా పరమ వైరాగ్యంతో సమర్థమైన భక్తియోగం ద్వారా, బోధయుక్తమైన మనస్సుతో, నిత్య శుచిగా ఉండి నన్ను సదా పూజించాలి.

Verse 74

सर्वकर्माणि संन्यस्य भिक्षाशी निष्परिग्रहः / प्राप्नोति मम सायुज्यं गुह्यमेतन्मयोदितम्

సర్వకర్మాలను సంన్యసించి, భిక్షాన్నంతో జీవించి, అపరిగ్రహుడై ఉన్నవాడు నాతో సాయుజ్యాన్ని (ఏకత్వాన్ని) పొందుతాడు. ఇది నేను ప్రకటించిన గూఢోపదేశము.

Verse 75

अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च / निर्ममो निरहङ्कारो यो मद्भक्तः स मे प्रियः

సర్వభూతాల పట్ల ద్వేషం లేనివాడు, మైత్రీతోను కరుణతోను ఉన్నవాడు; మమకారం లేని, అహంకారం లేని—అటువంటి నా భక్తుడు నాకు ప్రియుడు.

Verse 76

संतुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः / मय्यर्पितमनो बुद्धिर्यो मद्भक्तः स मे प्रियः

ఎల్లప్పుడూ సంతుష్టుడైన యోగి, ఆత్మసంయమంతో, దృఢనిశ్చయంతో ఉన్నవాడు; తన మనస్సు బుద్ధిని నాలో అర్పించినవాడు—అటువంటి నా భక్తుడు నాకు ప్రియుడు.

Verse 77

यस्मान्नोद्विजते लोको लोकान्नोद्विजते च यः / हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो यः स हि मे प्रियः

ఎవరి వల్ల లోకం కలత చెందదో, ఎవరు లోకం వల్ల కలత చెందరో; హర్షం, అమర్షం, భయం, ఉద్వేగం నుండి విముక్తుడైనవాడు—అతడే నాకు నిజంగా ప్రియుడు.

Verse 78

अनपेक्षः शुचिर्दक्ष उदासीनो गतव्यथः / सर्वारम्भपरित्यागी भक्तिमान् यः स मे प्रियः

ఆశలేని, శుద్ధుడైన, దక్షుడైన, ఉదాసీనుడైన, వ్యథలేని వాడు; స్వార్థప్రేరిత సమస్త ఆరంభాలను త్యజించి భక్తితో ఉన్నవాడు—అటువంటి వాడు నాకు ప్రియుడు.

Verse 79

तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी संतुष्टो येन केनचित् / अनिकेतः स्थिरमतिर्मद्भक्तो मामुपैष्यति

నిందా-స్తుతులలో సమత్వంగా ఉండి, వాక్సంయమంతో మౌనిగా ఉండి, ఏది స్వయంగా లభిస్తే దానితో సంతుష్టుడై, స్థిర నివాసం లేని వాడై, స్థిరబుద్ధితో ఉన్న నా భక్తుడు నన్నే చేరును.

Verse 80

सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मत्परायणः / मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं परमं पदम्

ఎల్లప్పుడూ అన్ని కర్మలు చేస్తూనే నన్నే పరాయణంగా ఆశ్రయించినవాడు, నా ప్రసాదముచే శాశ్వతమైన పరమపదాన్ని పొందును.

Verse 81

चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः / निराशीर्निर्ममो भूत्वा मामेकं शरणं व्रजेत्

మనస్సుతో అన్ని కర్మలను నాలో సమర్పించి, నన్నే పరమ లక్ష్యంగా చేసుకొని, ఆశా-మమకారాలు విడిచి, నన్నొక్కడినే శరణు వేడాలి.

Verse 82

त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः / कर्मण्यभिप्रवृत्तो ऽपि नैव तेन निबध्यते

కర్మఫలాసక్తిని విడిచి, నిత్య తృప్తుడై, ఆధారరహితుడై, కర్మలో పూర్తిగా నిమగ్నుడైనా, దానిచేత బంధింపబడడు.

Verse 83

निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः / शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति तत्पदम्

ఫలాపేక్షలేని వాడై, చిత్తాత్మలను నియమించి, సమస్త పరిగ్రహాలను విడిచి, కేవలం శరీరధారణకు అవసరమైన కర్మలను చేయువాడు—ఆ పరమపదాన్ని పొందును.

Verse 84

यदृच्छालाभतुष्टस्य द्वन्द्वातीतस्य चैव हि / कुर्वतो मत्प्रसादार्थं कर्म संसारनाशनम्

యదృచ్ఛగా లభించినదానితో తృప్తుడై, ద్వంద్వాలను అతిక్రమించి, నా ప్రసాదం కోసమే కర్మచేసేవాడి ఆ కర్మ సంసారబంధాన్ని నశింపజేస్తుంది.

Verse 85

मन्मना मन्नमस्कारो मद्याजी मत्परायणः / मामुपैष्यति योगीशं ज्ञात्वा मां परमेश्वरम्

మనస్సు నాలో నిలిపి, నాకే నమస్కరించి, యజ్ఞారాధనలో నన్నే పూజించి, నన్నే శరణు పొందినవాడు—నన్ను పరమేశ్వరుడిగా తెలిసి, యోగీశ్వరుడైన నన్ను చేరుతాడు.

Verse 86

मद्बुद्धयो मां सततं बोधयन्तः परस्परम् / कथयन्तश्च मां नित्यं मम सायुज्यमाप्नुयुः

నాపై బుద్ధి నిలిపి, పరస్పరం నా తత్త్వాన్ని ఎల్లప్పుడూ జాగృతం చేస్తూ, నిత్యం నా మహిమను పలుకువారు—నా సాయుజ్యాన్ని పొందుతారు.

Verse 87

एवं नित्याभियुक्तानां मायेयं कर्मसान्वगम् / नाशयामि तमः कृत्स्नं ज्ञानदीपेन भास्वता

ఇలా నిత్యం అచంచల భక్తితో నిమగ్నులైనవారికి, మాయాజనితమైన కర్మసహిత సమస్త అంధకారాన్ని ప్రకాశించే జ్ఞానదీపంతో నేను నశింపజేస్తాను.

Verse 88

मद्बुद्धयो मां सततं पूजयन्तीह ये जनाः / तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम्

ఇక్కడ నాపై బుద్ధి నిలిపి నన్ను నిరంతరం పూజించే జనుల—ఆ నిత్య సమర్పిత భక్తుల యోగక్షేమాన్ని నేనే వహిస్తాను: లేనిదాన్ని ప్రసాదించి, ఉన్నదాన్ని కాపాడుతాను.

Verse 89

ये ऽन्ये च कामभोगार्थं यजन्ते ह्यन्यदेवताः / तेषां तदन्तं विज्ञेयं देवतानुगतं फलम्

కామభోగాల కోసము ఇతర దేవతలను పూజించువారికి ఫలము ఆ పరిమితి వరకే అని తెలుసుకొనవలెను; అది పూజించిన దేవతను అనుసరించే ఫలమై, అక్కడే ముగుస్తుంది।

Verse 90

ये चान्यदेवताभक्ताः पूजयन्तीह देवताः / मद्भावनासमायुक्ता मुच्यन्ते ते ऽपि भावतः

ఇక్కడ ఇతర దేవతల భక్తులై వారిని పూజించువారు కూడా—నా ధ్యాన-భావనతో ఏకమై ఉంటే—తమ అంతర్భావానికి అనుగుణంగా ముక్తిని పొందుతారు।

Verse 91

तस्मादनीश्वरानन्यांस्त्यक्त्वा देवानशेषतः / मामेव संश्रयेदीशं स याति परमं पदम्

కాబట్టి పరమేశ్వరులు కాని ఇతర దేవతలను సమూలంగా విడిచి, నన్నే ఈశ్వరుడిగా శరణు పొందవలెను; అటువంటి వాడు పరమపదాన్ని చేరుతాడు।

Verse 92

त्यक्त्वा पुत्रादिषु स्नेहं निः शोको निष्परिग्रहः / यजेच्चामरणाल्लिङ्गे विरक्तः परमेश्वरम्

పుత్రాది విషయాలలోని స్నేహాన్ని విడిచి, శోకరహితుడై స్వామిత్వ-మమకారరహితుడై, వైరాగ్యంతో అమర లింగంలో పరమేశ్వరుని ఆరాధించవలెను—మరణాతీతుడైనవాడిని।

Verse 93

ये ऽर्चयन्ति सदा लिङ्गं त्यक्त्वा भोगानशेषतः / एकेन जन्मना तेषां ददामि परमैश्वरम्

సర్వ భోగాలను సమూలంగా విడిచి నిత్యం లింగాన్ని అర్చించువారికి, నేను ఒక్క జన్మలోనే పరమైశ్వర్యం—పరమేశ్వరస్థితి—ప్రదానం చేస్తాను।

Verse 94

परानन्दात्मकं लिङ्गं केवलं सन्निरञ्जनम् / ज्ञानात्मकं सर्वगतं योगिनां हृदि संस्थितम्

ఆ లింగము పరమానందస్వరూపము—ఏకమాత్రము, శుద్ధ సత్, నిరంజనము. అది జ్ఞాన-చైతన్యస్వరూపము, సర్వవ్యాపి, యోగుల హృదయమందు స్థితమైయున్నది.

Verse 95

ये चान्ये नियता भक्ता भावयित्वा विधानतः / यत्र क्वचन तल्लिङ्गमर्चयन्ति महेश्वरम्

ఇతర నియమనిష్ఠ భక్తులు కూడా—విధి ప్రకారం తమ్మును సిద్ధం చేసుకొని—ఎక్కడ ఉన్నా ఆ లింగమునే ఆశ్రయించి మహేశ్వరుని ఆరాధిస్తారు.

Verse 96

जले वा वह्निमध्ये वाव्योम्नि सूर्ये ऽथवान्यतः / रत्नादौ भावयित्वेशमर्चयेल्लिङ्गमैश्वरम्

జలములో గాని, అగ్నిమధ్యములో గాని, ఆకాశములో, సూర్యములో లేదా ఇతరత్ర—ఎక్కడైనా—అక్కడ ఈశుడు ఉన్నాడని భావించి, ఐశ్వర లింగమును ఆరాధించవలెను.

Verse 97

सर्वं लिङ्गमयं ह्येतत् सर्वं लिङ्गे प्रतिष्ठितम् / तस्माल्लिङ्गे ऽर्चयेदीशं यत्र क्वचन शाश्वतम्

నిజముగా ఇదంతా లింగమయమే; సమస్తము లింగములోనే ప్రతిష్ఠితమైయున్నది. కనుక ఎక్కడైనా, లింగములో శాశ్వతుడైన ఈశుని ఆరాధించవలెను.

Verse 98

अग्नौ क्रियावतामप्सु व्योम्नि सूर्ये मनीषिणाम् / काष्ठादिष्वेव मूर्खाणां हृदि लिङ्गन्तुयोगिनाम्

క్రియావంతులకు (దైవం) అగ్నిలో, ఇతరులకు జలంలో; మునీశ్వరులకు ఆకాశములోను సూర్యములోను. మూఢులు కట్టెలు మొదలైన వాటిలోనే వెదుకుతారు; కాని యోగులకు నిజ లింగము హృదయమందే ఉంది.

Verse 99

यद्यनुत्पन्नविज्ञानो विरक्तः प्रीतिसंयुतः / यावज्जीवं जपेद् युक्तः प्रणवं ब्रह्मणो वपुः

యథార్థ జ్ఞానం ఇంకా ఉదయించకపోయినా, వైరాగ్యంతో ప్రేమభక్తి కలవాడు నియమిత ఏకాగ్రతతో జీవితం ఉన్నంతవరకు బ్రహ్మస్వరూపమైన ప్రణవం ‘ఓం’ను జపించాలి।

Verse 100

अथवा शतरुद्रीयं जपेदामरणाद् द्विजः / एकाकी यतचित्तात्मा स याति परमं पदम्

లేదా ద్విజుడు మరణాంతం వరకు శతరుద్రీయాన్ని జపించాలి; ఒంటరిగా, మనస్సు-ఆత్మను నియంత్రించి, అతడు పరమపదాన్ని పొందుతాడు।

Verse 101

वसेद् वामरणाद् विप्रो वाराणस्यां समाहितः / सो ऽपीश्वरप्रसादेन याति तत् परमं पदम्

లేదా బ్రాహ్మణుడు సమాహితచిత్తంతో వారాణసీలో మరణాంతం వరకు నివసించాలి; అతడూ ఈశ్వర ప్రసాదంతో ఆ పరమపదాన్ని పొందుతాడు।

Verse 102

तत्रोत्क्रमणकाले हि सर्वेषामेव देहिनाम् / ददाति तत् परं ज्ञानं येन मुच्येत बन्धनात्

అక్కడ దేహత్యాగ సమయమున ఆయన సమస్త దేహధారులకు బంధనమునుండి విముక్తి కలిగించే ఆ పరమ జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తాడు।

Verse 103

वर्णाश्रमविधिं कृत्स्नं कुर्वाणो मत्परायणः / तेनैव जन्मना ज्ञानं लब्ध्वा याति शिवं पदम्

సంపూర్ణ వర్ణాశ్రమ విధిని ఆచరిస్తూ నన్నే పరమాశ్రయంగా భావించేవాడు, ఈ జన్మలోనే జ్ఞానాన్ని పొందీ శివుని పరమపదం (మోక్షం) చేరుతాడు।

Verse 104

ये ऽपि तत्र वसन्तीह नीचा वा पापयोनयः / सर्वे तरन्ति संसारमीश्वरानुग्रहाद् द्विजाः

అక్కడ నివసించువారు—నీచస్థితిలో ఉన్నా లేదా పాపయోనిలో జన్మించినా—హే ద్విజులారా, ఈశ్వరానుగ్రహముచేత వారందరూ సంసారసాగరాన్ని దాటుదురు।

Verse 105

किन्तु विघ्ना भविष्यन्ति पापोपहतचेतसाम् / धर्मं समाश्रयेत् तस्मान्मुक्तये नियतं द्विजाः

కానీ పాపముచేత గాయపడిన మనస్సు గలవారికి విఘ్నాలు తప్పక కలుగును। అందుచేత, హే ద్విజులారా, ముక్తికై నియతంగా ధర్మాన్ని ఆశ్రయించుడి।

Verse 106

एतद् रहस्यं वेदानां न देयं यस्य कस्य चित् / धार्मिकायैव दातव्यं भक्ताय ब्रह्मचारिणे

వేదముల ఈ రహస్యోపదేశము ఎవరికైనా ఇవ్వదగినది కాదు. ధార్మికుడైన, భక్తుడైన, బ్రహ్మచర్యంలో స్థితుడైనవానికే ఇవ్వవలెను।

Verse 107

व्यास उवाच इत्येतदुक्त्वा भगवानात्मयोगमनुत्तमम् / व्याजहार समासीनं नारायणमनामयम्

వ్యాసుడు పలికెను—ఇట్లు అనుత్తమమైన ఆత్మయోగాన్ని ఉపదేశించి, భగవాన్ అక్కడ సమాసీనుడై, నిరామయుడైన నారాయణుని సంభోదించెను।

Verse 108

मयैतद् भाषितं ज्ञानं हितार्थं ब्रह्मवादिनाम् / दातव्यं शान्तचित्तेभ्यः शिष्येभ्यो भवता शिवम्

బ్రహ్మవాదుల హితార్థమై ఈ జ్ఞానాన్ని నేను పలికితిని। హే శివమంగళస్వరూపా, నీవు దీనిని శాంతచిత్త శిష్యులకు దానముగా ఇవ్వుము।

Verse 109

उक्त्वैवमथ योगीन्द्रानब्रवीद् भगवानजः / हिताय सर्वभक्तानां द्विजातीनां द्विजोत्तमाः

ఇలా పలికిన తరువాత అజుడైన భగవాన్ ఈశ్వరుడు యోగీంద్రులను ఉద్దేశించి పలికెను—సర్వభక్తుల హితార్థముగా, విశేషముగా ద్విజుల క్షేమార్థముగా, ఓ ద్విజోత్తములారా।

Verse 110

भवन्तो ऽपि हि मज्ज्ञानं शिष्याणां विधिपूर्वकम् / उपदेक्ष्यन्ति भक्तानां सर्वेषां वचनान्मम

మీరు కూడా నా ఆజ్ఞ ప్రకారం, విధిపూర్వకంగా, మీ శిష్యులకు—అలాగే సమస్త భక్తులకు—నా జ్ఞానాన్ని ఉపదేశించుదురు।

Verse 111

अयं नारायणो यो ऽहमीश्वरो नात्र संशयः / नान्तरं ये प्रपश्यन्ति तेषां देयमिदं परम्

ఈ నారాయణుడే నేనే; నేనే ఈశ్వరుడను—ఇందులో సందేహము లేదు. వీరిలో భేదము చూడని వారికి ఈ పరమ వరం ఇవ్వవలెను।

Verse 112

ममैषा परमा मूर्तिर्नारायणसमाह्वया / सर्वभूतात्मभूतस्था शान्ता चाक्षरसंज्ञिता

ఇది నా పరమ మూర్తి, ‘నారాయణ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి—సర్వభూతాల ఆత్మగా స్థితమై, సమస్త సత్త్వాలలో అంతర్యామిగా నివసించును; శాంతమై ‘అక్షర’మని పిలువబడును।

Verse 113

ये त्वन्यथा प्रपश्यन्ति लोके भेददृशो जनाः / न ते मां संप्रपश्यन्ति जायन्ते च पुनः पुनः

కాని లోకంలో వేరుగా దర్శించువారు—భేదదృష్టిలో నిలిచిన జనులు—నన్ను యథార్థంగా దర్శించరు; వారు మళ్లీ మళ్లీ జన్మించుదురు।

Verse 114

ये त्विमं विष्णुमव्यक्तं मां वा देवं महेश्वरम् / एकीभावेन पश्यन्ति न तेषां पुनरुद्भवः

ఈ అవ్యక్త విష్ణువును—లేదా నన్ను, దేవ మహేశ్వరుని—తత్త్వ ఏకత్వదృష్టితో దర్శించువారికి మరల జన్మ లేదు।

Verse 115

तस्मादनादिनिधनं विष्णुमात्मानमव्ययम् / मामेव संप्रपश्यध्वं पूजयध्वं तथैव हि

కాబట్టి ఆది-అంతములేని, అవ్యయ ఆత్మస్వరూపుడైన విష్ణువు—నన్నే—సమ్యక్‌గా దర్శించండి; అలాగే నన్నే పూజించండి।

Verse 116

ये ऽन्यथा मां प्रपश्यन्ति मत्वेमं देवतान्तरम् / ते यान्ति नरकान् घोरान् नाहं तेषुव्यवस्थितः

నన్ను వేరుగా గ్రహించి—నన్ను కేవలం మరో దేవతగా భావించువారు—భయంకర నరకాలకు పోతారు; నేను వారిలో స్థితుడను కాను।

Verse 117

मूर्खं वा पण्डितं वापि ब्राह्मणं वा मदाश्रयम् / मोचयामि श्वपाकं वा न नारायणनिन्दकम्

మూఢుడైనా పండితుడైనా, నన్నాశ్రయించిన బ్రాహ్మణుడైనా—నేను విమోచిస్తాను; శ్వపాకుడినైనా (చాండాలుడినైనా) విడిపిస్తాను, కాని నారాయణనిందకుని కాదు।

Verse 118

तस्मादेष महायोगी मद्भक्तैः पुरुषोत्तमः / अर्चनीयो नमस्कार्यो मत्प्रीतिजननाय हि

కాబట్టి, ఓ పురుషోత్తమా, ఈ మహాయోగి నా భక్తులచే ఆరాధింపబడవలసినవాడు, నమస్కరింపబడవలసినవాడు—నిజంగా నా ప్రీతి (అనుగ్రహం) కలిగించుటకై।

Verse 119

एवमुक्त्वा समालिङ्ग्य वासुदेवं पिनाकधृक् / अन्तर्हितो ऽभवत् तेषां सर्वेषामेव पश्यताम्

ఇట్లు పలికి పినాకధారి శివుడు వాసుదేవుని ఆలింగనం చేసెను; అందరూ చూస్తుండగానే ఆయన అంతర్ధానమయ్యెను।

Verse 120

नारायणो ऽपि भगवांस्तापसं वेषमुत्तमम् / जग्राह योगिनः सर्वांस्त्यक्त्वा वै परमं वपुः

భగవాన్ నారాయణుడు కూడా తన పరమ స్వరూపాన్ని విడిచి, సమస్త యోగుల హితార్థం ఉత్తమ తాపస వేషాన్ని ధరించెను।

Verse 121

ज्ञातं भवद्भिरमलं प्रसादात् परमेष्ठिनः / साक्षादेव महेशस्य ज्ञानं संसारनाशनम्

పరమేష్ఠి ప్రభువు అనుగ్రహముచేత మీరు నిర్మల సత్యాన్ని తెలిసికొనిరి—ఇది సాక్షాత్ మహేశ్వర జ్ఞానం, సంసార బంధనాన్ని నశింపజేయునది।

Verse 122

गच्छध्वं विज्वराः सर्वे विज्ञानं परमेष्ठिनः / प्रवर्तयध्वं शिष्येभ्यो धार्मिकेभ्यो मुनीश्वराः

మీరు అందరూ వ్యాధిలేక వెళ్లుడి. పరమేష్ఠి యొక్క పరమ విజ్ఞానాన్ని ప్రవర్తింపజేయుడి; ఓ మునీశ్వరులారా, దానిని ధార్మిక శిష్యులకు ఉపదేశించుడి।

Verse 123

इदं भक्ताय शान्ताय धार्मिकायाहिताग्नये / विज्ञानमैश्वरं देयं ब्राह्मणाय विशेषतः

ఈ ఐశ్వర విజ్ఞానము భక్తుడైన, శాంతుడైన, ధర్మనిష్ఠుడైన, ఆహితాగ్నియైనవానికి ఇవ్వవలెను; విశేషంగా బ్రాహ్మణునికి.

Verse 124

एवमुक्त्वा स विश्वात्मा योगिनां योगवित्तमः / नारायणो महायोगी जगामादर्शनं स्वयम्

ఇట్లు పలికిన తరువాత ఆ విశ్వాత్ముడు—యోగులలో యోగవిద్యకు పరమజ్ఞాని, మహాయోగి నారాయణుడు—తానే అదృశ్యమై దృష్టికి అగోచరుడయ్యెను।

Verse 125

ते ऽपि देवादिदेवेशं नमस्कृत्य महेश्वरम् / नारायणं च भूतादिं स्वानि स्थानानि भेजिरे

వారూ దేవాదిదేవుడైన మహేశ్వరునికి, భూతాదియైన నారాయణునికి నమస్కరించి తమ తమ స్థానాలకు తిరిగి వెళ్లిరి।

Verse 126

सनत्कुमारो भगवान् संवर्ताय महामुनिः / दत्तवानैश्वरं ज्ञानं सो ऽपि सत्यव्रताय तु

భగవాన్ సనత్కుమారుడు మహాముని సంవర్తునికి ఐశ్వరజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించెను; అతడూ అదే జ్ఞానాన్ని సత్యవ్రతునికి ఇచ్చెను।

Verse 127

सनन्दनो ऽपि योगीन्द्रः पुलहाय महर्षये / प्रददौ गौतमायाथ पुलहो ऽपि प्रजापतिः

యోగీంద్రుడైన సనందనుడూ ఆ జ్ఞానాన్ని మహర్షి పులహునికి ఇచ్చెను; ఆపై ప్రజాపతి పులహుడు దానిని గౌతమునికి ప్రసాదించెను।

Verse 128

अङ्गिरा वेदविदुषे भरद्वाजाय दत्तवान् / जैगीषव्याय कपिलस्तथा पञ्चशिखाय च

అంగిరసుడు వేదవిదుడైన భరద్వాజునికి ఆ జ్ఞానాన్ని ఇచ్చెను; అలాగే కపిలుడు జైగీషవ్యునికి మరియు పంచశిఖునికీ ప్రసాదించెను।

Verse 129

पराशरो ऽपि सनकात् पिता मे सर्वतत्त्वदृक् / लेभेतत्परमं ज्ञानं तस्माद् वाल्मीकिराप्तवान्

నా తండ్రి పరాశరుడు—సర్వ తత్త్వదర్శి—సనకుని నుండి ఈ పరమ జ్ఞానాన్ని పొందెను; అతనివలననే వాల్మీకి దీనిని పొందెను।

Verse 130

ममोवाच पुरा देवः सतीदेहभवाङ्गजः / वामदेवो महायोगी रुद्रः किल पिनाकधृक्

పూర్వకాలంలో దేవుడు నాతో పలికెను—సతీదేహసంభవుడు, మహాయోగి వామదేవుడు, పినాకధారి రుద్రుడు।

Verse 131

नारायणो ऽपि भगवान् देवकीतनयो हरिः / अर्जुनाय स्वयं साक्षात् दत्तवानिदमुत्तमम्

నారాయణుడు స్వయంగా—దేవకీ తనయుడు హరి—ప్రత్యక్షంగా అర్జునునికి ఈ ఉత్తమ ఉపదేశాన్ని దత్తమిచ్చెను।

Verse 132

यदहं लब्धवान् रुद्राद् वामदेवादनुत्तमम् / विशेषाद् गिरिशे भक्तिस्तस्मादारभ्य मे ऽभवत्

నేను రుద్ర వామదేవుని నుండి ఈ అనుత్తమ ఉపదేశాన్ని పొందినప్పటి నుండే, గిరీశుడు (శివుడు) పట్ల నా భక్తి విశేషంగా ఉద్భవించింది।

Verse 133

शरण्यं शरणं रुद्रं प्रपन्नो ऽहं विशेषतः / भूतेशं गिरशं स्थाणुं देवदेवं त्रिशूलिनम्

నేను విశేషంగా శరణు పొందితిని—శరణ్యుడైన రుద్రుని; భూతేశుని, గిరీశుని, స్థాణువును, దేవదేవుని, త్రిశూలధారిని।

Verse 134

भवन्तो ऽपि हि तं देवं शंभुं गोवृषवाहनम् / प्रपद्यध्वं सपत्नीकाः सपुत्राः शरणं शिवम्

కాబట్టి మీరు కూడా గోవృషవాహనుడైన దేవుడు శంభువు—శివుని శరణు పొందండి; భార్యలు, కుమారులతో కలిసి శివునే ఏకైక ఆశ్రయంగా భావించి సమర్పించండి।

Verse 135

वर्तध्वं तत्प्रसादेन कर्मयोगेन शङ्करम् / पूजयध्वं महादेवं गोपतिं भूतिभूषणम्

ఆయన ప్రసాదంతో కర్మయోగ నియమంలో జీవించి కార్యాచరణ చేయండి; శంకరుడు—మహాదేవుడు, గోపతి, భూతగణాల రక్షకుడు, పవిత్ర భస్మంతో అలంకృతుడు—అతనిని పూజించండి।

Verse 136

एवमुक्ते ऽथ मुनयः शौनकाद्या महेश्वरम् / प्रणेमुः शाश्वतं स्थाणुं व्यासं सत्यवतीसुतम्

ఇలా చెప్పబడిన తరువాత శౌనకాది మునులు మహేశ్వరునికి—శాశ్వత స్థాణువుకు—మరియు సత్యవతీ సుతుడైన వ్యాసునికి నమస్కరించారు।

Verse 137

अब्रुवन् हृष्टमनसः कृष्णद्वैपायनं प्रभुम् / साक्षादेव हृषीकेशं सर्वलोकमहेश्वरम्

హర్షభరిత మనస్సుతో మునులు ప్రభువు కృష్ణద్వైపాయనునితో అన్నారు—మీరు సాక్షాత్తు హృషీకేశుడే, సమస్త లోకాల మహేశ్వరుడు।

Verse 138

भवत्प्रसादादचला शरण्ये गोवृषध्वजे / इदानीं जायते भक्तिर्या देवैरपि दुर्लभा

హే శరణ్యా, గోవృషధ్వజా! మీ ప్రసాదంతో ఇప్పుడు నాలో అచలమైన భక్తి జనించింది—ఆ భక్తి దేవతలకైనా దుర్లభం।

Verse 139

कथयस्व मुनिश्रेष्ठ कर्मयोगमनुत्तमम् / येनासौ भगवानीशः समाराध्यो मुमुक्षुभिः

హే మునిశ్రేష్ఠా! ముముక్షువులు భగవాన్ ఈశ్వరుని సమ్యక్ ఆరాధించుటకు కారణమైన ఆ అనుత్తమ కర్మయోగమును నాకు ఉపదేశించుము।

Verse 140

त्वत्संनिधावेष सूतः शृणोतु भगवद्वचः / तद्वदाखिललोकानां रक्षणं धर्मसंग्रहम्

హే సూతా! నీ సన్నిధిలోనే ఇతడు భగవద్వచనమును వినుగాక; అట్లే సమస్త లోకాల రక్షణ జరుగును—ఇదే ధర్మసంగ్రహము, ధర్మరక్షణము।

Verse 141

यदुक्तं देवदेवेन विष्णुना कूर्मरूपिणा / पृष्टेन मुनिभिः पूर्वं शक्रेणामृतमन्थने

ఇది పూర్వము దేవదేవుడు కూర్మరూపధారి విష్ణువు, అమృతమథన సమయంలో శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మరియు మునులు ప్రశ్నించగా పలికిన వచనమే।

Verse 142

श्रुत्वा सत्यवतीसूनुः कर्मयोगं सनातनम् / मुनीनां भाषितं कृष्णः प्रोवाच सुसमाहितः

మునుల వచనముగా సనాతన కర్మయోగమును విని, సత్యవతీ సుతుడు కృష్ణుడు మనస్సు సుసమాహితముగా ఉంచి పలికెను।

Verse 143

य इमं पठते नित्यं संवादं कृत्तिवाससः / सनत्कुमारप्रमुखैः सर्वपापैः प्रमुच्यते

సనత్కుమారాది మునిప్రధానులు పలికిన కృత్తివాసుడు (శివుడు) యొక్క ఈ సంభాషణను నిత్యం పఠించువాడు సమస్త పాపముల నుండి విముక్తుడగును।

Verse 144

श्रावयेद् वा द्विजान् शुद्धान् ब्रह्मचर्यपरायणान् / यो वा विचारयेदर्थं स याति परमां गतिम्

శుద్ధులైన ద్విజులకు—బ్రహ్మచర్యపరాయణులకు—ఈ ఉపదేశాన్ని శ్రవింపజేసినవాడు గాని, దాని అర్థాన్ని విచారించి మననం చేసినవాడు గాని పరమగతిని పొందుతాడు।

Verse 145

यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं भक्तियुक्तो दृढव्रतः / सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

భక్తియుక్తుడై దృఢవ్రతంతో నిత్యం దీనిని శ్రవణం చేసే వాడు, సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై బ్రహ్మలోకంలో మహిమ పొందుతాడు।

Verse 146

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन पठितव्यो मनीषिभिः / श्रोतव्यश्चाथ मन्तव्यो विशेषाद् ब्राह्मणैः सदा

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో జ్ఞానులు దీనిని పఠించాలి; దీనిని శ్రవణం చేసి తరువాత మననం చేయాలి—ప్రత్యేకంగా మరియు ఎల్లప్పుడూ బ్రాహ్మణులు।