Adhyaya 36

Verse 1

श्री बादरायणिरुवाच अथ तर्ह्यागतो गोष्ठमरिष्टो वृषभासुर: । महींमहाककुत्काय: कम्पयन्खुरविक्षताम् ॥ १ ॥

శ్రీబాదరాయణి (శుకదేవుడు) చెప్పాడు—అప్పుడు అరిష్ట అనే వృషభాసురుడు గోపగ్రామానికి వచ్చాడు. మహాకుబ్బడమున్న ఎద్దు రూపం ధరించి, తన ఖురాలతో నేలను చీల్చుతూ భూమిని కంపింపజేశాడు।

Verse 2

रम्भमाण: खरतरं पदा च विलिखन् महीम् । उद्यम्य पुच्छं वप्राणि विषाणाग्रेण चोद्धरन् । किञ्चित्किञ्चिच्छकृन् मुञ्चन्मूत्रयन्स्तब्धलोचन: ॥ २ ॥

అరిష్టాసురుడు అత్యంత భయంకరంగా మ్రోగుతూ కాళ్లతో నేలను గీశాడు. తోకను పైకెత్తి, కళ్లను కటాక్షంగా నిలిపి, కొమ్ముల మొనలతో గట్టులను చీల్చి, మధ్యమధ్యలో కొద్దిగా మలం మూత్రం విడిచాడు।

Verse 3

यस्य निर्ह्रादितेनाङ्ग निष्ठुरेण गवां नृणाम् । पतन्त्यकालतो गर्भा: स्रवन्ति स्म भयेन वै ॥ ३ ॥ निर्विशन्ति घना यस्य ककुद्यचलशङ्कया । तं तीक्ष्णश‍ृङ्गमुद्वीक्ष्य गोप्यो गोपाश्च तत्रसु: ॥ ४ ॥

ఓ రాజా, అతని క్రూర గర్జన ప్రతిధ్వనితో గోవులు, మనుష్యులు భయంతో వణికిపోయారు; గర్భిణీ గోవులకూ స్త్రీలకూ గర్భస్రావం జరిగింది. అతని కుబ్బును పర్వతమని భావించి మేఘాలు దానిపై కమ్ముకున్నాయి; పదునైన కొమ్ములవాడిని చూసి గోపికలు, గోపులు భీతిల్లారు।

Verse 4

यस्य निर्ह्रादितेनाङ्ग निष्ठुरेण गवां नृणाम् । पतन्त्यकालतो गर्भा: स्रवन्ति स्म भयेन वै ॥ ३ ॥ निर्विशन्ति घना यस्य ककुद्यचलशङ्कया । तं तीक्ष्णश‍ृङ्गमुद्वीक्ष्य गोप्यो गोपाश्च तत्रसु: ॥ ४ ॥

ఓ రాజా, అతని క్రూర గర్జన ప్రతిధ్వనితో గోవులు, మనుష్యులు భయంతో వణికిపోయారు; గర్భిణీ గోవులకూ స్త్రీలకూ గర్భస్రావం జరిగింది. అతని కుబ్బును పర్వతమని భావించి మేఘాలు దానిపై కమ్ముకున్నాయి; పదునైన కొమ్ములవాడిని చూసి గోపికలు, గోపులు భీతిల్లారు।

Verse 5

पशवो दुद्रुवुर्भीता राजन्सन्त्यज्य गोकुलम् । कृष्ण कृष्णेति ते सर्वे गोविन्दं शरणं ययु: ॥ ५ ॥

ఓ రాజా, భయంతో పశువులు గోకులాన్ని వదలి పరుగెత్తాయి. అందరూ “కృష్ణా, కృష్ణా” అని కేకలు వేస్తూ శరణార్థం గోవింద ప్రభువుని చేరారు।

Verse 6

भगवानपि तद् वीक्ष्य गोकुलं भयविद्रुतम् । मा भैष्टेति गिराश्वास्य वृषासुरमुपाह्वयत् ॥ ६ ॥

భగవంతుడు గోకులం భయంతో పారిపోతున్నదాన్ని చూసి, “భయపడకండి” అని వాక్యంతో వారిని ధైర్యపరిచాడు. తరువాత వృషాసురుడిని పిలిచి సవాలు చేశాడు।

Verse 7

गोपालै: पशुभिर्मन्द त्रासितै: किमसत्तम । मयि शास्तरि दुष्टानां त्वद्विधानां दुरात्मनाम् ॥ ७ ॥

ఓ మూర్ఖుడా! గోపాలులను, వారి పశువులను ఎందుకు భయపెడుతున్నావు? నేను ఇక్కడ ఉన్నాను—నీ వంటి దుష్ట దురాత్ములను శిక్షించడానికి।

Verse 8

इत्यास्फोत्याच्युतोऽरिष्टं तलशब्देन कोपयन् । सख्युरंसे भुजाभोगं प्रसार्यावस्थितो हरि: ॥ ८ ॥

ఇలా చెప్పి అచ్యుత హరి తన అరచేతులతో భుజాలను చప్పట్లు కొట్టి, ఆ గంభీర ధ్వనితో అరిష్టుణ్ని మరింత కోపగించాడు. తరువాత ప్రభువు స్నేహితుని భుజంపై తన బలమైన భుజాన్ని వేసి నిర్లిప్తంగా నిలిచాడు।

Verse 9

सोऽप्येवं कोपितोऽरिष्ट: खुरेणावनिमुल्लिखन् । उद्यत्पुच्छभ्रमन्मेघ: क्रुद्ध: कृष्णमुपाद्रवत् ॥ ९ ॥

ఇలా రెచ్చగొట్టబడిన అరిష్టుడు తన ఖురంతో నేలను గోక్కొని, పైకెత్తిన తోక చుట్టూ ధూళి మేఘాలు తిరుగుతుండగా, కోపంతో కృష్ణునిపై దూసుకొచ్చాడు।

Verse 10

अग्रन्यस्तविषाणाग्र: स्तब्धासृग्लोचनोऽच्युतम् । कटाक्षिप्याद्रवत्तूर्णमिन्द्रमुक्तोऽशनिर्यथा ॥ १० ॥

కొమ్ముల మొనలను ముందుకు నెట్టి, రక్తవర్ణ స్థిర కళ్ల మూలచూపుతో అచ్యుత కృష్ణుని భయంకరంగా తిలకిస్తూ అరిష్టుడు వేగంగా దూసుకొచ్చాడు—ఇంద్రుడు విసిరిన వజ్రంలా।

Verse 11

गृहीत्वा श‍ृङ्गयोस्तं वा अष्टादश पदानि स: । प्रत्यपोवाह भगवान् गज: प्रतिगजं यथा ॥ ११ ॥

భగవాన్ కృష్ణుడు అతన్ని రెండు కొమ్ముల పట్టుకొని పద్దెనిమిది అడుగులు వెనక్కి తోసి విసిరాడు—యుద్ధంలో ఏనుగు మరో ఏనుగును తోసినట్లుగా।

Verse 12

सोऽपविद्धो भगवता पुनरुत्थाय सत्वरम् । आपतत् स्विन्नसर्वाङ्गो नि:श्वसन्क्रोधमूर्च्छित: ॥ १२ ॥

భగవంతునిచే త్రోసివేయబడిన ఆ వృషభదైత్యుడు వెంటనే లేచి నిలబడ్డాడు. శరీరమంతా చెమటతో తడిసి, గట్టిగా ఊపిరి పీల్చుతూ, అంధక్రోధంతో మూర్ఛితుడై మళ్లీ శ్రీకృష్ణునిపై దూసుకొచ్చాడు.

Verse 13

तमापतन्तं स निगृह्य श‍ृङ्गयो: पदा समाक्रम्य निपात्य भूतले । निष्पीडयामास यथार्द्रमम्बरं कृत्वा विषाणेन जघान सोऽपतत् ॥ १३ ॥

అరిష్టుడు దూసుకొస్తుండగా శ్రీకృష్ణుడు అతని కొమ్ములను పట్టుకొని, పాదంతో నొక్కి నేలకూల్చాడు. ఆపై తడిచిన వస్త్రాన్ని పిండినట్లు అతన్ని బలంగా నలిపాడు; చివరికి ఒక కొమ్మును పీకి అదే కొమ్ముతో కొట్టి అతన్ని నేలపై పడి ఉండేలా చేశాడు.

Verse 14

असृग् वमन् मूत्रशकृत् समुत्सृजन् क्षिपंश्च पादाननवस्थितेक्षण: । जगाम कृच्छ्रं निऋर्तेरथ क्षयं पुष्पै: किरन्तो हरिमीडिरे सुरा: ॥ १४ ॥

రక్తం వాంతి చేస్తూ, మూత్రం మలం విసర్జిస్తూ, కాళ్లు తన్నుకుంటూ, కళ్లను తిప్పుతూ అరిష్టాసురుడు బాధతో యమధామానికి చేరాడు. దేవతలు పుష్పవర్షం కురిపించి శ్రీహరిని స్తుతించారు.

Verse 15

एवं कुकुद्मिनं हत्वा स्तूयमान: द्विजातिभि: । विवेश गोष्ठं सबलो गोपीनां नयनोत्सव: ॥ १५ ॥

ఈ విధంగా వృషభదైత్యుణ్ని సంహరించి, ద్విజులచే స్తుతింపబడుతూ, గోపికల కళ్లకు ఉత్సవమైయున్న శ్రీకృష్ణుడు బలరామునితో కలిసి గోపగ్రామంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 16

अरिष्टे निहते दैत्ये कृष्णेनाद्भ‍ुतकर्मणा । कंसायाथाह भगवान् नारदो देवदर्शन: ॥ १६ ॥

అద్భుతకర్మగల శ్రీకృష్ణుడు అరిష్ట దైత్యుణ్ని సంహరించిన తరువాత, దేవదర్శనశక్తిగల భగవాన్ నారదముని కంసుని వద్దకు వెళ్లి ఇలా పలికాడు.

Verse 17

यशोदाया: सुतां कन्यां देवक्या: कृष्णमेव च । रामं च रोहिणीपुत्रं वसुदेवेन बिभ्यता । न्यस्तौ स्वमित्रे नन्दे वै याभ्यां ते पुरुषा हता: ॥ १७ ॥

నారదుడు కంసునితో అన్నాడు—యశోదకు పుట్టినది నిజానికి కుమార్తె; కృష్ణుడు దేవకీ పుత్రుడు. రోహిణీ పుత్రుడు రాముడు (బలరాముడు) కూడా. భయంతో వసుదేవుడు తన మిత్రుడు నంద మహారాజుని వద్ద కృష్ణరాములను అప్పగించాడు; ఈ ఇద్దరే నీ మనుష్యులను సంహరించారు।

Verse 18

निशम्य तद्भ‍ोजपति: कोपात्प्रचलितेन्द्रिय: । निशातमसिमादत्त वसुदेवजिघांसया ॥ १८ ॥

ఇది విని భోజాధిపతి కంసుడు కోపంతో ఉన్మత్తుడై ఇంద్రియనియంత్రణ కోల్పోయాడు. వసుదేవుణ్ని చంపేందుకు పదునైన ఖడ్గాన్ని ఎత్తుకున్నాడు।

Verse 19

निवारितो नारदेन तत्सुतौ मृत्युमात्मन: । ज्ञात्वा लोहमयै: पाशैर्बबन्ध सह भार्यया ॥ १९ ॥

కానీ నారదుడు అతన్ని ఆపి—వసుదేవుని ఇద్దరు కుమారులే నీ మరణానికి కారణమని గుర్తు చేశాడు. అది తెలిసిన కంసుడు వసుదేవుని భార్యతో సహా ఇనుప సంకెళ్లతో బంధించాడు।

Verse 20

प्रतियाते तु देवर्षौ कंस आभाष्य केशिनम् । प्रेषयामास हन्येतां भवता रामकेशवौ ॥ २० ॥

దేవర్షి నారదుడు వెళ్లిన తరువాత కంసుడు కేశిని పిలిచి, “నీవు వెళ్లి రామకేశవులను (బలరాముడు, కృష్ణుడు) సంహరించు” అని ఆజ్ఞాపించి పంపాడు।

Verse 21

ततो मुष्टिकचाणूरशलतोशलकादिकान् । अमात्यान् हस्तिपांश्चैव समाहूयाह भोजराट् ॥ २१ ॥

తరువాత భోజరాజు కంసుడు ముష్టిక, చాణూర, శల, తోశల మొదలైన మంత్రులను, అలాగే ఏనుగు కాపరులను కూడా పిలిపించాడు. ఆపై రాజు వారితో ఇలా మాట్లాడాడు।

Verse 22

भो भो निशम्यतामेतद् वीरचाणूरमुष्टिकौ । नन्दव्रजे किलासाते सुतावानकदुन्दुभे: ॥ २२ ॥ रामकृष्णौ ततो मह्यं मृत्यु: किल निदर्शित: । भवद्‌भ्यामिह सम्प्राप्तौ हन्येतां मल्ललीलया ॥ २३ ॥

ఓ వీరులైన చాణూర, ముష్టికులారా! నా మాట వినండి. వసుదేవుని కుమారులు రామకృష్ణులు నందుని వ్రజములో ఉన్నారు. వారు నా మరణానికి కారణమవుతారని చెప్పబడింది. వారిని ఇక్కడికి తీసుకువచ్చినప్పుడు, మల్లయుద్ధం నెపంతో వారిని చంపండి.

Verse 23

भो भो निशम्यतामेतद् वीरचाणूरमुष्टिकौ । नन्दव्रजे किलासाते सुतावानकदुन्दुभे: ॥ २२ ॥ रामकृष्णौ ततो मह्यं मृत्यु: किल निदर्शित: । भवद्‌भ्यामिह सम्प्राप्तौ हन्येतां मल्ललीलया ॥ २३ ॥

ఓ వీరులైన చాణూర, ముష్టికులారా! నా మాట వినండి. వసుదేవుని కుమారులు రామకృష్ణులు నందుని వ్రజములో ఉన్నారు. వారు నా మరణానికి కారణమవుతారని చెప్పబడింది. వారిని ఇక్కడికి తీసుకువచ్చినప్పుడు, మల్లయుద్ధం నెపంతో వారిని చంపండి.

Verse 24

मञ्चा: क्रियन्तां विविधा मल्लरङ्गपरिश्रिता: । पौरा जानपदा: सर्वे पश्यन्तु स्वैरसंयुगम् ॥ २४ ॥

మల్లయుద్ధ వేదిక చుట్టూ అనేక రకాల వీక్షణ వేదికలను నిర్మించండి. నగర మరియు గ్రామీణ ప్రాంతాల ప్రజలందరూ ఈ బహిరంగ పోటీని వీక్షించనివ్వండి.

Verse 25

महामात्र त्वया भद्र रङ्गद्वार्युपनीयताम् । द्विप: कुवलयापीडो जहि तेन ममाहितौ ॥ २५ ॥

ఓ మావటివాడా! నీకు శుభమగుగాక. కువలయాపీడ ఏనుగును రంగస్థల ద్వారం వద్ద ఉంచి, దానితో నా ఇద్దరు శత్రువులను చంపించు.

Verse 26

आरभ्यतां धनुर्यागश्चतुर्दश्यां यथाविधि । विशसन्तु पशून्मेध्यान् भूतराजाय मीढुषे ॥ २६ ॥

చతుర్దశి నాడు శాస్త్రోక్తంగా ధనుర్యాగాన్ని ప్రారంభించండి. వరాలనిచ్చే భూతరాజుకు (శివునికి) పవిత్రమైన పశువులను బలి ఇవ్వండి.

Verse 27

इत्याज्ञाप्यार्थतन्त्रज्ञ आहूय यदुपुङ्गवम् । गृहीत्वा पाणिना पाणिं ततोऽक्रूरमुवाच ह ॥ २७ ॥

ఇలా మంత్రులకు ఆజ్ఞాపించి, స్వార్థసాధనంలో నిపుణుడైన కంసుడు యదువుల్లో శ్రేష్ఠుడైన అక్రూరుని పిలిపించాడు. అతని చేతిని తన చేతిలో పట్టుకొని ఇలా పలికాడు.

Verse 28

भो भो दानपते मह्यं क्रियतां मैत्रमाद‍ृत: । नान्यस्त्वत्तो हिततमो विद्यते भोजवृष्णिषु ॥ २८ ॥

ఓ ఓ దానపతి అక్రూరా! గౌరవంతో నాకు ఒక స్నేహకార్యం చేయుము. భోజులు, వృష్ణులలో నీకన్నా మాకు మేలు కోరేవాడు మరెవ్వరూ లేరు.

Verse 29

अतस्त्वामाश्रित: सौम्य कार्यगौरवसाधनम् । यथेन्द्रो विष्णुमाश्रित्य स्वार्थमध्यगमद् विभु: ॥ २९ ॥

కాబట్టి, ఓ సౌమ్య అక్రూరా, కార్యభారాన్ని సమర్థంగా నెరవేర్చగలవాడవు గనుక నేను నీపై ఆధారపడుతున్నాను; శక్తిమంతుడైన ఇంద్రుడు తన లక్ష్యసిద్ధికి విష్ణువును ఆశ్రయించినట్లే.

Verse 30

गच्छ नन्दव्रजं तत्र सुतावानकदुन्दुभे: । आसाते ताविहानेन रथेनानय मा चिरम् ॥ ३० ॥

నందుని వ్రజానికి వెళ్ళు; అక్కడ ఆనకదుందుభి యొక్క ఇద్దరు కుమారులు నివసిస్తున్నారు. ఈ రథంతో వారిని ఆలస్యం లేకుండా ఇక్కడికి తీసుకురా.

Verse 31

निसृष्ट: किल मे मृत्युर्देवैर्वैकुण्ठसंश्रयै: । तावानय समं गोपैर्नन्दाद्यै: साभ्युपायनै: ॥ ३१ ॥

వైకుంఠనాథుడు విష్ణువును ఆశ్రయించిన దేవతలు ఈ ఇద్దరు బాలులనే నా మరణంగా పంపారని అంటారు. వారిని ఇక్కడికి తీసుకురా; నందాది గోపులను కూడా కానుకలతో కలిసి రప్పించు.

Verse 32

घातयिष्य इहानीतौ कालकल्पेन हस्तिना । यदि मुक्तौ ततो मल्लैर्घातये वैद्युतोपमै: ॥ ३२ ॥

నీవు కృష్ణబలరాములను ఇక్కడికి తీసుకువచ్చిన తరువాత, యముని వంటి శక్తిగల నా ఏనుగుచేత వారిని చంపిస్తాను. ఒకవేళ వారు దాని నుండి తప్పించుకుంటే, పిడుగుల వంటి నా మల్లయోధులచేత వారిని అంతం చేయిస్తాను.

Verse 33

तयोर्निहतयोस्तप्तान् वसुदेवपुरोगमान् । तद्बन्धून् निहनिष्यामि वृष्णिभोजदशार्हकान् ॥ ३३ ॥

ఆ ఇద్దరూ చంపబడిన తరువాత, నేను వసుదేవుని మరియు వారి మరణానికి విలపిస్తున్న బంధువులైన వృష్ణి, భోజ, దశార్హ వంశస్థులందరినీ సంహరిస్తాను.

Verse 34

उग्रसेनं च पितरं स्थविरं राज्यकामुकं । तद्भ्रातरं देवकं च ये चान्ये विद्विषो मम ॥ ३४ ॥

రాజ్యంపై ఆశపడే నా వృద్ధ తండ్రి ఉగ్రసేనుని, అతని సోదరుడు దేవకుని మరియు నా ఇతర శత్రువులందరినీ కూడా నేను చంపివేస్తాను.

Verse 35

ततश्चैषा मही मित्र भवित्री नष्टकण्टका ॥ ३५ ॥

ఓ మిత్రమా! అప్పుడు ఈ భూమి ముళ్ళు (శత్రువులు) లేనిదై నిష్कంటకంగా మారుతుంది.

Verse 36

जरासन्धो मम गुरुर्द्विविदो दयित: सखा । शम्बरो नरको बाणो मय्येव कृतसौहृदा: । तैरहं सुरपक्षीयान् हत्वा भोक्ष्ये महीं नृपान् ॥ ३६ ॥

జరాసంధుడు నా గురువు, ద్వివిదుడు నా ప్రియ మిత్రుడు. శంబరుడు, నరకుడు మరియు బాణుడు నా శ్రేయోభిలాషులు. వారి సహాయంతో దేవతల పక్షాన ఉన్న రాజులను సంహరించి నేను ఈ భూమిని పరిపాలిస్తాను.

Verse 37

एतज्ज्ञात्वानय क्षिप्रं रामकृष्णाविहार्भकौ । धनुर्मखनिरीक्षार्थं द्रष्टुं यदुपुरश्रियम् ॥ ३७ ॥

నా ఉద్దేశ్యాన్ని గ్రహించి నీవు వెంటనే వెళ్లి బాలరాముడు, శ్రీకృష్ణుడిని తీసుకురా. వారు ధనుర్యాగాన్ని చూచి యదుపురి వైభవాన్ని దర్శించుగాక.

Verse 38

श्रीअक्रूर उवाच राजन् मनीषितं सध्र्यक् तव स्वावद्यमार्जनम् । सिद्ध्यसिद्ध्यो: समं कुर्याद्दैवं हि फलसाधनम् ॥ ३८ ॥

శ్రీ అక్రూరుడు అన్నాడు—ఓ రాజా, నీ దురదృష్టాన్ని తొలగించుకొనుటకు నీవు చక్కగా యోచించావు. అయినా సిద్ధి-అసిద్ధులలో సమత్వం కలిగి ఉండాలి; ఫలసాధకుడు దైవమే.

Verse 39

मनोरथान् करोत्युच्चैर्जनो दैवहतानपि । युज्यते हर्षशोकाभ्यां तथाप्याज्ञां करोमि ते ॥ ३९ ॥

సాధారణ మనిషి దైవం అడ్డుపడ్డా తన కోరికలను నెరవేర్చాలని గట్టిగా ప్రయత్నిస్తాడు. అందువల్ల హర్షం, శోకం రెండింటినీ అనుభవిస్తాడు. అయినా నేను నీ ఆజ్ఞను నెరవేర్చుతాను.

Verse 40

श्रीशुक उवाच एवमादिश्य चाक्रूरं मन्त्रिणश्च विसृज्य स: । प्रविवेश गृहं कंसस्तथाक्रूर: स्वमालयम् ॥ ४० ॥

శ్రీశుకుడు అన్నాడు—ఇలా అక్రూరునికి ఆజ్ఞ ఇచ్చి, మంత్రులను పంపివేసి కంసుడు తన అంతఃపురానికి వెళ్లాడు; అక్రూరుడు కూడా తన గృహానికి తిరిగిపోయాడు.