Adhyaya 1

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे वंशानुवर्णनं नाम चतुःसप्ततितमो ऽध्यायः // ७४// समाप्तश्चायं तृतीयः पादः अथोत्तरभागप्रारमभः श्रुत्वा पादं तृतीयं तु क्रान्तं सूतेन धीमता / ततश्चतुर्थं पप्रच्छुः पादं वै ऋषिसत्तमाः

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణమున, వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగమున తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదమున ‘వంశానువర్ణనం’ నామ చతుఃసప్తతితమ అధ్యాయము సమాప్తమైంది. ఈ తృతీయ పాదమును కూడ ముగిసినది; అనంతరం ఉత్తరభాగము ప్రారంభమగును. ధీమంతుడైన సూతుని ద్వారా తృతీయ పాదమును విని, ఋషిసత్తములు చతుర్థ పాదమును గురించి ప్రశ్నించిరి.

Verse 2

पादः क्रान्तस्तृतीयो ऽयमनुषङ्गेण नस्त्वया / चतुर्थं विस्तरात्पादं संहारं पारिकीर्त्तय

ప్రసంగవశాత్ నీవు మా కొరకు ఈ తృతీయ పాదమును పూర్తిచేసితివి; ఇప్పుడు చతుర్థ పాదమును విస్తారంగా, అలాగే సంహారమును కూడా వివరించుము.

Verse 3

मन्वन्तराणि सर्वाणि पूर्वाण्येवापरैः सह / सप्तर्षीणामथैतेषां सांप्रतस्यान्तरे मनोः

పూర్వమైనవీ తరువాతివీ అయిన సమస్త మన్వంతరములను, అలాగే ప్రస్తుత మనువు అంతరంలోని సప్తర్షులను కూడా నేను వివరిస్తాను।

Verse 4

विस्तरावयवं चैव निसर्गस्य महात्मनः / विस्तरेणानुपूर्व्या च सर्वमेव ब्रवीहि नः

మహాత్మా! సృష్టి యొక్క విస్తారమును, దాని అవయవములను, అలాగే క్రమానుగతంగా సమస్తమును విస్తారంగా మాకు చెప్పుము।

Verse 5

सूत उवाच भवतां कथयिष्यामि सर्वमेतद्यथातथम् / पादं त्विमं ससंहारं चतुर्थं मुनिसत्तमाः

సూతుడు పలికెను—హే మునిశ్రేష్ఠులారా! యథాతథంగా ఈ సమస్తమును మీకు చెప్పుదును; ఇది సంహారముతో కూడిన నాల్గవ పాదము।

Verse 6

मनोर्वैवस्वतस्येमं सांप्रतस्य महात्मंनः / विस्तरेणानुपूर्व्या च निसर्गं शृणुत द्विजाः

హే ద్విజులారా! ప్రస్తుత మహాత్ముడు వైవస్వత మనువు యొక్క ఈ సృష్టిని క్రమానుగతంగా విస్తారంగా వినుడి।

Verse 7

मन्वन्तराणां संक्षेपं भविष्यैः सह सप्तभिः / प्रलयं चैव लोकानां ब्रुवतो मे निबोधत

రాబోయే ఏడు మన్వంతరములతో కూడిన మన్వంతరాల సంక్షేపమును, అలాగే లోకాల ప్రళయమును నేను చెప్పుచున్నాను; శ్రద్ధగా గ్రహించుడి।

Verse 8

एतान्युक्तानि वै सम्यक्सप्तसप्तसु वै प्रजाः / मन्वन्तराणि संक्षेपाच्छृणुता नागतानि मे

సప్తసప్త ప్రజల విషయమై ఇవన్నీ నేను సమ్యకుగా చెప్పితిని. ఇప్పుడు నా మాటలతో సంక్షేపంగా రాబోయే మన్వంతరాలను వినుడి.

Verse 9

सावर्णस्य प्रवक्ष्यामि मनोर्वैवस्वतस्य ह / भविष्यस्य भविष्यं तु समासात्तन्निबोधत

ఇప్పుడు నేను సావర్ణ మనువు మరియు వైవస్వత మనువు విషయమును చెప్పుదును. భవిష్యత్తులో జరగబోయేదాన్ని కూడా సంక్షేపంగా గ్రహించుడి.

Verse 10

अनागताश्च सप्तैव स्मृतास्त्विह महर्षयः / कौशिको गालवश्चैव जामदग्न्यश्च भार्गवः

ఇక్కడ రాబోయే ఏడు మహర్షులు స్మరింపబడ్డారు—కౌశికుడు, గాలవుడు, జామదగ్న్యుడు, భార్గవుడు.

Verse 11

द्वैपायनो वशिष्टश्च कृपः शारद्वतस्तथा / आत्रेयो दीप्तिमांश्चैव ऋषयशृङ्गस्तु काश्यपः

ద్వైపాయనుడు, వశిష్ఠుడు, శారద్వత కృపుడు; ఆత్రేయుడు, దీప్తిమంతుడు, మరియు కాశ్యపుడు ఋష్యశృంగుడు—ఇవీ (వారిలో).

Verse 12

भरद्वाजस्तथा द्रौणिरश्वत्थामा महायशाः / एते सप्त महात्मानो भविष्याः परमर्षयः / सुतपाश्चामिताभाश्च सुखाश्चैव गणास्त्रयः

భరద్వాజుడు మరియు ద్రౌణి అశ్వత్థామ మహాయశస్సు గలవాడు. ఈ ఏడు మహాత్ములు భవిష్యత్తులో పరమర్షులగుదురు. సుతపా, అమితాభ, సుఖ—ఇవి మూడు గణములు కూడా ఉంటాయి.

Verse 13

तेषां गणस्तु देवानामेकैको विंशकः स्मृतः / नामतस्तु प्रवक्ष्यामि निबोधध्वं समाहिताः

ఆ దేవగణాలలో ప్రతి గణము ఇరవైమందిగా స్మరించబడింది. ఇప్పుడు వారి నామాలను చెప్పుదును; మీరు సమాహితులై వినుడి.

Verse 14

ऋतुस्तपश्च शुक्रश्च कृतिर्नेमिः प्रभाकरः / प्रभासो मासकृद्धर्मस्तेजोरश्मिः क्रतुर्विराट्

ఋతు, తప, శుక్ర, కృతి, నేమి, ప్రభాకర; ప్రభాస, మాసకృత్, ధర్మ, తేజోరశ్మి, క్రతు, విరాట్।

Verse 15

अर्चिष्मान् द्योतनो भानुर्यशः कीर्त्तिर्बुधो धृतिः

అర్చిష్మాన్, ద్యోతన, భాను, యశస్, కీర్తి, బుధ, ధృతి।

Verse 16

विंशतिः सुतपा ह्येते नामभिः परिकीर्त्तिताः / प्रभुर्विभुर्विभासश्च जेता हन्ता रिहा ऋतुः

సుతపా అనే ఈ ఇరవైమంది ఈ నామాలతో కీర్తింపబడిరి—ప్రభు, విభు, విభాస, జేతా, హంతా, రిహా, ఋతు।

Verse 17

सुमतिः प्रमतिर्दीप्तिः समाख्यातो महो महान् / देही मुनिरिनः पोष्टा समः सत्यश्च विश्रुतः

సుమతి, ప్రమతి, దీప్తి, సమాఖ్యాత, మహ, మహాన్; దేహీ, ముని, రిన, పోష్టా, సమ, సత్య, విశ్రుత।

Verse 18

इत्येतेह्यमिताभास्तु विंशतिः परिकीर्त्तिताः / दामो दानी ऋतः सोमो वित्तं वैद्यो यमो निधिः

ఇట్లు అమితప్రభులైన ఆ ఇరవై నామాలు కీర్తించబడ్డాయి—దామ, దానీ, ఋత, సోమ, విత్త, వైద్య, యమ, నిధి।

Verse 19

होमो हव्यं हुतं दानं देयं दाता तपः शमः / ध्रुवं स्थानं विधानं च नियमश्चेति विंशतिः

హోమం, హవ్యం, హుతం, దానం, దేయం, దాత, తపస్సు, శమం; అలాగే ధ్రువం, స్థానం, విధానం, నియమం—ఇవి కలిపి ఇరవై.

Verse 20

सुखा ह्येते समाख्याताः सावर्ण्ये प्रथर्मेतरे / मारीचस्यैव ते पुत्राः कश्यपस्य महात्मनः

సావర్ణి యొక్క మొదటి అంతరంలో వీరు ‘సుఖ’ అని ప్రసిద్ధులు; వీరు మహాత్ముడు కశ్యపునికి, మరీచి వంశజులైన పుత్రులు.

Verse 21

सांप्रतस्य भविष्यन्ति षष्टिर्देवास्तदन्तरे / सावर्णस्य मनोः पुत्रा भविष्यन्ति नवैव तु

ఆ అంతరంలో ప్రస్తుత మన్వంతరానికి చెందిన అరవై దేవతలు ఉంటారు; సావర్ణి మనువు యొక్క పుత్రులు మాత్రం తొమ్మిదిమంది మాత్రమే ఉంటారు।

Verse 22

विरजाश्चार्वरीवांश्च निर्मोकाद्यास्तथा परे / नव चान्येषु वक्ष्यामि सावर्णेष्वन्तरेषु वै

విరజ, చార్వరీవాన్, నిర్మోక మొదలైన ఇతరులూ ఉంటారు; అలాగే సావర్ణి యొక్క ఇతర అంతరాల్లోని తొమ్మిది తొమ్మిది పేర్లను నేను తరువాత వివరిస్తాను।

Verse 23

सावर्णमनवश्चान्ये भविष्या ब्रह्मणः सुताः / मेरुसावर्णितस्ते वै चत्वारो दिव्यदृष्टयः

సావర్ణమనువులైన మరికొందరు భవిష్యత్తులో బ్రహ్ముని పుత్రులుగా అవతరిస్తారు. వారు ‘మేరు-సావర్ణి’లని పిలువబడి, నలుగురు దివ్యదృష్టిగలవారు.

Verse 24

दक्षस्य ते हि वौहित्राः क्रियाया दुहितुः सुताः / महता तपसा युक्ता मेरुपृष्ठे महौ जसः

వారు దక్షుని మనవలు—క్రియా అనే కుమార్తెకు పుట్టిన కుమారులు. మహత్తర తపస్సుతో యుక్తులై, మేరు పర్వత శిఖరభాగంలో మహాతేజస్సుతో నిలిచివున్నారు.

Verse 25

ब्रह्मादिभिस्तेजनिता दक्षेणैव च धीमता / महर्लोकं गता वृत्ता भविष्या मेरुमाश्रिताः

వారు బ్రహ్మాది దేవతలచే, అలాగే ధీమంతుడైన దక్షునిచే జనింపబడ్డారు. వారు మహర్లోకాన్ని చేరి, మేరు ఆశ్రయంతో భవిష్యత్తులో నివసిస్తారు.

Verse 26

महानुभावास्ते पूर्वं जज्ञिरे चाक्षुषेन्तरे / जज्ञिरे मनवस्ते हि भविष्यानागतान्तरे

ఆ మహానుభావులు పూర్వం చాక్షుష మన్వంతరంలో జన్మించారు. ఆ మనువులే భవిష్యత్తులో రాబోయే మన్వంతరంలో మళ్లీ అవతరిస్తారు.

Verse 27

प्राचेतसस्य दक्षस्य दौहित्रा मनवस्तु ये / सावर्णा नामतः पञ्च चत्वारः परमर्षिजाः

ప్రాచేతసుడైన దక్షుని మనవలైన మనువులు ‘సావర్ణ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధులు—మొత్తం ఐదుగురు; వారిలో నలుగురు పరమర్షుల వంశజులు.

Verse 28

संज्ञापुत्रस्तु सावर्णिरेको वैवस्वतस्तथा / ज्येष्ठः संज्ञासुतो नाम मुर्वैवस्वतः प्रभुः

సంజ్ఞాదేవి పుత్రుల్లో ఒకడు ‘సావర్ణి’, మరొకడు ‘వైవస్వతుడు’; సంజ్ఞాసుతుడైన జ్యేష్ఠుడు ‘ముర్-వైవస్వత’ అనే ప్రభువు.

Verse 29

वैवस्वतेंऽतरे प्राप्ते समुत्पत्तिस्तयोः शुभा / चतुर्दशैते मनवः कीर्तिता कीर्तिवर्द्धनाः

వైవస్వత మన్వంతరం వచ్చినప్పుడు వారి శుభ జననం జరిగింది; ఈ పద్నాలుగు మనువులు కీర్తింపబడి, కీర్తిని వర్ధింపజేసేవారు.

Verse 30

वेदे स्मृतौ पुराणे च सर्वे ते प्रभविष्णवः / प्रजानां पतयः सर्वे भूतानां पतयः स्थिताः

వేదం, స్మృతి, పురాణాలలో వారు అందరూ ‘ప్రభవిష్ణవులు’ అని చెప్పబడతారు; వారు సమస్త ప్రజలకు పతులు, సమస్త భూతాలకు అధిపతులుగా స్థితిచెందారు.

Verse 31

तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना / पूर्णं युगसहस्रं वै परिपाल्या नरेश्वरैः

ఆ నరేశ్వరులచే ఈ సమస్త భూమి—సప్తద్వీపాలు, నగరాలతో కూడి—పూర్తి యుగసహస్ర కాలం పరిపాలింపబడాలి.

Verse 32

प्रजाभिस्तपसा चैव विस्तरस्तेषु वक्ष्यते / चतुर्द्दशैते विज्ञेयाः सर्गाः स्वायंभुवादयः

వారిలో ప్రజలు మరియు తపస్సు యొక్క విస్తారం తరువాత చెప్పబడుతుంది; స్వాయంభువ మొదలైన ఈ పద్నాలుగు సర్గాలు తెలుసుకోవలసినవి.

Verse 33

मन्वन्तराधिकारेषु वर्त्तन्ते ऽत्र सकृत्सकृत् / विनिवृत्ताधिकारास्ते महार्लोकं समाश्रिताः

వారు ఇక్కడ మన్వంతరాధికారాలలో పునఃపునః ప్రవృత్తి చెందుతారు. అధికారము ముగిసిన తరువాత మహర్లోకాన్ని ఆశ్రయిస్తారు.

Verse 34

समतीतास्तु ये तेषामष्टौ षट् च तथापरे / पूर्वेषु सांप्रतश्चायं शास्ति वैवस्वतः प्रभुः

వారిలో గతించినవారు ఎనిమిది, అలాగే మరొక ఆరు. పూర్వ మన్వంతరాలలోను, ప్రస్తుతం కూడా ఈ వైవస్వత ప్రభువు పాలిస్తున్నాడు.

Verse 35

ये शिष्टास्तान्प्रवक्ष्यामि सह देवर्षिदानवैः / सह प्रजा निसर्गेण सर्वांस्ते ऽनागतान्द्विजः

హే ద్విజా! శిష్టులైన వారిని దేవర్షులు, దానవులతో కలిసి నేను వివరించెదను; సృష్టి-నిసర్గ ప్రకారం ప్రజలతో కూడి రాబోయే వారందరినీ కూడా.

Verse 36

वैवस्वत निसर्गेण तेषां ज्ञेयस्तु विस्तरः / अनूना नातिरिक्तास्ते यस्मात्मर्वे विवस्वतः

వైవస్వత సృష్టి-నిసర్గ ప్రకారం వారి విస్తారము తెలుసుకోవలెను. వారు తక్కువకాదు, ఎక్కువకాదు; ఎందుకంటే వారందరూ వివస్వానుని నుండే ఉద్భవించారు.

Verse 37

पुनरुक्तबहुत्वात्तु न वक्ष्ये तेषु विस्तरम् / मन्वन्तरेषु भाव्येषु भूतेष्वपि तथैव च

పునరుక్తి ఎక్కువ అవుతుందని వారి విస్తారాన్ని నేను చెప్పను. రాబోయే మన్వంతరాలలోను, గతంలోనూ ఇదే విధంగా ఉంటుంది.

Verse 38

कुलेकुले निसर्गास्तु तस्माज्ज्ञेया विभागशः / तेषामेव हि सिद्ध्यर्थं विस्तरेण क्रमेण च

ప్రతి కులంలో ఉన్న సహజ సృష్టులు విభాగాల ప్రకారం తెలుసుకోవలెను. వాటి సిద్ధి కొరకు ఈ వివరణను విస్తారంగా, క్రమంగా చెప్పబడుతోంది.

Verse 39

दक्षस्य कन्या धर्मिष्ठा सुव्रता नाम विश्रुता / सर्वकन्यावरिष्ठा तु ज्येष्ठा या वीरिणीसुता

దక్షుని ధర్మనిష్ఠ కుమార్తె ‘సువ్రత’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె అన్ని కన్యలలో శ్రేష్ఠ, జ్యేష్ఠ, మరియు వీరిణీ సుత.

Verse 40

गृहीत्वा तां पिता कन्यां जगाम ब्रह्मणो ऽतिके / वैराजस्थमुपासीनं धर्मेण च भवेन च

ఆ కన్యను తీసుకొని తండ్రి బ్రహ్ముని సమీపానికి వెళ్లెను. అక్కడ వైరాజాసనంపై ఆసీనుడై, ధర్మముతోను భవుడు (శివుడు) తోను ఉపాసింపబడుచున్న బ్రహ్ముడు విరాజిల్లెను.

Verse 41

भवधर्मसमीपस्थं दक्षं ब्रह्माभ्यभाषत / दक्ष कन्या तवेयं वै जनयिष्यति सुव्रता

భవుడు మరియు ధర్ముని సమీపంలో ఉన్న దక్షునితో బ్రహ్ముడు పలికెను— “దక్షా, నీ ఈ కుమార్తె సువ్రతా నిశ్చయంగా సంతానాన్ని జన్మింపజేయును.”

Verse 42

चतुरो वै मनून्पुत्रांश्चातुर्वर्ण्यकराञ्छुभान् / ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा दक्षो धर्मो भवस्तदा

నాలుగు శుభమైన కుమారులు—నాలుగు మనువులు—చాతుర్వర్ణ్యాన్ని స్థాపించువారు. బ్రహ్ముని వచనం విని ఆ సమయంలో దక్షుడు, ధర్ముడు, భవుడు (శివుడు) ఆనందించిరి.

Verse 43

तां कन्यां मनसा जग्मुस्त्रयस्ते ब्रह्मणा सह / सत्याभिध्यायिनां तेषां सद्यः कन्या व्यजायत

ఆ ముగ్గురు బ్రహ్మతో కలిసి మనస్సుతో ఆ కన్యను చేరారు. సత్యాన్ని ధ్యానించిన వారి కోసం వెంటనే ఒక కన్య జన్మించింది.

Verse 44

सदृशानूपतस्तेषां चतुरो वै कुमारकान् / संसिद्धाः कार्यकरणे संभूतास्ते श्रियान्विताः

వారికి తగినట్లుగా నలుగురు కుమారులు జన్మించారు; కార్యసాధనలో నిపుణులు, శ్రీతో యుక్తులు అయ్యారు.

Verse 45

उपभोगासमर्थैश्च सद्योजातैः शरीरकैः / ते दृष्ट्वा तान्स्वयंभूतान्ब्रह्मव्याहारिणस्तदा

నవజాత శరీరాలతో వారు భోగానికి అసమర్థులు. వారిని స్వయంభువులుగా, బ్రహ్మవాక్యాలు పలుకువారిగా చూసి అప్పుడు వారు ఆశ్చర్యపడ్డారు.

Verse 46

सरंब्धा वै व्यकर्षन्त मम पुत्रो ममेत्युत / अभिध्यायात्मनोत्पन्नानूचुर्वै ते परस्परम्

వారు ఉత్సాహంతో లాగుతూ—“నా కుమారుడు, నాదే!” అని అన్నారు. ధ్యానంతో తమలోనుంచి పుట్టిన వారని వారు పరస్పరం చెప్పుకున్నారు.

Verse 47

यो यस्य वपुषा तुल्यो भजतां सततं सुतम् / यस्य यः सदृशश्चापि रूपे वीर्ये च मानतः

ఎవడు ఎవరి దేహంతో సమానుడో, అతడే అతనిని నిత్యం కుమారుడిగా స్వీకరించాలి; ఎవడు ఎవరికీ సదృశుడో—రూపంలో, వీర్యంలో, గౌరవంలో కూడా.

Verse 48

तं गृह्णातु स भद्रं वो वर्णतो यस्य यः समः / ध्रुवं रूपं पितुः पुत्रः सो ऽनुरुध्यति सर्वदा

మీ మంగళార్థం అతడే అతనిని గ్రహించుగాక, వర్ణములో ఎవరికెవడు సమానుడో; కుమారుడు సదా తండ్రి యొక్క ధ్రువ రూపాన్నే అనుసరిస్తాడు।

Verse 49

तस्मादात्मसमः पुत्रः पितुर्मातुश्च वीर्यतः / एवं ते समयं कृत्वा सर्वेषां जगृहः सुतान्

కాబట్టి తండ్రి తల్లి వీర్యతేజములవలన కుమారుడు స్వయంసముడగును; ఈ విధంగా వారు నియమం చేసి అందరి కుమారులను గ్రహించారు।

Verse 50

चाक्षुषस्यान्तरे ऽतीते प्राप्ते वैवस्वतस्य ह / रुचेः प्रजापतेः पुत्रो रौच्यो नामाभवत्सुतः

చాక్షుష మన్వంతరం గడిచిపోయి వైవస్వత మన్వంతరం వచ్చినప్పుడు, ప్రజాపతి రుచికి ‘రౌచ్య’ అనే కుమారుడు జన్మించాడు।

Verse 51

भूत्यामुत्पादितो यस्तु भौत्यो नाम कवेः सुतः / वैवस्वतेंऽतरे जातौ द्वौ मनू तु विवस्वतः

భూతి నుండి జన్మించిన కవే కుమారుడు ‘భౌత్య’ అనే నామముతో ప్రసిద్ధుడు; వైవస్వత మన్వంతరంలో వివస్వానుని ఇద్దరు మనువులు జన్మించారు।

Verse 52

वैवस्वतो मनुर्यश्च सावर्णो यश्च वै श्रुतः / ज्ञेयः संज्ञासुतो विद्वान्मनुर्वैवस्वतः प्रभुः

వైవస్వత మనువును, అలాగే సావర్ణ మనువును ప్రసిద్ధులుగా వింటారు; సంజ్ఞా సుతుడైన ప్రభు మనువే వైవస్వత మనువని విద్వాంసులు తెలుసుకోవాలి।

Verse 53

सवर्णायाः सुतश्चान्यः स्मृतो वैवस्वतो मनुः / सावर्णम नवो ये च चत्वारस्तु महर्षिजाः

సావర్ణా దేవి యొక్క మరొక కుమారుడు వైవస్వత మనువు అని స్మృతిలో చెప్పబడెను; అలాగే సావర్ణ మన్వంతరంలో నలుగురు మహర్షులు ఉన్నారు.

Verse 54

तपसा संभृतात्मानः स्वेषु मन्वन्तरेषु वै / भविष्येषु भविष्यन्ति सर्वकार्यार्थसाधकाः

తపస్సుతో ఆత్మను సంభృతం చేసుకున్న వారు తమ తమ మన్వంతరాలలో, రాబోయే కాలాలలో, సమస్త కార్యార్థాలను సాధించువారై ఉంటారు.

Verse 55

प्रथमे मेरुसावर्णेदक्षपुत्रस्य वै मनोः / परामरीचिगर्भाश्च सुधर्माणश्च ते त्रयः / संभूताश्च महात्मानः सर्वे वैवस्वतेन्तरे

మొదటి మేరుసావర్ణ మన్వంతరంలో, దక్షపుత్ర మనువు కాలంలో, పరామరీచిగర్భ మరియు సుధర్మాణ—ఈ ముగ్గురు మహాత్ములు వైవస్వత మన్వంతరాంతరంలోనే సంభవించారు.

Verse 56

दक्षपुत्रस्य पुत्रास्ते रोहितस्य प्रजापतेः / भविष्यन्ति भविष्यास्तु एकैको द्वादशो गणः

వారు దక్షపుత్రుడు, ప్రజాపతి రోహితుని కుమారులు; వారు ‘భవిష్య’లుగా ప్రసిద్ధి చెందుతారు—ప్రతి ఒక్కరికీ పన్నెండు గణములు ఉంటాయి.

Verse 57

ऐश्वरश्च ग्रहो राहुर्वाकुर्वंशस्तथैव च / पारा द्वादश विज्ञेया उत्तरांस्तु निबोधत

ఐశ్వర, గ్రహ, రాహు, వాకుర్వంశము—ఇవన్నీ ‘పారా’ అనే పన్నెండు (గణములు) అని తెలుసుకోవాలి; ఇకపై ఉన్న (ఉత్తర) పేర్లను వినుడి.

Verse 58

वाजिपो वाजिजिच्चैव प्रभूतिश्च ककुद्यथ / दधिक्रावा विपक्वश्च प्रणीतो विजयो मधुः

వాజిప, వాజిజిత్, ప్రభూతి, కకుద్—అలాగే దధిక్రావా, విపక్వ, ప్రణీత, విజయ, మధు—ఇవి పవిత్ర నామములు.

Verse 59

उतथ्योत्तमकौ द्वौ तु द्वादशैते मरीचयः / सुधर्माणस्तु वक्ष्यामि नामतस्तान्निबोधत

ఉతథ్య, ఉత్తమక—ఈ ఇద్దరు; ఇలా వీరు పన్నెండు మరీచులు. ఇప్పుడు సుధర్మాణుల నామాలను చెప్పుదును, శ్రద్ధగా వినండి.

Verse 60

वर्णस्तथाथगर्विश्च भुरण्यो व्रजनो ऽमितः / अमितो द्रवकेतुश्च जंभो ऽथाजस्तु शक्रकः

వర్ణ, అథగర్వి, భురణ్య, వ్రజన, అమిత; అలాగే అమిత, ద్రవకేతు, జంభ, మరియు అజ—శక్రక అని ప్రసిద్ధుడు—ఇవి నామాలు.

Verse 61

सुनेमिर्द्युतयश्चैव सुधर्माणः प्रकीर्तिताः / तेषामिन्द्रस्तदा भाव्यो ह्यद्भुतो नाम नामतः

సునేమి, ద్యుతయ—ఇవే సుధర్మాణులని కీర్తించబడ్డాయి. వారి ఇంద్రుడు అప్పుడు నామముగా ‘అద్భుత’ అని భవించును.

Verse 62

स्कन्दो ऽसौ पार्वतीयो वै कार्तिकेयस्तु पावकिः / मेधातिथिश्च पौलस्त्यो वसुः काश्यप एवं च

పార్వతీ పుత్రుడైన స్కందుడే కార్తికేయుడు, పావకి అని ప్రసిద్ధుడు; అలాగే మేధాతిథి, పౌలస్త్య, వసు, కాశ్యపుడు కూడా (ఉన్నారు).

Verse 63

ज्योतिष्मान्भार्गवाश्चैव द्युतिमानङ्गिरास्तथा / वसिनश्चैव वासिष्ठ आत्रेयो हव्यवाहनः

జ్యోతిష్మాన్, భార్గవ, ద్యుతిమాన్, అంగిరా; అలాగే వసిన, వాసిష్ఠ, ఆత్రేయ, హవ్యవాహనుడు—ఇవే ఋషిగణములు అని చెప్పబడెను.

Verse 64

सुतपाः पौलहश्चैव सप्तैते रोहितेतरे / धृतिकेतुर्दीप्तिकेतुः शापहस्तनिरामयाः

సుతపా, పౌలహుడు—ఇవీ రోహితుని ఇతర ఏడు (పుత్రులు); ధృతికేతు, దీప్తికేతు, శాపహస్త, నిరామయుడు వారిలో ఉన్నారు.

Verse 65

पृथुश्रवास्तथानीको भूरिद्युम्नो बृहद्यशः / प्रथमस्य तु सावर्णेर्नव पुत्राः प्रकीर्तिताः

పృథుశ్రవా, అనీక, భూరిద్యుమ్న, బృహద్యశ—ప్రథమ సావర్ణి యొక్క తొమ్మిది పుత్రులు ఇలా కీర్తించబడినారు.

Verse 66

दशमे त्वथ पर्याये धर्मपुत्रस्य वै मनोः / द्वीतीयस्य तु सावर्णेर्भाव्यस्यैवान्तरे मनोः

పదవ పరిణామంలో ధర్మపుత్ర మనువు యొక్క మన్వంతరం; మరియు మనువు మన్వంతరంలోనే ద్వితీయ సావర్ణి భావ్యుని మన్వంతరం జరుగును.

Verse 67

सुधामानो विरुद्धाश्च द्वावेव तु गणौ स्मृतौ / दीप्तिमन्तश्च ते सर्वे शतसंख्याश्च ते समाः

సుధామానులు మరియు విరుద్ధులు—ఈ రెండు గణములే స్మృతిలో చెప్పబడినవి; వారు అందరూ దీప్తిమంతులు, సంఖ్యలో శత-శత సమానులు.

Verse 68

प्राणानां यच्छतं प्रोक्तं ऋषिभिः पुरषेति वै / देवास्ते वै भविष्यन्ति धर्मपुत्रस्य वै मनोः

ఋషులు ప్రాణాల ఆ సమూహాన్ని ‘పురష’ అని చెప్పారు; వారు ధర్మపుత్రుడు మనువు యొక్క పుత్రులుగా దేవతలై అవతరిస్తారు.

Verse 69

तेषामिन्द्रस्तथा विद्वान्भविष्यः शान्तिरुच्यते / हविष्मान्पौलहः श्रीमान्सुकीर्तिश्चाथ भार्गवः

వారిలో జ్ఞానవంతుడైన ఇంద్రుడు ఉంటాడు; ‘శాంతి’ అని పిలువబడేవాడూ ఉంటాడు; అలాగే హవిష్మాన్ పౌలహ, శ్రీమాన్, మరియు భార్గవ సుకీర్తి కూడా ఉంటారు.

Verse 70

आपोमूर्तिस्तथात्रेयो वसिष्ठश्चापवः स्मृतः / पौलस्त्यो ऽप्रतिमश्चापि नाभागश्चैव काश्यपः

ఆపోమూర్తి మరియు ఆత్రేయ; వసిష్ఠుడు ‘ఆపవ’ అని స్మరించబడతాడు; అలాగే పౌలస్త్య, అప్రమిత, మరియు కాశ్యప నాభాగ కూడా ఉంటారు.

Verse 71

अभिमन्युश्चाङ्गिरसः सप्तैते परमर्षयः / सुक्षेत्रश्चोत्तमौजाश्च भूरिसेनश्च वीर्यवान्

అభిమన్యు మరియు ఆంగిరస—ఇవే ఏడు పరమర్షులు; అలాగే సుక్షేత్ర, ఉత్తమౌజా, మరియు వీర్యవంతుడైన భూరిసేన కూడా ఉన్నారు.

Verse 72

शतानीको निरामित्रो वृषसेनो जयद्रथः / भूरिद्युम्नः सुवर्चाश्च दशैतेमानवाः स्मृताः

శతానీక, నిరామిత్ర, వృషసేన, జయద్రథ, భూరిద్యుమ్న, మరియు సువర్చా—ఇవే పది ‘మానవులు’ అని స్మరించబడతారు.

Verse 73

एकादशे तु पर्याये सावर्णे वै तृतीयके / निर्वाणरतयो देवाः कामगा वै मनोजवाः

పదకొండవ మన్వంతరంలోని తృతీయ సావర్ణ పరిణామంలో దేవులు నిర్వాణానందంలో రమించి, కోరికచొప్పున సంచరించి, మనస్సువలె వేగంగా కదులుతారు।

Verse 74

गणास्त्वेते त्रयः ख्याता देवातानां महात्मनाम् / एकैकस्त्रिंशतस्तेषां गणस्तु त्रिदिवौकसाम्

మహాత్మ దేవతల ఈ మూడు గణాలు ప్రసిద్ధమైనవి; త్రిదివవాసులైన వారి ప్రతి గణంలో ముప్పై ఒకరు చొప్పున ఉంటారు।

Verse 75

मासस्याहानि त्रिंशत्तु यानि वै कवयो विदुः / निर्वाणरतयो देवा रात्रयस्तु विहङ्गमाः

కవులు తెలిసినట్లుగా నెలకు ముప్పై రోజులు—అవే నిర్వాణరత దేవులు; రాత్రులు మాత్రం విహంగమాలవలె, పక్షుల్లా చంచలమైనవిగా చెప్పబడతాయి।

Verse 76

गणस्तृतीयो यः प्रोक्ते देवतानां भविष्यति / मनोजवा मूरूर्त्तास्तु इति देवाः प्रकीर्तिताः

దేవతలలో చెప్పబడిన మూడవ గణం భవిష్యత్తులో ‘మనోజవ’ మరియు ‘మూర్త’ అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధి చెందుతుంది—ఇలా దేవులు కీర్తించబడ్డారు।

Verse 77

एते हि ब्रह्मणः पुत्रा भविष्या मानवाः स्मृताः / तेषामिद्रो वृषा नाम भविष्यः सुरराट् ततः

వీరు బ్రహ్ముని పుత్రులు; భవిష్య మనువులుగా స్మరించబడతారు. వారిలో ‘వృషా’ అనే ఇంద్రుడు తరువాత దేవరాజుగా అవతరిస్తాడు।

Verse 78

तेषां सप्तऋषींश्चापि कीर्त्यमानान्निवौधत / हविष्मान्काश्यपश्चापि वपुष्मांश्चैव भार्गवः

వారి సప్తఋషుల పేర్లను కూడా, కీర్తింపబడినవిగా, వినుడి—హవిష్మాన్ కాశ్యపుడు మరియు వపుష్మాన్ భార్గవుడు।

Verse 79

आरुणिश्च तथात्रेयो वसिष्ठो नग एव च / पुष्टिराङ्गिरसो ज्ञेयः पौलस्त्यो निश्चरस्तथा

ఆరుణి, ఆత్రేయుడు, వసిష్ఠుడు, నాగుడు; అలాగే పుష్టి ఆంగిరసుడని తెలుసుకో, పౌలస్త్యుడు మరియు నిశ్చరుడూ.

Verse 80

पौलहो ह्यतितेजश्च देवा ह्येकादशेन्तरे / सर्ववेगः सुधर्मा च देवानीकः पुरोवहः

పౌలహుడు, అతితేజుడు—ఇవే ఏకాదశ అంతరంలోని దేవులు; అలాగే సర్వవేగుడు, సుధర్ముడు, మరియు పురోవహుడైన దేవానీకుడు.

Verse 81

क्षेमधर्मा ग्रहेषुश्च आदर्शः पैण्ड्रको मरुः / सावर्णस्य तु ते पुत्राः प्राजापत्यस्य वै नव

క్షేమధర్ముడు, గ్రహేషుడు, ఆదర్శుడు, పైండ్రకుడు, మరువు—ఇవే సావర్ణుని ప్రాజాపత్య వంశంలోని తొమ్మిది కుమారులు.

Verse 82

द्वादशे त्वथ पर्याये रुद्रपुत्रस्य वै मनोः / चतुर्थो रुद्रसावर्णो देवांस्तस्यान्तरे शृणु

ద్వాదశ పరిణామంలో, రుద్రపుత్రుడైన మనువు కాలంలో, నాలుగవడు రుద్రసావర్ణుడు; అతని అంతరంలోని దేవులను వినుడి.

Verse 83

पञ्चैव तुगणाः प्रोक्ता देवतानामनागताः / हरिता रोहिताश्चैव देवाः सुमनसस्तथा

దేవతల రాబోయే కాలంలో ఐదు గణములే చెప్పబడ్డాయి—హరితులు, రోహితులు మరియు సుమనసులు అనే దేవులు।

Verse 84

सुकर्माणः सुतरश्च विद्वांश्चैव सहस्रदः / पर्वतो ऽनु चरश्चैव अपाशुश्च मनोजवः

సుకర్మా, సుతర, విద్వాన్, సహస్రద, పర్వత, అనుచర, అపాశు, మనోజవ—ఇవే (దేవగణ) అని చెప్పబడినవి।

Verse 85

ऊर्जा स्वाहा स्वधा तारा दशेते हरिताः स्मृताः / तपो ज्ञानी मृतिश्चैव वर्चा बन्धुश्च यः स्मृतः

ఊర్జా, స్వాహా, స్వధా, తారా—ఇవే పది హరితులుగా స్మరించబడతాయి; అలాగే తపస్సు, జ్ఞాని, మృతి, వర్చా, బంధు కూడా స్మృతులు।

Verse 86

रजश्चैव तु राजश्च स्वर्णपादस्तथैव च / पुष्टिर्विधिश्च वै देवा दशैते रोहिताः स्मृताः

రజ, రాజ, స్వర్ణపాద; అలాగే పుష్టి, విధి—ఇవే పది దేవులు ‘రోహిత’లుగా స్మరించబడతారు।

Verse 87

तुष्ताद्यास्तु ये देवास्त्रय स्त्रिंशत्प्रकीर्तिताः / ते वै सुमनसो वेद्यान्निबोधत सुकर्मणः

తుష్ట మొదలైన త్రయస్త్రింశత్ (ముప్పైమూడు) దేవులు అని కీర్తించబడినవారు—వారే ‘సుమనసులు’గా తెలిసికొనవలసినవారు; హే సుకర్మణ, గ్రహించు।

Verse 88

सुपर्वा वृषभः पृष्टा कपिद्युम्नविपश्चितः / विक्रमश्च क्रमश्चैव विभृतः कान्त एव च

సుపర్వా, వృషభ, పృష్ట, కపిద్యుమ్న-విపశ్చిత, విక్రమ, క్రమ, విభృత, కాంత—ఇవి (దేవగణ) నామాలుగా చెప్పబడ్డాయి.

Verse 89

एते देवाः सुकर्माणः सुतरांश्च निबोधत / वर्षो दिव्यस्तथाञ्जिष्ठो वर्चस्वी द्युतिमान्कविः

ఈ దేవగణము సుకర్మములు గలవారు—మరింతగా గ్రహించండి: వర్ష, దివ్య, అలాగే అంజిష్ఠ, వర్చస్వి, ద్యుతిమాన్, కవి।

Verse 90

शुभो हविः कृतप्राप्तिर्व्यापृतो दशमस्तथा / सुतारा नामतस्त्वेते देवा वै संप्रकीर्तिताः

శుభ, హవి, కృతప్రాప్తి, వ్యాపృత—ఇవి పదవ (నామాలు) కూడా; నామముగా ఈ దేవగణము ‘సుతారా’ అని కీర్తించబడింది.

Verse 91

तेषामिन्द्रस्तु विज्ञेयो ऋतधामा महायशाः / द्युतिर्वसिष्ठपुत्रस्तु आत्रेयः सुतपास्तथा

వారిలో ఇంద్రుడిగా ఋతధామా మహాయశస్సు గలవాడని తెలుసుకోవాలి; ద్యుతి వసిష్ఠపుత్రుడు, అలాగే ఆత్రేయుడు, సుతపా కూడా ఉన్నారు.

Verse 92

तपोमूर्तिस्त्वाङ्गिरसस्तपस्वी काश्यपस्तथा / तपोधनश्च पौलस्त्यः पौलहश्च तपोरतिः

తపోమూర్తి ఆంగిరసుడు, తపస్వి కాశ్యపుడు; తపోధనుడు పౌలస్త్యుడు, మరియు తపోరతి పౌలహుడు—ఇవీ (ఋషి-దేవ)లు.

Verse 93

भार्गवः सप्तमस्तेषां विज्ञेयस्तु तपोधृतिः / एते सप्तर्षयः सिद्धा अन्त्ये सावर्णिकेंऽतरे

వారిలో ఏడవవాడు భార్గవుడు, తపోధృతి అని ప్రసిద్ధుడు. వీరే సిద్ధులైన సప్తర్షులు, అంత్య సావర్ణిక మన్వంతరంలో ఉంటారు.

Verse 94

देववानुपदेवश्च देवश्रेष्ठो विदूरथः / मित्रवान् मित्रसेनो ऽथ चित्रसेनो ह्यमित्रहा

దేవవాన్, ఉపదేవుడు, దేవశ్రేష్ఠుడు, విదూరథుడు; అలాగే మిత్రవాన్, మిత్రసేనుడు, మరియు చిత్రసేనుడు—శత్రుహంతకుడు.

Verse 95

मित्रबाहुः सुवर्चाश्च द्वादशस्य मनोः सुताः / त्रयोदशेतु पर्याये भाव्ये रौच्येन्तरे पुनः

మిత్రబాహు, సువర్చా—ఇవరు ద్వాదశ మనువు కుమారులు. తరువాత పదమూడవ పరిణామంలో, భావ్య రౌచ్య మన్వంతరంలో మళ్లీ (ప్రకటిస్తారు).

Verse 96

त्रय एव गणाः प्रोक्ता देवानां तु स्वयंभुवा / ब्रह्मणो मानसाः पुत्रास्ते हि सर्वे महात्मनः

స్వయంభువు దేవతల మూడు గణాలనే ప్రకటించాడు. వారు బ్రహ్మ యొక్క మానసపుత్రులు; వారందరూ మహాత్ములు.

Verse 97

सुत्रामाणः सुधर्माणः सुकर्माणश्च ते त्रयः / त्रिदशानां गणाः प्रोक्ता भविष्याः सोमपायिनाम्

ఆ మూడు—సుత్రామాణ, సుధర్మాణ, సుకర్మాణ. వీరే త్రిదశుల గణాలుగా చెప్పబడ్డారు; భవిష్యత్తులో సోమపాయులు అవుతారు.

Verse 98

त्रयस्त्रिशद्देवता याः पृथगिज्यास्तु याज्ञिकैः / आज्येन पृषदाज्येन ग्रहश्रेष्टेन चैव ह

యాజ్ఞికులు వేర్వేరుగా ఆరాధించవలసిన ముప్పైమూడు దేవతలను, ఆజ్యంతో, పృషదాజ్యంతో, అలాగే శ్రేష్ఠ గ్రహమైన సోమంతో యజ్ఞంలో అర్చిస్తారు।

Verse 99

ये वै देवास्त्रयस्त्रिंशत्पृथक्त्वेन निबोधत / सुत्रामाणः प्रयाज्यास्तु आज्याशा ये तु सांप्रतम्

ముప్పైమూడు దేవులను వేర్వేరుగా గ్రహించండి; ‘సుత్రామాణ’ అనే దేవులు ప్రయాజ్యులు, మరియు ప్రస్తుతం ఆజ్యభాగాన్ని కోరువారు।

Verse 100

सुकर्माणो ऽनुयाज्याख्याः पृषदाज्याशिनस्तु ये / उपयाज्याः सुधर्माण इति देवाः प्रकीर्त्तिताः

పృషదాజ్యాన్ని భుజించువారు ‘సుకర్మాణ’ అనే అనుయాజ్యులుగా చెప్పబడినారు; ‘సుధర్మాణ’ అనబడువారు ఉపయాజ్యులు—ఇలా దేవులు ప్రఖ్యాతి పొందారు।

Verse 101

दिवस्पतिर्महासत्वस्तेषामिन्द्रो भविष्यति / पुलहात्मजपुत्रास्ते विज्ञेयास्तु रुचेः सुताः

వారికి ఇంద్రుడు ‘దివస్పతి’ అనే మహాసత్త్వుడు అవుతాడు; వారు పులహుని కుమారుని కుమారులు, అలాగే రుచియొక్క కుమారులని తెలుసుకోవాలి।

Verse 102

अङ्गिराश्चैव धृतिमान् पौलस्त्यो ऽप्यव्ययस्तु सः / पौलहस्तत्त्वदर्शी छ भार्गवश्च निरुप्सुकः

అంగిరుడు ధృతిమంతుడు; పౌలస్త్యుడు కూడా అవ్యయుడు; పౌలహుడు తత్త్వదర్శి, భార్గవుడు నిరుప్సుకుడు (నిష్కాముడు)।

Verse 103

निष्प्रकंप्यस्तथात्रेयो निर्मोहः काश्यपस्तथा / सुतपाश्चैव वासिष्ठः सप्तैते तु त्रयोदश

నిష్ప్రకంప్యుడు, ఆత్రేయుడు, నిర్మోహుడు, కాశ్యపుడు, సుతపా మరియు వాసిష్ఠుడు—ఈ ఏడుగురు త్రయోదశ మన్వంతరంలో ప్రసిద్ధులు.

Verse 104

चित्रसेनो विचित्रश्च नयो धर्मो धृतो भवः / अनेकः क्षत्रविद्धश्च सुरसो निर्भयो दश

చిత్రసేనుడు, విచిత్రుడు, నయుడు, ధర్ముడు, ధృతుడు, భవుడు, అనేకుడు, క్షత్రవిద్ధుడు, సురసుడు, నిర్భయుడు—ఇవి పది నామాలు.

Verse 105

रौच्यस्यैते मनोः पुत्रा ह्यन्तरे तु त्रयोदशे / चतुर्दशे तु पर्याये भौत्यस्याप्यन्तरे मनोः

ఇవే రౌచ్య మనువు యొక్క పుత్రులు; త్రయోదశ మన్వంతరంలో ఉన్నారు; అలాగే చతుర్దశ పరిణామంలో భౌత్య మనువు మన్వంతరంలోనూ (వర్ణించబడ్డారు).

Verse 106

देवतानां गणाः पञ्च प्रोक्ता ये तु भविष्यति / चाक्षुषाश्च पवित्राश्च कनिष्ठा भ्राजितास्तथा

భవిష్యత్తులో ఉండబోయే దేవగణాలు ఐదు అని చెప్పబడింది—చాక్షుషులు, పవిత్రులు, కనిష్ఠులు, భ్రాజితులు మరియు (ఇంకొక గణం).

Verse 107

वाचावृद्धाश्च इत्येते पञ्च देवगणाः स्मृताः / निषादाद्याः स्वराः सप्त सप्त तान्विद्धि चाक्षुषान्

‘వాచావృద్ధ’ మొదలైనవారు—ఈ ఐదు దేవగణాలు స్మృతిలో చెప్పబడ్డాయి. నిషాదాది ఏడు స్వరాలు—అవి చాక్షుషుల ఏడు-ఏడు (స్వరాలు) అని తెలుసుకో.

Verse 108

बृहदाद्यानि सामानि कनिष्ठान्सप्त तान्विदुः / सप्त लोकाः पवित्रास्ते भ्राजिताः सप्तसिंधवः

బృహదాది సామములలో కనిష్ఠములుగా ఏడు అని వారు తెలుసుకొన్నారు. ఆ ఏడు లోకాలు పవిత్రములు; ప్రకాశించు ఏడు సింధువులు (నదులు) కూడాను.

Verse 109

वाचावृद्धानृषीन्विद्धि मनोः स्वायभुवस्य ये / सर्वे मन्वन्तरेद्राश्च विज्ञेयास्तुल्यलक्षणाः

స్వాయంభువ మనువుకు చెందిన వాక్యవృద్ధులైన ఋషులను తెలుసుకొనుము. ప్రతి మన్వంతరంలోని ఇంద్రులు కూడా సమాన లక్షణములవారని గ్రహించవలెను.

Verse 110

तेजसा तपसा वुद्ध्या बलश्रुतपराक्रमैः / त्रैलोक्ये यानि सत्त्वानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च

తేజస్సు, తపస్సు, బుద్ధి, బలం, శ్రుతి మరియు పరాక్రమములచే త్రిలోక్యంలో ఉన్న ఏ సత్త్వములు గతి పొందుతాయో, మరియు ధ్రువములుగా నిలిచియుంటాయో.

Verse 111

सर्वशः सर्वैर्गुणैस्तानि इन्द्रास्ते ऽभिभवन्ति वै / भूतापवादिनो हृष्टा मध्यस्था भूतवादिनः

ఆ ఇంద్రులు అన్ని విధములుగా, సమస్త గుణములచే, వాటన్నిటిని నిశ్చయంగా అధిగమిస్తారు. భూతాపవాదులు హర్షిస్తారు; మధ్యస్థులు భూతవాదులు అవుతారు.

Verse 112

भूताभवादिनः शक्तास्त्रयो वेदाः प्रवादिनाम् / अग्नीध्रः काश्यपश्चैव पौलस्त्यो मागधश्च यः

భూతాభవం (ఉత్పత్తి)ను ప్రతిపాదించువారు సమర్థులు; ప్రవాదులకై మూడు వేదములు (ప్రమాణములు) ఉన్నాయి. అగ్నీధ్రుడు, కాశ్యపుడు, పౌలస్త్యుడు మరియు మాగధుడు కూడా.

Verse 113

भार्गवो ह्यग्निवाहुश्च शुचिराङ्गिरसस्तथा / शुक्रश्चैव तु वासिष्ठः पौलहो मुक्त एव च

భార్గవుడు, అగ్నివాహుడు, అలాగే పవిత్రుడైన ఆంగిరసుడు; ఇంకా శుక్రుడు, వాసిష్ఠుడు, పౌలహుడు, ముక్తుడు—ఇవీ (పేర్కొనబడినవే).

Verse 114

आत्रेयः श्वाजितः प्रोक्तो मनुपुत्रानतः शृणु / उरुर्गुरुश्च गंभीरो बुद्धः शुद्धः शुचिः कृती

ఆత్రేయుడు ‘శ్వాజిత’ అని చెప్పబడెను; ఇప్పుడు మనువు కుమారుల క్రమాన్ని వినుము—ఉరు, గురు, గంభీర, బుద్ధ, శుద్ధ, శుచి, కృతీ।

Verse 115

ऊर्जस्वी सुबलश्चैव भौत्यस्यैते मनोः सुताः / सावर्णा मनवो ह्येते चत्वारो ब्रह्मणः सुताः

ఊర్జస్వి మరియు సుబల—ఇవే భౌత్య మనువు కుమారులు. ఈ నలుగురూ సావర్ణ మనువులు, బ్రహ్ముని పుత్రులని చెప్పబడెను.

Verse 116

एको वैवस्वतश्चैव सावर्णो मनुरुच्यते / रौच्यो भौत्यश्च यौ तौ तु मतौ पौलहभार्गवौ / भौत्यस्यैवाधिपत्ये तु तूर्णं कल्पस्तु पूर्यते

ఒకడు వైవస్వతుడు, మరొకడు సావర్ణుడు—ఇవే మనువులని చెప్పబడెను. రౌచ్యుడు మరియు భౌత్యుడు—ఈ ఇద్దరూ పౌలహ, భార్గవులని భావింపబడిరి. భౌత్యుని అధిపత్యంలోనే ఈ కల్పము త్వరగా పరిపూర్ణమగును.

Verse 117

सूत उवाच निःशेषेषु तु सर्वेषु तदा मन्वन्तरेष्विह

సూతుడు పలికెను—ఇక్కడి సమస్త మన్వంతరములు నిశ్శేషముగా పూర్తైనప్పుడు, అప్పుడు…

Verse 118

अन्ते ऽनेकयुगे तस्मिन्क्षीणे संहार उच्यते / सप्तैते भार्गवा देवा अन्ते मन्वन्तरे तदा

అనేక యుగాల అంతంలో, ఆ కాలం క్షీణించినప్పుడు దానిని సంహారం అంటారు. అప్పుడు మన్వంతరాంతంలో ఈ ఏడు భార్గవ దేవులు ప్రత్యక్షమవుతారు.

Verse 119

भुक्त्वा त्रैलोक्यम ध्यस्था युगाख्या ह्येकसप्ततीः / पितृभिर्मनुभिः सार्द्धं क्षीणे मन्वन्तरे तदा

త్రిలోకమధ్యంలో స్థితులై వారు ‘యుగ’ అని పిలువబడే డెబ్బై ఒక కాలఖండాలను అనుభవిస్తారు. అప్పుడు మన్వంతరం క్షీణించినపుడు పితృదేవతలతోను మనువులతోను కలిసి ఉంటారు.

Verse 120

अनाधारमिदं सर्वं त्रैलोक्यं वै भविष्यति / ततः स्थाना नि शुभ्राणि स्थानिनां तानि वै तदा

అప్పుడు ఈ సమస్త త్రిలోకం నిశ్చయంగా ఆధారరహితమవుతుంది. తదనంతరం అక్కడ నివసించే వారివి అయిన స్థానాలు శుభ్రంగా, ప్రకాశంగా మారుతాయి.

Verse 121

प्रभ्रशयन्ते विमुक्तानि तारा ऋक्षग्रहैस्तथा / ततस्तेषु व्यतीतेषु त्रैलोक्यस्येश्वरेष्विह

తారలు కూడా నక్షత్రాలు, గ్రహాలతో కలిసి బంధనాల నుండి విముక్తమై కిందకు జారిపడతాయి. అవి అంతా లయమైన తరువాత, ఇక్కడ త్రిలోకాధీశులకూ అంతం కలుగుతుంది.

Verse 122

संप्रप्तेषु महर्लोकं यस्मिंस्ते कल्पवासिनः / अजिताद्या गणा यत्र आयुष्मन्तश्चतुर्दश

ఆ కల్పవాసులు మహర్లోకాన్ని చేరినప్పుడు—అక్కడ అజిత మొదలైన పద్నాలుగు ఆయుష్మంత గణాలు నివసిస్తారు.

Verse 123

मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवास्ते वै चतुर्द्दश / सशरीराश्च श्रूयन्ते जनलोके सहानुगाः

సర్వ మన్వంతరములలో ఆ పద్నాలుగు దేవతలు తమ అనుచరులతో కూడ జనలోకంలో శరీరధారులై ఉన్నట్లు శ్రుతి చెబుతుంది।

Verse 124

एवं देवेष्वतीतेषु महर्लोकाज्जनं प्रति / भूतादिष्ववशिष्टेषु स्थावरां तेषु तेषु वै

ఇలా దేవతలు పైకి గతించినప్పుడు, మహర్లోకం నుండి జనలోకమునకు, భూతాది అవశేషములలో అక్కడక్కడ స్థావరములే మిగులుతాయి।

Verse 125

शून्येषु लोकस्थानेषु महान्तेषु भुवादिषु / देवेषु च गतेष्वूर्द्ध्वं सायुज्यं कल्पवासिनाम्

భువాది మహత్తర లోకస్థానములు శూన్యమై, దేవతలు కూడా పైకి గతించినప్పుడు, కల్పవాసులకు సాయుజ్యం (పరమ ఏకత్వం) లభిస్తుంది।

Verse 126

संहृत्य तास्ततो ब्रह्मा देवर्षिपितृदानवान् / संस्थापयति वै सर्गमहर्दृष्ट्वा युगक्षये

అప్పుడు బ్రహ్మ దేవ, ఋషి, పితృ, దానవులను సంహరించి, యుగక్షయ సమయంలో దినాన్ని దర్శించి, సృష్టిని మళ్లీ స్థాపిస్తాడు।

Verse 127

चतुर्युगसहस्रान्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुः / रात्रिं युगसहस्रान्तां ते ऽहोरात्रविदो जनाः

అహోరాత్ర తత్త్వాన్ని తెలిసినవారు చెబుతారు—బ్రహ్ముని ఒక దినము చతుర్యుగాల వెయ్యి చక్రాల పరిమాణం; ఆయన రాత్రి కూడా వెయ్యి యుగచక్రాల పరిమాణమే।

Verse 128

नैमित्तिकः प्राकृतिको यश्चैवात्यन्तिकोर्ऽथतः / त्रिविधिः सर्वभूतानामित्येष प्रतिसंचरः

నైమిత్తికం, ప్రాకృతం, అత్యంతికం—అర్థతః ఈ మూడు విధాల ప్రళయాలు సమస్త భూతాలకు చెప్పబడ్డాయి; ఇదే ప్రతిసంచారము (సంహారము).

Verse 129

ब्राह्मो नैमित्तिकस्तस्य कल्पदाहः प्रसंयमः / प्रतिसर्गे तु भूतानां प्राकृतः करणक्षयः

ఆయనదైన నైమిత్తిక (బ్రాహ్మ) ప్రళయం కల్పదాహముగా, నియమనముగా జరుగుతుంది; ప్రతిసర్గ సమయంలో భూతములకు ప్రాకృత ప్రళయం కరణాల (ఇంద్రియాదుల) క్షయముగా ఉంటుంది.

Verse 130

ज्ञानाच्चात्यन्तिकः प्रोक्तः कारणानामसंभवः / ततः संहृत्य तान्ब्रह्मा देवांस्त्रैलोक्यवासिनः

జ్ఞానమువలన అత్యంతిక (ప్రళయం) అని చెప్పబడింది; అందులో కారణములే అసంభవమగును. ఆపై బ్రహ్ముడు త్రైలోక్యవాసి దేవతలను కూడ సంకలనం చేసి (సంహరించి) తీసుకొనును.

Verse 131

प्रहरति प्रकुरुते सर्गस्य प्रलयं पुनः / सुषुप्सुर्भगवान्ब्रह्मा प्रजाः संहरते तदा

ఆ (కాలము) మళ్లీ మళ్లీ సృష్టి యొక్క ప్రళయాన్ని ప్రేరేపించి కలుగజేస్తుంది. అప్పుడు నిద్రలోనికి ప్రవేశించిన భగవాన్ బ్రహ్ముడు ప్రజలను సంహరిస్తాడు.

Verse 132

ततो युगसहस्रान्ते संप्राप्ते च युगक्षये / तत्रात्मस्थाः प्रजाः कर्तुं प्रपेदे स प्रजापतिः

ఆపై యుగసహస్రాంతమున, యుగక్షయము సమీపించినప్పుడు, ఆ ప్రజాపతి తనలోనే స్థితమైన ప్రజలను సృష్టించుటకు ప్రవృత్తుడయ్యెను.

Verse 133

तदा भवत्यनावृष्टिः संतता शतवार्षिकी / तया यान्यल्पसाराणि सत्त्वानि वृथिवीतले

అప్పుడు నూరేళ్ల పాటు నిరంతర అనావృష్టి కలుగుతుంది. దాని వల్ల భూమితలంపై ఉన్న అల్పసార జీవులు క్షీణించసాగుతారు.

Verse 134

तान्येवात्र प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च / सप्तरश्मिरथो भूत्वा उदत्तिष्ठद्विभावसुः

అవే ఇక్కడ లయమై భూమిలో కలసి భూమిరూపం పొందుతాయి. ఆపై విభావసు సప్తరశ్ముల రథమై పైకి ఉద్భవిస్తాడు.

Verse 135

असह्यरश्मिर्भगवान्पिबत्यंभो गनस्तिभिः / हरीतारश्मयस्तस्यदीप्यमानास्तु सप्ततिः

అసహ్య కిరణములు గల భగవాన్ సూర్యుడు గనస్తి సమూహములచే జలాన్ని పానము చేస్తాడు. అతని దీప్తిమంతమైన హరిత కిరణాలు డెబ్బైగా ప్రకాశిస్తాయి.

Verse 136

भूय एव विवर्त्तन्ते व्याप्नुवन्तोंबरं शनैः / भौमं काष्ठेन्धनं तेजो भृशमद्भिस्तु दीप्यते

అవి మళ్లీ తిరిగి వచ్చి నెమ్మదిగా ఆకాశాన్ని వ్యాపిస్తాయి. భూమికి చెందిన కాష్ఠ-ఇంధనస్వరూపమైన తేజస్సు జలముచే అత్యంతంగా దగ్ధమై ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 137

तस्मादुदकभृत्सूर्यस्तपतीति हि कथ्यते / नावृष्ट्या तपते सूर्य्यो नावृष्ट्या परिषिच्यते

అందుకే సూర్యుడిని ‘ఉదకభృత్’ అని అంటారు—జలాన్ని ధరించి తపిస్తాడని. అనావృష్టిలో సూర్యుడు మండుతాడు; అనావృష్టిలో అతడు శీతల జలంతో సింఛితుడవడు కాదు.

Verse 138

नावृष्ट्या परिविश्येत वारिणा दीप्यते रविः / तस्मादपः पिबन्यो वै दीप्यते रविरंबरे

వర్షం లేకపోతే లోకం ఎండిపోతుంది; కానీ జలంతో రవి దీప్తమవుతాడు. అందుకే ఆకాశంలో రవి నీటిని పానంచేసి ప్రకాశిస్తాడు.

Verse 139

तस्य ते रश्मयः सप्त पिबन्त्यंभो महार्णवात् / तेनाहारेण संदीप्ताः सूर्याः सप्त भवन्त्युत

ఆ రవியின் ఏడు కిరణాలు మహాసముద్రం నుండి నీటిని పానంచేస్తాయి. ఆ ఆహారంతోనే దీప్తమై అవి ఏడు సూర్యులుగా అవతరిస్తాయి.

Verse 140

ततस्ते रश्मयः सप्त सूर्यभूताश्चतुर्द्दिशम् / चतुर्लोकमिमं सर्वं दहन्ति शिखिनस्तदा

అప్పుడు ఆ ఏడు కిరణాలు సూర్యస్వరూపమై నాలుగు దిక్కులకూ వ్యాపిస్తాయి. ఆ వేళ అవి అగ్నిశిఖలవలె నాలుగు లోకాలను దహిస్తాయి.

Verse 141

प्राप्नुवन्ति च ताभिस्तु ह्यूर्द्ध्वं चाधश्च रश्मिभिः / दीप्यन्ते भास्कराः सप्त युगान्ताग्निप्रतापिनः

ఆ కిరణాలతో పైకీ కిందకీ అన్నిచోట్ల చేరుతుంది. యుగాంతాగ్ని వంటి తేజస్సు గల ఏడు భాస్కరులు అప్పుడు దీప్తమవుతారు.

Verse 142

ते वारिणा प्रदीप्ताश्च बहुसाहस्ररश्मयः / स्वं समावृत्य तिष्ठन्ति निर्दहन्तो वसुंधराम्

వారు నీటితో ప్రజ్వలితమై, వేలాది కిరణాలు కలవారు. తమ తేజస్సుతో అన్నిటినీ ఆవరించి, భూమిని దహిస్తూ నిలిచివుంటారు.

Verse 143

ततस्तेषां प्रतापेन दह्यमाना वसुंधरा / साद्रिनद्यर्णवा पृथ्वी निस्नेहा समपद्यत

అప్పుడు వారి ప్రతాపంతో దహించబడుతున్న వసుంధర—పర్వతాలు, నదులు, సముద్రాలతో కూడిన ఈ భూమి—స్నేహరహితంగా, శుష్కంగా మారింది.

Verse 144

दीप्ताभिः संतताभिश्च चित्राभिश्च समन्ततः / अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक् च संरूद्धा सूर्यरश्मिभिः

దీప్తమైన, నిరంతరమైన, విచిత్రమైన సూర్యకిరణాలతో అది అన్ని వైపులా—క్రింద, పై, మరియు అడ్డంగా—పూర్తిగా ఆవరించబడింది.

Verse 145

सूर्याग्नीनां प्रवृद्धानां संसृष्टानां परस्परम् / एकत्वमुपयातानामेकज्वाला भवत्युत

వృద్ధి చెందిన సూర్యాగ్నులు పరస్పరం కలసి ఏకత్వాన్ని పొందినప్పుడు, నిశ్చయంగా ఒకే జ్వాలగా మారుతాయి.

Verse 146

सर्वलोकप्रणाशश्च सो ऽग्निर्भूत्वानुमण्डली / चतुर्लोकमिदं सर्वं निर्दहत्याशु तेजसा

ఆ అగ్ని సర్వలోకనాశకంగా మారి మండలాకారంగా వ్యాపించి, తన తేజస్సుతో ఈ నాలుగు లోకాలను త్వరగా దహించివేస్తుంది.

Verse 147

ततः प्रलीने सर्वस्मिञ्जङ्गमे स्थावरे तथा / निर्वृक्षा निस्तृणा भूमिः कूर्मपृष्ठसमा भवेत्

తర్వాత చరాచర సమస్తం లీనమైనప్పుడు, భూమి వృక్షరహితంగా, తృణరహితంగా మారి కూర్మపు పিঠంలా సమతలంగా అవుతుంది.

Verse 148

अंबरीषमिवाभाति सर्वमप्यखिलं जगत् / सर्वमेव तदर्चिर्भिः पूर्णं जाज्वल्यते घनः

అఖిల జగత్తు అంతటా భట్టిలా ప్రకాశిస్తుంది; ఆ జ్వాలలతో నిండిన ఘనమైన అగ్నిపుంజం సర్వత్రా జాజ్వల్యమవుతుంది।

Verse 149

भूतले यानि सत्त्वानि महोदधिगतानि च / ततस्तानि प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च

భూమిపై ఉన్న సమస్త జీవులు, మహాసముద్రంలో ఉన్న సత్త్వాలు కూడా, అప్పుడు లయమై భూమిరూపాన్ని పొందుతాయి।

Verse 150

द्वीपाश्च पर्वताश्चैव वर्षाण्यथ महोदधिः / सर्वं तद्भस्मसाच्चक्रे सर्वात्मा पावकस्तु सः

ద్వీపాలు, పర్వతాలు, వర్షదేశాలు మరియు మహాసముద్రం—ఆ సర్వాత్మ పావకుడు వాటన్నిటినీ భస్మం చేశాడు।

Verse 151

समुद्रेभ्यो नदीभ्यश्च पातालेभ्यश्च सर्वशः / पिबत्यपः समिद्धो ऽग्निः पृथिवीमाश्रितो ज्वलन्

పృథివిని ఆశ్రయించి జ్వలించే సమిద్ధ అగ్ని సముద్రాల నుండీ, నదుల నుండీ, పాతాళాల నుండీ సర్వత్రా జలాన్ని త్రాగివేస్తుంది।

Verse 152

ततः संवर्द्धितः शैलानति क्रम्य ग्रहांस्तथा / लोकान्संहरते दीप्तो घोरः संवर्त्तको ऽनलः

తర్వాత అది విస్తరించి పర్వతాలను దాటి, గ్రహాలను కూడా అధిగమించి, దీప్తమైన భయంకర సంవర్తక అనలుడు లోకాలను సంహరిస్తాడు।

Verse 153

ततः स पृथिवीं भित्त्वा रसातलमशोष्यत् / निर्दह्यान्ते तु पातालं वायुलोकमथादहत्

అప్పుడు అతడు భూమిని చీల్చి రసాతలాన్ని శోషింపజేశాడు; చివరికి పాతాళాన్ని దహించి వాయులోకాన్నికూడా కాల్చివేశాడు।

Verse 154

अधस्तात्पृथिवीं दग्ध्वा तूर्द्ध्वं स दहतो दिवम् / योजनानां सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च

క్రింద భూమిని దహించి, పైకి అతడు ఆకాశాన్నికూడా కాల్చసాగాడు; వేల యోజనాలు, ప్రయుతాలు, అర్బుదాల వరకు విస్తరించాడు।

Verse 155

उदतिष्ठञ्शिखास्तस्य बह्व्यः संवर्त्तकस्य तु / गन्धर्वांश्च पिशाचांश्च समहोरगराक्षसान्

ఆ సంవర్తకుని అనేక జ్వాలలు ఎగసిపడ్డాయి; గంధర్వులు, పిశాచులు, మహోరగులు మరియు రాక్షసులను కూడా కమ్ముకున్నాయి।

Verse 156

तदा दहति संदीप्तो गोलकं चैव सर्वशः / भूर्लोकं च भुवर्ल्लोकं स्वर्लोकं च महस्तथा

అప్పుడు అతడు తీవ్రంగా ప్రజ్వలించి సమస్త గోళకాన్ని దహించసాగాడు; భూలోకం, భువర్లోకం, స్వర్లోకం మరియు మహర్లోకమును కూడా।

Verse 157

घोरो दहति कालाग्निरेवं लोकचतुष्टयम् / व्याप्तेषु तेषु लोकेषु तिर्यगूर्द्ध्वमथाग्निना

ఇలా భయంకరమైన కాలాగ్ని నాలుగు లోకాలను దహిస్తుంది; ఆ లోకాలు అగ్నితో వ్యాపించినప్పుడు, ఆ అగ్ని అడ్డంగా మరియు పైకి విస్తరించింది।

Verse 158

तत्तेजः समनुप्राप्य कृत्स्नं जगदिदं शनैः / अयोगुडनिभं सर्वं तदा ह्येवं प्रकाशते

ఆ తేజస్సును పొందిన తరువాత ఈ సమస్త జగత్తు నెమ్మదిగా ప్రకాశిస్తుంది; అప్పుడు అన్నీ ఇనుప గుండ్రంలా దగ్ధదీప్తితో కనిపిస్తాయి.

Verse 159

ततो गजकुलाकारास्तडिद्भिः समलङ्कृताः / उत्तिष्ठन्ति तदा घोरा व्योम्नि संवर्तका घनाः

అప్పుడు ఆకాశంలో ఏనుగుల గుంపుల ఆకారములై, మెరుపులతో అలంకరింపబడిన, ప్రళయకారక భయంకర మేఘాలు లేచిపోతాయి.

Verse 160

केचिन्नीलोत्पलश्यामाः केचित्कुमुदसन्निभाः / केचिद्वैडूर्यसंकाशा इन्द्रनीलनिभाः परे

కొన్ని మేఘాలు నీలకమలంలా శ్యామంగా, కొన్ని కుముదంలా తెల్లగా; కొన్ని వైడూర్యమణిలా కాంతిమంతంగా, మరికొన్ని ఇంద్రనీలంలా దీప్తిగా ఉంటాయి.

Verse 161

शङ्खकुन्दनिभाश्चान्ये जात्यञ्जननिभास्तथा / धूम्रवर्णा घनाः केचित्केचित्पीताःपयोधराः

కొన్ని శంఖ-కుందపుష్పంలా తెల్లగా, కొన్ని జాత్యంజనంలా నల్లగా; కొన్ని మేఘాలు పొగరంగులో, మరికొన్ని పసుపురంగు పయోధరాలుగా కనిపిస్తాయి.

Verse 162

केचिद्रासभवर्णाभा लाक्षारसनिभास्तथा / मनशिलाभास्त्वपरे कपोताभास्तथांबुदाः

కొన్ని మేఘాలు గాడిద రంగులా కనిపిస్తాయి, కొన్ని లాక్షారసంలా; మరికొన్ని మనశిలలా కాంతివంతంగా, ఇంకొన్ని పావురంలా బూడిద ఛాయతో ఉంటాయి.

Verse 163

इन्द्रगोपनिभाः केचिद्धरितालनिभास्तथा / चाषपत्रनिभाः केचिदुत्तिष्ठन्ति घना दिवि

కొన్ని మేఘాలు ఇంద్రగోపంలా ఎర్రగా, కొన్ని హరితాలంలా పచ్చగా, మరికొన్ని చాషపక్షి ఆకుల్లా కనిపిస్తూ ఆకాశంలో లేచి నిలుస్తాయి।

Verse 164

केचित्पुरवराकाराः केचिद्गजकुलोपमाः / केचित्पर्वतसंकाशाः केचित्स्थलनिभा घनाः

కొన్ని మేఘాలు మహానగరాల ఆకారంలా, కొన్ని ఏనుగుల గుంపుల్లా, కొన్ని పర్వతాల్లా, మరికొన్ని విస్తారమైన నేలలాగా ఘనంగా కనిపిస్తాయి।

Verse 165

क्रीडागारनिभाः केचित्केचिन्मीनकुलोपमाः / बहुरूपा घोररूपा घोरस्वरनिनादिनः

కొన్ని మేఘాలు క్రీడాగృహంలా, కొన్ని చేపల గుంపుల్లా; అవి అనేక రూపాలు ధరించి, భయంకర రూపాలతో, భయానక స్వరంతో గర్జిస్తాయి।

Verse 166

तदा जलधराः सर्वे पूरयन्ति नभस्तलम् / ततस्ते जलदा घोरराविणो भास्करात्मकाः

అప్పుడు అన్ని జలధర మేఘాలు ఆకాశతలాన్ని నింపుతాయి; తరువాత ఆ జలదాలు భయంకరంగా గర్జిస్తూ సూర్యస్వరూప తేజస్సుతో ఉన్నట్లుగా కనిపిస్తాయి।

Verse 167

सप्तधा संवृतात्मानस्तमग्निं शमयन्त्युत / ततस्ते जलदा वर्षं मुञ्चन्ति च महौघवत्

అవి తమను తాము ఏడు విధాలుగా ఆవరించి సూర్యాగ్నిని కూడా శమింపజేస్తాయి; తరువాత ఆ జలదాలు మహాప్రవాహంలా వర్షాన్ని కురిపిస్తాయి।

Verse 168

सुघोरमशिवं सर्वं नाशयन्ति च पावकम् / प्रवृष्टैश्च तथात्यर्थं वारिणा पूर्यते जगत्

అత్యంత ఘోరమైన అశుభం సమస్తాన్ని, అగ్నినికూడా నశింపజేస్తుంది; అలాగే ఘనవర్షజలంతో జగత్తు నిండిపోతుంది.

Verse 169

अद्भिस्तेजोभिभूतं च तदाग्निः प्रविशत्यपः / नष्टे चाग्नौ वर्षगते पयोदाः पावकोद्भवाः

జలముచే తేజస్సు అణచబడినప్పుడు ఆ అగ్ని నీటిలో లీనమవుతుంది; అగ్ని నశించినపుడు వర్షప్రవాహంలో అగ్నిజన్య మేఘాలు ఉద్భవిస్తాయి.

Verse 170

प्लावयन्तो जगत्सर्वं बृहज्जलपरिस्रवैः / धाराभिः पूरयन्तीमं चोद्यमानाः स्वयंभुवा

విశాల జలప్రవాహాలతో వారు సమస్త జగత్తును ముంచెత్తుతారు; స్వయంభువుని ఆజ్ఞచేత ధారలతో ఈ లోకాన్ని నింపుతారు.

Verse 171

अन्ये तु सलिलौघैस्तु वेलामभिभवन्त्यपि / साद्रिद्वीपान्तरं पीतं जलमन्नेषु तिष्ठति

ఇంకొందరు జలప్రవాహాలతో సముద్రతీర సీమను కూడా అధిగమిస్తారు; పర్వతాలతో కూడిన ద్వీపాంతరాలలో త్రాగబడిన జలం అన్నరసంలో నిలిచి ఉంటుంది.

Verse 172

पुनः पतति भूमौ तत्पयोधस्तान्नभस्तले / संवेष्टयति घोरात्मा दिवि वायुः समततः

మళ్లీ ఆ మేఘజలం ఆకాశమండలంనుండి భూమిపై పడుతుంది; పై ఆకాశంలో సర్వత్ర వ్యాపించిన ఘోరస్వభావ వాయువు దానిని చుట్టుముడుతుంది.

Verse 173

तस्मिन्नेकार्मवे घोरे नष्टे स्थावारजङ्गमे / पूर्मे युगसहस्रे वै निःशेषः कल्प उच्यते

ఆ భయంకర ఏకార్ణవంలో స్థావరజంగమములు నశించినప్పుడు, పూర్వ సహస్రయుగాంతంలో దానిని ‘నిఃశేష కల్పము’ అని అంటారు.

Verse 174

अथांभसऽऽवृते लोके प्राहुरेकार्मवं बुधाः / अथ भूमिर्जलं खं च वायुश्चैकार्मवे तदा

లోకం జలంతో ఆవరించబడినప్పుడు పండితులు దానిని ‘ఏకార్ణవం’ అంటారు; అప్పుడు భూమి, జలం, ఆకాశం, వాయువు—అన్నీ ఆ ఏకార్ణవంలోనే ఉంటాయి.

Verse 175

नष्टे ऽनले ऽन्धभूते तु प्राज्ञायत न किञ्चन / पार्थिवास्त्वथ सामुद्रा आपो दैव्याश्च सर्वशः

అగ్ని నశించి అంతా అంధకారమయమైనప్పుడు ఏదీ గ్రహించబడదు; అప్పుడు భౌమ, సముద్ర, దైవ—అన్ని విధాల జలములు సర్వత్ర ఉంటాయి.

Verse 176

असरन्त्यो व्रजन्त्यैक्यं सलिलाख्यां भजन्त्युत / आगतागतिके चैव तदा तत्सलिलं स्मृतम्

ఆ జలములు ప్రవహించకపోయినా ఏకత్వాన్ని పొందుతూ ‘సలిలం’ అనే నామాన్ని ధరిస్తాయి; వచ్చి పోయే (తరంగ) గతి కలిగినదే అప్పుడు ‘సలిలం’ అని స్మరించబడుతుంది.

Verse 177

प्रच्छाद्यति महीमेतामर्णवाख्यं तु तज्जलम् / आभाति यस्मात्तद्भाभिर्भाशब्दो व्याप्तिदीप्तिषु

ఆ జలమే ఈ భూమిని కప్పివేస్తుంది కనుక దానిని ‘అర్ణవం’ అంటారు; అది తన కాంతులతో ప్రకాశించుచున్నందున ‘భా’ శబ్దం వ్యాప్తి మరియు దీప్తి అర్థాలలో వాడబడుతుంది.

Verse 178

भस्म सर्वमनुप्राप्य तस्मादंभो निरुच्यते / नानात्वे चैव शीघ्रे च धातुर्वै अर उच्यते

భస్మము సమస్తాన్ని వ్యాపించి ఉండుటవలన దానిని ‘అంభః’ అని నిర్వచిస్తారు. నానాత్వములోను శీఘ్రతలోను ‘అర్’ ధాతువు అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 179

एकार्मवे तदा ह्यो वै न शीघ्रस्तेन ता नराः / तस्मिन्युगसहस्रान्ते दिवसे ब्रह्मणो गते

ఆ ఏకార్ణవంలో అప్పుడు శీఘ్రత ఏమాత్రం లేదు; అందుచేత ఆ మనుష్యులకూ చలనం లేదు. సహస్ర యుగాల అంత్యమున బ్రహ్ముని దినము గడిచినప్పుడు.

Verse 180

तावन्तं कालमेवं तु भवत्येकार्मवं जगत् / तदा तु सर्वे व्यापारा निवर्त्तन्ते प्रजापतेः

అంతకాలము వరకు ఈ జగత్తు ఏకార్ణవముగానే ఉంటుంది. అప్పుడు ప్రజాపతియొక్క సమస్త కార్యవ్యాపారములు నివృత్తమగును.

Verse 181

एकमेकार्णवे तस्मिन्नष्टे स्थावरजङ्गमे / तदा स भवति ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

ఆ ఏకార్ణవంలో స్థావరజంగమములు అన్నీ నశించినప్పుడు, అప్పుడు ఆయన బ్రహ్మగా సహస్రాక్షుడై సహస్రపాదుడై అవతరిస్తాడు.

Verse 182

सहस्रशीर्षा सुमनाः सहस्रपात्सहस्रचक्षुर्वदनः सहस्रवाक् / सहस्रबाहुः प्रथमः प्रजापतिस्त्रयी मयो यः पुरुषो निरुच्यते

ఆయన సహస్రశిరస్సు గలవాడు, శుభమనస్సు గలవాడు, సహస్రపాదుడు; సహస్రచక్షు-వదనుడు, సహస్రవాక్కు గలవాడు. సహస్రబాహువు అయిన ఆ ఆద్య ప్రజాపతి—త్రయీమయ పురుషుడని నిర్వచించబడెను.

Verse 183

आदित्यवर्मा भुवनस्य गोप्ता अपूर्व एकः प्रथमस्तुराषाट् / हिरण्यगर्भः पुरुषो महान्वै संपठ्यते वै रजसः परस्तात्

ఆదిత్యవర్మ, లోక రక్షకుడు, అపూర్వమైనవాడు, ఏకైకుడు, ప్రథముడు మరియు శత్రువులను జయించువాడు. అతడే హిరణ్యగర్భుడు, మహా పురుషుడు, రజోగుణానికి అతీతుడని చెప్పబడ్డాడు.

Verse 184

चतुर्युगसहस्रान्ते सर्वतः सलिलाप्लुते / सुषुप्सुरप्रकाशेप्सुः स रात्रिं कुरुते प्रभुः

నాలుగు యుగాల వెయ్యి చక్రాల చివరలో, అంతటా నీటితో నిండిపోయినప్పుడు, నిద్రించాలనుకునే మరియు కాంతిని కోరుకోని ప్రభువు రాత్రిని (ప్రళయాన్ని) సృష్టిస్తాడు.

Verse 185

जनलोकं विवर्त्तास्ते तपसा लब्धचक्षुषः

తపస్సు ద్వారా దివ్య దృష్టిని పొందిన ఆ మహాత్ములు జనలోకానికి వెళతారు.

Verse 186

भृग्वादयो महात्मानः पूर्वे व्याख्यातलक्षणाः

భృగువు మొదలైన మహాత్ములు, ఎవరి లక్షణాలు ఇంతకు ముందే వివరించబడ్డాయో.

Verse 187

सत्यादीन्सप्तलोकान्वै ते हि पश्यन्ति चक्षुषा / ब्रह्माणं ते तु पश्यन्ति सदा ब्राह्मीषु रात्रिषु

వారు సత్యాది ఏడు లోకాలను తమ కళ్లతో దర్శిస్తారు; బ్రాహ్మీ రాత్రులలో వారు సదా బ్రహ్మదేవుని దర్శిస్తారు.

Verse 188

सप्तर्षयः प्रपश्यन्ति स्वप्नं कालं स्वरात्रिषु / कल्पानां परमेष्टि त्वात्तस्मादाद्यः स पठ्यते

సప్తర్షులు తమ తమ రాత్రుల్లో స్వప్నస్వరూపమైన కాలాన్ని దర్శిస్తారు; కల్పాలలో పరమేష్ఠి కావడంతో అతడే ‘ఆద్యుడు’ అని పఠించబడతాడు.

Verse 189

स स्रष्टा सर्वभूतानां कल्पादिषु पुनः पुनः / एवमेशायित्वा तु ह्यात्मन्येव प्रजापतिः

ఆ ప్రజాపతి కల్పారంభాలలో మళ్లీ మళ్లీ సమస్త భూతాలకు స్రష్టగా ఉంటాడు; ఇలా ఈశ్వరత్వం వహించి చివరికి తన ఆత్మలోనే స్థితి చెందుతాడు.

Verse 190

अथात्मनि महातेजाः सर्वमादाय सर्वकृत् / ततः स वसते रात्रिं तमस्येकार्णवे जले

అప్పుడు మహాతేజస్సు గల సర్వకర్త అన్నిటినీ తనలోనే గ్రహించి; చీకటిమయ ఏకార్ణవ జలంలో ఆ రాత్రి నివసిస్తాడు.

Verse 191

ततो रात्रिक्षये प्राप्ते प्रति बुद्धः प्रजापतिः / मनः सिसृक्षया युक्तः सर्गाय निदधे पुनः

ఆపై రాత్రి క్షయం వచ్చినప్పుడు ప్రజాపతి మేల్కొంటాడు; సృష్టి చేయాలనే సంకల్పంతో యుక్తుడై మనస్సును మళ్లీ సర్గానికి నియమిస్తాడు.

Verse 192

एवं स लोके निर्वृत्त उपशान्ते प्रजापतौ / ब्राह्मे नैमित्तिके तस्मिन्कल्पिते वै प्रसंयमे

ఇలా లోకంలో ప్రజాపతి కార్యం నివృత్తమై శాంతించినప్పుడు, ఆ బ్రాహ్మ నైమిత్తిక కల్పంలో నిజంగా మహా సంయమము (ప్రళయం) నియమింపబడింది।

Verse 193

देहैर्वियोगः सत्त्वानां तस्मिन्वै कृत्स्नशः स्मृतः / ततो धग्धेषु भूतेषु सर्वेष्वादित्यरशिमभिः

ఆ సమయంలో సమస్త సత్త్వాలకు దేహాలతో సంపూర్ణ వియోగం జరిగినదని చెప్పబడింది; తరువాత ఆదిత్యుని కిరణాలతో అన్ని భూతాలు దగ్ధమయ్యాయి।

Verse 194

देवर्षिमनुवर्येषु तस्मिन्नंबुप्लवे तदा / गन्धर्वादीनि सत्त्वानि पिशायान्तानि सर्वशः

ఆ జలప్రళయ సమయంలో దేవర్షులు మరియు శ్రేష్ఠ మనువులలో కూడా, గంధర్వాది సత్త్వాలు అన్నీ సర్వత్ర పిశాచభావాన్ని పొందాయి।

Verse 195

कल्पादावप्रतप्तानि जनमेवाश्रयन्ति वै / तिर्यग्योनीनि नरके यानि यानि गतान्यपि

కల్పారంభంలో దగ్ధతాపం పొందని వారు నిశ్చయంగా జన్మనే ఆశ్రయిస్తారు; నరకానికి వెళ్లిన తిర్యగ్‌యోనులు ఏవైతే ఉన్నాయో అవి కూడా।

Verse 196

तदा तान्यापि दग्धानि धूतपापानि सर्वशः / जले तान्युपपद्यन्ते यावत्संप्लवते जगत्

అప్పుడు అవి కూడా దగ్ధమై సమస్త పాపాలు తొలగిపోతాయి; జగత్తు ముంపులో ఉన్నంతకాలం అవి జలంలోనే ఉపపత్తి పొందుతాయి।

Verse 197

व्युष्टायां च रचन्यां तु ब्रह्मणो ऽव्यक्तयोनितः / जायन्ते हि पुनस्तानि सर्वभूतानि कृतस्नशः

రాత్రి గడిచిన తరువాత, అవ్యక్త-యోని బ్రహ్మ నుండి ఆ సమస్త భూతములు మళ్లీ సంపూర్ణంగా జన్మిస్తాయి.

Verse 198

ऋषयो मनवो देवाः प्रजाः सर्वाश्चतुर्विधाः / तेषामपि च सिद्धानां निधनोत्पत्तिरुच्यते

ఋషులు, మనువులు, దేవతలు మరియు నాలుగు విధాలైన సమస్త ప్రజలు—వారికీ, సిద్ధులకూ కూడా, ఉత్పత్తి మరియు నాశము చెప్పబడింది.

Verse 199

यथासूर्यस्य लोके ऽस्मिन्नुदयास्तमने स्मृते / तथा जन्मनिरोधश्च भूतानामिह दृश्यते

ఈ లోకంలో సూర్యుని ఉదయాస్తమయాలు ఎలా స్మరించబడతాయో, అలాగే ఇక్కడ భూతముల జన్మ మరియు నిరోధము (లయ) కనిపిస్తుంది.

Verse 200

आभूतसंप्लवात्तस्माद्भवः संसार उच्यते / यथा सर्वाणि भूतानां जायन्ते वर्षणेष्विह

భూతసంప్లవం (ప్రళయం) వరకు సాగు ఈ ప్రవాహమే ‘భవ’ అనగా ‘సంసారం’ అని చెప్పబడుతుంది; ఇక్కడ వర్షకాలంలో సమస్త భూతములు ఎలా జన్మిస్తాయో అలాగే.