Adhyaya 12

Sutra 1

उपनिधिरृणेन व्याख्यातः ॥ कZ_०३.१२.०१ ॥

ఉపనిధి (జమ/నమ్మకంగా అప్పగించిన ఆస్తి) సంబంధిత నియమం ఋణం (రుణం) నమూనాపై వివరించాలి.

Sutra 2

परचक्राटविकाभ्यां दुर्गराष्ट्रविलोपे वा प्रतिरोधकैर्वा ग्रामसार्थव्रजविलोपे चक्रयुक्तनाशे वा ग्राममध्याग्न्युदकाबाधे ज्वालावेगोपरुद्धे वा नावि निमग्नायां मुषितायां वा स्वयमुपरूढो नोपनिधिमभ्यावहेत् ॥ कZ_०३.१२.०२ ॥

శత్రుసేనలు లేదా అటవీ గోత్రాల వల్ల; కోట లేదా రాజ్యం నష్టపోవడం వల్ల; హింసాత్మక అడ్డంకుల వల్ల; గ్రామం, సార్థం (కారవాన్) లేదా వ్రజం (పశుగుంపు) నాశనం వల్ల; బండ్లు మరియు జూక్తాలు (లాగు జంతువులు) నాశనం వల్ల; గ్రామ మధ్యలో అగ్ని లేదా వరద విపత్తు వల్ల; జ్వాలల వేగం వల్ల మార్గం అడ్డుపడితే; లేదా పడవ మునిగితే లేదా దోచబడితే—ఇలాంటి ఘటనలతో వ్యక్తి స్వయంగా కుంగిపోయి ఉంటే—అతనిని ఉపనిధి (అప్పగించిన జమ) తిరిగి చెల్లించమని బలవంతం చేయరాదు।

Sutra 3

उपनिधिभोक्ता देशकालानुरूपं भोगवेतनं दद्यात्द्वादशपणं च दण्डम् ॥ कZ_०३.१२.०३ ॥

ఉపనిధిని ఉపయోగించినవాడు దేశ-కాలానుగుణంగా ఉపయోగ-పరిహారం చెల్లించాలి; అలాగే పన్నెండు పణాల దండన కూడా చెల్లించాలి.

Sutra 4

उपभोगनिमित्तं नष्टं विनष्टं वाभ्यावहेत् चतुर्विंशतिपणश्च दण्डः अन्यथा वा निष्पतने ॥ कZ_०३.१२.०४ ॥

ఉపయోగం వల్ల (ఉపనిధి) పోయినా లేదా నశించినా, అతడు దానిని భర్తీ చేయాలి; అలాగే ఇరవై నాలుగు పణాల దండన. లేకపోతే (ఉపయోగం వల్ల కాకపోతే), అదృశ్యం/పారిపోవడం జరిగినప్పుడు నియమం భిన్నంగా ఉంటుంది.

Sutra 5

प्रेतं व्यसनगतं वा नोपनिधिमभ्यावहेत् ॥ कZ_०३.१२.०५ ॥

మరణించినవాడి నుండి లేదా విపత్తు/కష్టస్థితిలో పడినవాడి నుండి నిక్షేపాన్ని తిరిగి ఇవ్వమని బలవంతం చేయకూడదు.

Sutra 6

आधानविक्रयापव्ययनेषु चास्य चतुर्गुणपञ्चबन्धो दण्डः ॥ कZ_०३.१२.०६ ॥

అది తాకట్టు పెట్టినా, అమ్మినా, లేదా వృథా/నాశనం చేసినా, విలువకు నాలుగింతలు మరియు ‘పంచబంధ’తో కూడిన జరిమానా విధించాలి.

Sutra 7

परिवर्तने निष्पातने वा मूल्यसमः ॥ कZ_०३.१२.०७ ॥

మార్పిడి (స్వాప్) చేయడం లేదా తీసుకెళ్లడం/అపహరించడం జరిగితే బాధ్యత విలువకు సమానం.

Sutra 8

तेनाधिप्रणाशोपभोगविक्रयाधानापहारा व्याख्याताः ॥ कZ_०३.१२.०८ ॥

ఇదే నియమాల ద్వారా సంరక్షకుడి తప్పిదం వల్ల నష్టం, వినియోగం/ఉపయోగం, అమ్మకం, తాకట్టు, మరియు పూర్తిగా తీసుకెళ్లడం వంటి సందర్భాలూ వివరించబడ్డాయి.

Sutra 9

नाधिः सोपकारः सीदेत् न चास्य मूल्यं वर्धेत अन्यत्र निसर्गात् ॥ कZ_०३.१२.०९ ॥

గిరవు పెట్టిన వస్తువు గిరవుదారుడికి అనుబంధ లాభం ఇస్తే, దానిని ‘విలువ తగ్గుతోంది’ అని పరిగణించరాదు; అలాగే దాని విలువ ‘పెరిగింది’ అని కూడా పరిగణించరాదు—తన స్వభావం వల్ల సహజంగా విలువ పెరిగినంతవరకే మినహాయింపు.

Sutra 10

निरुपकारः सीदेत्मूल्यं चास्य वर्धेत ॥ कZ_०३.१२.१० ॥

తాకట్టు దారికి ఎలాంటి అనుబంధ లాభం ఇవ్వని తాకట్టు తగ్గిపోతున్నదిగా పరిగణించవచ్చు; అలాగే కాలం గడిచేకొద్దీ దాని విలువ పెరుగుతున్నదిగా పరిగణించవచ్చు.

Sutra 11

उपस्थितस्याधिमप्रयच्छतो द्वादशण्पणो दण्डः ॥ कZ_०३.१२.११ ॥

విమోచకుడు (సిద్ధంగా) సమక్షంలో ఉన్నప్పటికీ తాకట్టు దారుడు తాకట్టు వస్తువును తిరిగి ఇవ్వకపోతే, శిక్ష పన్నెండు పణాలు.

Sutra 12

प्रयोजकासम्निधाने वा ग्रामवृद्धेषु स्थापयित्वा निष्क्रयमाधिं प्रतिपद्येत ॥ कZ_०३.१२.१२ ॥

ఋణదాత సమక్షంలో లేకపోతే, విమోచకుడు విమోచన మొత్తాన్ని గ్రామ పెద్దల వద్ద జమ చేసి, చెల్లింపుతో తాకట్టును తిరిగి పొందవచ్చు.

Sutra 13

निवृत्तवृद्धिको वाधिस्तत्कालकृतमूल्यस्तत्रैवावतिष्ठेत अनाशविनाशकरणाधिष्ठितो वा ॥ कZ_०३.१२.१३ ॥

వృద్ధి (ఉత్పత్తి/విలువ) ఆగిపోయిన తాకట్టు, ఆ సమయానికి నిర్ణయించిన విలువతో అక్కడే ఉండాలి; లేదా నష్టం/నాశనం జరగకుండా చేసే ఏర్పాట్ల కింద ఉంచాలి.

Sutra 14

धारणिकासम्निधाने वा विनाशभयादुद्गतार्घं धर्मस्थानुज्ञातो विक्रीणीत आधिपालप्रत्ययो वा ॥ कZ_०३.१२.१४ ॥

కాపలా అధికారుల సమక్షంలో, లేదా న్యాయస్థాన అనుమతితో, నాశన భయంతో దాని ధర పెరిగి ఉంటే తాకట్టును అమ్మవచ్చు; లేదా బాధ్యతగల తాకట్టు-రక్షకుడి హామీ/భరోసాతో (అమ్మకం జరగవచ్చు).

Sutra 15

स्थावरस्तु प्रयासभोग्यः फलभोग्यो वा प्रक्षेपवृद्धिमूल्यशुद्धमाजीवममूल्यक्षयेणोपनयेत् ॥ कZ_०३.१२.१५ ॥

అచల తాకట్టు ఆస్తిని శ్రమ/ప్రత్యక్ష వినియోగం ద్వారా గానీ, దాని ఫలాల ద్వారా గానీ అనుభవించవచ్చు; మరియు తాకట్టు దారుడు పెట్టుబడి, పెరుగుదల, విలువ-సవరణలను తీసివేసి శుద్ధ ఆదాయ లెక్కను సమర్పించాలి, తద్వారా మూలధన విలువ తగ్గకుండా ఉంటుంది.

Sutra 16

अनिसृष्टोपभोक्ता मूल्यशुद्धमाजीवं बन्धं च दद्यात् ॥ कZ_०३.१२.१६ ॥

అనుమతి లేకుండానే (తాకట్టు ఆస్తిని) అనుభవించినవాడు విలువ-సవరించిన శుద్ధ ఆదాయాన్ని చెల్లించి, అదనంగా భద్రత/బంధాన్ని కూడా సమర్పించాలి.

Sutra 17

शेषमुपनिधिना व्याख्यातम् ॥ कZ_०३.१२.१७ ॥

మిగిలిన అంశాలు ఉపనిధి (అప్పగించిన నిక్షేపం) నియమాల ప్రకారం వివరించబడ్డాయి.

Sutra 18

एतेनादेशोऽन्वाधिश्च व्याख्यातौ ॥ कZ_०३.१२.१८ ॥

ఇదే తర్కంతో ఆదేశం మరియు అన్వాధి కూడా వివరించబడ్డాయి.

Sutra 19

सार्थेनान्वाधिहस्तो वा प्रदिष्टां भूमिमप्राप्तश्चोरैर्भग्नोत्सृष्टो वा नान्वाधिमभ्यावहेत् ॥ कZ_०३.१२.१९ ॥

కారవాన్‌తో ప్రయాణిస్తూ అప్పగించిన సరుకులు చేతిలో ఉన్న వాడు, నిర్దేశించిన స్థలానికి చేరుకోలేకపోతే, లేదా దొంగలు దోచి బలవంతంగా సరుకులు వదిలివేయాల్సి వస్తే, అతనిపై అప్పగించిన డిపాజిట్/దావా (అన్వాధి) బాధ్యత వేయకూడదు.

Sutra 20

अन्तरे वा मृतस्य दायादोऽपि नाभ्यावहेत् ॥ कZ_०३.१२.२० ॥

మధ్యలోనే (అప్పగింత/పరిష్కారం ముందు) మరణం జరిగితే, మృతుని వారసుడినికూడా ఆ దావాకు జవాబుదారిగా చేసి వసూలు చేయరాదు।

Sutra 21

शेषमुपनिधिना व्यकह्यातम् ॥ कZ_०३.१२.२१ ॥

మిగిలిన విషయాలు ‘ఉపనిధి’ (ప్రత్యేక/షరతులతో కూడిన నిక్షేపం) అంశంలో వివరించబడ్డాయి।

Sutra 22

याचितकमवक्रीतकं वा यथाविधं गृह्णीयुस्तथाविधमेवार्पयेयुः ॥ कZ_०३.१२.२२ ॥

వస్తువు అప్పుగా తీసుకున్నదైనా (యాచితక) లేదా బాకీ/క్రెడిట్‌పై తీసుకున్నదైనా (అవక్రీతక)—నియమానుసారం/ఒప్పందానుసారం స్వీకరించి, అదే విధంగా తిరిగి అప్పగించాలి।

Sutra 23

भ्रेषोपनिपाताभ्यां देशकालोपरोधि दत्तं नष्टं विनष्टं वा नाभ्यावहेयुः ॥ कZ_०३.१२.२३ ॥

అపఘాతం లేదా అకస్మాత్తు విపత్తు వల్ల, అలాగే స్థలం-కాల అడ్డంకి కారణంగా, అప్పగించినది పోయినా లేదా నశించినా, దానికి వారు బాధ్యులుగా చేయరాదు।

Sutra 24

शेषमुपनिधिना व्याख्यातम् ॥ कZ_०३.१२.२४ ॥

మిగిలినవి ‘ఉపనిధి’ అంశంలో వివరించబడ్డాయి।

Sutra 25

वैयावृत्यविक्रयस्तु वैयावृत्यकरा यथादेशकालं विक्रीणानाः पण्यं यथाजातं मूल्यमुदयं च दद्युः ॥ कZ_०३.१२.२५ ॥

ఏజెన్సీ అమ్మకం (వైయావృత్య-విక్రయ)లో, ఏజెంట్-విక్రేతలు స్థలం–కాలానికి అనుగుణంగా అమ్మి, వాస్తవంగా ఎంత లభించిందో దానికి అనుపాతంగా మూలధన విలువను మరియు పొందిన లాభాన్ని (ఉదయం) చెల్లించాలి.

Sutra 26

देशकालातिपातने वा परिहीणं सम्प्रदानकालिकेनार्घेण मूल्यमुदयं च दद्युः ॥ कZ_०३.१२.२६ ॥

సరైన స్థలం/కాలాన్ని మించి (ఆలస్యం/మార్కెట్ మిస్) పోవడం వల్ల సరుకు తగ్గితే, సరుకు అప్పగింపు/సెట్టిల్‌మెంట్ జరగాల్సిన సమయానికి ఉన్న ధర ప్రకారం మూలధన విలువను మరియు లాభాన్ని చెల్లించాలి.

Sutra 27

यथासम्भाषितं वा विक्रीणाना नोदयमधिगच्छेयुः मूल्यमेव दद्युः ॥ कZ_०३.१२.२७ ॥

వారు ముందుగా మాట్లాడుకున్న/తెలిపిన ధరకు (యథాసంభాషితం) అమ్మితే, లాభం కోరరాదు; కేవలం మూలధన విలువనే చెల్లించాలి.

Sutra 28

अर्घपतने वा परिहीणं यथापरिहीणं मूल्यमूनं दद्युः ॥ कZ_०३.१२.२८ ॥

ధర పడిపోవడం వల్ల సరుకు విలువ తగ్గితే, తగ్గిన మేరకు అనుగుణంగా తగ్గించిన మూలధన విలువను చెల్లించాలి.

Sutra 29

सांव्यवहारिकेषु वा प्रात्ययिकेष्वराजवाच्येषु भ्रेषोपनिपाताभ्यां नष्टं विनष्टं वा मूल्यमपि न दद्युः ॥ कZ_०३.१२.२९ ॥

కేవలం వ్యక్తిగత లావాదేవీలు లేదా పరస్పర నమ్మకంపై ఆధారపడిన, రాజు న్యాయస్థానానికి తీసుకురావలేని విషయాలలో—అజాగ్రత్తగా తప్పిపోయడం/వదిలిపోవడం లేదా అకస్మాత్తు విపత్తు వల్ల నష్టం/నాశనం జరిగితే, పోయిన/నాశమైన వస్తువు విలువను కూడా చెల్లించమని బలవంతం చేయరాదు।

Sutra 30

देशकालान्तरितानां तु पण्यानां क्षयव्ययविशुद्धं मूल्यमुदयं च दद्युः पण्यसमवायानां च प्रत्यंशम् ॥ कZ_०३.१२.३० ॥

కానీ స్థలం లేదా కాల మార్పు వల్ల విలువ మారిన సరుకుల విషయంలో, క్షయం మరియు ఖర్చులు తీసివేసిన శుద్ధ ధరను, అలాగే ఏర్పడిన పెరుగుదల (ఇంక్రిమెంట్)ను కూడా చెల్లించాలి; సంయుక్త వాణిజ్య యత్నాల్లో ప్రతి పక్షానికి వారి అనుపాత వాటా చెల్లించాలి.

Sutra 31

शेषमुपनिधिना व्याख्यातम् ॥ कZ_०३.१२.३१ ॥

మిగిలిన అంశాలు ఉపనిధి (గుప్త/అప్పగించిన నిక్షేపం) నియమాల ద్వారా వివరించబడ్డాయి.

Sutra 32

एतेन वैयावृत्यविक्रयो व्याख्यातः ॥ कZ_०३.१२.३२ ॥

ఇదే తర్కంతో ఏజెంట్/కమిషన్ సేవ ద్వారా జరిగే అమ్మకం (వైయావృత్య-విక్రయ) కూడా వివరించబడింది.

Sutra 33

निक्षेपश्चोपनिधिना ॥ कZ_०३.१२.३३ ॥

నిక్షేపం (డిపాజిట్) కూడా ఉపనిధి నియమాల ప్రకారమే ఉంటుంది.

Sutra 34

तमन्येन निक्ष्पितमन्यस्यार्पयतो हीयेत ॥ कZ_०३.१२.३४ ॥

ఇతరుడు ఉంచిన నిక్షేపాన్ని మరొకరికి అప్పగిస్తే, దానివల్ల నష్టం జరిగితే అతడే బాధ్యుడు (అంటే తప్పుగా అప్పగించిన దోషం అతనిపైనే ఉంటుంది).

Sutra 35

निक्षेपापहारे पूर्वापदानं निक्षेप्तारश्च प्रमाणम् ॥ कZ_०३.१२.३५ ॥

నిక్షేపం అపహరించబడిన/దుర్వినియోగమైన సందర్భంలో, నిక్షేపం పెట్టినప్పుడు చేసిన ముందస్తు వివరణ/ప్రకటన మరియు నిక్షేపకర్తలే ప్రమాణం.

Sutra 36

अशुचयो हि कारवः ॥ कZ_०३.१२.३६ ॥

ఎందుకంటే కార్మికులు/కారిగర్లు అశుచులు (అంటే ఇలాంటి సంరక్షణ విషయాల్లో విశ్వసనీయులు కారు).

Sutra 37

नैषां करणपूर्वो निक्षेपधर्मः ॥ कZ_०३.१२.३७ ॥

వారికి (అంటే అలాంటి కార్మికులకు) ‘కరణ’ (లిఖిత పత్రం/రికార్డు) ముందుగా లేకపోతే నిక్షేప వ్యవహారం చెల్లదు.

Sutra 38

करणहीनं निक्षेपमपव्ययमानं गूढभित्तिन्यस्तान् साक्षिणो निक्षेप्ता रहसि प्रणिपातेन प्रज्ञापयेत् वनान्ते वा मद्यप्रहवणविश्वासेन ॥ कZ_०३.१२.३८ ॥

లిఖిత కరణం లేని నిక్షేపాన్ని తిరస్కరిస్తే లేదా సరిగా లెక్కచేయకపోతే, నిక్షేపకర్త గోడ వెనుక దాచిన సాక్షులను ఏర్పాటు చేసి, వినయంతో రహస్యంగా (అధికారులకు) తెలియజేయాలి; లేదా అడవి/ఏకాంత ప్రదేశంలో మద్యం ఆఫర్ చేసి ఎదుటివారి విశ్వాసం సంపాదించి అలా చేయాలి.

Sutra 39

रहसि वृद्धो व्याधितो वा वैदेहकः कश्चित्कृतलक्षणं द्रव्यमस्य हस्ते निक्षिप्यापगच्छेत् ॥ कZ_०३.१२.३९ ॥

రహస్యంగా ఒక వృద్ధుడు లేదా రోగి—లేదా ఏదైనా వైదేహకుడు (సంచార వ్యాపారి)—గڍ్ఢ గుర్తులు ఉన్న/గుర్తించబడిన ఆస్తిని అతని (కాపలాదారి) చేతిలో ఉంచి వెళ్లిపోవచ్చు.

Sutra 40

तस्य प्रतिदेशेन पुत्रो भ्राता वाभिगम्य निक्षेपं याचेत ॥ कZ_०३.१२.४० ॥

అతని ఆదేశం/సూచన ప్రకారం కుమారుడు లేదా సోదరుడు (నిక్షేప సంరక్షకుడి) వద్దకు వెళ్లి నిక్షేపాన్ని కోరవచ్చు.

Sutra 41

दाने शुचिः अन्यथा निक्षेपं स्तेयदण्डं च दद्यात् ॥ कZ_०३.१२.४१ ॥

అతడు తిరిగి ఇస్తే అతడు నిర్దోషి; లేకపోతే నిక్షేపాన్ని తిరిగి ఇచ్చి దొంగతన దండనను కూడా చెల్లించాలి.

Sutra 42

प्रव्रज्याभिमुखो वा श्रद्धेयः कश्चित्कृतलक्षणं द्रव्यमस्य हस्ते निक्षिप्य प्रतिष्ठेत ॥ कZ_०३.१२.४२ ॥

లేదా సన్యాసిగా బయలుదేరాలని ఉద్దేశించిన నమ్మదగిన వ్యక్తి గుర్తు పెట్టిన ఆస్తిని అతని చేతిలో నిక్షేపంగా ఉంచి బయలుదేరవచ్చు.

Sutra 43

ततः कालान्तरागतो याचेत ॥ कZ_०३.१२.४३ ॥

తర్వాత కొంతకాలం గడిచాక తిరిగి వచ్చి దానిని కోరాలి.

Sutra 44

दाने शुचिः अन्यथा निक्षेपं स्तेयदण्डं च दद्यात् ॥ कZ_०३.१२.४४ ॥

అతడు తిరిగి ఇస్తే అతడు నిర్దోషి; లేకపోతే నిక్షేపాన్ని తిరిగి ఇచ్చి దొంగతన దండనను కూడా చెల్లించాలి.

Sutra 45

कृतलक्षणेन वा द्रव्येण प्रत्यानयेदेनम् ॥ कZ_०३.१२.४५ ॥

లేదా గుర్తు-చిహ్నం ఉన్న అదే ఆస్తిని అతనిచేత తిరిగి తెప్పించాలి.

Sutra 46

बालिशजातीयो वा रात्रौ राजदायिकाक्षणभीतः सारमस्य हस्ते निक्षिप्यापगच्छेत् ॥ कZ_०३.१२.४६ ॥

లేదా ఒక అమాయకుడు రాత్రి—రాజు పన్ను వసూలుదారులు/అధికారుల భయంతో—తన విలువైన వస్తువులను అతని చేతిలో ఉంచి వెళ్లిపోవచ్చు.

Sutra 47

स एनं बन्धनागारगतो याचेत ॥ कZ_०३.१२.४७ ॥

అతడు కారాగారానికి తీసుకెళ్లబడిన తర్వాత, అక్కడి నుంచే దానిని (ఆ వస్తువును) కోరాలి/దావా చేయాలి.

Sutra 48

दाने शुचिः अन्यथा निक्षेपं स्तेयदण्डं च दद्यात् ॥ कZ_०३.१२.४८ ॥

అతడు తిరిగి ఇస్తే అతడు నిర్దోషి/శుద్ధుడు; లేకపోతే అతడు నిక్షేపాన్ని తిరిగి ఇచ్చి, దొంగతన శిక్షను కూడా చెల్లించాలి.

Sutra 49

अभिज्ञानेन चास्य गृहे जनमुभयं याचेत ॥ कZ_०३.१२.४९ ॥

గుర్తింపు/అభిజ్ఞానం ద్వారా, అలాగే అతని ఇంటివద్ద కూడా, ఆ అధికారి విచారణ కోసం రెండు పక్షాల సంబంధిత వ్యక్తులను పిలిపించాలి/రప్పించాలి।

Sutra 50

अन्यतर्तादाने यथोक्तं पुरस्तात् ॥ कZ_०३.१२.५० ॥

ఇతర పక్షానికి ఇవ్వడం/హస్తాంతరం (మూల గ్రహీత/వ్యవస్థ నుండి మళ్లింపు) జరిగినప్పుడు, ముందుగా చెప్పిన విధానానుసారమే వ్యవహరించాలి।

Sutra 51

द्रव्यभोगानामागमं चास्यानुयुञ्जीत तस्य चार्थस्य व्यवहारोपलिङ्गनमभियोक्तुश्चार्थसामर्थ्यम् ॥ कZ_०३.१२.५१ ॥

అతని ధనం, భోగాల మూలం గురించి అతనిని ప్రశ్నించాలి; అలాగే ఆ విషయానికి సంబంధించిన వాస్తవ లావాదేవీల సూచనలను పరిశీలించాలి; ఇంకా అభియోగదారుడి ఆర్థిక సామర్థ్యాన్ని (దావాను కొనసాగించడానికి/నిర్వహించడానికి) కూడా చూడాలి।

Sutra 52

एतेन मिथःसमवायो व्याख्यातः ॥ कZ_०३.१२.५२ ॥

ఇదివల్ల పరస్పర కుమ్మక్కు/సంగనమూ వివరించబడింది (అంటే కుమ్మక్కు కేసులకూ ఇదే సూత్రాలు వర్తిస్తాయి).

Sutra 53

स्वे परे वा जने कार्यं देशकालाग्रवर्णतः ॥ कZ_०३.१२.५३च्द् ॥

స్వజనులపై గానీ పరులపై గానీ—దేశం (స్థలం), కాలం, ప్రాధాన్య/క్రమం, మరియు (ప్రక్రియకు సంబంధించి) సామాజిక వర్గీకరణను అనుసరించి—చర్య తీసుకోవాలి।