Adhyaya 59

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्त मध्यमभागे तृतीय उपाद्धातपादे ऽष्टपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५८// बृहस्पतिरुवाच ऋषयस्त्वेव मुक्तास्तु परं हर्षमुपागताः / परं शुश्रूषया भूयः पप्रच्छुस्तदनन्तरम्

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణములో వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగమున తృతీయ ఉపాద్ధాతపాదమున అష్టపంచాశత్తమ అధ్యాయము (58) సమాప్తమైంది. బృహస్పతి పలికెను—ఋషులు విముక్తులై పరమానందమును పొందిరి; మరింత వినాలనే శ్రద్ధతో తదనంతరం మళ్లీ ప్రశ్నించిరి.

Verse 2

ऋषय ऊचुः वंशानामानुपूर्व्येण राज्ञां चामिततेजसाम् / स्थितिं चैषां प्रभावं च ब्रूहि नः परिपृच्छताम्

ఋషులు పలికిరి—వంశాల క్రమానుసారంగా, అపార తేజస్సుగల రాజుల స్థితి మరియు వారి ప్రభావాన్ని మాకు చెప్పుము; మేము ప్రశ్నిస్తున్నాము.

Verse 3

एवमुक्तस्ततस्तैस्तु तदासौ लोमहर्षणः / शृण्वतामुत्तराख्याने ऋषीणां वाक्य कोविदः

వారు ఇలా పలికినప్పుడు, ఆ సమయంలో లోమహర్షణుడు—ఋషివాక్యాలలో నిపుణుడు—వినుచున్న ఋషులకు ఉత్తరాఖ్యానాన్ని చెప్పుటకు సిద్ధమయ్యెను.

Verse 4

अख्यानकुशलो भूयः परं वाक्यमुवाच ह / ब्रुवतो मे निबोधंश्च ऋषिराह यथा मम

ఆఖ్యానంలో నిపుణుడైన అతడు మరల ఉత్తమ వాక్యమును పలికెను—“నేను చెప్పునది శ్రద్ధగా వినుడి; ఋషి నాకు చెప్పినట్లే.”

Verse 5

वंशानामानुपूर्व्येण राज्ञां चामिततेजसाम् / स्थितिं चैषां प्रभावं च क्रमतो मे निबोधत

వంశాల క్రమానుసారంగా, అపార తేజస్సుగల రాజుల స్థితి మరియు ప్రభావాన్ని క్రమంగా నన్ను నుండి వినుడి, గ్రహించుడి.

Verse 6

वरुणस्य सपत्नीकान् स्तुता देवी उदाहृता / तस्याः पुत्रौ कलिर्वैद्यः स्तुता च सुरसुंदरी

వరుణుని సహధర్మిణిగా ‘స్తుతా’ అనే దేవి పేర్కొనబడెను. ఆమెకు ఇద్దరు సంతానము—కలి (వైద్యుడు) మరియు ‘స్తుతా’ అనే సురసుందరి.

Verse 7

कलिपुत्रौ महावीर्यौं जयश्च विजयश्च ह / वैद्यपुत्रौ घृणिश्चैव मुनिश्चैव महाबलौ

కలికి ఇద్దరు మహావీర్యులు కుమారులు—జయుడు, విజయుడు; అలాగే వైద్యుని కుమారులు ఘృణి, ముని—మహాబలవంతులు.

Verse 8

प्रत्तानामनु कामानामन्योन्यस्य प्रभक्षिणौ / भक्ष्यित्वा तावन्योन्यं विनाशं समवाप्नुतः

ఇచ్చబడిన కోరికల వెంట వారు పరస్పరం ఒకరినొకరు మింగసాగారు; ఒకరినొకరు భక్షించి చివరకు వినాశాన్ని పొందారు.

Verse 9

कलिः सुरायाः संज्ञेयस्तस्य पुत्रो मदः स्मृतः / स्मृता हिंसा कलेर्भार्या श्रेष्ठा या निकृतस्मृतिः

కలిని ‘సురా’ (మద్యం) అనే పేరుతో గుర్తిస్తారు; అతని కుమారుడు ‘మద’ అని చెప్పబడెను. కలి భార్య ‘హింస’; ఆమె ‘నికృతి’ (కపటము) రూపంగా శ్రేష్ఠగా స్మరించబడెను.

Verse 10

प्रसूतान्ये कलेः पुत्राश्चत्वारः पुरुषादकाः / नाके विघ्नश्च विख्यातो भद्रमोविधमस्तथा

కలికి మరికొంతమంది నాలుగు కుమారులు పుట్టారు; వారు మనుష్యభక్షకులు—నాకే, ప్రసిద్ధ విఘ్నుడు, భద్రముడు, విధముడు.

Verse 11

अशिरस्कतया विघ्नो नाकश्चैवाशरीरवान् / भद्रमश्चैकहस्तो ऽभूद्विधमश्चैकपात्स्मृतः

విఘ్నుడు శిరస్సులేనివాడు; నాకే శరీరరహితుడు; భద్రముడు ఒక చేతివాడు; విధముడు ఒక కాళ్లవాడని స్మరించబడెను.

Verse 12

भद्रमस्य तथापत्नी तामसी पूतना तथा / रेवती विधमस्यापि तयोः पुत्राः सहस्रशः

భద్రునికి తామసీ, పూతనా అనే భార్యలు; విధమునికి రేవతీ భార్య—ఆ ఇద్దరివారి కుమారులు వేల సంఖ్యలో ఉన్నారు.

Verse 13

नाकस्य शकुनिः पत्नी विघ्नस्य च अयो मुखी / राक्षसास्तु महावीर्याः संध्याद्वयविचारिमः

నాకుని భార్య శకుని; విఘ్నుని భార్య అయోముఖీ; ఆ రాక్షసులు మహావీర్యులు, రెండు సంధ్యల వేళ సంచరిస్తారు.

Verse 14

रेवतीपूतनापुत्रा नैऋता नामतः स्मृताः / ग्रहस्ते राक्षसाः सर्वे बालानां तु विशेषतः

రేవతీ–పూతనాల కుమారులు ‘నైరృత’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధులు; వారు అందరూ రాక్షస-గ్రహాలు, ముఖ్యంగా బాలులను బాధించేవారు.

Verse 15

स्कन्दस्तेषामधिपतिर्ब्रह्मणो ऽनुमतः प्रभुः / बृहस्पतेर्या भगिनी वरस्त्री ब्रह्मचारिणी

వారికి అధిపతి స్కందుడు; బ్రహ్మ అనుమతితో ప్రభువైనవాడు. బృహస్పతికి సోదరి అయిన ఆమె శ్రేష్ఠ స్త్రీ, బ్రహ్మచారిణి.

Verse 16

योगसिद्धा जगत्कृत्स्नमसक्ता चरते सदा / प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च

ఆమె యోగసిద్ధ; సమస్త జగత్తులో ఆసక్తి లేక సదా సంచరిస్తుంది. ఆమె వసువులలో ఎనిమిదవుడైన ప్రభాసుని భార్య.

Verse 17

विश्वकर्मा सुरस्तस्या जातः शिल्पिप्रजापतिः / त्वष्टा विराजो रूपाणि धर्मपौत्र उदारधीः

ఆ సురుని వంశంలో విశ్వకర్మ జన్మించాడు—శిల్పుల ప్రజాపతి. అలాగే త్వష్టా విరాజుని రూపాలను సృష్టించువాడు, ధర్ముని పౌత్రుడు, ఉదారబుద్ధి గలవాడు.

Verse 18

कर्त्ता शिल्पिसहस्राणां त्रिदशानां तु योगतः / यःसर्वेषां विमानानि देवतानां चकार ह

ఆయన యోగశక్తితో త్రిదశుల సహస్ర శిల్పులకు కర్త; సమస్త దేవతల విమానాలను నిర్మించినవాడు.

Verse 19

मानुषाश्चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः / प्रह्रादी विश्रुता तस्य पत्नी त्वष्टुर्विरोचना

ఆ మహాత్ముని శిల్పం వల్ల మనుష్యులు కూడా జీవనం పొందుతారు. అతని భార్య ‘ప్రహ్రాది’గా ప్రసిద్ధి, త్వష్టుని విరోచనా.

Verse 20

विरोचनस्य भगिनी माता त्रिशिरसस्तथा / देवाचार्यस्य महतो विश्वरूपस्य धीमतः

ఆమె విరోచనుని సోదరి, అలాగే త్రిశిరసుని తల్లి; మరియు మహానుభావుడు, ధీమంతుడు దేవాచార్యుడు విశ్వరూపుని తల్లియూ ఆమెనే.

Verse 21

विश्वकर्मात्मजश्वैव विश्वकर्मा मयः स्मृतः / सुरेणुरिति विख्याता स्वसा तस्य यवीयसी

విశ్వకర్ముని కుమారుడును ‘మయ’ అనే పేరుతో విశ్వకర్మగా స్మరించబడతాడు. అతని చిన్న చెల్లెలు ‘సురేణు’ అని ప్రసిద్ధి.

Verse 22

त्वाष्ट्री या सवितुर्भार्या पुनः संज्ञेति विश्रुता / प्रासूत सा महाभागं मनुं ज्येष्ठं विवस्वतः

త్వష్టృకన్య, సవితృభార్య, మళ్లీ ‘సంజ్ఞా’ అని ప్రసిద్ధి పొందిన ఆమె, వివస్వానుని జ్యేష్ఠపుత్రుడైన మహాభాగ మనువును ప్రసవించింది।

Verse 23

यमौ प्रासूत च पुनर्यमं च यमुनां च ह / सा तु गत्वा कुरून्देवी वडवा रूपधारिणी

మళ్లీ ఆమె యముని మరియు యమునా దేవిని—ఈ యమజులను ప్రసవించింది. ఆపై ఆ దేవి కురుదేశానికి వెళ్లి వడవ (గుర్రపు ఆడ) రూపాన్ని ధరించింది।

Verse 24

सवितुश्चास्य रूपस्य नासिकाभ्यां तु तौ स्मृतौ / प्रासूत सा महाभाग त्वन्तरिक्षे ऽश्विनौ किल

ఆ (వడవా-రూప) సవితృదేవుని ఆ రూపంలోని రెండు నాసికల నుంచే వారు (అశ్వినీకుమారులు) పుట్టారని స్మృతి చెబుతుంది. ఆ మహాభాగ్యవతి అంతరిక్షంలో అశ్వినౌను ప్రసవించింది।

Verse 25

नासत्यं चैव दस्रं च मार्त्तण्डस्यात्मजावुभौ / ऋषय ऊचुः कस्मान्मार्त्तण्ड इत्येष विवस्वानुदितो बुधैः

ఆ ఇద్దరూ—నాసత్యుడు మరియు దస్రుడు—మార్తండుని కుమారులు. ఋషులు అన్నారు: ‘పండితులు ఈ వివస్వానుని “మార్తండ” అని ఎందుకు పిలిచారు?’

Verse 26

किमर्थं सासुरूपा वै नासिकाभ्यामसूयत / एतद्वेदितुमिच्छामो सर्वं नो ब्रूहि पृच्छताम्

ఆ వడవా-రూపిణి (దేవి) నాసికల నుంచే ఎందుకు ఉద్భవించింది? ఇది తెలుసుకోవాలని మేము కోరుతున్నాం; మేము అడుగుతున్నాము—మాకు అన్నీ వివరించండి।

Verse 27

सूत उवाच चिरोत्पन्नमतिर्भिन्नमण्डं त्वष्ट्रा विदारितम् / गर्भवधं भ्रान्तः कश्यपो विद्रुतो भवेत्

సూతుడు పలికెను—చిరకాలానంతరం ఏర్పడిన ఆ అండము పగిలి, త్వష్టా దానిని చీల్చెను. గర్భవధమని భ్రమపడి కశ్యపుడు భయంతో పరుగెత్తెను.

Verse 28

अण्डे द्विधाकृते त्वण्डं दृष्ट्वा त्वष्टेदमब्रवीत् / नैतन्न्यूनं भवादण्डं मार्त्तण्डस्त्वं भवानघ

అండము రెండుగా చీలినదాన్ని చూచి త్వష్టా ఇలా పలికెను—“ఈ అండము హీనమగకూడదు; హే నిర్దోషా, నీవు ‘మార్త్తండ’వగుదువు.”

Verse 29

न खल्वयं मृतोंऽडस्थ इति स्नेहात्पिताब्रवीत् / तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नामान्वर्थमुदाहरन्

“అండములో ఉన్న ఇతడు మరణించలేదు”—స్నేహంతో తండ్రి పలికెను. ఆ మాట విని వారు అర్థానుగుణమైన నామాన్ని ప్రకటించిరి.

Verse 30

यन्मार्त्तण्डो भवेत्युक्तस्त्वण्डात्सोंडे द्विधाकृते / तस्माद्विवस्वान्मार्त्तण्डः पुराणज्ञैर्विभाव्यते

అండము రెండుగా చీలినప్పుడు అతనికి “నీవు మార్త్తండవు” అని చెప్పబడినందున, పురాణజ్ఞులు వివస్వానుని ‘మార్త్తండ’గా భావించుదురు.

Verse 31

ततः प्रजाः प्रवक्ष्यामि मार्त्तण्डस्य विवस्वतः / विजज्ञे सवितुर्भार्या संज्ञा पुत्रांस्तु त्रीन्पुनः

ఇక మార్త్తండుడు వివస్వానుని సంతానమును నేను వివరిస్తాను. సవితుని భార్య సంజ్ఞ మళ్లీ మూడు కుమారులను ప్రసవించెను.

Verse 32

मनुं यमीं यमं चैव छाया सा तपती तथा / शनैश्चरं तथैवैते मार्त्तण्डस्यात्मजाः स्मृताः

మను, యమీ, యముడు, ఛాయా, తపతీ అలాగే శనైశ్చరుడు—ఇవన్నీ మార్తండుడు (సూర్యుడు) యొక్క కుమారులుగా స్మరించబడతారు.

Verse 33

विवस्वान्कश्यपाज्जज्ञे दाक्षायिण्यां महायशाः / तस्य संज्ञाभवद्भार्या त्वाष्ट्री देवी विवस्वतः

మహాయశస్సుగల వివస్వాన్ కశ్యపుని నుండి దాక్షాయిణీ గర్భంలో జన్మించాడు. వివస్వానుని భార్య త్వష్టృదేవుని కుమార్తె దేవి సంజ్ఞా.

Verse 34

सुरेणुरिति विख्याता पुनः संज्ञेति विश्रुता / सा तु भार्या भगवतो मार्त्तण्डस्यातितेजसः

ఆమె ‘సురేణు’ అని ప్రసిద్ధి, మరల ‘సంజ్ఞా’ అని కూడా విశ్రుతి పొందింది. ఆమెనే అతితేజస్సుగల భగవాన్ మార్తండుని భార్య.

Verse 35

न खल्वये मृतो ह्यण्डे इति स्नेहात्तमब्रवीत् / अजानन्कश्यपः स्नेहात् मार्त्तण्ड इति चोच्यते

స్నేహంతో ఆమె అతనితో—“ఇది అండంలో మృతుడుకాదు” అని చెప్పింది. కశ్యపుడు కూడా స్నేహవశాత్ తెలియకనే అతనిని ‘మార్తండ’ అని పిలిచాడు.

Verse 36

तेजस्त्वभ्यधिकं तस्य नित्यमेव विवस्वतः / येनापि तापयामास त्रील्लोङ्कान्कश्यपात्मजः

వివస్వానుని తేజస్సు నిత్యమూ అత్యధికం; ఆ తేజస్సుతోనే కశ్యపపుత్రుడు మూడు లోకాలను కూడా తపింపజేశాడు.

Verse 37

त्रीण्यपत्यानि संज्ञायां जनयामास वै रविः / द्वौ सुतौ तु महावीर्यौं कन्यैका विदितैव च

సంజ్ఞలో రవి మూడు సంతానాలను కనెను—రెండు మహావీర్యులైన కుమారులు, ఒక ప్రసిద్ధ కుమార్తె కూడా।

Verse 38

मनुर्वैवस्वतो ज्येष्ठः श्राद्धदेवः प्रजापतिः / ततो यमो यमी चैव यमजौ संबभूवतुः

జ్యేష్ఠుడు వైవస్వత మనువు, శ్రాద్ధదేవ ప్రజాపతి; ఆపై యముడు మరియు యమీ—ఈ యమజ జంట జన్మించింది।

Verse 39

असह्यतेजस्तद्रूपं दृष्ट्वा संज्ञा विवस्वतः / असहन्ती स्वकां छायां सवर्णां निर्ममे पुनः

వివస్వానుని అసహ్యమైన తేజోరూపాన్ని చూసి సంజ్ఞ తట్టుకోలేకపోయింది; అందుకే తనతో సమవర్ణమైన తన ఛాయను మళ్లీ సృష్టించింది।

Verse 40

महाभागा तु सा नारी तस्याश्छायासमुद्गता / प्राञ्जलिः प्रयता भूत्वा पुनः संज्ञामभाषत

ఆ మహాభాగ్యవతి స్త్రీ, ఆమె ఛాయ నుండి ఉద్భవించినది, అంజలి పెట్టి నియమంతో ఉండి మళ్లీ సంజ్ఞతో పలికింది।

Verse 41

वदस्व किं मया कार्यं सा संज्ञा तामथाब्रवीत् / अहं यास्यापि भद्रं ते स्वमेव भवनं पितुः

ఆమె అడిగింది, ‘నాతో ఏ పని చేయించాలి?’ అప్పుడు సంజ్ఞ చెప్పింది, ‘నీకు మంగళం కలుగుగాక; నేను నా తండ్రి ఇంటికే వెళ్లిపోతాను।’

Verse 42

त्वयेह भवने मह्यं वस्तव्यं निर्विशङ्कया / इमौ च बालकौ मह्यं कन्या च वरवर्णिनी

నీవు ఇక్కడ నా గృహంలో నిశ్శంకగా నివసించాలి; ఈ ఇద్దరు బాలురు నావారు, ఈ శుభవర్ణిని కన్య కూడా నాదే.

Verse 43

भर्त्तव्या नैवमाख्येयमिदं भगवते त्वया / इमौ च बालकौ मह्यं तथेत्युक्ता तथा च सा

ఇది ఆచరించవలసినది; ఈ విషయాన్ని నీవు భగవంతునికి ఇలా చెప్పకూడదు. ‘ఈ ఇద్దరు బాలురు నావారు’ అని చెప్పగా ఆమె ‘తథా’ అని పలికి అలాగే అంగీకరించింది.

Verse 44

त्वष्टुः समीपमगमद्व्रीडितेव तपस्विनी / पिता तामागतां दृष्ट्वा क्रुद्धः संज्ञामथाब्रवीत्

ఆ తపస్విని లజ్జపడినట్లుగా త్వష్టా సమీపానికి వెళ్లింది; తండ్రి ఆమె వచ్చినదాన్ని చూసి కోపంతో సంజ్ఞను ఉద్దేశించి పలికాడు.

Verse 45

भर्त्तुः समीपं गच्छेति नियुक्ता च पुनः पुनः / अगमद्वडवा भूत्वाच्छाद्य रूपमनिन्दिता

‘భర్త సమీపానికి వెళ్లు’ అని మళ్లీ మళ్లీ నియమించబడిన ఆమె, నిందలేని ఆమె, తన రూపాన్ని దాచుకొని వడవ (గుర్రపు ఆడ) రూపం ధరించి వెళ్లింది.

Verse 46

उत्तरान्सा कुरून्गत्वा तृणान्यथ चचार सा / द्वितीयायां तु संज्ञायां संज्ञेयमिति चिन्त्य ताम्

ఆమె ఉత్తర కురువులకు వెళ్లి గడ్డిని మేయసాగింది; రెండవ సంజ్ఞ విషయంలో ‘ఇది గుర్తించవలసినది’ అని ఆమెను గురించి ఆలోచించింది.

Verse 47

आदित्यो जनयामास पुत्रावादित्यवर्चसौ / पूर्वजस्य मनोस्तुल्यौ सादृश्येन तु तौ प्रभू

ఆదిత్యుడు ఆదిత్యవర్చస్సుతో ప్రకాశించే ఇద్దరు కుమారులను జన్మింపజేశాడు. వారు రూపసాదృశ్యమున పూర్వజ మనువుతో సమానులు, ప్రభువులై ఉన్నారు.

Verse 48

श्रुतश्रवा मनुस्ताभ्यां सावर्णिर्वै भविष्यति

ఆ ఇద్దరివలన శ్రుతశ్రవా అనే మనువు నిశ్చయంగా సావర్ణి గా భవిష్యత్తులో అవతరిస్తాడు.

Verse 49

श्रुतकर्मा तु विज्ञेयो ग्रहो वै यः शनैश्चरः / मनुरेवाभवत्सो ऽपि सावर्णिरिति चोच्यते

శ్రుతకర్మా అనునది ‘శనైశ్చర’ అని పిలువబడే గ్రహమే. అతడే మనువుగా అవతరించి ‘సావర్ణి’ అని కూడా చెప్పబడతాడు.

Verse 50

संज्ञा तु पार्थिवी सा वै स्वस्य पुत्रस्य वै तदा / चकाराभ्यधिकं स्नेहं त तथा पूर्वजेषु वै

అప్పుడు పార్థివీ సంజ్ఞా తన కుమారునిపై అత్యధిక స్నేహాన్ని చూపింది; అలాగే పూర్వజులపట్ల కూడా అలాగేనే.

Verse 51

मनुस्तच्छाक्षमत्सर्वं यमस्तद्वै न चाक्षमत् / बहुशो जल्पमानस्तु सापत्न्यादतिदुःखितः

మనువు ఆ సంగతులన్నిటిని సహించాడు; కానీ యముడు మాత్రం సహించలేకపోయాడు. సపత్న్యభావం వల్ల అత్యంత దుఃఖించి, అతడు పదేపదే పలుకుతూ ఉండెను.

Verse 52

तां वै रोषाच्च बालाच्च भाविनोर्ऽथस्य वै बलात् / यदा संतर्जयामास च्छायां वैवस्वतो यमः

కోపమూ బాల్యభావమూ వశమై, భవిష్యత్తు ఫలబలంతో, వైవస్వత యముడు ఛాయను గట్టిగా గద్దించాడు.

Verse 53

सा शशाप ततः क्रोधात्सार्णिजननी यमम् / यदा तर्जयसे ऽकस्मात्पितृभार्यां यशस्विनीम्

అప్పుడు కోపంతో సార్ణి జనని యముణ్ని శపించింది—“నీవు అకస్మాత్తుగా యశస్వినైన పితృభార్యను ఎందుకు గద్దిస్తావు?”

Verse 54

तस्मात्तवैष चरमः पतिष्यति न संशयः / यमस्तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः

“అందువల్ల నీ ఈ చివరి అవయవం తప్పక పడిపోతుంది—సందేహం లేదు.” ఆ శాపంతో యముని మనస్సు తీవ్రంగా బాధపడింది.

Verse 55

मनुना सह धर्मात्मा पितुः सर्वं न्यवेदयत् / भृशं शापभयोद्विग्नः संज्ञावाक्यैर्विनिर्जितः

ధర్మాత్ముడైన యముడు మనుతో కలిసి తండ్రికి అన్నీ నివేదించాడు; శాపభయంతో తీవ్రంగా కలవరపడి, సంజ్ఞ వాక్యాలతో శాంతింపబడ్డాడు.

Verse 56

तस्यां मयोद्यतः पादो न तु देहे निपातितः / बाल्याद्वा यदि वा मोहात्तद्भवान्क्षन्तुमर्हति

“ఆమెపై నా పాదం ఎత్తబడింది గానీ, ఆమె దేహంపై పడలేదు. బాల్యమో మోహమో కారణమైతే, దయచేసి క్షమించాలి.”

Verse 57

शप्तो ऽहमस्मि लोकेश जनन्या तपतां वर / तव प्रसादो नस्त्रातुमेतस्मान्महतो भयात्

హే లోకేశా! తపస్వినులలో శ్రేష్ఠమైన జననీ నన్ను శపించింది; ఈ మహాభయము నుండి మమ్మల్ని రక్షించుటకు నీ ప్రసాదమే సమర్థము।

Verse 58

विवस्वानेवमुक्तस्तु यमं प्रोवाच वै प्रभुः / असंशयं पुत्र महद्भविष्यत्यत्र कारणम्

ఇలా చెప్పబడినప్పుడు ప్రభువు వివస్వాన్ యమునితో పలికెను—పుత్రా, నిస్సందేహంగా ఇక్కడ గొప్ప కారణము జరుగును।

Verse 59

येन त्वामाविशत्क्रोधो धर्मज्ञं सत्यवादिनम् / न शक्यमेतन्मिथ्य तु कर्त्तुं मातुर्वचस्तव

ధర్మజ్ఞుడవు, సత్యవాదివు అయిన నిన్ను ఏ కారణముచేత క్రోధము ఆవహించిందో, ఆ కారణమున వల్ల నీ తల్లి వచనమును అబద్ధముగా చేయుట సాధ్యము కాదు।

Verse 60

कृमयो मांसमादाय यास्यन्ति च महीं तव / ततः पादं महाप्राज्ञ पुनः सांप्राप्स्यसे सुखम्

కృములు నీ మాంసమును తీసుకొని భూమిలోనికి పోవును; ఆ తరువాత, హే మహాప్రాజ్ఞా, నీవు మళ్లీ సుఖముగా నీ పాదమును పొందుదువు।

Verse 61

कृतमेवं वचः सत्यं मातुस्तव भविष्यति / शापस्य परिहारेण त्वं च त्रातो भविष्यसि

ఇలా నీ తల్లి వచనము సత్యమగును; శాపము నివారణచేత నీవును రక్షింపబడుదువు।

Verse 62

आदित्यस्त्वब्रवीत्संज्ञां किमर्थं तनयेषु तु / तुल्येष्वभ्यधिकस्नेह एकस्मिन्क्रियते त्वया

ఆదిత్యుడు సంజ్ఞను అడిగాడు—పుత్రులు సమానులై ఉండగా నీవు ఒక్కనిపై ఎందుకు అధిక స్నేహం చూపుతున్నావు?

Verse 63

सा तत्परिहरन्ती वै नाचचक्षे विवस्वतः / आत्मना स समाधाय योगात्तत्त्वमपश्यत

ఆమె ఆ మాటను తప్పించుకుంటూ వివస్వతుని ముఖం చూడలేకపోయింది; అప్పుడు అతడు మనస్సును సమాధిలో నిలిపి యోగబలంతో తత్త్వాన్ని దర్శించాడు.

Verse 64

तां शप्तुकामो भगवान्नाशाय कुपितः प्रभुः / सा तत्सर्वं यथा तत्त्वमाचचक्षे विवस्वतः

భగవాన్ ప్రభువు కోపించి ఆమెను శపించి నాశనం చేయదలచాడు; అప్పుడు ఆమె జరిగినదంతా యథాతథంగా వివస్వతునికి తెలిపింది.

Verse 65

विवस्वांस्तु यथा श्रुत्वा क्रुद्धस्त्वष्टारमभ्ययात् / त्वष्टा तु तं यथान्यायमर्चयित्वा विभावसुम्

ఇది విని వివస్వాన్ కోపంతో త్వష్టా వద్దకు వెళ్లాడు; త్వష్టా విధివిధానంగా విభావసుని పూజించి సత్కరించాడు.

Verse 66

निर्दग्धुकामं रोषेण सांत्वयामास वै शनैः / तवातितेजसा युक्तमिदं रूपं न शोभते

కోపంతో దహించాలనుకున్న అతనిని అతడు మెల్లగా శాంతింపజేశాడు—నీ అతితేజస్సుతో కూడిన ఈ రూపం శోభించదు.

Verse 67

असहन्ती तु तत्संज्ञा वने चरति शाद्वले / द्रक्ष्यते तां भवनद्य स्वां भार्यां शुभचारिणीम्

ఆ స్థితిని సహించలేక ఆమె పచ్చికతో నిండిన అడవిలో సంచరించింది. ఈ రోజు మీరు మీ శుభాచారిణి భార్యను దర్శిస్తారు.

Verse 68

श्लाघ्ययौवनसंपन्नां योगमास्थाय गोपते / अनुकूलं भवेदेवं यदि स्यात्समयो मतः

హే గోపతే! ప్రశంసనీయం అయిన యౌవనంతో యోగాన్ని ఆశ్రయించు; సమయం అనుకూలమని భావిస్తే ఇదంతా అనుకూలమవుతుంది.

Verse 69

रूपं निवर्त्तयेयं ते ह्याद्यं श्रेष्ठमरिन्दम / रूपं विवस्वतस्त्वासीत्तिर्यगूर्द्ध्वमधस्तथा

హే అరిందమా! నేను నీ ఈ ప్రస్తుత శ్రేష్ఠ రూపాన్ని తిరిగి స్థాపిస్తాను; ఎందుకంటే నీ రూపం వివస్వంతునిదై, అడ్డంగా, పైకి, కిందకి అన్నివైపులా వ్యాపించి ఉండేది.

Verse 70

तेनासौ पीडिता देवी रूपेण तु दिवस्पतेः / तस्मात्ते समचक्रं तु वर्तते रूपमद्भुतम्

దివస్పతి రూపం వల్ల ఆ దేవి బాధపడింది; అందుకే నీకు ఆ అద్భుతమైన సమచక్ర రూపం ఏర్పడింది.

Verse 71

अनुज्ञातस्ततस्त्वष्ट्रा रूपनिर्वर्त्तनाय वै / ततो ऽभ्युपागमत्त्वष्टा मार्त्तण्डस्य विवस्वतः

అప్పుడు త్వష్టా రూపమార్పు చేయుటకు అనుమతి ఇచ్చాడు; ఆపై త్వష్టా మార్తండుడైన వివస్వంతుని వద్దకు చేరాడు.

Verse 72

भ्रमिमारोप्य तत्तेजः शातयामास तस्य वै / तं निर्मूलित तेजस्कं तेजसापहृतेन तु

భ్రమిని అధిరోహింపజేసి అతని తేజస్సును నిశ్చయంగా క్షీణింపజేశాడు; తన తేజస్సు అపహరింపబడినవాడై అతడు తేజోహీనుడై మూలముతోనే నశించాడు.

Verse 73

कान्तां प्रभाकरो द्रष्टुमियेष शुभदर्शनः / ददर्श योगमास्थाय स्वां भार्यां वडवां तथा

శుభదర్శనుడైన ప్రభాకరుడు తన ప్రియతమను దర్శించాలనుకున్నాడు; యోగాన్ని ఆశ్రయించి తన భార్యను వడవా-రూపంలో చూచాడు.

Verse 74

अदृश्यां सर्वभूतानां तेजसा नियमेन च / अश्वरूपेण मार्त्तण्डस्तां मुखे समभावयत्

సర్వభూతాలకు అదృశ్యమైన, తేజస్సు మరియు నియమంతో ఆవరితమైన ఆమెను మార్తండుడు అశ్వరూపం ధరించి ఆమె ముఖంలో సమభావంగా స్థాపించాడు.

Verse 75

मैथुनान्तनिविष्टा च परपुंसो ऽभिशङ्कया / सा तं निःसारयामास नोभ्यां शुक्रं विवस्वतः

మైథునాంతంలో నిమగ్నమై, పరపురుషుడనే అనుమానంతో, ఆమె వివస్వతుని శుక్రాన్ని నాసారంధ్రాల ద్వారా బయటకు పంపింది.

Verse 76

देवौ तस्मादजायेतामश्विनौ भिषजां वरौ / नासत्यश्चैव दस्रश्च स्मृतौ द्वादशमूर्तितः

అందునుంచి ఇద్దరు దేవులు జన్మించారు—వైద్యులలో శ్రేష్ఠులైన అశ్వినులు; నాసత్యుడు మరియు దస్రుడు అని, ద్వాదశమూర్తుల (ఆదిత్యుల)లో స్మరించబడతారు.

Verse 77

मार्त्तण्डस्य सुतावेतावष्टमस्य प्रजापतेः / तां तु रूपेण कान्तेन दर्शयामास भास्करः

మార్త్తండుని అష్టమ ప్రజాపతికి ఈ ఇద్దరు సంతానము; భాస్కరుడు ఆమెను తన మనోహర రూపంతో దర్శింపజేశాడు।

Verse 78

स तां दृष्ट्वा तदा भार्यां तुतो षैतामुवाच ह / यमस्तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः

అతడు అప్పుడా భార్యను చూచి సంతోషించి ఆమెతో ఇలా అన్నాడు; కాని యముడు ఆ శాపంతో తీవ్రంగా బాధితమనస్సు అయ్యాడు।

Verse 79

धर्मेण रञ्जयामास धर्मराजस्ततस्तु सः / सो ऽलभत्कर्मणां तेन शुभेन परमां द्युतिम्

అనంతరం ధర్మరాజు ధర్మముతో అతనిని సంతుష్టిపరచెను; ఆ శుభకర్మవలన అతడు పరమ తేజస్సును పొందెను।

Verse 80

पितॄणामाधिपत्यं च लोकपालत्वमेव च / मनुः प्रजापतिस्त्वेष सावर्णिः स महायशाः

పితృదేవతల అధిపత్యమును, లోకపాలత్వమును కూడా; ఈ మహాయశస్సుగల సావర్ణి మనువే ప్రజాపతి.

Verse 81

भाव्यः सो ऽनागते तस्मिन्मनुः सावर्णिकेन्तरे / मेरुपृष्ठे तपो घोरमद्यापि चरते प्रभुः

రాబోయే ఆ సావర్ణిక మన్వంతరంలో అతడే మనువుగా భవించును; ప్రభువు మేరుపృష్ఠమున నేడు కూడా ఘోర తపస్సు ఆచరిస్తున్నాడు।

Verse 82

भ्राता शनैश्चरस्तत्रग्रहत्वं स तु लब्धवान् / त्वष्टा तु तेन रूपेण विष्णोश्चक्रमकल्पयत्

అక్కడ భ్రాత శనైశ్చరుడు గ్రహత్వాన్ని పొందెను. త్వష్టా ఆ రూపంతోనే విష్ణు చక్రాన్ని నిర్మించెను.

Verse 83

महामहो ऽप्रतिहतं दानवान्प्रतिवारणम् / यवीयसी तयोर्या तु यमुनाच यशस्विनी

మహామహో అప్రతిహతుడు, దానవులను నిరోధించువాడు. వారి కనిష్ఠ సంతానం యశస్విని యమునా.

Verse 84

अभवत्सा सरिच्छ्रेष्ठा यमुना लोकपावनी / यस्तु ज्येष्ठो महातेजाः सर्गो यस्येति सांप्रतम्

లోకపావని యమునా నదులలో శ్రేష్ఠగా అయ్యెను. మరియు జ్యేష్ఠుడైన మహాతేజస్వి—అతని సర్గం ఇప్పుడు చెప్పబడును.

Verse 85

विस्तरं तस्य वक्ष्यामि मनोर्वैवस्वतस्य ह / इदं तु जन्म देवानां शृणुयाद्वा पठेच्च वा

నేను వైవస్వత మనువు విషయాన్ని విస్తారంగా చెప్పెదను. దేవతల ఈ జన్మను ఎవడు వినునో లేదా చదువునో.

Verse 86

वैवस्वतस्य पुत्राणां सप्तानां तु महौजसाम् / आपदं प्राप्य मुच्येत प्राप्नुयाच्च महद्यशः

వైవస్వతుని మహౌజస్వి ఏడు కుమారుల ఈ వృత్తాంతం—విపత్తు వచ్చినవాడు విముక్తి పొందును, మహా యశస్సు పొందును.