Adhyaya 38

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे चाक्षुषसर्गवर्णनं नाम सप्तत्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच सप्तम त्वथ पर्याये मनोर्वैवस्वतस्य ह / मारीचात्कश्यपाद्देवा जज्ञिरे परमर्षयः

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణములో వాయుప్రోక్త పూర్వభాగ ద్వితీయ అనుషంగపాదంలో ‘చాక్షుషసర్గవర్ణనం’ అనే ముప్పైఏడవ అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—వైవస్వత మనువు యొక్క ఏడవ పరిణామంలో మారీచివంశీయ కశ్యపుని నుండి దేవగణములు మరియు పరమర్షులు జన్మించారు.

Verse 2

आदित्या वसवी रुद्राः साध्या विश्वे मरुद्गणाः / भृगवोंऽगिरसश्चैव ते ऽष्ठौ देवगणाः स्मृताः

ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, సాధ్యులు, విశ్వేదేవులు, మరుద్గణాలు, భృగువులు మరియు అంగిరసులు—ఇవే ఎనిమిది దేవగణములని స్మృతులు చెబుతాయి.

Verse 3

आदित्या मरुतो रुद्रा विज्ञेयाः कश्यपात्मजाः / साध्याश्य वसवो विश्वे धर्मपुत्रास्त्रयो गणाः

ఆదిత్యులు, మరుతులు, రుద్రులు—ఇవన్నీ కశ్యపుని కుమారులని తెలుసుకోవాలి; అలాగే సాధ్యులు, వసువులు, విశ్వేదేవులు—ఈ మూడు గణాలు ధర్ముని పుత్రగణములు.

Verse 4

भृगोस्तु भृगवो देवा ह्यङ्गिरसोंऽगिरः सुताः / वैवस्वतेंऽतरे ह्यस्मिन्नित्ये ते छन्दजा मताः

భృగువుని నుండి భృగువులు దేవులయ్యారు, అంగిరసుని నుండి అంగిరసపుత్రులు; ఈ వైవస్వత మన్వంతరంలో వారు నిత్యులు, ఛందోజాతులని భావించబడతారు.

Verse 5

एते ऽपि च गमिष्यन्ति महान्तं कालपर्ययात् / एवं सर्गस्तु मारीचो विज्ञेयः सांप्रतः शुभः

వీరూ కాలపరిణామంతో మహత్తర అంతానికి చేరుతారు; ఈ విధంగా మారీచసంబంధమైన ఈ సర్గం ప్రస్తుత సందర్భంలో శుభమని తెలుసుకోవాలి.

Verse 6

तेजस्वी सांप्रतस्तेषामिन्द्रो नाम्ना महाबलः / अतीतानागता ये च वर्त्तन्ते सांप्रतं च ये

వారిలో ప్రస్తుతం ‘ఇంద్ర’ అనే నామంతో మహాబలుడు, తేజస్సుతో విరాజిల్లుతున్నాడు. గతించినవారు, రాబోయేవారు, ఇప్పుడున్నవారు—అందరినీ అతడు అధిష్ఠిస్తాడు.

Verse 7

सर्वे मन्वन्तरेद्रास्ते विज्ञेयास्तुल्यलक्षणाः / भूतभव्यभवन्नाथाः सहस्राक्षाः पुरन्दराः

మన్వంతరాలన్నిటిలోని ఇంద్రులు సమాన లక్షణములు గలవారని తెలుసుకోవాలి. వారు భూత-భవ్య-వర్తమానాలకు నాథులు, సహస్రాక్షులు, పురందరులు అని ప్రసిద్ధులు.

Verse 8

सघवन्तश्चते सर्वे शृङ्गिणो वज्रपाणयः / सर्वैः क्रतुशतेनेष्टं पृथक्छतगुणेन तु

వారు అందరూ సఘవంతులు, శృంగధారులు, వజ్రపాణులు. అందరూ వంద క్రతువుల యజ్ఞాలు నిర్వహించారు; ప్రతి ఒక్కరూ శతగుణ ఫలంతో ప్రత్యేకంగా ఇష్టి చేశారు.

Verse 9

त्रैलोक्ये यानि सत्त्वानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च / अभिभूयावतिष्ठन्ति धर्माद्यैः कारणैरपि

త్రిలోకాల్లో గతి పొందే సత్త్వాలు, ధ్రువంగా నిలిచే సత్త్వాలు—అవి కూడా ధర్మాది కారణాలచేత అధిగమింపబడి తమ తమ స్థితిలో నిలిచివుంటాయి.

Verse 10

तेजसा तपसा बुद्ध्या बलश्रुतपराक्रमैः / भूतभव्यभवन्नाथा यथा ते प्रभविष्णवः

తేజస్సు, తపస్సు, బుద్ధి, బలం, శ్రుతి మరియు పరాక్రమములచేత వారు—భూత-భవ్య-వర్తమాన నాథులు—అలాగే సమర్థులై ప్రభావవంతులవుతారు.

Verse 11

एतत्सर्वं प्रवक्ष्यामि ब्रुवतो मे निबोधत / भूतभव्यभवद्ध्येत त्समृतं लोकत्रयं द्विजैः

ఇదంతా నేను వివరించెదను; నా మాటలను శ్రద్ధగా వినుడి. భూత-భవిష్యత్-వర్తమాన ధ్యానముచే ద్విజులు త్రిలోకాన్ని స్మరించారు.

Verse 12

भूर्लोको ऽयं स्मृतो भूतमन्तरिक्षं भवत्स्मृतम् / भव्यं स्मृतं दिवं ह्येतत्तेषां वक्ष्यामि साधनम्

ఈ భూర్లోకం ‘భూతం’గా స్మరించబడింది; అంతరిక్షం ‘వర్తమానం’గా స్మరించబడింది. దివం ‘భవిష్యత్’గా చెప్పబడింది; వాటి సాధనాన్ని నేను వివరిస్తాను.

Verse 13

ध्यायता लोकनामानि ब्रह्मणाग्रे विभाषितम् / भूरिति व्याहृतं पूर्वं भूर्लोको ऽयमभूत्तदा

లోకనామాలను ధ్యానిస్తూ బ్రహ్మ ఆదిలో ఉచ్చరించాడు. ముందుగా ‘భూః’ అనే వ్యాహృతి పలికబడింది; అప్పుడు ఈ భూర్లోకం ఏర్పడింది.

Verse 14

भू सत्तायां स्मृतो धातुस्तथासौ लोकदर्शने / भूतत्वाद्दर्शनाच्चैव भूर्लोको ऽयमभूत्ततः

‘భూ’ ధాతువు ‘సత్తా’ అర్థంలో స్మృతమైంది; అలాగే లోకదర్శనంలోనూ ప్రసిద్ధం. భూతత్వం మరియు దర్శనం—ఈ రెండింటివల్లనే ఈ భూర్లోకం ఏర్పడింది.

Verse 15

अतो ऽयं प्रथमो लोको भूतत्वाद्भूर्द्वजैः स्मृतः / भूते ऽस्मिन्भवदित्युक्तं द्वितीयं ब्रह्मणा पुनः

అందువల్ల ఈ మొదటి లోకం భూతత్వం కారణంగా ద్విజులచే ‘భూః’ అని స్మరించబడింది. మరల ఈ భూతంలోనే బ్రహ్మ రెండవదాన్ని ‘భవః’ అని పలికాడు.

Verse 16

भवदित्यत्पद्यमाने काले शब्दो ऽयमुच्यते / भवनात्तु भुवल्लोको निरुत्तया हि निरुच्यते

‘భవత్’ ఉద్భవించే సమయంలో ఈ శబ్దం ఉచ్ఛరించబడుతుంది. ‘భవన’ నుంచే ‘భువః’ లోకము నిరుక్తి ప్రకారం నిర్వచించబడుతుంది.

Verse 17

अन्तरिक्षं भवत्तस्माद्द्वितीयो लोक उच्यते / उत्पन्ने तु तथा लोके द्वितीये ब्रह्मणा पुनः

అందువల్ల అంతరిక్షం ఉద్భవించింది; కాబట్టి అది రెండవ లోకమని చెప్పబడుతుంది. ఆ రెండవ లోకం పుట్టిన తరువాత బ్రహ్ముడు మళ్లీ…

Verse 18

भव्येति व्याहृतं पश्चाद्भव्यो लोकस्ततो ऽभवत् / अनागते भव्य इत शब्द एष विभाव्यते

తర్వాత ‘భవ్య’ అని వ్యాహృతి పలికబడింది; అప్పుడు ‘భవ్య’ అనే లోకం ఏర్పడింది. ‘భవ్య’ అనే శబ్దం అనాగతం, అంటే భవిష్యత్తు అర్థంగానూ గ్రహించబడుతుంది.

Verse 19

तस्माद्भव्यो ह्यसौ लोको नामतस्त्रिदिवं स्मृतम् / भूरितीयं स्मृता भूमिरन्तरिक्षं भुवः स्मृतम्

కాబట్టి ఆ ‘భవ్య’ లోకం పేరుగా ‘త్రిదివ’ అని స్మరించబడింది. ‘భూః’ అనగా భూమి, ‘భువః’ అనగా అంతరిక్షం అని చెప్పబడింది.

Verse 20

दिवं स्मृतं तथा भव्यं त्रलोक्यस्यैष निर्णयः / त्रैलोक्ययुक्तैर्व्याहारैस्तिस्रो व्याहृतयो ऽभवन्

‘దివ’ కూడా ‘భవ్య’గానే స్మరించబడుతుంది—ఇదే త్రిలోక నిర్ణయం. త్రైలోక్యంతో సంబంధమైన ఈ వ్యాహారాల వల్ల మూడు వ్యాహృతులు ఏర్పడ్డాయి.

Verse 21

नाथ इत्येष धातुर्वै धातुज्ञैः पालने स्मृतः / यस्माद्भूतस्य लोकस्य भव्यस्य भवतस्तथा

‘నాథ’ అనే ధాతువును ధాతుజ్ఞులు ‘పాలన’ అర్థంగా స్మరించారు; ఎందుకంటే ఆయన భూత, వర్తమాన, భవిష్యత్ లోకాలన్నిటినీ పోషిస్తాడు.

Verse 22

लोकत्रयस्य नाथास्ते तस्मादिन्द्राद्विजैः स्मृताः / प्रधानभूता देवेन्द्रा गुणभूतास्तथैव च

వారు త్రిలోకానికి నాథులు; అందుకే ద్విజులు వారిని ‘ఇంద్ర’ అని స్మరిస్తారు. దేవేంద్రులు ప్రధాన-స్వరూపులుగాను, అలాగే గుణ-స్వరూపులుగాను ఉంటారు.

Verse 23

मन्वन्तरेषु ये देवा यज्ञभाजो भवन्ति हि / यज्ञगन्धर्वरक्षांसि पिशाचो रगमानुषाः

మన్వంతరాలలో యజ్ఞభాగాన్ని పొందే దేవులు—యజ్ఞగంధర్వులు, రాక్షసులు, పిశాచులు మరియు రగమానుషులు—ఇవే అవుతారు.

Verse 24

महिमानः स्मृता ह्येते देवेन्द्राणां तु सर्वशः / देवेन्द्रा गुरवो नाथा राजानः पितरो हि ते

ఇవి దేవేంద్రుల మహిమలు సమస్తంగా స్మరించబడ్డాయి; దేవేంద్రులు గురువులు, నాథులు, రాజులు, అలాగే పితృసమానులు కూడా.

Verse 25

रक्षन्तीमाः प्रजा ह्येते धर्मेणेह सुरोत्तमाः / इत्येतल्लक्षणं प्रोक्तं देवेन्द्राणां समासतः

ఈ సురోత్తములు ధర్మమార్గంలో ఇక్కడ ప్రజలను రక్షిస్తారు; ఇలా దేవేంద్రుల లక్షణం సంక్షేపంగా చెప్పబడింది.

Verse 26

सप्तर्षीन्संप्रवक्ष्यामि सांप्रतं ये दिवं श्रिताः / गाधिजः कौशिको धीमान्विश्वामित्रो महातपाः

ఇప్పుడు స్వర్గలోకాన్ని ఆశ్రయించిన ఆ సప్తర్షులను నేను చెప్పుచున్నాను—గాధి పుత్రుడు, కౌశిక వంశస్థుడు, ధీమంతుడు, మహాతపస్వి విశ్వామిత్రుడు।

Verse 27

भार्गवो जमदग्निश्च ह्यौर्वपुत्रः प्रतापवान् / बृहस्पतिसुतश्चापि भरद्वाजो महा यशाः

భార్గవుడు జమదగ్ని, అలాగే ఔర్వుని పుత్రుడు ప్రతాపవంతుడు; ఇంకా బృహస్పతి పుత్రుడు భరద్వాజుడు, మహాయశస్సు గలవాడు।

Verse 28

औतथ्यो गौतमो विद्वाञ्शरद्वान्नाम धार्मिकः / स्वायंभुवो ऽत्रिर्भगवान्ब्रह्मकोशः सपञ्चमः

ఔతథ్యుడు, విద్వాంసుడైన గౌతముడు, ‘శరద్వాన్’ అనే ధార్మికుడు; అలాగే స్వయంభువుడైన భగవాన్ అత్రి—ఇవే ఐదవ బ్రహ్మకోశుడు అని చెప్పబడెను।

Verse 29

षष्ठो वसिष्ठपुत्रस्तु वसुमांल्लोकविश्रुतः / वत्सरः काश्यपश्यैव सप्तैते साधुसंमताः

ఆరవవాడు వసిష్ఠుని పుత్రుడు వసుమాన్, లోకవిఖ్యాతుడు; అలాగే వత్సరుడు మరియు కాశ్యపుడు—ఈ ఏడుగురు సద్జనసమ్మతులు।

Verse 30

एते सप्तर्षयश्योक्ता वर्त्तन्ते सांप्रतेंऽतरे / इक्ष्वाकुश्च नृगश्चैव धृष्टः शर्यातिरेब च

ఈ సప్తర్షులు ఇలా చెప్పబడినవారు; వారు ప్రస్తుతం అంతరంలో (తమ తమ లోకాలలో) వసిస్తున్నారు; అలాగే ఇక్ష్వాకు, నృగ, ధృష్టుడు మరియు శర్యాతి కూడా।

Verse 31

नरिष्यन्तश्चविख्यातो नाभागो दिष्ट एव च / करूषश्च पृषध्रश्च पांशुश्चनवमः स्मृतः

నరిష్యంతుడు ప్రసిద్ధుడు; నాభాగుడు, దిష్టుడును; అలాగే కరూషుడు, పృషధ్రుడు, పాంశువు—ఇవన్నీ తొమ్మిదవుడిగా స్మరింపబడినవారు।

Verse 32

मनोर्वैवस्वतस्यैते नव पुत्राः सुधार्मिकाः / कीर्तिता वै तथा ह्येते सप्तमं चैतदन्तरम्

వైవస్వత మనువుకు ఈ తొమ్మిది మంది కుమారులు సుధార్మికులు; వీరు ఇలానే కీర్తింపబడ్డారు, ఇదే ఏడవ మన్వంతరం.

Verse 33

इत्येष ह मया पादो द्वितीयः कथितोद्विजाः / विस्तरेणानुपूर्व्या च भूयः किं कथयाम्यहम्

హే ద్విజులారా, ఈ విధంగా నేను రెండవ పాదాన్ని క్రమంగా విస్తారంగా చెప్పితిని; ఇక నేను మరేమి చెప్పగలను?