Adhyaya 18
Genealogies of Kaśyapa and Pulastya; Rise of Brahmavādin Lines and Rākṣasa Branches
మునుపటి అధ్యాయం (17) ముగింపునకు అనుసంధానంగా సూతుడు కశ్యపుని తపస్సును వర్ణిస్తాడు—సృష్టి కొనసాగింపుకోసం స్థిరమైన గోత్ర-శాఖలను స్థాపించుటకు. కశ్యపునికి వత్సరుడు, అసితుడు అనే ఇద్దరు మహాత్మ కుమారులు; వారినుండి నైధ్రువ, రైభ్య మరియు రైభ్యులు, సుమేధ ద్వారా కుండపాయినులు, అసితుని ద్వారా దేవలుడు వంటి బ్రహ్మవాదిన వంశాలు విస్తరిస్తాయి; చివరికి కాశ్యపుని మూడు శాఖలు—శాండిల్య, నైధ్రు, వారైభ్య—అని నిర్దేశించబడతాయి. అనంతరం కథ పులస్త్య వంశానికి మళ్లుతుంది—ఇలవిలా, విశ్రవసు పరంపరలో; వారి భార్యలు, సంతానాలలో కుబేరుడు (వైశ్రవణుడు) మరియు రాక్షసప్రసిద్ధులు రావణుడు, కుంభకర్ణుడు, శూర్పణఖ, విభీషణుడు, అలాగే తపోబలసంపన్న రుద్రభక్త ఇతర పౌలస్త్య రాక్షసులు పేర్కొనబడతారు. ఇంకా పులహుని పశు-భూత ప్రజలు, క్రతువు సంతానలేమి, భృగువుని నుండి శుక్రుని జననం, దక్ష–నారద శాపప్రసంగం ద్వారా వసిష్ఠ వంశం (శక్తి, పరాశర, వ్యాస) మరియు శుకుని సంతతి సూచించబడుతుంది. చివరగా కశ్యపుని నుండి రాజవంశ పరంపర వైపు తదుపరి ప్రవాహానికి సంకేతంతో అధ్యాయం ముగుస్తుంది।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे सप्तदशो ऽध्यायः सूत उवाच एतानुत्पाद्य पुत्रांस्तु प्रजासंतानकारणात् / कश्यपो गोत्रकामस्तु चचार सुमहत् तपः
ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్త్రీ సంహిత పూర్వవిభాగంలో సప్తదశోధ్యాయము సమాప్తమైంది. సూతుడు పలికెను—ప్రజాసంతాన విస్తారార్థం ఈ పుత్రులను ఉత్పత్తి చేసి, గోత్రకాంక్షగల కశ్యపుడు అత్యంత మహత్తర తపస్సు ఆచరించెను।
Verse 2
तस्य वै तपतो ऽत्यर्थं प्रादुर्भूतौ सुताविमौ / वत्सरश्चासितश्चैव तावुभौ ब्रह्मवादिनौ
అతడు అత్యంతంగా తపస్సు చేయుచుండగా, అతనికి ఇద్దరు కుమారులు ప్రాదుర్భవించిరి—వత్సరుడు మరియు అసితుడు; వారు ఇద్దరూ బ్రహ్మవాదులు, పరమ జ్ఞాననిష్ఠులు।
Verse 3
वत्सरान्नैध्रुवो जज्ञे रैभ्यश्च सुमहायशाः / रैभ्यस्य जज्ञिरे रैभ्याः पुत्रा द्युतिमतां वराः
వత్సరుని నుండి నైధ్రువుడు జన్మించెను, అలాగే మహాయశస్సుగల రైభ్యుడును. రైభ్యుని నుండి రైభ్యులు అనే పుత్రులు జన్మించిరి—తేజస్సులలో శ్రేష్ఠులు।
Verse 4
च्यवनस्य सुता पत्नी नैध्रुवस्य महात्मनः / सुमेधा जनयामास पुत्रान् वै कुण्डपायिनः
చ్యవనుని కుమార్తె సుమేధా, మహాత్మ నైధ్రువుని భార్య, కుండపాయినులు అనే పుత్రులను ప్రసవించెను।
Verse 5
असितस्यैकपर्णायां ब्रह्मिष्ठः समपद्यत / नाम्ना वै देवलः पुत्रो योगाचार्यो महातपाः
అసితుని (ఏకపర్ణా సంబంధిత) వంశంలో బ్రహ్మజ్ఞులలో శ్రేష్ఠుడు ఒకడు జన్మించెను—దేవలుడు అనే కుమారుడు; అతడు యోగాచార్యుడు, మహాతపస్వి।
Verse 6
शाण्डिल्यानां परः श्रीमान् सर्वतत्त्वार्थवित् सुधीः / प्रसादात् पार्वतीशस्य योगमुत्तममाप्तवान्
శాండిల్యులలో అతడు పరమ శ్రీమంతుడు, సర్వతత్త్వార్థవేత్త, సుధీ; పార్వతీశ్వరుడైన శివుని ప్రసాదంతో అతడు ఉత్తమ యోగాన్ని పొందెను.
Verse 7
शाण्डिल्या नैध्रु वारैभ्यास्त्रयः पक्षास्तु काश्यपाः / नरप्रकृतयो विप्राः पुलस्त्यस्य वदामि वः
శాండిల్యులు, నైధ్రులు, వారైభ్యులు—ఈ మూడు శాఖలు కాశ్యప వంశానికి చెందినవి. ఈ విప్రులు మనుష్య స్వభావముగలవారు; ఇక పులస్త్య వంశాలను మీకు చెప్పుచున్నాను.
Verse 8
तृणबिन्दोः सुता विप्रा नाम्ना त्विलविला स्मृता / पुलस्त्याय स राजर्षिस्तां कन्यां प्रत्यपादयत्
ఓ విప్రులారా, తృణబిందువు కుమార్తె ‘ఇలవిలా’ అని ప్రసిద్ధి; ఆ రాజర్షి ఆమెను పులస్త్యునికి వివాహార్థం సమర్పించెను.
Verse 9
ऋषिस्त्वैलविलिस्तस्यां विश्रवाः समपद्यत / तस्य पत्न्यश्चतस्त्रस्तु पौलस्त्यकुलवर्धिकाः
ఆ ఇలవిలాలోనుండి ఋషి విశ్రవుడు జన్మించెను. అతనికి నాలుగు భార్యలు ఉండిరి; వారు పౌలస్త్య కులాన్ని వర్ధింపజేసిరి.
Verse 10
पुष्पोत्कटा च राका च कैकसी देववर्णिनी / रूपलावण्यसंपन्नास्तासां वै शृणुत प्रजाः
పుష్పోత్కటా, రాకా, కైకసీ—దేవవర్ణముతో ప్రకాశించువారు—రూపలావణ్యసంపన్నులు. ఓ ప్రజలారా, వారి విషయమును వినుడి.
Verse 11
ज्येष्ठं वैश्रवणं तस्य सुषुवे देवरूपिणी / कैकसी जनयत् पुत्रं रावणं राक्षसाधिपम्
అతనివలన దేవరూపిణి కైకసీ ముందుగా జ్యేష్ఠుడైన వైశ్రవణుడు (కుబేరుడు)ను ప్రసవించింది; తరువాత అదే కైకసీ రాక్షసాధిపతి రావణుని కుమారునిగా జన్మింపజేసింది।
Verse 12
कुम्भकर्णं शूर्पणखां तथैव च विभीषणम् / पुष्पोत्कटा व्यजनयत् पुत्रान् विश्रवसः शुभान्
పుష్పోత్కటా విశ్రవసునికి శుభసంతానముగా కుంభకర్ణుడు, శూర్పణఖ, అలాగే విభీషణుడిని జన్మింపజేసింది।
Verse 13
महोदरं प्रहस्तं च महापार्श्वं खरं तथा / कुम्भीनसीं तथा कन्यां राकायां शृणुत प्रजाः
ఓ ప్రజలారా, వినుడి—మహోదరుడు, ప్రహస్తుడు, మహాపార్శ్వుడు, ఖరుడు; అలాగే కుంభీనసీ, కన్యా, రాకా—ఈ నామములు స్మరణీయములు।
Verse 14
त्रिशिरा दूषणश्चैव विद्युज्जिह्वो महाबलः / इत्येते क्रूरकर्माणः पौलस्त्या राक्षसा दश / सर्वे तपोबलोत्कृष्टा रुद्रभक्ताः सुभीषणाः
త్రిశిరుడు, దూషణుడు, మహాబలుడైన విద్యుజ్జిహ్వుడు—ఇలా క్రూరకర్ములైన ఈ పౌలస్త్య రాక్షసులు పది మంది; అందరూ తపోబలముచే ఉత్తములై, రుద్రభక్తులై, అత్యంత భయంకరులై ఉన్నారు।
Verse 15
पुलहस्य मृगाः पुत्राः सर्वे व्यालाश्च दंष्ट्रिणः / भूताः पिशाचाः सर्पाश्च शूकरा हस्तिनस्तथा
పులహుని సంతానం మృగములు మొదలైనవిగా అయ్యాయి; అలాగే దంష్ట్రలుగల భయంకర వ్యాలములు కూడా—భూతములు, పిశాచములు, సర్పములు, శూకరములు, హస్తులు కూడాను।
Verse 16
अनपत्यः क्रतुस्तस्मिन् स्मृतो वैवस्वते ऽन्तरे / मरीचेः कश्यपः पुत्रः स्वयमेव प्रजापतिः
ఆ వైవస్వత మన్వంతరంలో క్రతువు సంతానరహితుడని స్మరించబడెను; మరీచి పుత్రుడు కశ్యపుడు స్వయంగా ప్రజాపతి అయ్యెను।
Verse 17
भृगोरप्यभवच्छुक्रो दैत्याचार्यो महातपाः / स्वाध्याययोगनिरतो हरभक्तो महाद्युतिः
భృగువునుండి శుక్రుడు జన్మించెను—దైత్యాచార్యుడు, మహాతపస్వి; స్వాధ్యాయయోగనిరతుడు, హరుడు (శివుడు) భక్తుడు, మహాద్యుతిమంతుడు।
Verse 18
अत्रेः पत्न्यो ऽभवन् बह्व्यः सोदर्यास्ताः पतिव्रताः / कृशाश्वस्य तु विप्रेन्द्रा घृताच्यामिति मे श्रुतम्
అత్రికి అనేక భార్యలు ఉండిరి—వారు పరస్పర సహోదరీలు, పతివ్రతలు; కాని, ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, కృశాశ్వునకు ఘృతాచీ భార్య అని నేను వినితిని।
Verse 19
स तासु जनयामास स्वस्त्यात्रेयान् महौजसः / वेदवेदाङ्गनिरतांस्तपसा हतकिल्बिषान्
ఆ భార్యలలో ఆయన స్వస్త్యాత్రేయ కుమారులను కనెను—మహౌజస్వులు; వేదవేదాంగాలలో నిరతులు, తపస్సుతో పాపరహితులు।
Verse 20
नारदस्तु वसिष्ठाय ददौ देवीमरुन्धतीम् / ऊर्ध्वरेतास्तत्र मुनिः शापाद् दक्षस्य नारदः
నారదుడు వసిష్ఠునకు దేవి అరుంధతిని ఇచ్చెను; ఆపై ఆ ముని ఊర్ధ్వరేతసుడు (సంయమీ) అయ్యెను—నారదునిపై దక్షుని శాపఫలముగా।
Verse 21
हर्यश्वेषु तु नष्टेषु मायया नारदस्य तु / शशाप नारदं दक्षः क्रोधसंरक्तलोचनः
నారదుని మాయవల్ల హర్యశ్వులు అంతర్ధానమైనప్పుడు, కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో దక్షుడు నారదుని శపించాడు।
Verse 22
यस्मान्मम सुताः सर्वे भवतो मायया द्विज / क्षयं नीतास्त्वशेषेण निरपत्यो भविष्यति
ఓ ద్విజా! నీ మాయవల్ల నా కుమారులందరూ పూర్తిగా నాశనానికి నడిపించబడ్డారు; అందుచేత నీవు సంతానరహితుడవు అవుతావు।
Verse 23
अरुन्धत्यां वसिष्ठस्तु शक्तिमुत्पादयत् सुतम् / शक्तेः पराशरः श्रीमान् सर्वज्ञस्तपतां वरः
అరుంధతిలో వశిష్ఠుడు ‘శక్తి’ అనే కుమారుని కనెను; శక్తి నుండి శ్రీమంతుడు, సర్వజ్ఞుడు, తపస్వుల్లో శ్రేష్ఠుడు పరాశరుడు జన్మించాడు।
Verse 24
आराध्य देवदेवेशमीशानं त्रिपुरान्तकम् / लेभे त्वप्रतिमं पुत्रं कृष्णाद्वैपायनं प्रभुम्
దేవదేవేశుడు, త్రిపురాంతకుడు అయిన ఈశానుని ఆరాధించి ఆమె అపూర్వమైన కుమారుని—ప్రభువు కృష్ణద్వైపాయనుడు (వ్యాసుడు)—పొందింది।
Verse 25
द्वैपायनाच्छ्रको जज्ञे भगवानेव शङ्करः / अंशांशेनावतीर्योर्व्यां स्वं प्राप परमं पदम्
ద్వైపాయనుని నుండి ‘శ్రక’ జన్మించాడు—అతడు భగవాన్ శంకరుడే. తన శక్తి యొక్క అణువంత భాగంతో భూమిపై అవతరించి, చివరికి తన పరమ పదాన్ని పొందాడు।
Verse 26
शुकस्याप्यभवन् पुत्राः पञ्चात्यन्ततपस्विनः / भूरिश्रवाः प्रभुः शंभुः कृष्णो गौरश्च पञ्चमः / कन्या कीर्तिमती चैव योगमाता धृतव्रता
శుకునికీ ఐదుగురు కుమారులు కలిగిరి; వారు అందరూ అత్యంత తపస్సు చేసినవారు—భూరిశ్రవాః, ప్రభుః, శంభుః, కృష్ణుడు, ఐదవడు గౌరుడు. అతనికి కీర్తిమతి అనే కుమార్తె కూడా ఉండెను; ఆమె ధృతవ్రతయైన యోగమాత.
Verse 27
एते ऽत्र वंश्याः कथिता ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनाम् / अत ऊर्ध्वं निबोधध्वं कश्यपाद्राजसंततिम्
ఇక్కడ బ్రహ్మవాదులైన బ్రాహ్మణుల వంశావళులు చెప్పబడినవి. ఇకపై వినుడి—కశ్యపుని నుండి వచ్చిన రాజసంతతిని నేను వివరిస్తాను.
Frequently Asked Questions
Kaśyapa’s austerity is presented as the generative cause for manifesting spiritually accomplished sons whose descendants become named branches (gotras), thereby ensuring both biological continuity of creation and the transmission of sacred knowledge.
The chapter depicts tapas as a neutral cosmic force that can empower even cruel beings; their Rudra-devotion reflects the Kurma Purāṇa’s samanvaya, where Śaiva devotion appears across moral spectra while remaining integrated within the broader cosmic order.
After completing brahmavādin genealogies, it explicitly announces a shift to royal succession descending from Kaśyapa, moving from sage-line authority to kṣatriya dynastic history.