Shloka 129
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
ब्राह्मो नैमित्तिकस्तस्य कल्पदाहः प्रसंयमः / प्रतिसर्गे तु भूतानां प्राकृतः करणक्षयः
Transliteration
brāhmo naimittikastasya kalpadāhaḥ prasaṃyamaḥ / pratisarge tu bhūtānāṃ prākṛtaḥ karaṇakṣayaḥ
Translation
ఆయనదైన నైమిత్తిక (బ్రాహ్మ) ప్రళయం కల్పదాహముగా, నియమనముగా జరుగుతుంది; ప్రతిసర్గ సమయంలో భూతములకు ప్రాకృత ప్రళయం కరణాల (ఇంద్రియాదుల) క్షయముగా ఉంటుంది.
Word by Word
brāhmaḥpertaining to Brahmā (brāhma)
brāhmaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbrāhma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
naimittikaḥoccasional/periodic
naimittikaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnaimittika (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
tasyaof that/of it
tasya:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (genitive/6th), एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम
kalpa-dāhaḥthe burning at the end of a kalpa
kalpa-dāhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkalpa (प्रातिपदिक) + dāha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘burning of the kalpa’
prasaṃyamaḥwithdrawal/restraint (reabsorption)
prasaṃyamaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpra-saṃyama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भाववाचक संज्ञा
pratisargein the re-creation/secondary creation
pratisarge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootprati-sarga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (locative/7th), एकवचन; अधिकरण
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formविरोध/विशेषण-अव्यय (particle: ‘but/indeed’)
bhūtānāmof beings
bhūtānām:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सम्बन्ध
prākṛtaḥnatural/primordial
prākṛtaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprākṛta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
karaṇa-kṣayaḥdecay/destruction of the faculties (instruments)
karaṇa-kṣayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkaraṇa (प्रातिपदिक) + kṣaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘destruction of the instruments/senses’