Adhyaya 65

Verse 1

एति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीये उपोद्धातपादे निमिवंशानुकीर्तनं नाम चतुःषष्टितमो ऽध्यायः // ६४// सूत उवाच पिता सोमस्य वै विप्रा जज्ञे ऽत्रिर्भगवानृषिः / तत्रात्रिः सर्वलोकानां तस्थौ स्वेनौजसा वृतः

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణములో వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగ తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదమున ‘నిమివంశానుకీర్తనం’ అను చతుష్షష్టితమ అధ్యాయము. సూతుడు పలికెను—హే విప్రులారా, ఇక్కడ భగవాన్ ఋషి అత్రి, సోముని తండ్రిగా జన్మించెను; తన తేజస్సుతో ఆవరితుడై సర్వలోకాల మధ్య నిలిచెను.

Verse 2

कर्मणा मनसा वाचा शुभान्येव समाचरन् / काष्ठकुड्यशिलाभूत ऊर्द्ध्वबाहुर्महाद्युतिः

అతడు కర్మతో, మనసుతో, వాక్యంతో శుభములనే ఆచరించెను; కట్టె, గోడ, శిల వలె అచలుడై, భుజములు పైకెత్తి మహాతేజస్సుతో నిలిచెను.

Verse 3

सुदुश्चरं नाम तपो येन तप्तं महात्पुरा / त्रीणि वर्षसहस्राणि दिव्यानीति हि नः श्रुतम्

ఆ మహాత్ముడు పూర్వము ‘సుదుశ్చర’ అను అత్యంత కఠిన తపస్సు చేసెను; అది మూడు వేల దివ్య సంవత్సరములు సాగినదని మేము వినితిమి.

Verse 4

तस्योर्द्ध्वरेतसस्तत्र स्थितस्यानिमिषस्य ह / सोमत्वं तनुरापेदे महाबुद्धिः स वै द्विजः

అక్కడ నిలిచిన ఆ ఊర్ధ్వరేతస్కుడైన, అనిమిష తపస్వి ద్విజుని దేహము సోమత్వమును పొందెను; అతడు మహాబుద్ధిమంతుడు.

Verse 5

ऊर्द्ध्वमाचक्रमे तस्य सोमत्वं भावितात्मनः / नेत्राभ्या मस्रवत्सोमो दशधा द्योतयन् दिशः

భావితాత్ముడైన అతని సోమత్వము పైకి వ్యాపించెను; అతని నేత్రాల నుండి సోముడు పది ధారలుగా స్రవించి దిశలను ప్రకాశింపజేసెను.

Verse 6

तं गर्भं विधिना हृष्टा दश देव्यो दधुस्तदा / समेत्य धारयामासुर्न च ताः समशक्नुवन्

అప్పుడు విధి ప్రకారం హర్షించిన పది దేవీలు ఆ గర్భాన్ని ధరించాయి; కలిసి దానిని మోసేందుకు ప్రయత్నించాయి, కాని వారు దానిని నిలుపుకోలేకపోయారు।

Verse 7

स ताभ्यः सहसैवाथ दिग्भ्यो गर्भः प्रसाधितः / पपात भासयंल्लोकाञ्छीतांशुः सर्वभावनः

ఆ గర్భం అకస్మాత్తుగా వారి నుండి విడిచి దిక్కుల వైపు విస్తరించి పడిపోయింది; శీతాంశువు (చంద్రుడు) సమస్త లోకాలను ప్రకాశింపజేస్తూ, సర్వభావనుడిగా ప్రదర్శితమయ్యాడు।

Verse 8

यदा न धारणे शक्तास्तस्य गर्भस्य ताः स्त्रियः / ततः सहाभिः शीतांशुर्निपपात वसुंधराम्

ఆ స్త్రీలు ఆ గర్భాన్ని ధరించలేకపోయినప్పుడు, శీతాంశువు (చంద్రుడు) వారితో కలిసి వసుంధర (భూమి) మీద పడిపోయాడు।

Verse 9

पतन्तं सोममालोक्य ब्रह्मा लोकपितामहः / रथमारोपयामास लोकानां हितकाम्यया

పడిపోతున్న సోముడిని (చంద్రుణ్ని) చూసి, లోకపితామహుడు బ్రహ్మ లోకాల హితాన్ని కోరుతూ అతనిని రథంపై ఎక్కించాడు।

Verse 10

स हि वेदमयो विप्रा धर्मात्मा सत्यसंगरः / युक्ते वाजिसहस्रेण रथे ऽध्यास्तेति नःश्रुतम्

హే విప్రులారా! ఆయన వేదమయుడు, ధర్మాత్ముడు, సత్యంలో అచంచలుడు; సహస్ర అశ్వాలతో యుక్తమైన రథంపై ఆయన అధిష్ఠితుడై ఉంటాడని మేము విన్నాము।

Verse 11

तस्मिन्निपतिते देवाः पुत्रे ऽत्रेः परमात्मनः / तुष्टुवुर्ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः सप्त विश्रुताः

అక్కడ పరమాత్ముడైన అత్రి పుత్రుడు పడిపోవగానే, బ్రహ్ముని మానసపుత్రులైన ప్రసిద్ధ ఏడు దేవులు ఆయనను స్తుతించారు।

Verse 12

तत्रैवाङ्गिरसास्तस्य भृगोश्चैवात्मजास्तथा / ऋग्भिर्यजुर्भिर्बहुभिरथर्वाङ्गिरसैरपि

అక్కడే ఆయనకు సంబంధించిన ఆంగిరసులు, అలాగే భృగువు కుమారులు కూడా, అనేక ఋగ్, యజుర్ మరియు అథర్వాంగిరస మంత్రాలతో స్తుతించారు।

Verse 13

ततः संस्तूयमानस्य तेजः सोमस्य भास्वतः / आप्यायमानं लोकांस्त्रीन्भावयामास सर्वशः

అప్పుడు స్తుతింపబడుతున్న ప్రకాశవంతుడైన సోముని తేజస్సు వృద్ధి చెంది, మూడు లోకాలను సమస్తంగా ప్రకాశింపజేసి పోషించింది।

Verse 14

स तेन रथमुख्येन सागरान्तां वसुंधराम् / त्रिःसप्तकृत्वो ऽतियशाश्चकाराभिप्रदक्षिणम्

ఆ మహాయశస్సుగలవాడు ఆ శ్రేష్ఠ రథంపై ఎక్కి, సముద్రాంతమైన భూమిని ఇరవై ఒక్కసార్లు ప్రదక్షిణ చేశాడు।

Verse 15

तस्य यद्वर्द्धितं तेजः पृथिवीमन्वपद्यत / ओषध्यस्ताः समुद्भूतास्तेजसा खं ज्वलत्युत

ఆయన పెరిగిన తేజస్సు భూమిని వ్యాపించింది; ఆ తేజస్సుతో ఔషధులు పుట్టాయి, ఆకాశమూ జ్వలించినట్లైంది।

Verse 16

ताभिः पुण्यात्ययं लोकान्प्रजाश्चापि चतुर्विधाः / पोष्टा हि भगवान्सोमो जगतो हि द्विजोत्तमाः

ఆ పుణ్యప్రద శక్తులచేత లోకాలు మరియు చతుర్విధ ప్రజలు పోషింపబడుతారు; ఓ ద్విజోత్తములారా, భగవాన్ సోముడే జగత్తుకు పోషకుడు।

Verse 17

स लब्धतेजास्तपसा संस्तवैस्तैः स्वकर्मभिः / तवस्तेपे महाभागः समानां नवतीर्दश

తపస్సుతో అతడు తేజస్సు పొందెను, ఆ స్తోత్రాలు మరియు స్వకర్మలచేత; మహాభాగుడు అతడు తొంభై మరియు పది—అంటే నూరు సంవత్సరాలు తపస్సు చేసెను।

Verse 18

इरण्यवर्णा या देव्यो धारयन्त्यात्मना जगत् / विभुस्तासां मुदा सोमः प्रख्यातःस्वेन कर्मणा

సువర్ణవర్ణ దేవతలు తమ ఆత్మశక్తితో జగత్తును ధరిస్తారు; వారిలో విభువు సోముడు తన కర్మచేత ఆనందంతో ప్రసిద్ధుడయ్యెను।

Verse 19

ततस्तस्मै ददौ राज्यं ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः / बीजौषधीनां विप्राणामपां च द्विजसत्तमाः

అప్పుడు బ్రహ్మవిదులలో శ్రేష్ఠుడైన బ్రహ్మ అతనికి విత్తనాలు, ఔషధులు, బ్రాహ్మణులు మరియు జలములపై రాజ్యాన్ని దయచేసెను, ఓ ద్విజసత్తములారా।

Verse 20

सो ऽभिषिक्तो महातेजा महाराज्येन राजराट् / लोकान्वै भावयामास तेजस्वी तपतां वरः

మహాతేజస్సుగల ఆ రాజరాటు మహారాజ్యంతో అభిషిక్తుడై, తపస్వులలో శ్రేష్ఠుడైన తేజస్విగా, లోకములను క్షేమంగా పోషించెను।

Verse 21

सप्तविंशतिरिन्दोस्तु दाक्षायण्यो महाव्रताः / ददौ प्राचेतसो दक्षो नक्षत्राणीति या विदुः

చంద్రునికి ప్రాచేతసుడైన దక్షుడు మహావ్రతములు గల దాక్షాయణీ స్త్రీలైన ఇరవైఏడు కన్యలను ఇచ్చెను; వారినే ‘నక్షత్రాలు’ అని విద్వాంసులు చెప్పుదురు।

Verse 22

स तत्प्राप्य महाद्राज्यं सोमः सोमवतां प्रभुः / समारेभे राजसूयं सहस्रशतदक्षिणम्

ఆ మహారాజ్యాన్ని పొందిన సోముడు—సోమవంతుల ప్రభువు—వేల వందల దక్షిణలతో కూడిన రాజసూయ యాగాన్ని ఆరంభించెను।

Verse 23

हिरण्यगर्भश्चोद्गाता ब्रह्मा ब्रह्मत्वमीयिवान् / सदस्यस्तत्र भगवान्हरिर्नारायणः प्रभुः

అక్కడ ఉద్గాతగా హిరణ్యగర్భుడు, బ్రహ్మత్వాన్ని పొందిన బ్రహ్మదేవుడు ఉండెను; సభ్యుడిగా భగవాన్ హరి నారాయణ ప్రభువు ఉండెను।

Verse 24

सनत्कुमारप्रमुखैराद्यैर्ब्रह्मर्षिभिर्वृतः

అతడు సనత్కుమారుడు మొదలైన ఆద్య బ్రహ్మర్షులతో పరివృతుడై ఉండెను।

Verse 25

दक्षिणामददात्सोमस्त्रींल्लोकानिति नः श्रुतम् / तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश्च वै द्विजाः

మేము వినినదేమనగా, సోముడు దక్షిణగా మూడు లోకములను దానమిచ్చెను; అవి బ్రహ్మర్షి-ముఖ్య సభ్యులకు మరియు ద్విజులకు అర్పితమయ్యెను।

Verse 26

तं सिनी च कुहूश्चैव वपुः पुष्टिः प्रभा वसुः / कीर्त्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नव देव्यः सिषेविरे

సినీ, కుహూ, వపు, పుష్టి, ప్రభా, వసు, కీర్తి, ధృతి, లక్ష్మీ—ఈ తొమ్మిది దేవీలు ఆయన సేవలో నిలిచారు.

Verse 27

प्राप्यावभृथमव्यग्रः सर्वदेवर्षिपूजितः / अतिरेजे हि राजेन्द्रो दशधा भासयन्दिशः

అవభృథస్నానం పొందిన తరువాత ఆయన నిర్భయంగా, సమస్త దేవులు దేవర్షులు పూజించినవాడై, రాజేంద్రుడు దశదిశలను పదింతలుగా ప్రకాశింపజేస్తూ అత్యంత శోభించాడు.

Verse 28

तस्य तत्प्राप्य दुष्प्रापमैश्वर्यमृषिसंस्तुतम् / विबभ्राम मतिर्विप्रा विनयादनयावृता

ఆయనకు ఆ దుర్లభమైన, ఋషులు స్తుతించిన ఐశ్వర్యం లభించినప్పటికీ, వినయం లేక అనయంతో కప్పబడిన ఆయన బుద్ధి భ్రమించింది.

Verse 29

बृहस्पतेः सवै भार्यां तारां नाम यशस्विनीम् / जहार सहसा सर्वानवमत्याङ्गिरःसुतान्

ఆయన ఆంగిరససుతులను (బృహస్పతి పుత్రులను) అందరినీ అవమానిస్తూ, బృహస్పతి యొక్క యశస్విని భార్య తారను అకస్మాత్తుగా అపహరించాడు.

Verse 30

स याच्यमानो देवैश्च तथा देवर्षिभिश्च ह / नैव व्यसर्जयत्तारां तस्मा अङ्गिरसे तदा

దేవులు మరియు దేవర్షులు వేడుకున్నప్పటికీ, ఆ సమయంలో ఆయన ఆంగిరసుడైన (బృహస్పతి)కు తారను ఏమాత్రం విడిచిపెట్టలేదు.

Verse 31

उशनास्तस्य जग्राह पार्ष्णिमङ्गिरसो भवः / स हि शिष्यो महातेजाः पितुः पूर्वं बृहस्पतेः

ఉశనసుడు అతని మడమను పట్టుకున్నాడు; అంగిరస వంశీయుడైన భవుడూ పట్టుకున్నాడు. అతడు మహాతేజస్సుతో, ముందే తన తండ్రి బృహస్పతి శిష్యుడే.

Verse 32

तेन स्नेहेन भगवान्रुद्रस्तस्य बृहस्पतेः / पार्ष्मिग्राहो ऽभवद्देवः प्रगृह्याजगवं धनुः

ఆ స్నేహం వల్ల భగవాన్ రుద్రుడు బృహస్పతికి పాదమడమ పట్టువాడయ్యాడు; దేవుడు ఆజగవ ధనుస్సును ఎత్తి పట్టుకున్నాడు.

Verse 33

तेन ब्रह्मशिरो नाम परमास्त्रं महात्मना / उद्दिश्य देवानुत्सृष्टं येनैषां नाशितं यशः

ఆ మహాత్ముడు ‘బ్రహ్మశిర’ అనే పరమాస్త్రాన్ని దేవతలను లక్ష్యంగా విడిచాడు; దానివల్ల వారి యశస్సు నశించింది.

Verse 34

तत्र तद्युद्धमभवत्प्रख्यातं तारकामयम् / देवानां दानवानां च लोकक्षयकरं महत्

అక్కడ ‘తారకామయ’ అని ప్రసిద్ధమైన మహాయుద్ధం జరిగింది; దేవతలకూ దానవులకూ మధ్య, లోకక్షయకరమైనది.

Verse 35

तत्र शिष्टास्तु ये देवास्तुषिताश्चैव ते स्मृताः / ब्रह्माणं शरणं जग्मुरादिदेवं पितामहम्

అక్కడ శిష్ట దేవతలుగా, అలాగే ‘తుషితులు’గా ప్రసిద్ధులైన వారు ఆదిదేవుడు పితామహుడు బ్రహ్మను శరణు కోరారు.

Verse 36

ततो निवार्योशनसं रुद्रं ज्येष्ठं च शङ्करम् / ददावाङ्गिरसे तारां स्वयमेत्य पितामहः

అప్పుడు పితామహుడు శుక్రుని, జ్యేష్ఠుడైన రుద్ర శంకరుని వారించి, స్వయంగా వచ్చి తారను బృహస్పతికి అప్పగించాడు.

Verse 37

अन्तर्वत्नीं च तां दृष्ट्वा तारां ताराधिपाननाम् / गर्भमुत्सृज सद्यस्त्वं विप्रः प्राह बृहस्पतिः

చంద్రబింబం వంటి ముఖం కలిగిన తార గర్భవతిగా ఉండటం చూసి, బ్రాహ్మణుడైన బృహస్పతి 'వెంటనే గర్భాన్ని విడిచిపెట్టు' అని అన్నాడు.

Verse 38

मदीयायां न ते योनौ गर्भो धार्यः कथञ्चन / अथो तारासृजद्गर्भं ज्वलन्तमिव पावकम्

'నా భార్య యందు నీవు గర్భాన్ని ధరించడానికి వీల్లేదు.' అప్పుడు తారా ప్రజ్వరిల్లుతున్న అగ్ని వంటి ఆ గర్భాన్ని విడిచిపెట్టింది.

Verse 39

जातमात्रो ऽथ भगवान्देवानामाक्षिपद्वपुः / ततः संशयमापन्नस्तारामकथयन्सुराः

పుట్టిన వెంటనే ఆ దివ్య బాలుడు దేవతల తేజస్సును మించి ప్రకాశించాడు. అప్పుడు సందేహంలో పడిన దేవతలు తారను అడిగారు.

Verse 40

सत्यं ब्रूहि सुतः कस्य सोमस्याथ बृहस्पतेः / ह्रीयमाणा यदा देवान्नाह सा साध्वसाधु वा

'నిజం చెప్పు, ఈ కుమారుడు ఎవరికి పుట్టాడు? సోమునికా లేక బృహస్పతికా?' సిగ్గుపడుతూ ఆమె దేవతలతో మంచిగానీ చెడుగానీ ఏమీ మాట్లాడలేదు.

Verse 41

तदा तां शप्तुमारब्धः कुमारो दस्युहन्तमः / तं निवार्य तदाब्रह्मा तारां पप्रच्छ संशयम्

అప్పుడు దస్యుహంతమ కుమారుడు ఆమెను శపించుటకు సిద్ధమయ్యాడు. అతనిని ఆపి బ్రహ్మదేవుడు తారను సందేహంతో ప్రశ్నించాడు.

Verse 42

यदत्र तथ्यं तद्ब्रूहि तारे कस्य सुतस्त्वयम् / सा प्राञ्जलिरुवाचेदं ब्रह्माणं वरदं प्रभुम्

ఓ తారే, ఇక్కడ నిజమేదో అదే చెప్పు—ఈయన ఎవరి కుమారుడు? అప్పుడు తారా అంజలి గట్టి వరదాత ప్రభువు బ్రహ్మను ఉద్దేశించి పలికింది.

Verse 43

सोमस्यति महात्मानं कुमारं दस्युहन्तमम् / ततः सुतमुपाघ्राय सोमो राजा प्रजापतिः

ఈ మహాత్మ దస్యుహంతమ కుమారుడు సోమునివే. అప్పుడు ప్రజాపతి రాజు సోముడు కుమారుని స్నేహంతో ముక్కున పెట్టి ఆలింగనంగా స్వీకరించాడు.

Verse 44

बुध इत्यकरोन्नाम तस्य पुत्रस्य धीमतः / प्रतिघस्रं च गगने समभ्युत्तिष्ठते बुधः

ఆ ధీమంతుడైన కుమారునికి ‘బుధ’ అని పేరు పెట్టాడు. బుధుడు ప్రతిదినం ఆకాశంలో ఉదయిస్తాడు.

Verse 45

उत्पादयामास तदा पुत्रं वे राजपुत्रिका / तस्य पुत्रो महातेजा बभूवैलः पुरूरवाः

అప్పుడు రాజపుత్రిక ఒక కుమారుని ప్రసవించింది. ఆ కుమారుని కుమారుడుగా మహాతేజస్సు గల ఐల పురూరవుడు జన్మించాడు.

Verse 46

उर्वश्यां जज्ञिरे तस्य पत्राः षट् सुमहौजसः / प्रसह्य धर्षितस्तत्र विवशो राजयक्ष्मणा

ఉర్వశిలో అతనికి ఆరు మహాతేజస్సుగల కుమారులు జన్మించారు. అక్కడ రాజయక్ష్మ చేత బలవంతంగా పీడింపబడి అతడు వివశుడయ్యాడు.

Verse 47

ततो यक्ष्माभिभूतस्तु सोमः प्रक्षिणमण्डलः / जगाम शरणायाथ पितरं सो ऽत्रिमेव तु

అప్పుడు యక్ష్మ చేత బాధింపబడి క్షీణమైన కాంతిమండలముగల సోముడు శరణార్థంగా తన తండ్రి అత్రి ముని వద్దకు వెళ్లాడు.

Verse 48

तस्य तत्पापशमनं चकारात्रिर्महायशाः / स राजयक्ष्मणा मुक्तः श्रीया जजवाल सर्वशः

మహాయశస్సుగల అత్రి అతని పాపశమనాన్ని చేశాడు. అతడు రాజయక్ష్మ నుండి విముక్తుడై సమస్తంగా శ్రీతో ప్రకాశించాడు.

Verse 49

एतत्सोमस्य वै जन्म कीर्त्तितं द्विजसत्तमाः / वंशं तस्य द्विजश्रेष्ठा कीर्त्यमानं निबोधत

హే ద్విజసత్తములారా! ఇదే సోముని జన్మగా కీర్తించబడింది. హే ద్విజశ్రేష్ఠులారా! ఇప్పుడు అతని వంశవర్ణనను శ్రద్ధగా వినండి.

Verse 50

धन्यमारोग्यमायुष्यं पुण्यं कल्मषशोधनम् / सौम्यस्य चन्म श्रुत्वैवं सर्वपापैः प्रमुच्यते

ఇది ధన్యకరం, ఆరోగ్యదాయకం, ఆయుష్షును పెంపొందించేది, పుణ్యకరం మరియు కల్మషశోధకం. సోముని ఈ జన్మకథను వింటే సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.