Adhyaya 13

Sutra 1

चतुर्गुणः ॥

నాలుగు రెట్లు (అంటే శిక్ష/పరిహారం నాలుగు రెట్లు).

Sutra 2

परजनस्य पूर्वमध्यमोत्तमवधा दण्डाः क्रेतृश्रोतृऋणां च ॥

ఇతర వ్యక్తి (పరజన) విషయంలో లావాదేవీ చేస్తే శిక్షలు ప్రథమ, మధ్యమ, ఉత్తమ (అత్యున్నత) స్థాయిలుగా ఉంటాయి; అలాగే బాధ్యత కొనుగోలుదారుడు, ‘శ్రోత/అంగీకరించేవాడు’ (మధ్యవర్తి/అనుమోదకుడు) మరియు రుణదాతకూ వర్తిస్తుంది.

Sutra 3

म्लेच्छानामदोषः प्रजां विक्रेतुमाधातुं वा ॥

మ్లేచ్ఛులలో తమ సంతానం/ప్రజలను అమ్మడం లేదా తాకట్టు పెట్టడం నేరంగా పరిగణించబడదు.

Sutra 4

न त्वेवार्यस्य दासभावः ॥

కానీ ఆర్యుడిని దాసస్థితిలో (దాసుడు/సేవకుడు) ఉంచరాదు.

Sutra 15

मूल्येन चार्यत्वं गच्छेत् ॥

నిర్దిష్ట ధర చెల్లించడం ద్వారా దాసుడు ఆర్యత్వం (అంటే స్వేచ్ఛ/అదాస స్థితి) పొందగలడు.

Sutra 16

तेनोदरदासाहितकौ व्याख्यातौ ॥

ఈ సూత్రం ప్రకారం ‘ఉదరదాస’ (జీవనోపాధి కోసం సేవచేసేవాడు) మరియు ‘ఆహితక’ (అగ్రిమం/డిపాజిట్/బాధ్యత వల్ల బంధించబడినవాడు) కేసులూ కూడా వివరణ పొందుతాయి (అంటే అనురూపంగా వర్తిస్తాయి)।

Sutra 17

प्रक्षेपानुरूपश्चास्य निष्क्रयः ॥

మరియు అతని నిష్క్రయము (విమోచనధనం) అతనిపై చేసిన ప్రక్షేపము (అగ్రిమం/వ్యయం)కు అనుపాతంగా ఉండాలి।

Sutra 18

दण्डप्रणीतः कर्मणा दण्डमुपनयेत् ॥

దండానికి లోబడి ఉంచబడినవాడు శ్రమ/సేవ ద్వారా దండాన్ని (జరిమానాను) తీర్చాలి।

Sutra 19

आर्यप्राणो ध्वजाहृतः कर्मकालानुरूपेण मूल्यार्धेन वा विमुच्येत ॥

ఆర్యస్థితి గల వ్యక్తి, ధ్వజాధీనంగా (ధ్వజాహృత—అధికారంతో యుద్ధం/దాడిలో) పట్టుబడితే, అతడిని చేసిన పనికాలానికి అనుపాతంగా లేదా అర్ధమూల్యం చెల్లించి విడుదల చేయాలి।

Sutra 20

गृहेजातदायागतलब्धक्रीतानामन्यतमं दासमूनाष्टवर्षं विबन्धुमकामं नीचे कर्मणि विदेशे दासीं वा सगर्भामप्रतिविहितगर्भभर्मण्यां विक्रयाधानं नयतः पूर्वः साहसदण्डः क्रेतृश्रोतृऋणां च ॥

గృహజాత, దాయాగత, లబ్ధ లేదా క్రీత—ఈ గుర్తింపు పొందిన వర్గాలలో ఏదైనా వర్గానికి చెందిన దాసుడిని, అతడు ఎనిమిదేళ్లలోపు ఉంటే, బంధు-ఆధారం లేకపోతే, ఇష్టంలేకపోతే, నీచ పనికి నియమిస్తే, లేదా విదేశానికి తీసుకెళ్తే—అతని అమ్మకం లేదా ఆధానం (తాకట్టు) చేయువానికి ప్రథమ సాహసదండం విధించాలి; అలాగే కొనుగోలుదారు, శ్రోతృ (దలాల్/సాక్ష్యమిచ్చే మధ్యస్థుడు) మరియు ఋణదాత కూడా బాధ్యులు. అలాగే గర్భభరణానికి రక్షణ/వ్యవస్థ లేకుండా గర్భవతి దాసీని అమ్మడం/తాకట్టు పెట్టడానికీ ఇదే దండం।

Sutra 21

दासमनुरूपेण निष्क्रयेणार्यमकुर्वतो द्वादशपणो दण्डः संरोधश्चाकरणात् ॥

సముచిత నిష్క్రయము (విమోచనధనం) స్వీకరించిన తరువాత కూడా దాసుణ్ని ఆర్యుడిగా (విముక్తుడిగా) చేయనివానికి పన్నెండు పణాల దండము; ఆజ్ఞ పాటించకపోతే నిర్బంధం (సంరోధం) కూడా ఉంటుంది.

Sutra 22

दासद्रव्यस्य ज्ञातयो दायादाः तेषामभावे स्वामी ॥

దాసుని ఆస్తికి వారసులు అతని బంధువులు; వారు లేకపోతే స్వామి (యజమాని) వారసుడు.

Sutra 23

स्वामिनः स्वस्यां दास्यां जातं समातृकमदासं विद्यात् ॥

స్వామి తన దాసీతో పొందిన సంతానాన్ని, తల్లితో సహా, దాసుడు కాదని (ముక్తుడని) గుర్తించాలి.

Sutra 24

गृह्या चेत्कुटुम्बार्थचिन्तनी माता भ्राता भगिनी चास्या अदासाः स्युः ॥

ఆమెను గృహంలో గృహిణి/గుర్తింపు పొందిన సహచరిగా స్వీకరించి, కుటుంబహితాన్ని నిర్వహిస్తే, ఆమె తల్లి, అన్న/తమ్ముడు, అక్క/చెల్లెలు కూడా దాసులు కారు (ముక్తులు).

Sutra 25

दासं दासीं वा निष्क्रीय पुनर्विक्रयाधानं नयतो द्वादशपणो दण्डः अन्यत्र स्वयं वादिभ्यः । इति दासकल्पः ॥

పురుష లేదా స్త్రీ దాసుడిని/దాసిని విమోచించి (నిష్క్రీయ) తీసుకున్న తర్వాత, మళ్లీ అమ్మకానికి లేదా తాకట్టుకు తీసుకెళ్లేవాడికి పన్నెండు పణాల జరిమానా—కానీ వాదులు స్వయంగా దీనిని వ్యక్తిగత దావాగా తీసుకొస్తే మినహాయింపు. ఇట్లు దాసకల్పం (దాసుల నియమాలు) ముగిసింది.

Sutra 26

कर्मकरस्य कर्मसम्बन्धमासन्ना विद्युः ॥

కూలీ (కర్మకరుడు) విషయంలో బాధ్యత పని-సంబంధానికే సమీపంగా/నేరుగా అనుసంధానమై ఉందని భావించాలి.

Sutra 27

यथासम्भाषितं वेतनं लभेत कर्मकालानुरूपमसम्भाषितवेतनः ॥

వేతనం ఒప్పందమైతే ఒప్పందం ప్రకారమే పొందాలి; ఒప్పందం లేకపోతే పనికి ఖర్చైన కాలానికి అనుపాతంగా వేతనం పొందాలి.

Sutra 28

कर्षकः सस्यानां गोपालकः सर्पिषां वैदेहकः पण्यानामात्मना व्यवहृतानां दशभागमसम्भाषितवेतनो लभेत ॥

వేతనం ఒప్పందం కాకపోతే: రైతుకు పంటలో పదవ భాగం; గోపాలకునికి నెయ్యిలో పదవ భాగం; వైదేహకునికి (వ్యాపారి/దళారి) తానే స్వయంగా చేసిన లావాదేవీల సరుకులలో పదవ భాగం లభించాలి.

Sutra 29

अथवार्यमाधाय कुलबन्धन आर्याणामापदि निष्क्रयं चाधिगम्य बालं साहाय्यदातारं वा पूर्वं निष्क्रीणीरन् ॥

లేదా ఒక యోగ్యుడు (ఆర్య)ను జామీను/బాధ్యతగా ఉంచి లేదా కులబంధన (కుటుంబ హామీదారు) ఇచ్చి, కష్టంలో ఉన్న ఆర్యుని విమోచన ధనం సమకూర్చుకుని, ముందుగా ఒక బాలుణ్ణి లేదా సహాయం అందించే వ్యక్తిని విమోచించాలి।

Sutra 30

सकृदात्माधाता निष्पतितः सीदेत्द्विरन्येनाहितकः सकृदुभौ परविषयाभिमुखौ ॥

కారులు, శిల్పులు, కుశీలవులు (నటులు/ప్రదర్శకులు), వైద్యులు, వాగ్జీవులు (వక్తలు/న్యాయవాదులు), పరిచారకులు మొదలైన నైపుణ్య/సేవా వృత్తుల వేతనం—అదే రకమైన మరొకరు ఎంతకు చేస్తారో/ఎంత తీసుకుంటారో అంతగా, లేదా నిపుణులు తగినదిగా నిర్ణయించినంతగా ఉండాలి.

Sutra 31

वित्तापहारिणो वा दासस्यार्यभावमपहरतोऽर्धदण्डः ॥

సాక్షుల వాంగ్మూలంపైనే సాక్ష్యం పూర్తిగా ఆధారపడాలి.

Sutra 32

निष्पतितप्रेतव्यसनिनामाधाता मूल्यं भजेत ॥

సాక్షులు లేకపోతే, పని జరిగిన చోటు నుంచే (అంటే పనిస్థలం/పరిస్థితి మరియు సంబంధితుల నుంచి) విచారణ చేయాలి.

Sutra 33

प्रेतविण्मूत्रोच्छिष्टग्राहणमाहितस्य नग्नस्नापनं दण्डप्रेषणमतिक्रमणं च स्त्रीणां मूल्यनाशकरं धात्रीपरिचारिकार्धसीतिकोपचारिकाणां च मोक्षकरम् ॥

వేతనం చెల్లించకపోతే శిక్ష: పది (ఏకకాలు/రోజులు) బంధనంలో నిర్బంధం, లేదా ఆరు పణాల జరిమానా.

Sutra 34

सिद्धमुपचारकस्याभिप्रजातस्यापक्रमणम् ॥

గబన/అపవ్యయం చేసినట్లయితే శిక్ష: పన్నెండు పణాల జరిమానా, లేదా ఐదు (ఏకకాలు/రోజులు) బంధనంలో నిర్బంధం.

Sutra 35

धात्रीमाहितिकां वाकामां स्ववशां गच्छतः पूर्वः साहसदण्डः परवशां मध्यमः ॥

తన వశంలో ఉండి సమ్మతించిన ధాత్రి (దాయి) లేదా ఆహితికా (ప్రతిజ్ఞాత స్త్రీ)తో సంభోగించినవానికి సాహసదండంలో కనిష్ఠ (పూర్వ) దండం వర్తిస్తుంది; ఆమె పరవశ (ఇతరుల అధీనంలో) ఉంటే మధ్యమ దండం వర్తిస్తుంది.

Sutra 36

कन्यामाहितिकां वा स्वयमन्येन वा दुषयतो मूल्यनाशः शुल्कं तद्द्वुगुणश्च दण्डः ॥

ఎవరైనా కన్యను లేదా ఆహితికా కన్యను తానే గానీ మరొకరి ద్వారా గానీ దూషిస్తే/భ్రష్టుపట్టిస్తే, ఆమె విలువ (మూల్యం) నష్టం/జప్తు అవుతుంది; అదనంగా శుల్కం (పరిహారం) చెల్లించాలి మరియు దాని రెండింతల దండం విధించబడుతుంది.

Sutra 37

आत्मविक्रयिणः प्रजामार्यां विद्यात् ॥

తన్ను తానే అమ్ముకునే వ్యక్తిని ఆర్య స్థితిగల ప్రజగా గుర్తించాలి.

Sutra 38

आत्माधिगतं स्वामिकर्माविरुद्धं लभेत पित्र्यं च दायम् ॥

తన స్వప్రయత్నంతో సంపాదించినదాన్ని, యజమాని పనికి/హక్కులకు విరుద్ధం కాకపోతే, పొందవచ్చు/ఉంచుకోవచ్చు; అలాగే పితృ వారసత్వ భాగం కూడా పొందాలి.